મહાભારત · અધ્યાય 3.62
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.62.1
सा तच्छ्रुत्वाऽनवद्याङ्गी सार्थवाहवचस्तदा ।
जगाम सह तेनैव सार्थेन पतिलालसा ॥ ३.६२.१ ॥
તે અનવદ્યાંગી સ્ત્રીએ સાર્થવાહના વચન સાંભળીને પતિની લાલસાથી તેની સાથે જ તે સાર્થ સાથે પ્રસ્થાન કર્યું.
3.62.2
अथ काले बहुतिथे वने महति दारुणे ।
तटाकं सर्वतोभद्रं पद्मसौगन्धिकायुतम् ॥ ३.६२.२ ॥
પછી ઘણા દિવસો બાદ એ ભયંકર મહાવનમાં સર્વતોભદ્ર એવું એક સરોવર આવ્યું, જે કમળો અને સૌગંધિક પુષ્પોથી ભરેલું હતું.
3.62.3
ददृशुर्वणिजो रम्यं प्रभूतयवसेन्धनम् ।
बहुमूलफलोपेतं नानापक्षिनिषेवितम् ॥ ३.६२.३ ॥
વેપારીઓએ એ રમણીય સ્થળ જોયું; જ્યાં ઘાસ અને બળતણ પુષ્કળ હતાં, અનેક મૂળ-ફળોથી ભરેલું અને નાના પ્રકારનાં પક્ષીઓથી સેવાયેલું હતું.
3.62.4
तं दृष्ट्वा मृष्टसलिलं मनोहारि सुशीतलम् ।
सुपरिश्रान्तवाहास्ते निवेशाय मनो दधुः ॥ ३.६२.४ ॥
સ્વચ્છ જળવાળું, મન હરી લે તેવું, અતિ શીતળ એ સરોવર જોઈને, ખૂબ થાકેલાં વાહનોવાળા લોકોએ ત્યાં પડાવ નાખવાનું મન બનાવ્યું.
3.62.5
संमते सार्थवाहस्य विविशुर्वनमुत्तमम् ।
उवास सार्थः सुमहान्निशामासाद्य पद्मिनीम् ॥ ३.६२.५ ॥
સાર્થવાહની સંમતિથી તેઓ એ ઉત્તમ વનમાં પ્રવેશ્યા; એ મોટો સાર્થ કમળવાળા સરોવર પાસે પહોંચીને રાત્રિ ત્યાં રહ્યો.
3.62.6
अथार्धरात्रसमये निःशब्दे तिमिरे तदा ।
सुप्ते सार्थे परिश्रान्ते हस्तियूथमुपागमत्।
पानीयार्थं गिरितटान्मदप्रस्रवणाविलम् ॥ ३.६२.६ ॥
પછી અડધી રાતે, જ્યારે ચારે બાજુ નિઃશબ્દતા અને અંધકાર હતાં અને થાકેલો સાર્થ સૂતો હતો, ત્યારે પર્વતના ઢોળાવ પરથી મદના ઝરણાંથી ડહોળાયેલા પાણી માટે હાથીઓનું ટોળું આવી પહોંચ્યું.
3.62.7
अथापश्यत सार्थं तं सार्थजान्सुबहून्गजान् ॥ ३.६२.७ ॥
પછી તેણે તે વેપારીઓના કાફલાને અને તેના ઘણા હાથીઓને જોયા.
3.62.8
ते तान्ग्राम्यगजान्दृष्ट्वा सर्वे वनगजास्तदा ।
समाद्रवन्त वेगेन जिघांसन्तो मदोत्कटाः ॥ ३.६२.८ ॥
તે ગ્રામ્ય હાથીઓને જોઈને મદથી ઉન્મત્ત બનેલા બધા જંગલી હાથીઓ મારવાની ઇચ્છાથી વેગથી તેમના પર ધસી ગયા.
3.62.9
तेषामापततां वेगः करिणां दुःसहोऽभवत् ।
नगाग्रादिव शीर्णानां शृङ्गाणां पततां क्षितौ।
स्पन्दतामपि नागानां मार्गा नष्टा वनोद्भवाः ॥ ३.६२.९ ॥
દોડી આવતા તે હાથીઓનો વેગ અસહ્ય બન્યો; પર્વતના શિખર પરથી તૂટેલા શિખરો જમીન પર પડે તેમ તેઓ પડતા હતા; ધ્રૂજતા હાથીઓને કારણે જંગલના માર્ગો પણ નષ્ટ થયા.
3.62.10
मार्गं संरुद्ध्य संसुप्तं पद्मिन्याः सार्थमुत्तमम् ।
ते तं ममर्दुः सहसा वेष्टमानं महीतले ॥ ३.६२.१० ॥
કમળ-સરોવરનો માર્ગ રોકીને ગાઢ નિદ્રામાં સૂતેલા તે ઉત્તમ કાફલાને તેમણે અચાનક કચડી નાખ્યો; તે જમીન પર તરફડી રહ્યો હતો.
3.62.11
महारवं प्रमुञ्चतो वद्ध्यन्ते शरणार्थिनः ।
वनगुल्मांश्च धावन्तो निद्रया महतो भयात् ॥ ३.६२.११ ॥
મોટી ચીસો પાડતા, આશ્રય શોધતા લોકો મરાઈ રહ્યા હતા; મહાભયથી ઊંઘમાં જ તેઓ જંગલની ઝાડીઓ તરફ દોડતા હતા.
3.62.12
केचिद्दन्तैः करैः केचित्केचित्पद्भ्यां हता गजैः ॥ ३.६२.१२ ॥
કેટલાક હાથીઓના દાંતથી, કેટલાક સૂંઢથી, કેટલાક પગથી મરાયા.
3.62.13
निहतोष्ट्राश्वबहुलाः पदातिजसंकुलाः ।
भयादाधावमानाश् परस्परहतास्तदा ॥ ३.६२.१३ ॥
ઊંટો અને ઘોડાઓ ઘણા માર્યા ગયા, પગપાળા સૈનિકોની ભીડથી ભરેલું હતું; ભયથી દોડતા લોકો ત્યારે એકબીજાના પ્રહારથી માર્યા ગયા.
3.62.14
घोरान्नादान्विमुञ्चन्तो निपेतुर्धरणीतले ।
वृक्षेष्वासज्यसंभग्नाः पतिता विषमेषु च ॥ ३.६२.१४ ॥
ભયાનક ચીસો પાડતા તેઓ ધરતી પર પડ્યા. વૃક્ષોમાં ફસાઈને તૂટેલા, અને વિષમ સ્થળે પડેલા પણ હતા.
3.62.15
एवंप्रकारैर्बहुभिर्दैवेनाक्रम्य हस्तिभिः ।
राजन्विनिहतं सर्वं समृद्धं सार्थमण्डलम् ॥ ३.६२.१५ ॥
આવા અનેક પ્રકારે, દૈવયોગે હાથીઓથી કચડાઈને, હે રાજન્, સમૃદ્ધ વેપારી-મંડળ સંપૂર્ણ નાશ પામ્યું.
3.62.16
आरावः सुमहांश्चासीत्रैलोक्यभयकारकः ।
एषोऽग्निरुत्थितः कष्टस्त्रायध्वं धावताऽधुना ॥ ३.६२.१६ ॥
ત્રણેય લોકમાં ભય ઉપજાવનારો મોટો કોલાહલ થયો. આ ભયાનક અગ્નિ પ્રગટ્યો છે; હવે દોડીને પોતાની રક્ષા કરો.
3.62.17
रत्नराशिर्विशीर्णोऽयं गृह्णीध्वं किं प्रधावत ।
सामान्यमेतद्द्रविणं न मिथ्या वचनं मम ॥ ३.६२.१७ ॥
આ રત્નોનો ઢગલો વિખરાયેલો પડ્યો છે; લઈ લો, કેમ દોડો છો? આ ધન સૌ માટે સમાન છે; મારી વાત ખોટી નથી.
3.62.18
पुनरेवाभिधास्यामि चिन्तयध्वं सुकातराः ।
एवमेवाभिभाषन्तो विद्रवन्ति भयात्तदा ॥ ३.६२.१८ ॥
ફરી કહું છું, હે અત્યંત ડરેલા લોકો, વિચાર કરો. આમ બોલતા જ તેઓ ત્યારે ભયથી ભાગી ગયા.
3.62.19
तस्मिंस्तथा वर्तमाने दारुणे जनसंक्षये ।
दमयन्ती च बुबुधे भयसंत्रस्तमानसा।
अपश्यद्वैशसं तत्र सर्वलोकभयंकरम् ॥ ३.६२.१९ ॥
એ ભયંકર જનસંહાર ચાલતો હતો ત્યારે, ભયથી ત્રસ્ત મનવાળી દમયંતી જાગી. ત્યાં તેણે સર્વ લોકને ભય પમાડે એવી કતલ જોઈ.
3.62.20
अदृष्टपूर्वं तद्दृष्ट्वा बाला पद्मनिभेक्षणा ।
संसक्तवदनाश्वासा उत्तस्थौ भयविह्वला ॥ ३.६२.२० ॥
પહેલાં ક્યારેય ન જોયેલું એ દૃશ્ય જોઈને, કમળનયની એ બાળા ભયથી વિહ્વળ થઈ, મોં ઢાંકીને શ્વાસ લેતી ઊભી થઈ.
3.62.21
ये तु तत्र विनिर्मुक्ताः सार्थात्केचिदविक्षताः ।
तेऽब्रुवन्सहिताः सर्वे कस्येदं कर्मणः फलम् ॥ ३.६२.२१ ॥
પણ એ વેપારી કાફલામાંથી છૂટીને અક્ષત રહેલા કેટલાક લોકો ભેગા થઈને બોલ્યા, 'આ કયા કર્મનું ફળ છે?'
3.62.22
नूनं न पूजितोऽस्माभिर्मणिभद्रो महायशाः ।
तथा यक्षाधिपः श्रीमान्न वै वैश्रवणः प्रभुः ॥ ३.६२.२२ ॥
ચોક્કસ અમે મહાયશસ્વી મણિભદ્રની પૂજા કરી નથી; એ જ રીતે યક્ષોના શ્રીમાન અધિપતિ વૈશ્રવણ પ્રભુની પણ પૂજા કરી નથી.
3.62.23
न पूजा विघ्रकर्तॄणामथवा प्रथमं कृता ॥ ३.६२.२३ ॥
વિઘ્ન કરનારાઓની પૂજા કરવામાં આવી નહોતી, અથવા પહેલાં પૂજા કરવામાં આવી નહોતી.
3.62.24
शकुनानां फलं वाऽथ विपरीतिमिदं ध्रुवम् ।
ग्रहा न विपरीतास्तु किमन्यदिदमागतम् ॥ ३.६२.२४ ॥
અથવા આ શકુનોનું ફળ છે; નિશ્ચિતપણે આ વિપરીત છે. ગ્રહો વિપરીત નથી; તો આ બીજું શું આવી પડ્યું છે?
3.62.25
अपरे त्वब्रुवन्दीना ज्ञातिद्रव्यविनाकृता ।
याऽसावद्य महासार्थे नारी ह्युन्मत्तदर्शना ॥ ३.६२.२५ ॥
બીજાઓએ દીનતાથી કહ્યું: સ્વજનો અને ધન ગુમાવેલી, ઉન્મત્ત જેવી દેખાતી તે સ્ત્રી આજે આ મહાન સાર્થમાં છે.
3.62.26
प्रविष्टा विकृताकारा कृत्वा रूपममानुषम् ।
तयैवं विहिता पूर्वं माया परमदारुणा ॥ ३.६२.२६ ॥
વિકૃત આકારવાળી તે અમાનુષી રૂપ ધારણ કરીને પ્રવેશી છે; પહેલાં પણ આ રીતે અતિ ભયંકર માયા રચાઈ હતી.
3.62.27
राक्षसी वा ध्रुवं यक्षी पिशाची वा भयंकरी ।
तस्याः सर्वमिदं पापं नात्र कार्या विचारणा ॥ ३.६२.२७ ॥
તે ચોક્કસ રાક્ષસી, યક્ષી કે ભયંકર પિશાચી છે; આ બધું પાપ તેનું જ છે, આમાં કોઈ વિચારણા કરવાની જરૂર નથી.
3.62.28
यदि पश्याम तां पापां सार्थघ्नीं नैकदुःखदाम् ।
लोष्टभिः पांसुभिश्चैव तृणैः काष्ठैश्च मुष्टिभिः।
अवश्यमेव हन्यामः सार्थस्य किल कृत्यकाम् ॥ ३.६२.२८ ॥
જો આપણે તે પાપીણીને જોઈશું, જે સાર્થનો નાશ કરનારી અને અનેક દુઃખ આપનારી છે, તો માટીના ઢેફાં, ધૂળ, ઘાસ, લાકડીઓ અને મુઠ્ઠીઓથી આપણે તેને અવશ્ય મારી નાખીશું; તે સાર્થનું અહિત કરનારી છે.
3.62.29
दमयन्ती तु तच्छ्रुत्वा वाक्यं तेषां सुदारुणम् ।
ह्रीता भीता च संविग्रा प्राद्रवद्यत्र काननम् ॥ ३.६२.२९ ॥
પરંતુ દમયંતી તેમના તે અતિ કઠોર વચનો સાંભળીને શરમાયેલી, ભયભીત અને વ્યાકુળ થઈને જ્યાં જંગલ હતું ત્યાં દોડી ગઈ.
3.62.30
आशङ्कमाना तत्पापमात्मानं पर्यदेवयत् ॥ ३.६२.३० ॥
તે પાપની શંકાથી ડરીને તે પોતાને માટે જ વિલાપ કરવા લાગી.
3.62.31
अहो ममोपरि विधेः संरम्भो दारुणो महान् ।
नानुबध्नाति कुशलं कस्येदं कर्मणः फलम् ॥ ३.६२.३१ ॥
અરે! મારા પર વિધિનો ભયંકર અને મોટો પ્રહાર થયો છે; શુભ ફળ મને વળગતું નથી. આ કયા કર્મનું ફળ?
3.62.32
न स्मराम्यशुभं किंचित्कृतं कस्यचिदण्वपि ।
कर्मणा मनसा वाचा कस्येदं कर्मणः फलम् ॥ ३.६२.३२ ॥
કોઈનું પણ કંઈ અશુભ કર્મ, મન કે વાણીથી, અણુ જેટલું પણ મેં કર્યું હોય એવું મને યાદ નથી. તો આ કયા કર્મનું ફળ?
3.62.33
नूनं जन्मान्तरकृतं पापां माऽऽपतितं महत् ।
अपश्चिमामिमां कष्टामापदं प्राप्तवत्यहम् ॥ ३.६२.३३ ॥
ચોક્કસ પૂર્વજન્મમાં કરેલું મોટું પાપ મારા પર આવી પડ્યું છે; આ છેલ્લી કષ્ટદાયક આપત્તિ મને પ્રાપ્ત થઈ છે.
3.62.34
भर्तृराज्यापहरणं स्वजनाच्च रपराजयः ।
भर्त्रा सह वियोगश्च तनयाभ्यां च विच्युतिः।
निर्नाथता वने वासो बहुव्यालनिषेविते ॥ ३.६२.३४ ॥
પતિના રાજ્યનું હરણ, સ્વજનોથી પરાજય, પતિથી વિયોગ, પુત્રોથી વિચ્છેદ, નાથહીનતા, અનેક હિંસક પ્રાણીઓથી સેવાયેલા વનમાં નિવાસ.
3.62.35
अथापरेद्युः संप्राप्ते हतशिष्टा जनास्तदा ।
वनगुल्माद्विनिष्क्रम्य शोचन्ते वैशसं कृतम्।
भ्रातरं पितरं पुत्रं सखायं च नराधिप ॥ ३.६२.३५ ॥
પછી બીજા દિવસે, હે નરાધિપ, હણાતાંથી બચેલા લોકો વનઝાડીમાંથી બહાર આવીને થયેલા સંહાર માટે ભાઈ, પિતા, પુત્ર અને મિત્ર માટે શોક કરવા લાગ્યા.
3.62.36
हन्यमाने तदा सार्थे दमयन्ती शुचिस्मिता ।
ब्राह्मणैः सहिता तत्रवने तु न विनाशिता ॥ ३.६२.३६ ॥
ત્યારે કાફલો હણાઈ રહ્યો હતો ત્યારે, શુચિસ્મિતા દમયંતી બ્રાહ્મણો સાથે ત્યાં વનમાં હતી; તેનો નાશ થયો ન હતો.
3.62.37
अशोचत्तत्र वैदर्भी किंनु मे दुष्कतं कृतम् ।
योपि मे निर्जनेऽरण्ये संप्राप्तोऽयं जनार्णवः ॥ ३.६२.३७ ॥
ત્યાં વૈદર્ભી શોક કરવા લાગી: મેં કયું દુષ્કર્મ કર્યું, કે આ નિર્જન વનમાં મારા પર આ જનસમુદ્ર આવી પડ્યો?
3.62.38
स हतो हस्तियूथेन मन्दभाग्यान्ममैव तत् ।
प्राप्तव्यं सुचिरं दुःखं नूनमद्यापि वै मया ॥ ३.६२.३८ ॥
તે જનસમૂહ હાથીઓના ટોળાથી માર્યો ગયો; તે મારા મંદભાગ્યને કારણે જ; ખરેખર આજે પણ મારે લાંબા સમય સુધી દુઃખ ભોગવવાનું છે.
3.62.39
नाप्राप्तकालो म्रियते श्रुतं वृद्धानुशासनम् ।
या नाहमद्य मृदिता हस्तियूथेन दुःखिता ॥ ३.६२.३९ ॥
સમય આવ્યા પહેલાં કોઈ મરતું નથી; વૃદ્ધોનો ઉપદેશ સાંભળનાર પણ મરતો નથી; તેમ આજે હું હાથીઓના ટોળાથી કચડાઈ નથી, દુઃખી હોવા છતાં.
3.62.40
न ह्यदैवकृतंकिंचिन्नराणामिह विद्यते ।
न च मे बालभावेऽपि किंचित्पापकृतं कृतम् ॥ ३.६२.४० ॥
અહીં માણસો સાથે દૈવે ન કરેલું કંઈ નથી; અને મારા બાળપણમાં પણ મેં કોઈ પાપ કર્યું નથી.
3.62.41
कर्मणा मनसा वाचा यदिदं दुःखमागतम् ।
मन्ये स्वयंवरकृतेलोकपाला समागताः ॥ ३.६२.४१ ॥
કર્મથી, મનથી અને વાણીથી જે આ દુઃખ આવ્યું છે, મને લાગે છે કે સ્વયંવરને કારણે લોકપાલો ભેગા થયા હતા.
3.62.42
प्रत्याख्याता मया तत्र नलस्यार्थाय देवताः ।
नूनं तेषां प्रभावेन वियोगं प्राप्तवत्यहम् ॥ ३.६२.४२ ॥
ત્યાં મેં નળ માટે દેવતાઓને નકાર્યા; ખરેખર તેમના પ્રભાવથી મને (નળથી) વિયોગ પ્રાપ્ત થયો છે.
3.62.43
एवमादीनि दुःखार्ता सा विलप्य वराङ्गना ।
प्रलापानि तदा तानि दमयन्ती पतिव्रता ॥ ३.६२.४३ ॥
આ રીતે દુઃખથી પીડાયેલી તે શ્રેષ્ઠ સ્ત્રી વિલાપ કરતી રહી; ત્યારે પતિવ્રતા દમયંતીએ એ વિલાપવચનો કહ્યાં.
3.62.44
हतशेषैः सह तदा ब्राह्मणैर्वेदपारगैः ।
अगच्छद्राजशार्दूल दुःखशोकपरायणा ॥ ३.६२.४४ ॥
હે રાજશાર્દૂલ! ત્યારે દુઃખ અને શોકમાં ડૂબેલી તે બચી ગયેલા વેદપારંગત બ્રાહ્મણો સાથે ચાલી નીકળી.
3.62.45
गच्छन्ती सा चिराद्बाला पुरमासादयन्महत् ।
सायाह्नि चेदिराजस् सुबाहोः सत्यवादिनः ॥ ३.६२.४५ ॥
લાંબો સમય ચાલીને તે બાળા સાંજે સત્યવાદી ચેદિરાજ સુબાહુના મહાન નગરે પહોંચી.
3.62.46
सा तु तच्चारुसर्वाङ्गी सुबाहोस्तुङ्गगोपुरम् ।
वस्त्रार्धेन च संवीता प्रविवेश पुरोत्तमम् ॥ ३.६२.४६ ॥
સર્વાંગસુંદર તે અડધા વસ્ત્રથી ઢંકાયેલી સુબાહુના ઊંચા ગોપુરમાંથી તે ઉત્તમ નગરમાં પ્રવેશી.
3.62.47
तां विह्वलां कृशां दीनां मुक्तकेशीममार्जिताम् ।
उन्मत्तामिव गच्छन्तीं ददृशुः पुरवासिनः ॥ ३.६२.४७ ॥
નગરવાસીઓએ તેને વિહ્વળ, કૃશ, દીન, છૂટા વાળવાળી, અસ્તવ્યસ્ત અને પાગલની જેમ ચાલતી જોઈ.
3.62.48
प्रविशन्तीं तु तां दृष्ट्वा चेदिराजपुरीं तदा ।
अनुजग्मुस्तत्र बाला ग्रामिपुत्राः कुतूहलात् ॥ ३.६२.४८ ॥
તે ચેદિરાજની નગરીમાં પ્રવેશતી જોઈને ગામના બાળકો કૌતુકથી તેની પાછળ ચાલ્યાં.
3.62.49
सा तैः परिवृताऽगच्छत्समीपं राजवेश्मनः ।
तां प्रासादगताऽपश्यद्राजमाता जनैर्वृताम् ॥ ३.६२.४९ ॥
તે તેમનાથી ઘેરાયેલી રાજમહેલ પાસે ગઈ. મહેલમાં ઊભેલી રાજમાતાએ લોકોથી ઘેરાયેલી તેને જોઈ.
3.62.50
धात्रीमुवाच च्छैनामानयेह ममान्तिकम् ।
जनेन क्लिश्यते बाला दुःखिता शरणार्थिनी ॥ ३.६२.५० ॥
તેણે ધાત્રીને કહ્યું, "આને મારી પાસે લાવ. ભીડથી આ બાળા પીડાય છે, દુઃખી છે અને શરણ શોધે છે."
3.62.51
तादृग्रूपं च पश्यामि विद्योतयति मे गृहम् ।
उन्मत्तवेषा कल्याणी श्रीरिवायतलोचना ॥ ३.६२.५१ ॥
આવું રૂપ હું જોઉં છું, જે મારા ઘરને ઉજાળે છે. ઉન્મત્ત વેશવાળી આ કલ્યાણી, લાંબા નેત્રોવાળી શ્રી સમાન છે.
3.62.52
सा जनं वारयित्वा तं प्रासादतलमुत्तमम् ।
आरोप्य विस्मिता राजन्दमयन्तीमपृच्छत ॥ ३.६२.५२ ॥
તેણે ભીડને રોકી, તેને ઉત્તમ મહેલના તળ પર ચડાવી, અને હે રાજન, વિસ્મિત થઈ દમયંતીને પૂછ્યું.
3.62.53
एवमप्यसुखाविष्टा बिभर्षि परमं वपुः ।
भासि विद्युदिवाभ्रेषु शंस मे काऽसिकस्य वा ॥ ३.६२.५३ ॥
દુઃખથી ઘેરાયેલી હોવા છતાં તું પરમ સુંદર દેહ ધારણ કરે છે; વાદળોમાં વીજળીની જેમ ચમકે છે. મને કહે, તું કોણ છે અને કોની છે?
3.62.54
न हि ते मानुषं रूपं भूषणैरपि वर्जितम् ।
असहाया नरेभ्यश्च नोद्विजस्यमरप्रभे ॥ ३.६२.५४ ॥
તારું રૂપ માનવ રૂપ નથી, આભૂષણો વિના પણ. અમરોની પ્રભાવાળી, સહાય વિના પણ તું માણસોથી ડરતી નથી.
3.62.55
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्या भैमी वचनमब्रवीत् ।
मानुषीं मां विजानीहि भर्तारं समनुव्रताम् ॥ ३.६२.५५ ॥
તેનું એ વચન સાંભળીને ભૈમી બોલી - મને માનુષી જાણો, પતિને અનુસરનારી.
3.62.56
सैरन्ध्रीं जातिसंपन्नां भुजिष्यां कामवासिनीम् ।
फलमूलाशनामेकां यत्रसायंप्रतिश्रयाम् ॥ ३.६२.५६ ॥
હું સૈરંધ્રી છું, ઉત્તમ કુળમાં જન્મેલી, દાસી, ઇચ્છા પ્રમાણે રહેનારી, ફળમૂળ ખાનારી, એકલી, જ્યાં સાંજ પડે ત્યાં આશ્રય લેનારી.
3.62.57
असङ्ख्येयगुणो भर्ता मां च नित्यमनुव्रतः ।
भक्ताऽहमपि तं वीरं छायेवानुगता पथि ॥ ३.६२.५७ ॥
મારા પતિ અસંખ્ય ગુણોવાળા છે અને હંમેશાં મારા પ્રત્યે અનુકૂળ રહે છે. હું પણ તે વીરની ભક્ત છું; માર્ગમાં છાયાની જેમ તેમની પાછળ ચાલું છું.
3.62.58
तस्य दैवात्प्रसङ्गोऽभूदतिमात्रं सुदेवने ।
द्यूते स निर्जितश्चैव वनमेक उपेयिवान् ॥ ३.६२.५८ ॥
ભાગ્યવશ તેને સુદેવન (પાસાની રમત)નો અતિશય મોહ થયો. એ રમતમાં હારીને તે એકલો વનમાં ગયો.
3.62.59
तमेकवसनच्छन्नमुन्म्तमिव विह्वलम् ।
आश्वासयन्ती भर्तारमहमप्यगमं वनम् ॥ ३.६२.५९ ॥
એક જ વસ્ત્રે ઢંકાયેલા, ગાંડાની જેમ વિહ્વળ થયેલા પતિને આશ્વાસન આપતી હું પણ વનમાં ગઈ.
3.62.60
स कदाचिद्वने वीरः कस्मिंश्चित्कारणान्तरे ।
क्षुत्परीतस्तु विमना वासश्चैकं व्यसर्जयत् ॥ ३.६२.६० ॥
એક વાર વનમાં, કોઈ બીજા કારણે, તે વીર ભૂખથી પીડિત અને ઉદાસ મનવાળો થઈ પોતાનું એકમાત્ર વસ્ત્ર છોડી બેઠો.
3.62.61
तमेकवसना नग्नमुन्मत्तवदचेतसम् ।
अनुव्रजन्ती बहुला न स्वपामि निशाः सदा ॥ ३.६२.६१ ॥
એક જ વસ્ત્રમાં, નગ્ન, પાગલ જેવા બેભાન તેની પાછળ જતી હું હંમેશાં રાત્રે ઊંઘતી નહોતી.
3.62.62
ततो बहुतिथे काले सुप्तामुत्सृज्य मां क्वचित् ।
वाससोऽर्धं परिच्छिद्य त्यक्तवान्मामनागसम् ॥ ३.६२.६२ ॥
પછી ઘણા દિવસો પછી, ઊંઘતી મને ક્યાંક છોડીને, વસ્ત્રનો અર્ધો ભાગ કાપીને તેણે નિર્દોષ મને ત્યજી દીધી.
3.62.63
तं मार्गमाणा भर्तारं दह्यमाना दिवानिशम् ।
न विन्दाम्यमरप्रख्यं प्रियं प्राणेश्वरं प्रभुम् ॥ ३.६२.६३ ॥
તે પતિને શોધતી, દિવસ-રાત બળતી, દેવ સમાન, પ્રિય, પ્રાણેશ્વર સ્વામીને હું શોધી શકતી નથી.
3.62.64
इत्युक्त्वा साऽनवद्याङ्गी राजमातरमप्युत ।
स्थिताऽश्रुपरिपूर्णाक्षी वेपमाना सुदुःखिता ॥ ३.६२.६४ ॥
આમ કહીને, નિર્દોષ અંગોવાળી તે, રાજમાતા સમક્ષ પણ આંસુભર્યા નેત્રો સાથે, કાંપતી, અત્યંત દુઃખી થઈને ઊભી રહી.
3.62.65
तामश्रुपरिपूर्णाक्षीं विलपन्तीं तथा बहु ।
राजमाताऽब्रवीदार्ता भैमीमार्तस्वरां स्वयम् ॥ ३.६२.६५ ॥
આંસુભર્યા નેત્રોવાળી, આ રીતે ઘણું વિલાપ કરતી તે ભૈમીને, દુઃખી રાજમાતાએ પોતે દુઃખભર્યા સ્વરમાં કહ્યું.
3.62.66
वस त्वमिह कल्याणि प्रीतिर्मे परमा त्वयि ।
मृगयिष्यन्ति ते भद्रे भर्तारं पुरुषा मम ॥ ३.६२.६६ ॥
હે કલ્યાણી, તું અહીં રહે; તારા પર મારો અત્યંત સ્નેહ છે. હે ભદ્રે, મારા માણસો તારા પતિની શોધ કરશે.
3.62.67
अपि वा स्वयमागच्छेत्परिधावन्नितस्ततः ।
इहैव वसती भद्रे भर्तारमुपलप्स्यसे ॥ ३.६२.६७ ॥
અથવા તે પોતે જ આમતેમ દોડતો આવી પહોંચે. હે ભદ્રે, અહીં જ રહેતાં તું તારા પતિને પામીશ.
3.62.68
राजमातुर्वचः श्रुत्वा दमयन्ती वचोऽब्रवीत् ।
समयेनोत्सहे वस्तुं त्वि वीरप्रजायिनि ॥ ३.६२.६८ ॥
રાજમાતાના વચન સાંભળીને દમયંતી બોલી— હે વીરપુત્રોની માતા, કેટલીક શરતો સાથે જ હું તમારી પાસે રહેવા તૈયાર છું.
3.62.69
उच्छिष्टं नैव भुञ्जीयां न कुर्यां पादधावनम् ।
न चाहं पुरुषानन्यान्प्रभाषेयं कथंचन ॥ ३.६२.६९ ॥
હું ઉચ્છિષ્ટ ભોજન નહીં કરું, પગ ધોવાનું કામ પણ નહીં કરું; કોઈ પણ રીતે બીજા પુરુષો સાથે વાત નહીં કરું.
3.62.70
प्रार्थयेद्यदि मां कश्चिद्दण्ड्यस्ते स पुमान्भवेत् ।
वध्यश्च ते सकृन्मन्द इतिमे व्रतमाहितम् ॥ ३.६२.७० ॥
જો કોઈ પુરુષ મારી યાચના કરે, તો તે દંડને પાત્ર થશે; હે મૂર્ખ, એક જ વાર તારા દ્વારા તે વધ કરવા યોગ્ય બનશે—આ જ મારું દૃઢ વ્રત છે.
3.62.71
भर्तुरन्वेषणार्थं तु पश्येयं ब्राह्मणानहम् ।
यद्येवमिह वत्स्यामि त्वत्सकाशे न संशयः।
अतोऽन्यथा न मे वासो वर्तते हृदये क्वचित् ॥ ३.६२.७१ ॥
પણ મારા પતિની શોધ માટે હું બ્રાહ્મણોને જોતી રહીશ. આ રીતે જો હું તમારી પાસે અહીં રહું, તો તેમાં સંદેહ નથી; આના સિવાય બીજી રીતે રહેવાનો વિચાર મારા મનમાં ક્યારેય નથી.
3.62.72
इत्युक्ता दमयन्त्या तु राजमातेदमब्रवीत् ।
सर्वमेतत्करिष्यामि दिष्ट्या ते व्रतमीदृशम् ॥ ३.६२.७२ ॥
દમયંતીએ આમ કહેતાં રાજમાતા બોલી— આ બધું હું કરીશ; સદ્ભાગ્યે તારું વ્રત આવું છે.
3.62.73
एवमुक्त्वा ततो भैमीं राजमाता विशांपते ।
उवाचेदं दुहितरं सुनन्दां नाम भारत ॥ ३.६२.७३ ॥
હે વિશાંપતિ, ભૈમીને આમ કહીને રાજમાતાએ પોતાની પુત્રી સુનંદાને આ કહ્યું, હે ભારત.
3.62.74
सैरन्ध्रीमभिजानीष्व सुनन्दे देवरूपिणीम् ।
वयसा तुल्यतां प्राप्ता सखी तव भवत्वियम्।
एतया सह मोदस्व निरुद्विग्रमना सदा ॥ ३.६२.७४ ॥
હે સુનંદા, દેવરૂપિણી એવી આ સૈરંધ્રીને ઓળખ. ઉંમરમાં એ તારા જેવી છે; એ તારી સખી બને. એની સાથે નિશ્ચિંત મનથી સદા આનંદ માણ.
3.62.75
ततः परमसंहृष्टा सुनन्दा गृहणागमत् ।
दमयन्तीमुपादाय सखीभिः परिवारिता ॥ ३.६२.७५ ॥
ત્યારે અત્યંત હર્ષિત થયેલી સુનંદા દમયંતીને લઈને સખીઓથી ઘેરાયેલી ઘરે પાછી ફરી.
3.62.76
सहसा न्यवसद्राजन्राजपुत्र्या सुनन्दया ।
चिन्तयन्ती नलं वीरमनिशं वामलोचना ॥ ३.६२.७६ ॥
હે રાજન્, તે અચાનક સુનંદા સાથે રહેવા લાગી; સુંદર નેત્રોવાળી દમયંતી સતત વીર નળનું જ ચિંતન કરતી રહી.