มหาภารตะ · อัธยายะ 3.62
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.62.1
सा तच्छ्रुत्वाऽनवद्याङ्गी सार्थवाहवचस्तदा ।
जगाम सह तेनैव सार्थेन पतिलालसा ॥ ३.६२.१ ॥
นางผู้มีอวัยวะไร้ตำหนิได้ฟังคำของหัวหน้าคาราวานนั้น แล้วด้วยความโหยหาสามี นางจึงเดินทางต่อไปพร้อมกับเขาและคาราวานนั้น
3.62.2
अथ काले बहुतिथे वने महति दारुणे ।
तटाकं सर्वतोभद्रं पद्मसौगन्धिकायुतम् ॥ ३.६२.२ ॥
ต่อมา หลังจากผ่านไปหลายวัน ในป่าอันกว้างใหญ่และน่าสะพรึงกลัว ก็ปรากฏสระน้ำอันเป็นมงคลรอบด้าน เต็มไปด้วยดอกบัวและดอกสัวคันธิกะ
3.62.3
ददृशुर्वणिजो रम्यं प्रभूतयवसेन्धनम् ।
बहुमूलफलोपेतं नानापक्षिनिषेवितम् ॥ ३.६२.३ ॥
พ่อค้าเห็นสถานที่น่ารื่นรมย์นั้น มีหญ้าและฟืนอุดมสมบูรณ์ มีรากและผลไม้มากมาย และมีนกหลากชนิดอาศัยอยู่
3.62.4
तं दृष्ट्वा मृष्टसलिलं मनोहारि सुशीतलम् ।
सुपरिश्रान्तवाहास्ते निवेशाय मनो दधुः ॥ ३.६२.४ ॥
เมื่อเห็นสระน้ำนั้น น้ำใสสะอาด น่าชื่นใจแก่จิตใจ และเย็นยิ่งนัก ผู้ที่สัตว์พาหนะเหนื่อยล้ามากจึงตั้งใจว่าจะพักแรมที่นั่น
3.62.5
संमते सार्थवाहस्य विविशुर्वनमुत्तमम् ।
उवास सार्थः सुमहान्निशामासाद्य पद्मिनीम् ॥ ३.६२.५ ॥
เมื่อหัวหน้าคาราวานเห็นชอบ พวกเขาก็เข้าไปในป่าอันประเสริฐนั้น และคาราวานใหญ่ก็มาถึงสระบัว พักค้างคืนอยู่ที่นั่น
3.62.6
अथार्धरात्रसमये निःशब्दे तिमिरे तदा ।
सुप्ते सार्थे परिश्रान्ते हस्तियूथमुपागमत्।
पानीयार्थं गिरितटान्मदप्रस्रवणाविलम् ॥ ३.६२.६ ॥
ต่อมา ในเวลาเที่ยงคืน ท่ามกลางความมืดอันเงียบสงัด ขณะที่คาราวานที่เหนื่อยล้ากำลังหลับใหล ฝูงช้างก็ลงมาจากเชิงเขาเพื่อหาน้ำ น้ำขุ่นด้วยมูลไหลจากการตกมันของมัน
3.62.7
अथापश्यत सार्थं तं सार्थजान्सुबहून्गजान् ॥ ३.६२.७ ॥
ครั้งนั้น เขาได้เห็นคาราวานนั้นและช้างจำนวนมากที่เป็นของคาราวาน
3.62.8
ते तान्ग्राम्यगजान्दृष्ट्वा सर्वे वनगजास्तदा ।
समाद्रवन्त वेगेन जिघांसन्तो मदोत्कटाः ॥ ३.६२.८ ॥
เมื่อเห็นช้างบ้านเหล่านั้น ช้างป่าทั้งหมดซึ่งกำลังตกมันดุร้ายก็พุ่งเข้าใส่ด้วยความเร็ว ปรารถนาจะฆ่า
3.62.9
तेषामापततां वेगः करिणां दुःसहोऽभवत् ।
नगाग्रादिव शीर्णानां शृङ्गाणां पततां क्षितौ।
स्पन्दतामपि नागानां मार्गा नष्टा वनोद्भवाः ॥ ३.६२.९ ॥
แรงพุ่งของช้างเหล่านั้นที่พุ่งเข้ามาทำให้ทนไม่ไหว เหมือนยอดเขาที่แตกหักร่วงลงสู่พื้นดินจากยอดภูเขา แม้แต่ทางในป่าก็ถูกทำลายด้วยช้างที่สั่นสะเทือน
3.62.10
मार्गं संरुद्ध्य संसुप्तं पद्मिन्याः सार्थमुत्तमम् ।
ते तं ममर्दुः सहसा वेष्टमानं महीतले ॥ ३.६२.१० ॥
ช้างเหล่านั้นปิดทางไปยังสระบัว แล้วเหยียบย่ำคาราวานอันประเสริฐที่กำลังหลับลึกและดิ้นทุรนทุรายอยู่บนพื้นดิน อย่างฉับพลัน
3.62.11
महारवं प्रमुञ्चतो वद्ध्यन्ते शरणार्थिनः ।
वनगुल्मांश्च धावन्तो निद्रया महतो भयात् ॥ ३.६२.११ ॥
ผู้ที่ร้องเสียงดังและแสวงหาที่พึ่ง ถูกฆ่าตาย ส่วนผู้ที่ยังงัวเงียจากการนอนก็วิ่งไปยังพงไม้ในป่าด้วยความหวาดกลัวอย่างยิ่ง
3.62.12
केचिद्दन्तैः करैः केचित्केचित्पद्भ्यां हता गजैः ॥ ३.६२.१२ ॥
บางคนถูกงาช้างฆ่า บางคนถูกงวงช้างฆ่า และบางคนถูกเท้าช้างเหยียบฆ่า
3.62.13
निहतोष्ट्राश्वबहुलाः पदातिजसंकुलाः ।
भयादाधावमानाश् परस्परहतास्तदा ॥ ३.६२.१३ ॥
อูฐและม้าถูกฆ่าตายเป็นจำนวนมาก ผู้คนที่เดินเท้าแออัดกันอยู่ ขณะวิ่งหนีด้วยความกลัวก็ล้มทับกันเองในตอนนั้น
3.62.14
घोरान्नादान्विमुञ्चन्तो निपेतुर्धरणीतले ।
वृक्षेष्वासज्यसंभग्नाः पतिता विषमेषु च ॥ ३.६२.१४ ॥
ส่งเสียงร้องอันน่าสะพรึงกลัว พวกเขาล้มลงบนพื้นดิน บางคนถูกเกี่ยวติดและหักกับต้นไม้ บางคนล้มลงบนที่ขรุขระ
3.62.15
एवंप्रकारैर्बहुभिर्दैवेनाक्रम्य हस्तिभिः ।
राजन्विनिहतं सर्वं समृद्धं सार्थमण्डलम् ॥ ३.६२.१५ ॥
ด้วยวิธีนี้และอีกมากมายเช่นนี้ เพราะพรหมลิขิต ช้างจึงเหยียบย่ำจนคาราวานที่รุ่งเรืองทั้งหมดพินาศ ข้าแต่พระราชา
3.62.16
आरावः सुमहांश्चासीत्रैलोक्यभयकारकः ।
एषोऽग्निरुत्थितः कष्टस्त्रायध्वं धावताऽधुना ॥ ३.६२.१६ ॥
มีเสียงโกลาหลดังขึ้นอย่างมาก ทำให้คนในสามโลกหวาดกลัว ว่า 'ไฟร้ายได้ลุกขึ้นแล้ว บัดนี้จงวิ่งหนีเพื่อเอาชีวิตรอดเถิด!'
3.62.17
रत्नराशिर्विशीर्णोऽयं गृह्णीध्वं किं प्रधावत ।
सामान्यमेतद्द्रविणं न मिथ्या वचनं मम ॥ ३.६२.१७ ॥
กองอัญมณีนี้กระจัดกระจายอยู่ พวกท่านจงเก็บเอาไปเถิด เหตุใดจึงวิ่งวุ่นอยู่ สมบัตินี้เป็นของร่วมกัน คำของเราไม่เป็นเท็จ
3.62.18
पुनरेवाभिधास्यामि चिन्तयध्वं सुकातराः ।
एवमेवाभिभाषन्तो विद्रवन्ति भयात्तदा ॥ ३.६२.१८ ॥
เราจะกล่าวอีกครั้ง จงคิดให้ดี ท่านผู้หวาดกลัวยิ่งนัก เมื่อกล่าวอย่างนั้น พวกเขาก็หนีไปด้วยความหวาดกลัว
3.62.19
तस्मिंस्तथा वर्तमाने दारुणे जनसंक्षये ।
दमयन्ती च बुबुधे भयसंत्रस्तमानसा।
अपश्यद्वैशसं तत्र सर्वलोकभयंकरम् ॥ ३.६२.१९ ॥
ขณะที่การสังหารหมู่อันน่าสยดสยองของผู้คนกำลังดำเนินอยู่เช่นนั้น ทมยันตีก็ตื่นขึ้น จิตใจตื่นตระหนกด้วยความกลัว นางได้เห็นการฆ่าฟันอันน่าสะพรึงกลัวต่อคนทั้งโลก ที่นั่น
3.62.20
अदृष्टपूर्वं तद्दृष्ट्वा बाला पद्मनिभेक्षणा ।
संसक्तवदनाश्वासा उत्तस्थौ भयविह्वला ॥ ३.६२.२० ॥
เมื่อเห็นภาพที่ไม่เคยเห็นมาก่อน หญิงสาวผู้มีดวงตาดุจดอกบัว หน้าซีดและหายใจไม่ทั่วท้อง ด้วยความกลัวอย่างสุดขีด จึงลุกขึ้นยืน
3.62.21
ये तु तत्र विनिर्मुक्ताः सार्थात्केचिदविक्षताः ।
तेऽब्रुवन्सहिताः सर्वे कस्येदं कर्मणः फलम् ॥ ३.६२.२१ ॥
แต่บรรดาผู้ที่รอดพ้นจากขบวนพ่อค้าอยู่บ้าง บางคนไม่ได้รับอันตราย ทั้งหมดรวมกันกล่าวว่า ผลของการกระทำของใครกันที่เกิดขึ้นนี้
3.62.22
नूनं न पूजितोऽस्माभिर्मणिभद्रो महायशाः ।
तथा यक्षाधिपः श्रीमान्न वै वैश्रवणः प्रभुः ॥ ३.६२.२२ ॥
แน่ทีเดียวที่พวกเราไม่ได้บูชามณิภัทรผู้มีเกียรติยศยิ่งใหญ่ และเช่นเดียวกันไม่ได้บูชาเจ้าแห่งยักษ์ผู้รุ่งเรือง คือไวศรวณะผู้เป็นเจ้า
3.62.23
न पूजा विघ्रकर्तॄणामथवा प्रथमं कृता ॥ ३.६२.२३ ॥
ไม่ได้บูชาเหล่าผู้ขัดขวาง หรือไม่ได้ถวายการบูชาก่อนสิ่งอื่นใด
3.62.24
शकुनानां फलं वाऽथ विपरीतिमिदं ध्रुवम् ।
ग्रहा न विपरीतास्तु किमन्यदिदमागतम् ॥ ३.६२.२४ ॥
หรือนี่คือผลของลางบอกเหตุ ซึ่งแน่นอนว่าเป็นไปในทางตรงข้าม ดาวเคราะห์ไม่ได้เป็นไปในทางตรงข้าม แล้วมีอะไรอื่นมาถึงพวกเราอีกเล่า
3.62.25
अपरे त्वब्रुवन्दीना ज्ञातिद्रव्यविनाकृता ।
याऽसावद्य महासार्थे नारी ह्युन्मत्तदर्शना ॥ ३.६२.२५ ॥
ฝ่ายคนอื่นผู้ทุกข์ยากกล่าวว่า หญิงผู้นั้นสิ้นทั้งญาติและทรัพย์สมบัติ มีรูปลักษณ์เหมือนคนวิกลจริต วันนี้ได้มาอยู่ในขบวนพ่อค้าใหญ่นี้
3.62.26
प्रविष्टा विकृताकारा कृत्वा रूपममानुषम् ।
तयैवं विहिता पूर्वं माया परमदारुणा ॥ ३.६२.२६ ॥
นางเข้ามาในรูปร่างผิดแปลก แปลงกายเป็นรูปที่มิใช่มนุษย์ ก่อนหน้านี้ก็มีมายาอันน่ากลัวยิ่งที่นางสร้างขึ้นเช่นนี้
3.62.27
राक्षसी वा ध्रुवं यक्षी पिशाची वा भयंकरी ।
तस्याः सर्वमिदं पापं नात्र कार्या विचारणा ॥ ३.६२.२७ ॥
นางแน่แท้คงเป็นรากษสี หรือยักษินี หรือปิศาจีผู้น่าสะพรึงกลัว บาปทั้งหมดนี้เป็นของนาง ไม่จำต้องพิจารณาไตร่ตรองเรื่องนี้อีก
3.62.28
यदि पश्याम तां पापां सार्थघ्नीं नैकदुःखदाम् ।
लोष्टभिः पांसुभिश्चैव तृणैः काष्ठैश्च मुष्टिभिः।
अवश्यमेव हन्यामः सार्थस्य किल कृत्यकाम् ॥ ३.६२.२८ ॥
หากพวกเราเห็นหญิงบาปผู้ทำลายขบวนพ่อค้า และนำความทุกข์มากมายมาให้นั้น พวกเราจะต้องตีนางให้ล้มลงด้วยก้อนดิน ฝุ่นผง หญ้า ไม้ และกำปั้น เพราะนางเป็นผู้ก่อความเสียหายแก่ขบวนพ่อค้าอย่างแน่นอน
3.62.29
दमयन्ती तु तच्छ्रुत्वा वाक्यं तेषां सुदारुणम् ।
ह्रीता भीता च संविग्रा प्राद्रवद्यत्र काननम् ॥ ३.६२.२९ ॥
ฝ่ายทมยันตีเมื่อได้ฟังถ้อยคำอันโหดร้ายของพวกเขา ก็ละอาย หวาดกลัว และกระวนกระวายใจ จึงวิ่งหนีไปยังป่าที่อยู่ตรงนั้น
3.62.30
आशङ्कमाना तत्पापमात्मानं पर्यदेवयत् ॥ ३.६२.३० ॥
นางหวาดหวั่นต่อข้อกล่าวหาบาปนั้น จึงคร่ำครวญถึงตนเอง
3.62.31
अहो ममोपरि विधेः संरम्भो दारुणो महान् ।
नानुबध्नाति कुशलं कस्येदं कर्मणः फलम् ॥ ३.६२.३१ ॥
ช่างน่าเศร้า โชคชะตาได้โถมความรุนแรงอันใหญ่หลวงและโหดร้ายลงมาเหนือข้า กุศลผลบุญไม่ติดตามข้าเลย นี่เป็นผลของการกระทำของใครกัน
3.62.32
न स्मराम्यशुभं किंचित्कृतं कस्यचिदण्वपि ।
कर्मणा मनसा वाचा कस्येदं कर्मणः फलम् ॥ ३.६२.३२ ॥
ข้าไม่นึกถึงการกระทำชั่วใด ๆ ที่เคยทำแก่ผู้ใด แม้เพียงเล็กน้อย ไม่ว่าด้วยกาย ใจ หรือวาจา นี่เป็นผลของการกระทำของใครกัน
3.62.33
नूनं जन्मान्तरकृतं पापां माऽऽपतितं महत् ।
अपश्चिमामिमां कष्टामापदं प्राप्तवत्यहम् ॥ ३.६२.३३ ॥
แน่แท้ บาปใหญ่ที่ก่อในชาติก่อนได้ตกลงมาเหนือข้า และข้าได้มาถึงความหายนะครั้งสุดท้ายอันเจ็บปวดนี้
3.62.34
भर्तृराज्यापहरणं स्वजनाच्च रपराजयः ।
भर्त्रा सह वियोगश्च तनयाभ्यां च विच्युतिः।
निर्नाथता वने वासो बहुव्यालनिषेविते ॥ ३.६२.३४ ॥
การถูกแย่งชิงราชอาณาจักรของสามี การพ่ายแพ้ต่อญาติพี่น้อง การพลัดพรากจากสามี การต้องแยกจากบุตรทั้งสอง ไร้ผู้คุ้มครอง และต้องอาศัยอยู่ในป่าที่มีสัตว์ร้ายชุกชุม
3.62.35
अथापरेद्युः संप्राप्ते हतशिष्टा जनास्तदा ।
वनगुल्माद्विनिष्क्रम्य शोचन्ते वैशसं कृतम्।
भ्रातरं पितरं पुत्रं सखायं च नराधिप ॥ ३.६२.३५ ॥
ต่อมาในวันถัดไป ข้าแต่จอมมนุษย์ ผู้คนที่รอดจากการสังหารหมู่ได้ออกมาจากพุ่มไม้ในป่า และคร่ำครวญถึงการสังหารหมู่ที่เกิดขึ้น พร้อมโศกเศร้าถึงพี่น้อง บิดา บุตร และมิตรสหาย
3.62.36
हन्यमाने तदा सार्थे दमयन्ती शुचिस्मिता ।
ब्राह्मणैः सहिता तत्रवने तु न विनाशिता ॥ ३.६२.३६ ॥
ขณะที่ขบวนพ่อค้ากำลังถูกสังหาร ทมยันตีผู้มีรอยยิ้มบริสุทธิ์อยู่ที่นั่นในป่าพร้อมกับพราหมณ์ทั้งหลาย และนางมิได้ถูกทำลายไปด้วย
3.62.37
अशोचत्तत्र वैदर्भी किंनु मे दुष्कतं कृतम् ।
योपि मे निर्जनेऽरण्ये संप्राप्तोऽयं जनार्णवः ॥ ३.६२.३७ ॥
ไวเทภีผู้นั้นคร่ำครวญว่า ข้าได้ทำความชั่วอะไรไว้หนอ มหาสมุทรแห่งผู้คนนี้จึงมาถึงข้าในป่าอันเปลี่ยวเปล่านี้
3.62.38
स हतो हस्तियूथेन मन्दभाग्यान्ममैव तत् ।
प्राप्तव्यं सुचिरं दुःखं नूनमद्यापि वै मया ॥ ३.६२.३८ ॥
ขบวนนั้นถูกฝูงช้างทำลายล้าง เกิดขึ้นก็เพราะโชคชะตาอันอาภัพของข้าเท่านั้น แน่นอนว่าวันนี้ข้ายังต้องรับความทุกข์ทรมานอีกนาน
3.62.39
नाप्राप्तकालो म्रियते श्रुतं वृद्धानुशासनम् ।
या नाहमद्य मृदिता हस्तियूथेन दुःखिता ॥ ३.६२.३९ ॥
ไม่มีผู้ใดตายก่อนถึงกาลอันควร และผู้ที่ฟังคำสั่งสอนของผู้เฒ่าผู้แก่ก็ไม่ตาย ดังนั้น วันนี้แม้ข้าจะทุกข์ยาก แต่ข้าก็มิได้ถูกฝูงช้างบดขยี้
3.62.40
न ह्यदैवकृतंकिंचिन्नराणामिह विद्यते ।
न च मे बालभावेऽपि किंचित्पापकृतं कृतम् ॥ ३.६२.४० ॥
ในโลกนี้ ไม่มีสิ่งใดเกิดแก่มนุษย์ที่มิได้ถูกกำหนดโดยโชคชะตา และในวัยเด็กของข้า ข้าก็มิได้ทำบาปใด ๆ เลย
3.62.41
कर्मणा मनसा वाचा यदिदं दुःखमागतम् ।
मन्ये स्वयंवरकृतेलोकपाला समागताः ॥ ३.६२.४१ ॥
ความทุกข์ที่มาถึงข้าพเจ้าเพราะการกระทำ ใจ และคำพูดนี้ ข้าพเจ้าคิดว่าเป็นเพราะเทพผู้พิทักษ์โลกมาประชุมกันเพื่อพิธีสยัมวร
3.62.42
प्रत्याख्याता मया तत्र नलस्यार्थाय देवताः ।
नूनं तेषां प्रभावेन वियोगं प्राप्तवत्यहम् ॥ ३.६२.४२ ॥
ที่นั่นข้าพเจ้าปฏิเสธเทพทั้งหลายเพื่อประโยชน์ของนล แน่นอนว่าด้วยอำนาจของเทพเหล่านั้น ข้าพเจ้าจึงต้องพลัดพรากจากพระองค์
3.62.43
एवमादीनि दुःखार्ता सा विलप्य वराङ्गना ।
प्रलापानि तदा तानि दमयन्ती पतिव्रता ॥ ३.६२.४३ ॥
นางสตรีผู้ประเสริฐ ถูกความทุกข์เบียดเบียน จึงคร่ำครวญเช่นนี้ แล้วทมยันตี ผู้ซื่อสัตย์ต่อสามี ก็เปล่งคำคร่ำครวญเหล่านั้น
3.62.44
हतशेषैः सह तदा ब्राह्मणैर्वेदपारगैः ।
अगच्छद्राजशार्दूल दुःखशोकपरायणा ॥ ३.६२.४४ ॥
โอ ราชสีห์แห่งกษัตริย์ เมื่อนั้นนางได้ไปกับพราหมณ์ทั้งหลายที่รอดชีวิต ผู้เชี่ยวชาญพระเวท พร้อมด้วยความโศกเศร้าและทุกข์ระทม
3.62.45
गच्छन्ती सा चिराद्बाला पुरमासादयन्महत् ।
सायाह्नि चेदिराजस् सुबाहोः सत्यवादिनः ॥ ३.६२.४५ ॥
นางเดินไปเป็นเวลานาน หญิงสาวผู้นั้นมาถึงนครใหญ่ของท้าวสุพาหุ กษัตริย์แห่งเจทิ ผู้ซื่อสัตย์ในวาจา ในยามเย็น
3.62.46
सा तु तच्चारुसर्वाङ्गी सुबाहोस्तुङ्गगोपुरम् ।
वस्त्रार्धेन च संवीता प्रविवेश पुरोत्तमम् ॥ ३.६२.४६ ॥
นางผู้งดงามทุกส่วนของร่าง คลุมตัวด้วยผ้าเพียงครึ่งผืน ได้เข้าไปในนครอันประเสริฐผ่านประตูอันสูงของท้าวสุพาหุ
3.62.47
तां विह्वलां कृशां दीनां मुक्तकेशीममार्जिताम् ।
उन्मत्तामिव गच्छन्तीं ददृशुः पुरवासिनः ॥ ३.६२.४७ ॥
ชาวเมืองเห็นนางเดินไปดุจคนวิกลจริต ทั้งสับสน ผอมโซ น่าสงสาร ผมปล่อยยุ่ง และไม่ได้หวีเกล้า
3.62.48
प्रविशन्तीं तु तां दृष्ट्वा चेदिराजपुरीं तदा ।
अनुजग्मुस्तत्र बाला ग्रामिपुत्राः कुतूहलात् ॥ ३.६२.४८ ॥
เมื่อเห็นนางเข้าไปในนครของกษัตริย์เจทิ เด็กหนุ่มจากหมู่บ้านก็ตามนางไปด้วยความอยากรู้
3.62.49
सा तैः परिवृताऽगच्छत्समीपं राजवेश्मनः ।
तां प्रासादगताऽपश्यद्राजमाता जनैर्वृताम् ॥ ३.६२.४९ ॥
ถูกพวกเขาล้อมไว้ นางเดินไปใกล้วังของกษัตริย์ มารดาของกษัตริย์ซึ่งประทับอยู่บนปราสาทได้เห็นนางถูกผู้คนล้อมอยู่
3.62.50
धात्रीमुवाच च्छैनामानयेह ममान्तिकम् ।
जनेन क्लिश्यते बाला दुःखिता शरणार्थिनी ॥ ३.६२.५० ॥
พระนางตรัสกับนางพี่เลี้ยงว่า "จงพาหญิงนั้นมาหาฉันที่นี่ เด็กสาวคนนี้ถูกฝูงชนรบกวน เป็นทุกข์และแสวงหาที่พึ่ง"
3.62.51
तादृग्रूपं च पश्यामि विद्योतयति मे गृहम् ।
उन्मत्तवेषा कल्याणी श्रीरिवायतलोचना ॥ ३.६२.५१ ॥
ข้าพเจ้าเห็นรูปร่างเช่นนี้ ซึ่งส่องสว่างให้เรือนของข้าพเจ้า หญิงผู้เป็นมงคลผู้นี้ แต่งกายวิกลจริต มีดวงตายาว เหมือนพระศรีเองทีเดียว
3.62.52
सा जनं वारयित्वा तं प्रासादतलमुत्तमम् ।
आरोप्य विस्मिता राजन्दमयन्तीमपृच्छत ॥ ३.६२.५२ ॥
นางห้ามฝูงชนไว้ แล้วพาหญิงนั้นขึ้นไปบนพื้นปราสาทอันประเสริฐ โอ กษัตริย์ นางด้วยความประหลาดใจ จึงถามทมยันตี
3.62.53
एवमप्यसुखाविष्टा बिभर्षि परमं वपुः ।
भासि विद्युदिवाभ्रेषु शंस मे काऽसिकस्य वा ॥ ३.६२.५३ ॥
แม้เป็นเช่นนี้ ท่านที่ถูกความทุกข์ครอบงำ ยังทรงรูปร่างอันงดงามยิ่ง และส่องแสงดุจสายฟ้าในหมู่เมฆ จงบอกข้าพเจ้าเถิด ท่านเป็นใคร และเป็นของผู้ใด
3.62.54
न हि ते मानुषं रूपं भूषणैरपि वर्जितम् ।
असहाया नरेभ्यश्च नोद्विजस्यमरप्रभे ॥ ३.६२.५४ ॥
แท้จริงรูปร่างของท่านไม่ใช่รูปของมนุษย์ แม้ไม่มีเครื่องประดับ โอ ผู้รุ่งเรืองดุจเทวดา แม้ไม่มีผู้ติดตาม ท่านก็ไม่แสดงความกลัวต่อบุรุษทั้งหลาย
3.62.55
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्या भैमी वचनमब्रवीत् ।
मानुषीं मां विजानीहि भर्तारं समनुव्रताम् ॥ ३.६२.५५ ॥
เมื่อได้ฟังคำของนาง ภัยมีจึงตรัสตอบว่า "จงรู้เถิดว่าข้าพเจ้าเป็นมนุษย์หญิง เป็นผู้ติดตามสามีอย่างใกล้ชิด"
3.62.56
सैरन्ध्रीं जातिसंपन्नां भुजिष्यां कामवासिनीम् ।
फलमूलाशनामेकां यत्रसायंप्रतिश्रयाम् ॥ ३.६२.५६ ॥
ข้าพเจ้าเป็นช่างทำผม มีกำเนิดดี เป็นสาวใช้ที่อยู่ตามใจ กินผลไม้และรากไม้ ผู้เดียว หาที่พักพิงเมื่อยามเย็นมาถึง
3.62.57
असङ्ख्येयगुणो भर्ता मां च नित्यमनुव्रतः ।
भक्ताऽहमपि तं वीरं छायेवानुगता पथि ॥ ३.६२.५७ ॥
สามีของข้าพเจ้ามีคุณธรรมนับไม่ถ้วน และเขาก็ซื่อสัตย์ต่อข้าพเจ้าเสมอ ข้าพเจ้าเองก็จงรักภักดีต่อวีรบุรุษผู้นั้น ติดตามเขาไปบนทาง ดุจเงาตามตัว
3.62.58
तस्य दैवात्प्रसङ्गोऽभूदतिमात्रं सुदेवने ।
द्यूते स निर्जितश्चैव वनमेक उपेयिवान् ॥ ३.६२.५८ ॥
โดยโชคชะตา เขาหลงเล่นการพนันที่สุทเทวนะอย่างมากเกินไป เมื่อพ่ายแพ้ในการพนันนั้น เขาจึงเข้าป่าไปเพียงลำพัง
3.62.59
तमेकवसनच्छन्नमुन्म्तमिव विह्वलम् ।
आश्वासयन्ती भर्तारमहमप्यगमं वनम् ॥ ३.६२.५९ ॥
ข้าพเจ้าก็เข้าป่าไปด้วย คอยปลอบประโลมสามีที่มีผ้าผืนเดียวปกคลุม สับสนและงุนงงดุจคนบ้า
3.62.60
स कदाचिद्वने वीरः कस्मिंश्चित्कारणान्तरे ।
क्षुत्परीतस्तु विमना वासश्चैकं व्यसर्जयत् ॥ ३.६२.६० ॥
วันหนึ่งในป่า ด้วยเหตุอื่นบางประการ วีรบุรุษผู้นั้นถูกความหิวครอบงำ ใจหม่นหมอง จึงปล่อยผ้าผืนเดียวที่มีอยู่ทิ้งไป
3.62.61
तमेकवसना नग्नमुन्मत्तवदचेतसम् ।
अनुव्रजन्ती बहुला न स्वपामि निशाः सदा ॥ ३.६२.६१ ॥
ข้าพเจ้าติดตามเขาไปเสมอ เขาเป็นผู้ไร้สติ เปลือยกาย เหมือนคนบ้า ข้าพเจ้าสวมเพียงผ้าผืนเดียว และไม่เคยนอนหลับในยามค่ำคืนเลย
3.62.62
ततो बहुतिथे काले सुप्तामुत्सृज्य मां क्वचित् ।
वाससोऽर्धं परिच्छिद्य त्यक्तवान्मामनागसम् ॥ ३.६२.६२ ॥
ต่อมาเมื่อผ่านไปหลายวัน เขาทิ้งข้าพเจ้าไว้ที่ใดที่หนึ่งขณะข้าพเจ้ายังหลับอยู่ แล้วตัดผ้าที่ห่อกายข้าพเจ้าออกครึ่งหนึ่ง ทิ้งข้าพเจ้าไป ทั้งที่ข้าพเจ้าไม่ได้ทำผิดอะไรเลย
3.62.63
तं मार्गमाणा भर्तारं दह्यमाना दिवानिशम् ।
न विन्दाम्यमरप्रख्यं प्रियं प्राणेश्वरं प्रभुम् ॥ ३.६२.६३ ॥
ข้าพเจ้าตามหาสวามีผู้นั้น ไหม้เป็นไฟทั้งกลางวันและกลางคืน แต่ก็ไม่พบท่านผู้เป็นที่รัก เป็นผู้คุ้มครองชีวิตของข้าพเจ้า ผู้ที่เทียบเท่าเทวดาได้
3.62.64
इत्युक्त्वा साऽनवद्याङ्गी राजमातरमप्युत ।
स्थिताऽश्रुपरिपूर्णाक्षी वेपमाना सुदुःखिता ॥ ३.६२.६४ ॥
เมื่อกล่าวดังนี้แล้ว หญิงผู้มีอวัยวะไร้ตำหนิผู้นั้นยืนอยู่เฉพาะหน้ามารดาของพระราชา ดวงตาเต็มไปด้วยน้ำตา ร่างกายสั่นเทา และโศกเศร้าอย่างยิ่ง
3.62.65
तामश्रुपरिपूर्णाक्षीं विलपन्तीं तथा बहु ।
राजमाताऽब्रवीदार्ता भैमीमार्तस्वरां स्वयम् ॥ ३.६२.६५ ॥
มารดาของพระราชาเห็นหญิงผู้มีดวงตาเต็มด้วยน้ำตา คร่ำครวญอย่างมาก จึงกล่าวด้วยเสียงอันเศร้าสร้อยแก่ไภมี ด้วยตนเอง
3.62.66
वस त्वमिह कल्याणि प्रीतिर्मे परमा त्वयि ।
मृगयिष्यन्ति ते भद्रे भर्तारं पुरुषा मम ॥ ३.६२.६६ ॥
เจ้าผู้เป็นมงคล จงอยู่ที่นี่เถิด ข้ามีความรักใคร่เจ้าอย่างยิ่ง เจ้าผู้โชคดี คนของข้าจะช่วยกันตามหาสวามีของเจ้า
3.62.67
अपि वा स्वयमागच्छेत्परिधावन्नितस्ततः ।
इहैव वसती भद्रे भर्तारमुपलप्स्यसे ॥ ३.६२.६७ ॥
หรืออาจจะเขาเองก็จะกลับมาวิ่งหาเจ้าที่นี่ก็ได้ เจ้าผู้เป็นมงคล เมื่อเจ้าพักอยู่ที่นี่ เจ้าจะได้พบกับสวามีของเจ้า
3.62.68
राजमातुर्वचः श्रुत्वा दमयन्ती वचोऽब्रवीत् ।
समयेनोत्सहे वस्तुं त्वि वीरप्रजायिनि ॥ ३.६२.६८ ॥
เมื่อได้ฟังคำของมารดาพระราชา ทมยันตีจึงกล่าวว่า ท่านผู้เป็นมารดาของผู้กล้าหาญทั้งหลาย ข้าพเจ้าพร้อมจะพำนักอยู่กับท่านได้ ก็ด้วยเงื่อนไขบางประการเท่านั้น
3.62.69
उच्छिष्टं नैव भुञ्जीयां न कुर्यां पादधावनम् ।
न चाहं पुरुषानन्यान्प्रभाषेयं कथंचन ॥ ३.६२.६९ ॥
ข้าพเจ้าจะไม่กินอาหารที่เหลือ และจะไม่ล้างเท้า และข้าพเจ้าจะไม่พูดกับชายอื่นใดด้วยประการใดเลย
3.62.70
प्रार्थयेद्यदि मां कश्चिद्दण्ड्यस्ते स पुमान्भवेत् ।
वध्यश्च ते सकृन्मन्द इतिमे व्रतमाहितम् ॥ ३.६२.७० ॥
หากชายผู้ใดขอข้าพเจ้า ชายผู้นั้นจะต้องถูกลงโทษ เจ้าโง่เอ๋ย เขาสมควรถูกเจ้าสังหารทันที นี่คือคำปฏิญาณที่ข้าพเจ้าตั้งมั่นไว้
3.62.71
भर्तुरन्वेषणार्थं तु पश्येयं ब्राह्मणानहम् ।
यद्येवमिह वत्स्यामि त्वत्सकाशे न संशयः।
अतोऽन्यथा न मे वासो वर्तते हृदये क्वचित् ॥ ३.६२.७१ ॥
แต่เพื่อค้นหาสวามี ข้าพเจ้าจะไปพบกับพราหมณ์ทั้งหลาย หากข้าพเจ้าจะพำนักอยู่กับท่านในลักษณะเช่นนี้ ก็ไม่มีข้อสงสัย มิฉะนั้น ความคิดที่จะอยู่ในลักษณะอื่นใดจะไม่มีอยู่ในใจของข้าพเจ้าเลย
3.62.72
इत्युक्ता दमयन्त्या तु राजमातेदमब्रवीत् ।
सर्वमेतत्करिष्यामि दिष्ट्या ते व्रतमीदृशम् ॥ ३.६२.७२ ॥
เมื่อทมยันตีกล่าวดังนี้แล้ว มารดาพระราชาก็กล่าวว่า ข้าจะทำทุกอย่างตามนี้ โชคดีที่เจ้ามีคำปฏิญาณเช่นนี้
3.62.73
एवमुक्त्वा ततो भैमीं राजमाता विशांपते ।
उवाचेदं दुहितरं सुनन्दां नाम भारत ॥ ३.६२.७३ ॥
เมื่อกล่าวกับไภมีดังนี้แล้ว มารดาพระราชา ข้าแต่ผู้เป็นใหญ่แห่งประชาชน ก็กล่าวถ้อยคำเหล่านี้กับธิดาของตนชื่อสุนันทา ข้าแต่ภารตะ
3.62.74
सैरन्ध्रीमभिजानीष्व सुनन्दे देवरूपिणीम् ।
वयसा तुल्यतां प्राप्ता सखी तव भवत्वियम्।
एतया सह मोदस्व निरुद्विग्रमना सदा ॥ ३.६२.७४ ॥
สุนันทาเอ๋ย จงรู้จักสไรันธรีผู้นี้ ผู้มีรูปร่างดุจเทพธิดา นางมีอายุเท่าเทียมกับเจ้าแล้ว ขอให้นางเป็นเพื่อนของเจ้าเถิด จงรื่นเริงกับนางเสมอไป ด้วยจิตใจที่ปราศจากความกังวล
3.62.75
ततः परमसंहृष्टा सुनन्दा गृहणागमत् ।
दमयन्तीमुपादाय सखीभिः परिवारिता ॥ ३.६२.७५ ॥
ต่อมา สุนันทาผู้ปีติยินดียิ่งนัก ก็กลับเข้าเรือนของตน พาทมยันตีไปด้วย โดยมีเหล่าเพื่อนหญิงล้อมรอบ
3.62.76
सहसा न्यवसद्राजन्राजपुत्र्या सुनन्दया ।
चिन्तयन्ती नलं वीरमनिशं वामलोचना ॥ ३.६२.७६ ॥
ข้าแต่พระราชา นางได้พำนักอยู่กับสุนันทาธิดาของพระราชาอย่างกะทันหัน ทมยันตีผู้มีดวงตางามนั้น คิดถึงนละผู้กล้าหาญอยู่เสมอทั้งวันทั้งคืน