മഹാഭാരതം · അധ്യായം 3.62
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.62.1
सा तच्छ्रुत्वाऽनवद्याङ्गी सार्थवाहवचस्तदा ।
जगाम सह तेनैव सार्थेन पतिलालसा ॥ ३.६२.१ ॥
കുറ്റമറ്റ അവയവങ്ങളുള്ള ആ സ്ത്രീ സാർത്ഥവാഹന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഭർത്താവിനെ ആഗ്രഹിച്ച് അവനോടും ആ സംഘത്തോടുമൊപ്പം പോയി.
3.62.2
अथ काले बहुतिथे वने महति दारुणे ।
तटाकं सर्वतोभद्रं पद्मसौगन्धिकायुतम् ॥ ३.६२.२ ॥
പിന്നെ വളരെ ദിവസങ്ങൾക്കുശേഷം ആ ഭയങ്കരമായ മഹാവനത്തിൽ, എല്ലാവശത്തും മംഗളമായ, താമരകളും സൗഗന്ധികങ്ങളും നിറഞ്ഞ ഒരു തടാകം കണ്ടു.
3.62.3
ददृशुर्वणिजो रम्यं प्रभूतयवसेन्धनम् ।
बहुमूलफलोपेतं नानापक्षिनिषेवितम् ॥ ३.६२.३ ॥
വ്യാപാരികൾ ആ രമ്യമായ സ്ഥലം കണ്ടു; പുല്ലും വിറകും സമൃദ്ധമായി, പല കിഴങ്ങുകളും ഫലങ്ങളും നിറഞ്ഞ്, നാനാവിധ പക്ഷികൾ വസിക്കുന്നതായ ഇടം.
3.62.4
तं दृष्ट्वा मृष्टसलिलं मनोहारि सुशीतलम् ।
सुपरिश्रान्तवाहास्ते निवेशाय मनो दधुः ॥ ३.६२.४ ॥
തെളിഞ്ഞ ജലമുള്ള, മനസ്സിനെ ആകർഷിക്കുന്ന, അതിശീതളമായ ആ തടാകം കണ്ട്, ഏറെ ക്ഷീണിച്ച വാഹനങ്ങളുള്ളവർ അവിടെ പാർക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു.
3.62.5
संमते सार्थवाहस्य विविशुर्वनमुत्तमम् ।
उवास सार्थः सुमहान्निशामासाद्य पद्मिनीम् ॥ ३.६२.५ ॥
സാർത്ഥവാഹന്റെ അനുമതിയോടെ അവർ ആ ഉത്തമ വനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു; ആ വലിയ സംഘം താമരക്കുളത്തിൽ എത്തി രാത്രി അവിടെ തങ്ങി.
3.62.6
अथार्धरात्रसमये निःशब्दे तिमिरे तदा ।
सुप्ते सार्थे परिश्रान्ते हस्तियूथमुपागमत्।
पानीयार्थं गिरितटान्मदप्रस्रवणाविलम् ॥ ३.६२.६ ॥
പിന്നെ അർദ്ധരാത്രിയിൽ, നിശ്ശബ്ദവും ഇരുട്ടും നിറഞ്ഞപ്പോൾ, ക്ഷീണിച്ച സംഘം ഉറങ്ങുമ്പോൾ, മലച്ചരിവിൽ നിന്ന് മദധാരയാൽ കലങ്ങിയ വെള്ളം കുടിക്കാൻ ഒരു ആനക്കൂട്ടം എത്തി.
3.62.7
अथापश्यत सार्थं तं सार्थजान्सुबहून्गजान् ॥ ३.६२.७ ॥
അപ്പോൾ അവൻ ആ വ്യാപാരസംഘത്തെയും സംഘത്തിന്റെ അനേകം ആനകളെയും കണ്ടു.
3.62.8
ते तान्ग्राम्यगजान्दृष्ट्वा सर्वे वनगजास्तदा ।
समाद्रवन्त वेगेन जिघांसन्तो मदोत्कटाः ॥ ३.६२.८ ॥
ആ ഗ്രാമ്യഗജങ്ങളെ കണ്ടപ്പോൾ മദോന്മത്തരായ വന്യഗജങ്ങളെല്ലാം കൊല്ലാനുള്ള ആഗ്രഹത്തോടെ വേഗത്തിൽ അവയുടെ നേരെ പാഞ്ഞടുത്തു.
3.62.9
तेषामापततां वेगः करिणां दुःसहोऽभवत् ।
नगाग्रादिव शीर्णानां शृङ्गाणां पततां क्षितौ।
स्पन्दतामपि नागानां मार्गा नष्टा वनोद्भवाः ॥ ३.६२.९ ॥
പാഞ്ഞടുത്ത ആനകളുടെ വേഗം താങ്ങാനാവാത്തതായി; പർവതശിഖരത്തിൽ നിന്ന് ഒടിഞ്ഞ കൊടുമുടികൾ നിലത്തു വീഴുന്നതുപോലെയായിരുന്നു; വിറച്ചുനിന്ന ആനകളാൽ കാട്ടിലെ വഴികളും നശിച്ചു.
3.62.10
मार्गं संरुद्ध्य संसुप्तं पद्मिन्याः सार्थमुत्तमम् ।
ते तं ममर्दुः सहसा वेष्टमानं महीतले ॥ ३.६२.१० ॥
പത്മിനീ തടാകത്തിലേക്കുള്ള വഴി തടഞ്ഞ്, ഗാഢനിദ്രയിലായിരുന്ന ആ ശ്രേഷ്ഠസംഘത്തെ അവ പെട്ടെന്ന് ചവിട്ടിമെതിച്ചു; അത് നിലത്ത് പിടയുകയായിരുന്നു.
3.62.11
महारवं प्रमुञ्चतो वद्ध्यन्ते शरणार्थिनः ।
वनगुल्मांश्च धावन्तो निद्रया महतो भयात् ॥ ३.६२.११ ॥
വലിയ നിലവിളി ഉയർത്തിക്കൊണ്ട് രക്ഷ തേടിയവർ കൊല്ലപ്പെട്ടു; മഹാഭയത്താൽ ഉറക്കത്തിൽ തന്നെ അവർ കാട്ടുപൊന്തകളിലേക്ക് ഓടി.
3.62.12
केचिद्दन्तैः करैः केचित्केचित्पद्भ्यां हता गजैः ॥ ३.६२.१२ ॥
ചിലർ ആനകളുടെ കൊമ്പുകളാലും ചിലർ തുമ്പിക്കൈകളാലും ചിലർ കാലുകളാലും കൊല്ലപ്പെട്ടു.
3.62.13
निहतोष्ट्राश्वबहुलाः पदातिजसंकुलाः ।
भयादाधावमानाश् परस्परहतास्तदा ॥ ३.६२.१३ ॥
ഒട്ടകങ്ങളും കുതിരകളും ഏറെ കൊല്ലപ്പെട്ടു, കാലാൾപ്പടയുടെ തിരക്കിൽ നിറഞ്ഞിരുന്നു; ഭയത്താൽ ഓടിയവർ അപ്പോൾ പരസ്പരം അടിയേറ്റ് വീണു.
3.62.14
घोरान्नादान्विमुञ्चन्तो निपेतुर्धरणीतले ।
वृक्षेष्वासज्यसंभग्नाः पतिता विषमेषु च ॥ ३.६२.१४ ॥
ഭയങ്കര നിലവിളികൾ ഉയർത്തി അവർ ഭൂമിയിൽ വീണു. മരങ്ങളിൽ കുടുങ്ങി ഒടിഞ്ഞവരും ഉയർച്ചതാഴ്ചയുള്ള സ്ഥലങ്ങളിൽ വീണവരും ഉണ്ടായിരുന്നു.
3.62.15
एवंप्रकारैर्बहुभिर्दैवेनाक्रम्य हस्तिभिः ।
राजन्विनिहतं सर्वं समृद्धं सार्थमण्डलम् ॥ ३.६२.१५ ॥
ഇങ്ങനെ പലവിധത്തിൽ, വിധിവശാൽ ആനകളാൽ ചവിട്ടി മെതിക്കപ്പെട്ട്, രാജാവേ, സമൃദ്ധമായ വ്യാപാരസംഘം മുഴുവൻ നശിച്ചു.
3.62.16
आरावः सुमहांश्चासीत्रैलोक्यभयकारकः ।
एषोऽग्निरुत्थितः कष्टस्त्रायध्वं धावताऽधुना ॥ ३.६२.१६ ॥
മൂന്നു ലോകങ്ങൾക്കും ഭയമുണ്ടാക്കുന്ന മഹാ കോലാഹലമുണ്ടായി. ഇതാ ഭയങ്കരമായ തീ ഉയർന്നിരിക്കുന്നു; ഇപ്പോൾ ഓടി രക്ഷപ്പെടുവിൻ.
3.62.17
रत्नराशिर्विशीर्णोऽयं गृह्णीध्वं किं प्रधावत ।
सामान्यमेतद्द्रविणं न मिथ्या वचनं मम ॥ ३.६२.१७ ॥
ഈ രത്നക്കൂമ്പാരം ചിതറിക്കിടക്കുന്നു; ഇത് എടുക്കുവിൻ, എന്തിന് ഓടുന്നു? ഈ സമ്പത്ത് എല്ലാവർക്കും പൊതുവായതാണ്; എന്റെ വാക്ക് വ്യാജമല്ല.
3.62.18
पुनरेवाभिधास्यामि चिन्तयध्वं सुकातराः ।
एवमेवाभिभाषन्तो विद्रवन्ति भयात्तदा ॥ ३.६२.१८ ॥
വീണ്ടും പറയുന്നു, അതീവ ഭയമുള്ളവരേ, ചിന്തിക്കുവിൻ. ഇങ്ങനെ സംസാരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ അവർ ഭയത്താൽ ഓടിപ്പോയി.
3.62.19
तस्मिंस्तथा वर्तमाने दारुणे जनसंक्षये ।
दमयन्ती च बुबुधे भयसंत्रस्तमानसा।
अपश्यद्वैशसं तत्र सर्वलोकभयंकरम् ॥ ३.६२.१९ ॥
ആ ഭയങ്കരമായ ജനസംഹാരം നടക്കുമ്പോൾ, ഭയം കൊണ്ട് മനസ്സ് വിറച്ച ദമയന്തി ഉണർന്നു. അവിടെ സർവലോകത്തെയും ഭയപ്പെടുത്തുന്ന കൂട്ടക്കൊല അവൾ കണ്ടു.
3.62.20
अदृष्टपूर्वं तद्दृष्ट्वा बाला पद्मनिभेक्षणा ।
संसक्तवदनाश्वासा उत्तस्थौ भयविह्वला ॥ ३.६२.२० ॥
മുമ്പൊരിക്കലും കാണാത്തത് കണ്ട്, താമരക്കണ്ണുള്ള ആ ബാല ഭയംകൊണ്ട് വിഹ്വലയായി, മുഖം മറച്ച് ശ്വാസം വലിച്ച് എഴുന്നേറ്റു.
3.62.21
ये तु तत्र विनिर्मुक्ताः सार्थात्केचिदविक्षताः ।
तेऽब्रुवन्सहिताः सर्वे कस्येदं कर्मणः फलम् ॥ ३.६२.२१ ॥
എന്നാൽ ആ വ്യാപാരസംഘത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെട്ട്, മുറിവേൽക്കാതെ ശേഷിച്ച ചിലർ ഒന്നിച്ചുകൂടി പറഞ്ഞു, 'ഇത് ഏത് കർമ്മത്തിന്റെ ഫലമാണ്?'
3.62.22
नूनं न पूजितोऽस्माभिर्मणिभद्रो महायशाः ।
तथा यक्षाधिपः श्रीमान्न वै वैश्रवणः प्रभुः ॥ ३.६२.२२ ॥
തീർച്ചയായും നാം മഹായശസ്വിയായ മണിഭദ്രനെ പൂജിച്ചിട്ടില്ല; അതുപോലെ യക്ഷാധിപതിയായ ശ്രീമാനായ വൈശ്രവണ പ്രഭുവിനെയും നാം പൂജിച്ചിട്ടില്ല.
3.62.23
न पूजा विघ्रकर्तॄणामथवा प्रथमं कृता ॥ ३.६२.२३ ॥
വിഘ്നം വരുത്തുന്നവർക്ക് പൂജ ചെയ്തിട്ടില്ല; അല്ലെങ്കിൽ ആദ്യം പൂജ ചെയ്തിട്ടില്ല.
3.62.24
शकुनानां फलं वाऽथ विपरीतिमिदं ध्रुवम् ।
ग्रहा न विपरीतास्तु किमन्यदिदमागतम् ॥ ३.६२.२४ ॥
അല്ലെങ്കിൽ ഇത് ശകുനങ്ങളുടെ ഫലമാണ്; തീർച്ചയായും ഇത് പ്രതികൂലമാണ്. ഗ്രഹങ്ങൾ പ്രതികൂലമല്ല; പിന്നെ ഇത് മറ്റെന്താണ് വന്നത്?
3.62.25
अपरे त्वब्रुवन्दीना ज्ञातिद्रव्यविनाकृता ।
याऽसावद्य महासार्थे नारी ह्युन्मत्तदर्शना ॥ ३.६२.२५ ॥
മറ്റുചിലർ ദീനരായി പറഞ്ഞു: ബന്ധുക്കളെയും സമ്പത്തിനെയും നഷ്ടപ്പെട്ട, ഉന്മത്തയെപ്പോലെ കാണപ്പെടുന്ന ആ സ്ത്രീ ഇന്ന് ഈ മഹാ സാർത്ഥത്തിലുണ്ട്.
3.62.26
प्रविष्टा विकृताकारा कृत्वा रूपममानुषम् ।
तयैवं विहिता पूर्वं माया परमदारुणा ॥ ३.६२.२६ ॥
വികൃതരൂപിണിയായ അവൾ മാനുഷികമല്ലാത്ത രൂപം സ്വീകരിച്ച് പ്രവേശിച്ചിരിക്കുന്നു; മുമ്പും ഇപ്രകാരം അതിഭയങ്കരമായ മായ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.
3.62.27
राक्षसी वा ध्रुवं यक्षी पिशाची वा भयंकरी ।
तस्याः सर्वमिदं पापं नात्र कार्या विचारणा ॥ ३.६२.२७ ॥
അവൾ തീർച്ചയായും രാക്ഷസിയോ യക്ഷിയോ ഭയങ്കരിയായ പിശാചിയോ ആണ്; ഈ പാപമെല്ലാം അവളുടേതാണ്, ഇതിൽ ആലോചനയ്ക്ക് സ്ഥാനമില്ല.
3.62.28
यदि पश्याम तां पापां सार्थघ्नीं नैकदुःखदाम् ।
लोष्टभिः पांसुभिश्चैव तृणैः काष्ठैश्च मुष्टिभिः।
अवश्यमेव हन्यामः सार्थस्य किल कृत्यकाम् ॥ ३.६२.२८ ॥
ആ പാപിനിയെ, സാർത്ഥത്തെ നശിപ്പിക്കുന്നവളെ, അനേകം ദുഃഖങ്ങൾ നൽകുന്നവളെ നാം കണ്ടാൽ, മണ്ണുകട്ടകൾ കൊണ്ടും പൊടി കൊണ്ടും പുല്ലുകൊണ്ടും വടികൾ കൊണ്ടും മുഷ്ടികൊണ്ടും അവളെ തീർച്ചയായും കൊല്ലും; സാർത്ഥത്തിന് ദ്രോഹം ചെയ്യുന്നവളാണവൾ.
3.62.29
दमयन्ती तु तच्छ्रुत्वा वाक्यं तेषां सुदारुणम् ।
ह्रीता भीता च संविग्रा प्राद्रवद्यत्र काननम् ॥ ३.६२.२९ ॥
എന്നാൽ ദമയന്തി അവരുടെ ആ അതിക്രൂരമായ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ലജ്ജയും ഭയവും ഉദ്വേഗവും പൂണ്ട്, കാടിരുന്നിടത്തേക്ക് ഓടി.
3.62.30
आशङ्कमाना तत्पापमात्मानं पर्यदेवयत् ॥ ३.६२.३० ॥
ആ പാപാരോപണത്തെ ഭയന്ന് അവൾ സ്വയം ഓർത്ത് വിലപിച്ചു.
3.62.31
अहो ममोपरि विधेः संरम्भो दारुणो महान् ।
नानुबध्नाति कुशलं कस्येदं कर्मणः फलम् ॥ ३.६२.३१ ॥
അയ്യോ! എന്റെ മേൽ വിധിയുടെ ഭയങ്കരവും മഹത്തരവുമായ ആഘാതം വീണിരിക്കുന്നു; ശുഭഫലം എന്നെ പിന്തുടരുന്നില്ല. ഇത് ഏത് കർമ്മത്തിന്റെ ഫലം?
3.62.32
न स्मराम्यशुभं किंचित्कृतं कस्यचिदण्वपि ।
कर्मणा मनसा वाचा कस्येदं कर्मणः फलम् ॥ ३.६२.३२ ॥
ആർക്കെങ്കിലും പ്രവൃത്തിയാലോ മനസ്സാലോ വാക്കാലോ അണുവോളം പോലും അശുഭം ചെയ്തതായി ഞാൻ ഓർക്കുന്നില്ല. അപ്പോൾ ഇത് ഏത് കർമ്മത്തിന്റെ ഫലം?
3.62.33
नूनं जन्मान्तरकृतं पापां माऽऽपतितं महत् ।
अपश्चिमामिमां कष्टामापदं प्राप्तवत्यहम् ॥ ३.६२.३३ ॥
തീർച്ചയായും മുൻജന്മത്തിൽ ചെയ്ത വലിയ പാപം എന്റെ മേൽ വീണിരിക്കുന്നു; ഈ അവസാനത്തെ കഠിനമായ ആപത്തിൽ ഞാൻ എത്തിയിരിക്കുന്നു.
3.62.34
भर्तृराज्यापहरणं स्वजनाच्च रपराजयः ।
भर्त्रा सह वियोगश्च तनयाभ्यां च विच्युतिः।
निर्नाथता वने वासो बहुव्यालनिषेविते ॥ ३.६२.३४ ॥
ഭർത്താവിന്റെ രാജ്യം അപഹരിക്കപ്പെട്ടത്, സ്വജനങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള പരാജയം, ഭർത്താവുമായുള്ള വേർപാട്, പുത്രന്മാരിൽ നിന്നുള്ള വിയോഗം, നാഥനില്ലായ്മ, അനേകം ഹിംസ്രജന്തുക്കൾ നിറഞ്ഞ കാട്ടിൽ വാസം.
3.62.35
अथापरेद्युः संप्राप्ते हतशिष्टा जनास्तदा ।
वनगुल्माद्विनिष्क्रम्य शोचन्ते वैशसं कृतम्।
भ्रातरं पितरं पुत्रं सखायं च नराधिप ॥ ३.६२.३५ ॥
പിറ്റേന്ന്, ഹേ നരാധിപാ, കൊല്ലപ്പെടാതെ ശേഷിച്ച ജനങ്ങൾ കാട്ടുകുറ്റിക്കാട്ടിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്ന് നടന്ന കൂട്ടക്കൊലയെക്കുറിച്ച് സഹോദരനെയും പിതാവിനെയും പുത്രനെയും സുഹൃത്തിനെയും ഓർത്ത് വിലപിച്ചു.
3.62.36
हन्यमाने तदा सार्थे दमयन्ती शुचिस्मिता ।
ब्राह्मणैः सहिता तत्रवने तु न विनाशिता ॥ ३.६२.३६ ॥
അപ്പോൾ വ്യാപാരസംഘം കൊല്ലപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരിക്കെ, ശുദ്ധസ്മിതയായ ദമയന്തി ബ്രാഹ്മണരോടൊപ്പം അവിടെ കാട്ടിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവൾ നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടില്ല.
3.62.37
अशोचत्तत्र वैदर्भी किंनु मे दुष्कतं कृतम् ।
योपि मे निर्जनेऽरण्ये संप्राप्तोऽयं जनार्णवः ॥ ३.६२.३७ ॥
അവിടെ വൈദർഭി ദുഃഖിച്ചു: ഞാൻ എന്ത് ദുഷ്കർമ്മമാണ് ചെയ്തത്, ഈ വിജനമായ കാട്ടിൽ എന്നെ ഈ ജനസമുദ്രം വന്നുമൂടിയിരിക്കുന്നുവല്ലോ?
3.62.38
स हतो हस्तियूथेन मन्दभाग्यान्ममैव तत् ।
प्राप्तव्यं सुचिरं दुःखं नूनमद्यापि वै मया ॥ ३.६२.३८ ॥
ആ ജനക്കൂട്ടം ആനക്കൂട്ടത്താൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു; അത് എന്റെ ഭാഗ്യദോഷം കൊണ്ടുതന്നെ; തീർച്ചയായും ഇന്നും ഞാൻ ദീർഘകാലം ദുഃഖം അനുഭവിക്കേണ്ടിവരും.
3.62.39
नाप्राप्तकालो म्रियते श्रुतं वृद्धानुशासनम् ।
या नाहमद्य मृदिता हस्तियूथेन दुःखिता ॥ ३.६२.३९ ॥
കാലമെത്തും മുമ്പ് ആരും മരിക്കുന്നില്ല; വൃദ്ധരുടെ ഉപദേശം കേട്ടവൻ മരിക്കുന്നുമില്ല; അതുപോലെ ഇന്ന് ഞാനും ആനക്കൂട്ടത്താൽ ചതയ്ക്കപ്പെട്ടില്ല, ദുഃഖിതയായിരുന്നെങ്കിലും.
3.62.40
न ह्यदैवकृतंकिंचिन्नराणामिह विद्यते ।
न च मे बालभावेऽपि किंचित्पापकृतं कृतम् ॥ ३.६२.४० ॥
ഇവിടെ മനുഷ്യർക്ക് ദൈവം ചെയ്യാത്തതൊന്നും സംഭവിക്കുന്നില്ല; എന്റെ ബാല്യത്തിൽപ്പോലും ഞാൻ ഒരു പാപവും ചെയ്തിട്ടില്ല.
3.62.41
कर्मणा मनसा वाचा यदिदं दुःखमागतम् ।
मन्ये स्वयंवरकृतेलोकपाला समागताः ॥ ३.६२.४१ ॥
കർമ്മത്താലും മനസ്സാലും വാക്കാലും ഈ ദുഃഖം വന്നുഭവിച്ചു; സ്വയംവരത്തിനായി ലോകപാലകർ ഒത്തുചേർന്നിരുന്നു എന്നു ഞാൻ കരുതുന്നു.
3.62.42
प्रत्याख्याता मया तत्र नलस्यार्थाय देवताः ।
नूनं तेषां प्रभावेन वियोगं प्राप्तवत्यहम् ॥ ३.६२.४२ ॥
അവിടെ ഞാൻ നളനുവേണ്ടി ദേവന്മാരെ നിരസിച്ചു; തീർച്ചയായും അവരുടെ ശക്തിയാൽ ഞാൻ (നളനിൽ നിന്ന്) വേർപാടു പ്രാപിച്ചു.
3.62.43
एवमादीनि दुःखार्ता सा विलप्य वराङ्गना ।
प्रलापानि तदा तानि दमयन्ती पतिव्रता ॥ ३.६२.४३ ॥
ഇങ്ങനെ ദുഃഖത്താൽ പീഡിതയായ ആ ശ്രേഷ്ഠ വനിത വിലപിച്ചു; അപ്പോൾ പതിവ്രതയായ ദമയന്തി ആ വിലാപവാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
3.62.44
हतशेषैः सह तदा ब्राह्मणैर्वेदपारगैः ।
अगच्छद्राजशार्दूल दुःखशोकपरायणा ॥ ३.६२.४४ ॥
രാജശാർദ്ദൂലാ! അപ്പോൾ ദുഃഖശോകങ്ങളിൽ മുങ്ങിയ അവൾ, ശേഷിച്ച വേദപാരംഗതരായ ബ്രാഹ്മണരോടൊപ്പം പോയി.
3.62.45
गच्छन्ती सा चिराद्बाला पुरमासादयन्महत् ।
सायाह्नि चेदिराजस् सुबाहोः सत्यवादिनः ॥ ३.६२.४५ ॥
ദീർഘനേരം നടന്ന് ആ ബാല സായാഹ്നത്തിൽ സത്യവാദിയായ ചേദിരാജാവ് സുബാഹുവിന്റെ മഹാനഗരത്തിലെത്തി.
3.62.46
सा तु तच्चारुसर्वाङ्गी सुबाहोस्तुङ्गगोपुरम् ।
वस्त्रार्धेन च संवीता प्रविवेश पुरोत्तमम् ॥ ३.६२.४६ ॥
സർവാംഗസുന്ദരിയായ അവൾ, പകുതി വസ്ത്രത്താൽ മറച്ച്, സുബാഹുവിന്റെ ഉയർന്ന ഗോപുരത്തിലൂടെ ആ ഉത്തമനഗരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.
3.62.47
तां विह्वलां कृशां दीनां मुक्तकेशीममार्जिताम् ।
उन्मत्तामिव गच्छन्तीं ददृशुः पुरवासिनः ॥ ३.६२.४७ ॥
വിഹ്വലയും ക്ഷീണിതയും ദീനയും അഴിഞ്ഞ മുടിയുള്ളവളും അലങ്കോലപ്പെട്ടവളും ഭ്രാന്തിയെപ്പോലെ നടക്കുന്നവളുമായ അവളെ നഗരവാസികൾ കണ്ടു.
3.62.48
प्रविशन्तीं तु तां दृष्ट्वा चेदिराजपुरीं तदा ।
अनुजग्मुस्तत्र बाला ग्रामिपुत्राः कुतूहलात् ॥ ३.६२.४८ ॥
അവൾ ചേദിരാജാവിന്റെ നഗരത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നത് കണ്ട്, ഗ്രാമത്തിലെ ബാലന്മാർ കൗതുകത്താൽ അവളുടെ പിന്നാലെ പോയി.
3.62.49
सा तैः परिवृताऽगच्छत्समीपं राजवेश्मनः ।
तां प्रासादगताऽपश्यद्राजमाता जनैर्वृताम् ॥ ३.६२.४९ ॥
അവൾ അവരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് രാജമന്ദിരത്തിന്റെ സമീപത്തേക്ക് പോയി. കൊട്ടാരത്തിൽ നിന്നിരുന്ന രാജമാതാവ് ജനങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട അവളെ കണ്ടു.
3.62.50
धात्रीमुवाच च्छैनामानयेह ममान्तिकम् ।
जनेन क्लिश्यते बाला दुःखिता शरणार्थिनी ॥ ३.६२.५० ॥
അവൾ ധാത്രിയോട് പറഞ്ഞു: "ഇവളെ എന്റെ അടുത്ത് കൊണ്ടുവരൂ. ജനക്കൂട്ടത്താൽ ഈ ബാലിക വേദനിക്കുന്നു, ദുഃഖിതയായി ശരണം തേടുന്നു."
3.62.51
तादृग्रूपं च पश्यामि विद्योतयति मे गृहम् ।
उन्मत्तवेषा कल्याणी श्रीरिवायतलोचना ॥ ३.६२.५१ ॥
ഇത്തരമൊരു രൂപം ഞാൻ കാണുന്നു; അത് എന്റെ വീടിനെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു. ഉന്മത്തവേഷം ധരിച്ച ഈ കല്യാണി, നീണ്ട കണ്ണുകളുള്ള ശ്രീദേവിയെപ്പോലെയാണ്.
3.62.52
सा जनं वारयित्वा तं प्रासादतलमुत्तमम् ।
आरोप्य विस्मिता राजन्दमयन्तीमपृच्छत ॥ ३.६२.५२ ॥
അവൾ ജനക്കൂട്ടത്തെ തടഞ്ഞ്, അവളെ ഉത്തമമായ പ്രാസാദതലത്തിലേക്ക് കയറ്റി, രാജാവേ, വിസ്മയത്തോടെ ദമയന്തിയോട് ചോദിച്ചു.
3.62.53
एवमप्यसुखाविष्टा बिभर्षि परमं वपुः ।
भासि विद्युदिवाभ्रेषु शंस मे काऽसिकस्य वा ॥ ३.६२.५३ ॥
ദുഃഖത്താൽ മൂടപ്പെട്ടിരുന്നിട്ടും നീ ഉത്തമമായ ശരീരം ധരിക്കുന്നു; മേഘങ്ങളിൽ മിന്നൽപോലെ തിളങ്ങുന്നു. നീ ആരാണ്, ആരുടേതാണ്? എന്നോട് പറയൂ.
3.62.54
न हि ते मानुषं रूपं भूषणैरपि वर्जितम् ।
असहाया नरेभ्यश्च नोद्विजस्यमरप्रभे ॥ ३.६२.५४ ॥
നിന്റെ രൂപം മാനുഷരൂപമല്ല; ആഭരണങ്ങളില്ലാതിരുന്നിട്ടും. അമരന്മാരുടെ പ്രഭയുള്ളവളേ, തുണയില്ലാതിരുന്നിട്ടും നീ മനുഷ്യരെ ഭയപ്പെടുന്നില്ല.
3.62.55
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्या भैमी वचनमब्रवीत् ।
मानुषीं मां विजानीहि भर्तारं समनुव्रताम् ॥ ३.६२.५५ ॥
അവളുടെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഭൈമി പറഞ്ഞു - എന്നെ മനുഷ്യസ്ത്രീയായി അറിയുക, ഭർത്താവിനെ അനുസരിക്കുന്നവളായി.
3.62.56
सैरन्ध्रीं जातिसंपन्नां भुजिष्यां कामवासिनीम् ।
फलमूलाशनामेकां यत्रसायंप्रतिश्रयाम् ॥ ३.६२.५६ ॥
ഞാൻ സൈരന്ധ്രി ആണ്, നല്ല കുലത്തിൽ ജനിച്ചവൾ, ദാസി, ഇഷ്ടംപോലെ ജീവിക്കുന്നവൾ, പഴങ്ങളും കിഴങ്ങുകളും ഭക്ഷിക്കുന്നവൾ, ഏകയായി, സന്ധ്യ എവിടെയോ അവിടെ അഭയം തേടുന്നവൾ.
3.62.57
असङ्ख्येयगुणो भर्ता मां च नित्यमनुव्रतः ।
भक्ताऽहमपि तं वीरं छायेवानुगता पथि ॥ ३.६२.५७ ॥
എന്റെ ഭർത്താവ് എണ്ണമറ്റ ഗുണങ്ങളുള്ളവനാണ്; എന്നെ എപ്പോഴും അനുസരിക്കുന്നവനാണ്. ഞാനും ആ വീരനോട് ഭക്തയാണ്; വഴിയിൽ നിഴൽപോലെ അവനെ പിന്തുടരുന്നു.
3.62.58
तस्य दैवात्प्रसङ्गोऽभूदतिमात्रं सुदेवने ।
द्यूते स निर्जितश्चैव वनमेक उपेयिवान् ॥ ३.६२.५८ ॥
വിധിവശാൽ അവന് സുദേവനം എന്ന പകിട കളിയിൽ അമിതമായ ആസക്തി ഉണ്ടായി. ആ കളിയിൽ തോറ്റ് അവൻ ഒറ്റയ്ക്ക് കാട്ടിലേക്ക് പോയി.
3.62.59
तमेकवसनच्छन्नमुन्म्तमिव विह्वलम् ।
आश्वासयन्ती भर्तारमहमप्यगमं वनम् ॥ ३.६२.५९ ॥
ഒരു വസ്ത്രംകൊണ്ടു മൂടി, ഭ്രാന്തനെപ്പോലെ വിഹ്വലനായ ഭർത്താവിനെ ആശ്വസിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ഞാനും കാട്ടിലേക്ക് പോയി.
3.62.60
स कदाचिद्वने वीरः कस्मिंश्चित्कारणान्तरे ।
क्षुत्परीतस्तु विमना वासश्चैकं व्यसर्जयत् ॥ ३.६२.६० ॥
ഒരിക്കൽ കാട്ടിൽവെച്ച്, മറ്റൊരു കാരണത്താൽ, ആ വീരൻ വിശപ്പുകൊണ്ട് പീഡിതനായി, മനസ്സു വാടി തന്റെ ഒറ്റ വസ്ത്രം ഉപേക്ഷിച്ചു.
3.62.61
तमेकवसना नग्नमुन्मत्तवदचेतसम् ।
अनुव्रजन्ती बहुला न स्वपामि निशाः सदा ॥ ३.६२.६१ ॥
ഒരേ വസ്ത്രം ധരിച്ച്, നഗ്നനായി, ഭ്രാന്തനെപ്പോലെ ബോധമില്ലാത്തവനെ പിന്തുടർന്ന് ഞാൻ എപ്പോഴും രാത്രികളിൽ ഉറങ്ങിയില്ല.
3.62.62
ततो बहुतिथे काले सुप्तामुत्सृज्य मां क्वचित् ।
वाससोऽर्धं परिच्छिद्य त्यक्तवान्मामनागसम् ॥ ३.६२.६२ ॥
പിന്നീട് പല ദിവസങ്ങൾക്കുശേഷം, ഉറങ്ങിക്കിടന്ന എന്നെ എവിടെയോ ഉപേക്ഷിച്ച്, വസ്ത്രത്തിന്റെ പകുതി മുറിച്ചെടുത്ത് നിരപരാധിയായ എന്നെ അവൻ ത്യജിച്ചു.
3.62.63
तं मार्गमाणा भर्तारं दह्यमाना दिवानिशम् ।
न विन्दाम्यमरप्रख्यं प्रियं प्राणेश्वरं प्रभुम् ॥ ३.६२.६३ ॥
ആ ഭർത്താവിനെ തിരഞ്ഞ്, രാപ്പകൽ വെന്തുരുകി, ദേവതുല്യനും പ്രിയനും പ്രാണനാഥനുമായ പ്രഭുവിനെ ഞാൻ കണ്ടെത്തുന്നില്ല.
3.62.64
इत्युक्त्वा साऽनवद्याङ्गी राजमातरमप्युत ।
स्थिताऽश्रुपरिपूर्णाक्षी वेपमाना सुदुःखिता ॥ ३.६२.६४ ॥
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, കുറ്റമറ്റ അംഗങ്ങളുള്ള അവൾ, രാജമാതാവിന്റെ മുന്നിലും കണ്ണീർ നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ, വിറച്ചുകൊണ്ട്, അത്യന്തം ദുഃഖിതയായി നിന്നു.
3.62.65
तामश्रुपरिपूर्णाक्षीं विलपन्तीं तथा बहु ।
राजमाताऽब्रवीदार्ता भैमीमार्तस्वरां स्वयम् ॥ ३.६२.६५ ॥
കണ്ണീർ നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ ഇങ്ങനെ ഏറെ വിലപിച്ചിരുന്ന ഭൈമിയോട്, ദുഃഖിതയായ രാജമാതാവ് തന്നെ ദുഃഖസ്വരത്തിൽ പറഞ്ഞു.
3.62.66
वस त्वमिह कल्याणि प्रीतिर्मे परमा त्वयि ।
मृगयिष्यन्ति ते भद्रे भर्तारं पुरुषा मम ॥ ३.६२.६६ ॥
കല്യാണീ, നീ ഇവിടെ താമസിക്കുക; നിന്നോട് എനിക്ക് ഏറെ സ്നേഹമുണ്ട്. ഭദ്രേ, എന്റെ ആളുകൾ നിന്റെ ഭർത്താവിനെ തിരയും.
3.62.67
अपि वा स्वयमागच्छेत्परिधावन्नितस्ततः ।
इहैव वसती भद्रे भर्तारमुपलप्स्यसे ॥ ३.६२.६७ ॥
അല്ലെങ്കിൽ അവൻതന്നെ ഇവിടെയും അവിടെയും ഓടിനടന്ന് സ്വയം വന്നേക്കാം. ഭദ്രേ, ഇവിടെത്തന്നെ വസിച്ചാൽ നിനക്ക് ഭർത്താവിനെ ലഭിക്കും.
3.62.68
राजमातुर्वचः श्रुत्वा दमयन्ती वचोऽब्रवीत् ।
समयेनोत्सहे वस्तुं त्वि वीरप्रजायिनि ॥ ३.६२.६८ ॥
രാജമാതാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ദമയന്തി പറഞ്ഞു— വീരസന്താനങ്ങളുടെ മാതാവേ, ചില വ്യവസ്ഥകളോടെ മാത്രമേ ഞാൻ നിന്റെ അടുക്കൽ വസിക്കാൻ തയ്യാറാണ്.
3.62.69
उच्छिष्टं नैव भुञ्जीयां न कुर्यां पादधावनम् ।
न चाहं पुरुषानन्यान्प्रभाषेयं कथंचन ॥ ३.६२.६९ ॥
ഞാൻ എച്ചിൽ ഭക്ഷണം കഴിക്കില്ല, കാൽ കഴുകുന്ന ജോലിയും ചെയ്യില്ല; ഒരു വിധത്തിലും മറ്റു പുരുഷന്മാരോട് സംസാരിക്കുകയുമില്ല.
3.62.70
प्रार्थयेद्यदि मां कश्चिद्दण्ड्यस्ते स पुमान्भवेत् ।
वध्यश्च ते सकृन्मन्द इतिमे व्रतमाहितम् ॥ ३.६२.७० ॥
ആരെങ്കിലും എന്നോട് അപേക്ഷിച്ചാൽ അവൻ ശിക്ഷയ്ക്ക് അർഹനാകും; ഓ മൂഢാ, ഒരൊറ്റത്തവണ നിന്നാൽ വധിക്കപ്പെടേണ്ടവനാകും. ഇതാണ് എന്റെ ഉറച്ച വ്രതം.
3.62.71
भर्तुरन्वेषणार्थं तु पश्येयं ब्राह्मणानहम् ।
यद्येवमिह वत्स्यामि त्वत्सकाशे न संशयः।
अतोऽन्यथा न मे वासो वर्तते हृदये क्वचित् ॥ ३.६२.७१ ॥
എന്നാൽ ഭർത്താവിനെ അന്വേഷിക്കാൻ ഞാൻ ബ്രാഹ്മണരെ കാണും. ഇങ്ങനെ നിന്റെ അടുക്കൽ ഇവിടെ വസിച്ചാൽ സംശയമില്ല; ഇതല്ലാതെ മറ്റൊരു രീതിയിൽ വസിക്കണമെന്ന ചിന്ത എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ഒരിക്കലുമില്ല.
3.62.72
इत्युक्ता दमयन्त्या तु राजमातेदमब्रवीत् ।
सर्वमेतत्करिष्यामि दिष्ट्या ते व्रतमीदृशम् ॥ ३.६२.७२ ॥
ദമയന്തി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ രാജമാതാവ് പറഞ്ഞു— ഇതെല്ലാം ഞാൻ ചെയ്യാം; ഭാഗ്യവശാൽ നിനക്ക് ഇത്തരം വ്രതമുണ്ട്.
3.62.73
एवमुक्त्वा ततो भैमीं राजमाता विशांपते ।
उवाचेदं दुहितरं सुनन्दां नाम भारत ॥ ३.६२.७३ ॥
വിശാംപതേ, ഭൈമിയോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം രാജമാതാവ് തന്റെ മകൾ സുനന്ദയോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു, ഭാരത.
3.62.74
सैरन्ध्रीमभिजानीष्व सुनन्दे देवरूपिणीम् ।
वयसा तुल्यतां प्राप्ता सखी तव भवत्वियम्।
एतया सह मोदस्व निरुद्विग्रमना सदा ॥ ३.६२.७४ ॥
സുനന്ദേ, ദേവരൂപിണിയായ ഈ സൈരന്ധ്രിയെ അറിയുക. പ്രായത്തിൽ ഇവൾ നിനക്ക് തുല്യയാണ്; ഇവൾ നിന്റെ സഖിയാകട്ടെ. ഇവളോടൊപ്പം നിർഭയ മനസ്സോടെ എപ്പോഴും സന്തോഷിക്കുക.
3.62.75
ततः परमसंहृष्टा सुनन्दा गृहणागमत् ।
दमयन्तीमुपादाय सखीभिः परिवारिता ॥ ३.६२.७५ ॥
അപ്പോൾ അത്യധികം സന്തോഷിച്ച സുനന്ദ ദമയന്തിയെ കൂട്ടിക്കൊണ്ട് സഖിമാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങി.
3.62.76
सहसा न्यवसद्राजन्राजपुत्र्या सुनन्दया ।
चिन्तयन्ती नलं वीरमनिशं वामलोचना ॥ ३.६२.७६ ॥
രാജാവേ, അവൾ സുനന്ദയോടൊപ്പം പെട്ടെന്ന് താമസിച്ചു; മനോഹരനേത്രയായ ദമയന്തി വീരനായ നളനെ എപ്പോഴും ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.