महाभारत · अध्याय 3.62
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.62.1
सा तच्छ्रुत्वाऽनवद्याङ्गी सार्थवाहवचस्तदा ।
जगाम सह तेनैव सार्थेन पतिलालसा ॥ ३.६२.१ ॥
ती निर्दोष अंगांची स्त्री सार्थवाहाचे बोल ऐकून पतीच्या ओढीने त्याच्याबरोबर त्या सार्थासह निघाली.
3.62.2
अथ काले बहुतिथे वने महति दारुणे ।
तटाकं सर्वतोभद्रं पद्मसौगन्धिकायुतम् ॥ ३.६२.२ ॥
मग बऱ्याच दिवसांनी त्या भयंकर महाअरण्यात सर्वतोभद्र असे एक तळे दिसले, जे कमळे व सौगंधिक फुलांनी भरलेले होते.
3.62.3
ददृशुर्वणिजो रम्यं प्रभूतयवसेन्धनम् ।
बहुमूलफलोपेतं नानापक्षिनिषेवितम् ॥ ३.६२.३ ॥
व्यापाऱ्यांनी ते रमणीय ठिकाण पाहिले; जेथे गवत व सरपण भरपूर होते, अनेक कंद व फळे होती आणि नाना प्रकारचे पक्षी वास करत होते.
3.62.4
तं दृष्ट्वा मृष्टसलिलं मनोहारि सुशीतलम् ।
सुपरिश्रान्तवाहास्ते निवेशाय मनो दधुः ॥ ३.६२.४ ॥
स्वच्छ पाणी असलेले, मन हरण करणारे, अत्यंत शीतल ते तळे पाहून, थकलेली वाहने असलेल्या लोकांनी तेथे मुक्काम करण्याचे मनात आणले.
3.62.5
संमते सार्थवाहस्य विविशुर्वनमुत्तमम् ।
उवास सार्थः सुमहान्निशामासाद्य पद्मिनीम् ॥ ३.६२.५ ॥
सार्थवाहाच्या संमतीने ते त्या उत्तम वनात शिरले; तो मोठा सार्थ पद्मिनी तळ्याजवळ पोहोचून रात्रभर तेथे राहिला.
3.62.6
अथार्धरात्रसमये निःशब्दे तिमिरे तदा ।
सुप्ते सार्थे परिश्रान्ते हस्तियूथमुपागमत्।
पानीयार्थं गिरितटान्मदप्रस्रवणाविलम् ॥ ३.६२.६ ॥
मग मध्यरात्री, सर्वत्र शांतता व अंधार असताना, थकलेला सार्थ झोपला असता, डोंगर उतारावरून मदप्रवाहांनी गढूळ झालेल्या पाण्यासाठी हत्तींचा कळप आला.
3.62.7
अथापश्यत सार्थं तं सार्थजान्सुबहून्गजान् ॥ ३.६२.७ ॥
मग त्याने त्या व्यापाऱ्यांच्या तांड्याला आणि त्यातील पुष्कळ हत्तींना पाहिले.
3.62.8
ते तान्ग्राम्यगजान्दृष्ट्वा सर्वे वनगजास्तदा ।
समाद्रवन्त वेगेन जिघांसन्तो मदोत्कटाः ॥ ३.६२.८ ॥
ते गावठी हत्ती पाहून मदाने उन्मत्त झालेले सर्व रानटी हत्ती मारण्याच्या इच्छेने वेगाने त्यांच्यावर धावून गेले.
3.62.9
तेषामापततां वेगः करिणां दुःसहोऽभवत् ।
नगाग्रादिव शीर्णानां शृङ्गाणां पततां क्षितौ।
स्पन्दतामपि नागानां मार्गा नष्टा वनोद्भवाः ॥ ३.६२.९ ॥
धावून येणाऱ्या त्या हत्तींचा वेग असह्य झाला; पर्वतशिखरावरून तुटून पडणाऱ्या शिखरांसारखे ते जमिनीवर कोसळत होते; थरथरणाऱ्या हत्तींमुळे अरण्यातील वाटाही नष्ट झाल्या.
3.62.10
मार्गं संरुद्ध्य संसुप्तं पद्मिन्याः सार्थमुत्तमम् ।
ते तं ममर्दुः सहसा वेष्टमानं महीतले ॥ ३.६२.१० ॥
पद्मिनी सरोवराचा मार्ग अडवून गाढ झोपेत असलेल्या त्या श्रेष्ठ तांड्याला त्यांनी अचानक तुडवले; तो जमिनीवर तडफडत होता.
3.62.11
महारवं प्रमुञ्चतो वद्ध्यन्ते शरणार्थिनः ।
वनगुल्मांश्च धावन्तो निद्रया महतो भयात् ॥ ३.६२.११ ॥
मोठ्याने ओरडणारे, आश्रय शोधणारे लोक मारले जात होते; महाभयाने झोपेतच ते अरण्यातील झुडपांकडे धावत होते.
3.62.12
केचिद्दन्तैः करैः केचित्केचित्पद्भ्यां हता गजैः ॥ ३.६२.१२ ॥
कोणी हत्तींच्या दातांनी, कोणी सोंडेने, कोणी पायांनी मारले गेले.
3.62.13
निहतोष्ट्राश्वबहुलाः पदातिजसंकुलाः ।
भयादाधावमानाश् परस्परहतास्तदा ॥ ३.६२.१३ ॥
उंट आणि घोडे पुष्कळ मारले गेले, पायदळाच्या गर्दीने भरलेले होते; भयाने धावणारे तेव्हा एकमेकांच्या प्रहाराने मेले.
3.62.14
घोरान्नादान्विमुञ्चन्तो निपेतुर्धरणीतले ।
वृक्षेष्वासज्यसंभग्नाः पतिता विषमेषु च ॥ ३.६२.१४ ॥
भयंकर किंचाळ्या फोडत ते धरणीवर कोसळले. झाडांमध्ये अडकून मोडलेले, आणि विषम जागी पडलेले होते.
3.62.15
एवंप्रकारैर्बहुभिर्दैवेनाक्रम्य हस्तिभिः ।
राजन्विनिहतं सर्वं समृद्धं सार्थमण्डलम् ॥ ३.६२.१५ ॥
अशा अनेक प्रकारांनी, दैवयोगाने हत्तींनी तुडवून, हे राजा, समृद्ध व्यापारी-मंडळ पूर्णपणे नष्ट झाले.
3.62.16
आरावः सुमहांश्चासीत्रैलोक्यभयकारकः ।
एषोऽग्निरुत्थितः कष्टस्त्रायध्वं धावताऽधुना ॥ ३.६२.१६ ॥
त्रैलोक्याला भय देणारा मोठा आरडाओरडा झाला. हा भयंकर अग्नी उठला आहे; आता धावत जाऊन स्वतःचे रक्षण करा.
3.62.17
रत्नराशिर्विशीर्णोऽयं गृह्णीध्वं किं प्रधावत ।
सामान्यमेतद्द्रविणं न मिथ्या वचनं मम ॥ ३.६२.१७ ॥
हा रत्नांचा ढीग विखुरलेला आहे; घ्या, का धावता? हे धन सर्वांचे समान आहे; माझे बोलणे खोटे नाही.
3.62.18
पुनरेवाभिधास्यामि चिन्तयध्वं सुकातराः ।
एवमेवाभिभाषन्तो विद्रवन्ति भयात्तदा ॥ ३.६२.१८ ॥
पुन्हा सांगतो, हे अत्यंत घाबरलेल्यांनो, विचार करा. असे बोलत असतानाच ते भयाने पळून गेले.
3.62.19
तस्मिंस्तथा वर्तमाने दारुणे जनसंक्षये ।
दमयन्ती च बुबुधे भयसंत्रस्तमानसा।
अपश्यद्वैशसं तत्र सर्वलोकभयंकरम् ॥ ३.६२.१९ ॥
त्या भयंकर जनसंहारात दमयंती जागी झाली; तिचे मन भयाने त्रस्त होते. तेथे तिने सर्व लोकांना भय वाटेल असा वध पाहिला.
3.62.20
अदृष्टपूर्वं तद्दृष्ट्वा बाला पद्मनिभेक्षणा ।
संसक्तवदनाश्वासा उत्तस्थौ भयविह्वला ॥ ३.६२.२० ॥
पूर्वी कधीही न पाहिलेले ते दृश्य पाहून, कमलनयना ती बाला भयाने विव्हल होऊन, तोंड झाकून श्वास घेत उठून उभी राहिली.
3.62.21
ये तु तत्र विनिर्मुक्ताः सार्थात्केचिदविक्षताः ।
तेऽब्रुवन्सहिताः सर्वे कस्येदं कर्मणः फलम् ॥ ३.६२.२१ ॥
परंतु त्या व्यापारी-समूहातून सुटलेले व अक्षत राहिलेले काही जण एकत्र येऊन म्हणाले, 'हे कोणत्या कर्माचे फळ आहे?'
3.62.22
नूनं न पूजितोऽस्माभिर्मणिभद्रो महायशाः ।
तथा यक्षाधिपः श्रीमान्न वै वैश्रवणः प्रभुः ॥ ३.६२.२२ ॥
निश्चितपणे आम्ही महायशस्वी मणिभद्राची पूजा केली नाही; तसेच यक्षांचे श्रीमान अधिपती वैश्रवण प्रभू यांचीही पूजा केली नाही.
3.62.23
न पूजा विघ्रकर्तॄणामथवा प्रथमं कृता ॥ ३.६२.२३ ॥
विघ्न करणाऱ्यांची पूजा केली गेली नाही, किंवा प्रथम पूजा केली गेली नाही.
3.62.24
शकुनानां फलं वाऽथ विपरीतिमिदं ध्रुवम् ।
ग्रहा न विपरीतास्तु किमन्यदिदमागतम् ॥ ३.६२.२४ ॥
किंवा हे शकुनांचे फळ आहे; निश्चितच हे विपरीत आहे. ग्रह विपरीत नाहीत; मग हे आणखी काय आले?
3.62.25
अपरे त्वब्रुवन्दीना ज्ञातिद्रव्यविनाकृता ।
याऽसावद्य महासार्थे नारी ह्युन्मत्तदर्शना ॥ ३.६२.२५ ॥
इतर दीनपणे म्हणाले: नातेवाईक आणि धन गमावलेली, उन्मत्तासारखी दिसणारी ती स्त्री आज या महान सार्थात आली आहे.
3.62.26
प्रविष्टा विकृताकारा कृत्वा रूपममानुषम् ।
तयैवं विहिता पूर्वं माया परमदारुणा ॥ ३.६२.२६ ॥
विकृत आकाराची ती अमानुषी रूप धारण करून आत शिरली आहे; पूर्वीही अशाच प्रकारे अत्यंत भयानक माया रचली गेली होती.
3.62.27
राक्षसी वा ध्रुवं यक्षी पिशाची वा भयंकरी ।
तस्याः सर्वमिदं पापं नात्र कार्या विचारणा ॥ ३.६२.२७ ॥
ती निश्चितच राक्षसी, यक्षिणी किंवा भयंकर पिशाची आहे; हे सर्व पाप तिचेच आहे, यात विचार करण्याची गरज नाही.
3.62.28
यदि पश्याम तां पापां सार्थघ्नीं नैकदुःखदाम् ।
लोष्टभिः पांसुभिश्चैव तृणैः काष्ठैश्च मुष्टिभिः।
अवश्यमेव हन्यामः सार्थस्य किल कृत्यकाम् ॥ ३.६२.२८ ॥
जर आपण त्या पापिनीला पाहिले, जी सार्थाचा नाश करणारी आणि अनेक दुःख देणारी आहे, तर मातीच्या ढेकळांनी, धुळीने, गवताने, काठ्यांनी आणि मुठींनी आपण तिला नक्की मारू; ती सार्थाचे अहित करणारी आहे.
3.62.29
दमयन्ती तु तच्छ्रुत्वा वाक्यं तेषां सुदारुणम् ।
ह्रीता भीता च संविग्रा प्राद्रवद्यत्र काननम् ॥ ३.६२.२९ ॥
परंतु दमयंती त्यांचे ते अत्यंत क्रूर बोलणे ऐकून लाजलेली, भयभीत आणि व्याकूळ होऊन जिथे अरण्य होते तिकडे पळाली.
3.62.30
आशङ्कमाना तत्पापमात्मानं पर्यदेवयत् ॥ ३.६२.३० ॥
त्या पापाची शंका वाटून ती स्वतःसाठीच विलाप करू लागली.
3.62.31
अहो ममोपरि विधेः संरम्भो दारुणो महान् ।
नानुबध्नाति कुशलं कस्येदं कर्मणः फलम् ॥ ३.६२.३१ ॥
अरेरे! माझ्यावर विधीचा भयंकर आणि मोठा आघात झाला आहे; शुभ फल माझ्या पाठीशी येत नाही. हे कोणत्या कर्माचे फळ?
3.62.32
न स्मराम्यशुभं किंचित्कृतं कस्यचिदण्वपि ।
कर्मणा मनसा वाचा कस्येदं कर्मणः फलम् ॥ ३.६२.३२ ॥
कोणाचेही काहीही अशुभ कर्म, मनाने किंवा वाणीने मी केले असल्याचे मला आठवत नाही. मग हे कोणत्या कर्माचे फळ?
3.62.33
नूनं जन्मान्तरकृतं पापां माऽऽपतितं महत् ।
अपश्चिमामिमां कष्टामापदं प्राप्तवत्यहम् ॥ ३.६२.३३ ॥
निश्चितच पूर्वजन्मी केलेले मोठे पाप माझ्यावर कोसळले आहे; या शेवटच्या कष्टदायक संकटाला मी पोहोचले आहे.
3.62.34
भर्तृराज्यापहरणं स्वजनाच्च रपराजयः ।
भर्त्रा सह वियोगश्च तनयाभ्यां च विच्युतिः।
निर्नाथता वने वासो बहुव्यालनिषेविते ॥ ३.६२.३४ ॥
पतीच्या राज्याचे हरण, स्वजनांकडून पराभव, पतीपासून वियोग, पुत्रांपासून ताटातूट, नाथ नसणे, अनेक हिंस्र प्राण्यांनी वेढलेल्या अरण्यात वास.
3.62.35
अथापरेद्युः संप्राप्ते हतशिष्टा जनास्तदा ।
वनगुल्माद्विनिष्क्रम्य शोचन्ते वैशसं कृतम्।
भ्रातरं पितरं पुत्रं सखायं च नराधिप ॥ ३.६२.३५ ॥
नंतर दुसऱ्या दिवशी, हे नरश्रेष्ठा, मारल्या जाण्यातून वाचलेले लोक वनझुडपांतून बाहेर येऊन घडलेल्या संहाराबद्दल भाऊ, वडील, पुत्र आणि मित्र यांच्यासाठी शोक करू लागले.
3.62.36
हन्यमाने तदा सार्थे दमयन्ती शुचिस्मिता ।
ब्राह्मणैः सहिता तत्रवने तु न विनाशिता ॥ ३.६२.३६ ॥
तेव्हा काफिला मारला जात असताना, शुचिस्मिता दमयंती ब्राह्मणांसह तिथे अरण्यात होती; तिचा नाश झाला नाही.
3.62.37
अशोचत्तत्र वैदर्भी किंनु मे दुष्कतं कृतम् ।
योपि मे निर्जनेऽरण्ये संप्राप्तोऽयं जनार्णवः ॥ ३.६२.३७ ॥
तेथे वैदर्भी शोक करू लागली: मी कोणते दुष्कर्म केले, की या निर्जन अरण्यात माझ्यावर हा जनसागर आला?
3.62.38
स हतो हस्तियूथेन मन्दभाग्यान्ममैव तत् ।
प्राप्तव्यं सुचिरं दुःखं नूनमद्यापि वै मया ॥ ३.६२.३८ ॥
तो जनसमूह हत्तींच्या कळपाने मारला गेला; तो माझ्या मंदभाग्यामुळेच; निश्चितच आजही मला दीर्घकाळ दुःख भोगायचे आहे.
3.62.39
नाप्राप्तकालो म्रियते श्रुतं वृद्धानुशासनम् ।
या नाहमद्य मृदिता हस्तियूथेन दुःखिता ॥ ३.६२.३९ ॥
काळ येण्यापूर्वी कोणी मरत नाही; वृद्धांचा उपदेश ऐकलेला मनुष्यही मरत नाही; तसेच आज मी हत्तींच्या कळपाने चिरडली गेले नाही, दुःखी असले तरी.
3.62.40
न ह्यदैवकृतंकिंचिन्नराणामिह विद्यते ।
न च मे बालभावेऽपि किंचित्पापकृतं कृतम् ॥ ३.६२.४० ॥
येथे मनुष्यांबाबत दैवाने न घडवलेले असे काहीही नाही; आणि माझ्या बालपणीही मी कोणतेही पाप केले नव्हते.
3.62.41
कर्मणा मनसा वाचा यदिदं दुःखमागतम् ।
मन्ये स्वयंवरकृतेलोकपाला समागताः ॥ ३.६२.४१ ॥
कर्माने, मनाने आणि वाणीने जे हे दुःख आले आहे, स्वयंवरामुळे लोकपाल एकत्र आले होते असे मला वाटते.
3.62.42
प्रत्याख्याता मया तत्र नलस्यार्थाय देवताः ।
नूनं तेषां प्रभावेन वियोगं प्राप्तवत्यहम् ॥ ३.६२.४२ ॥
तेथे मी नलासाठी देवतांना नाकारले; निश्चितच त्यांच्या प्रभावामुळेच मला (नलापासून) वियोग प्राप्त झाला.
3.62.43
एवमादीनि दुःखार्ता सा विलप्य वराङ्गना ।
प्रलापानि तदा तानि दमयन्ती पतिव्रता ॥ ३.६२.४३ ॥
अशा प्रकारे दुःखाने पीडित होऊन ती श्रेष्ठ स्त्री विलाप करू लागली; त्या वेळी पतिव्रता दमयंती ती विलापवचने बोलली.
3.62.44
हतशेषैः सह तदा ब्राह्मणैर्वेदपारगैः ।
अगच्छद्राजशार्दूल दुःखशोकपरायणा ॥ ३.६२.४४ ॥
हे राजशार्दूला! तेव्हा दुःख-शोकात बुडालेली ती उरलेल्या वेदपारंगत ब्राह्मणांसह निघाली.
3.62.45
गच्छन्ती सा चिराद्बाला पुरमासादयन्महत् ।
सायाह्नि चेदिराजस् सुबाहोः सत्यवादिनः ॥ ३.६२.४५ ॥
बराच वेळ चालून ती तरुणी संध्याकाळी सत्यवादी चेदिराज सुबाहूच्या मोठ्या नगरीत पोहोचली.
3.62.46
सा तु तच्चारुसर्वाङ्गी सुबाहोस्तुङ्गगोपुरम् ।
वस्त्रार्धेन च संवीता प्रविवेश पुरोत्तमम् ॥ ३.६२.४६ ॥
सर्वांगसुंदर ती अर्ध वस्त्राने झाकलेली सुबाहूच्या उंच गोपुरातून त्या उत्तम नगरीत प्रवेशली.
3.62.47
तां विह्वलां कृशां दीनां मुक्तकेशीममार्जिताम् ।
उन्मत्तामिव गच्छन्तीं ददृशुः पुरवासिनः ॥ ३.६२.४७ ॥
नगरवासियांनी तिला व्याकुळ, कृश, दीन, मोकळ्या केसांची, अस्ताव्यस्त आणि वेड्यासारखी चालताना पाहिले.
3.62.48
प्रविशन्तीं तु तां दृष्ट्वा चेदिराजपुरीं तदा ।
अनुजग्मुस्तत्र बाला ग्रामिपुत्राः कुतूहलात् ॥ ३.६२.४८ ॥
ती चेदिराजाच्या नगरीत प्रवेश करताना पाहून गावातील मुले कुतूहलाने तिच्या मागे गेली.
3.62.49
सा तैः परिवृताऽगच्छत्समीपं राजवेश्मनः ।
तां प्रासादगताऽपश्यद्राजमाता जनैर्वृताम् ॥ ३.६२.४९ ॥
ती त्यांनी वेढलेली राजवाड्याजवळ गेली. प्रासादात उभ्या असलेल्या राजमातेने लोकांनी वेढलेल्या तिला पाहिले.
3.62.50
धात्रीमुवाच च्छैनामानयेह ममान्तिकम् ।
जनेन क्लिश्यते बाला दुःखिता शरणार्थिनी ॥ ३.६२.५० ॥
ती धात्रीला म्हणाली, "हिला माझ्याजवळ आण. गर्दीमुळे ही बाला त्रस्त आहे, दुःखी व आश्रय शोधणारी आहे."
3.62.51
तादृग्रूपं च पश्यामि विद्योतयति मे गृहम् ।
उन्मत्तवेषा कल्याणी श्रीरिवायतलोचना ॥ ३.६२.५१ ॥
असे रूप मी पाहते, जे माझे घर उजळवत आहे. उन्मत्त वेषातील ही कल्याणी, दीर्घनेत्रा श्रीसारखी आहे.
3.62.52
सा जनं वारयित्वा तं प्रासादतलमुत्तमम् ।
आरोप्य विस्मिता राजन्दमयन्तीमपृच्छत ॥ ३.६२.५२ ॥
तिने गर्दीला रोखले, तिला उत्तम प्रासादतलावर चढवले आणि हे राजा, विस्मित होऊन दमयंतीला विचारले.
3.62.53
एवमप्यसुखाविष्टा बिभर्षि परमं वपुः ।
भासि विद्युदिवाभ्रेषु शंस मे काऽसिकस्य वा ॥ ३.६२.५३ ॥
दुःखाने वेढलेली असूनही तू परम सुंदर देह धारण केला आहेस; ढगांतील विजेसारखी चमकतेस. सांग, तू कोण आहेस आणि कोणाची आहेस?
3.62.54
न हि ते मानुषं रूपं भूषणैरपि वर्जितम् ।
असहाया नरेभ्यश्च नोद्विजस्यमरप्रभे ॥ ३.६२.५४ ॥
तुझे रूप मानवी नाही, अलंकारांशिवायही. अमरांच्या तेजाची, सहाय्यहीन असूनही तू माणसांना भीत नाहीस.
3.62.55
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्या भैमी वचनमब्रवीत् ।
मानुषीं मां विजानीहि भर्तारं समनुव्रताम् ॥ ३.६२.५५ ॥
तिचे ते बोलणे ऐकून भैमी म्हणाली - मला मानवी समजा, पतीचे अनुसरण करणारी.
3.62.56
सैरन्ध्रीं जातिसंपन्नां भुजिष्यां कामवासिनीम् ।
फलमूलाशनामेकां यत्रसायंप्रतिश्रयाम् ॥ ३.६२.५६ ॥
मी सैरंध्री आहे, उत्तम कुलात जन्मलेली, दासी, इच्छेप्रमाणे राहणारी, फळे-मुळे खाणारी, एकटी, जिथे संध्याकाळ होईल तिथे आश्रय घेणारी.
3.62.57
असङ्ख्येयगुणो भर्ता मां च नित्यमनुव्रतः ।
भक्ताऽहमपि तं वीरं छायेवानुगता पथि ॥ ३.६२.५७ ॥
माझा पती असंख्य गुणांचा आहे आणि सदैव माझ्याशी अनुकूल असतो. मीही त्या वीराची भक्त आहे; वाटेत सावलीप्रमाणे त्याच्या मागे चालते.
3.62.58
तस्य दैवात्प्रसङ्गोऽभूदतिमात्रं सुदेवने ।
द्यूते स निर्जितश्चैव वनमेक उपेयिवान् ॥ ३.६२.५८ ॥
दैववशात् त्याला सुदेवन (फाशांचा खेळ) याची अतिशय आसक्ती जडली. त्या खेळात पराभूत होऊन तो एकटा वनात गेला.
3.62.59
तमेकवसनच्छन्नमुन्म्तमिव विह्वलम् ।
आश्वासयन्ती भर्तारमहमप्यगमं वनम् ॥ ३.६२.५९ ॥
एका वस्त्राने झाकलेल्या, वेड्यासारख्या विव्हळ झालेल्या पतीला धीर देत मीही वनात गेले.
3.62.60
स कदाचिद्वने वीरः कस्मिंश्चित्कारणान्तरे ।
क्षुत्परीतस्तु विमना वासश्चैकं व्यसर्जयत् ॥ ३.६२.६० ॥
एकदा वनात, दुसऱ्या कारणाने, तो वीर भुकेने व्याकूळ आणि खिन्न मनाने आपले एकमेव वस्त्र सोडून बसला.
3.62.61
तमेकवसना नग्नमुन्मत्तवदचेतसम् ।
अनुव्रजन्ती बहुला न स्वपामि निशाः सदा ॥ ३.६२.६१ ॥
एकाच वस्त्रात, नग्न, वेड्यासारख्या बेशुद्ध त्याच्या मागे जात मी नेहमी रात्री झोपले नाही.
3.62.62
ततो बहुतिथे काले सुप्तामुत्सृज्य मां क्वचित् ।
वाससोऽर्धं परिच्छिद्य त्यक्तवान्मामनागसम् ॥ ३.६२.६२ ॥
मग्र बऱ्याच दिवसांनी, झोपलेल्या मला कुठेतरी सोडून, वस्त्राचा अर्धा भाग कापून त्याने निरपराध मला त्यागले.
3.62.63
तं मार्गमाणा भर्तारं दह्यमाना दिवानिशम् ।
न विन्दाम्यमरप्रख्यं प्रियं प्राणेश्वरं प्रभुम् ॥ ३.६२.६३ ॥
त्या पतीला शोधत, रात्रंदिवस जळत, देवासमान, प्रिय, प्राणेश्वर स्वामीला मला सापडत नाही.
3.62.64
इत्युक्त्वा साऽनवद्याङ्गी राजमातरमप्युत ।
स्थिताऽश्रुपरिपूर्णाक्षी वेपमाना सुदुःखिता ॥ ३.६२.६४ ॥
असे बोलून, निर्दोष अवयवांची ती, राजमातेसमोरही अश्रूंनी भरलेल्या डोळ्यांनी, थरथरत, अत्यंत दुःखी होऊन उभी राहिली.
3.62.65
तामश्रुपरिपूर्णाक्षीं विलपन्तीं तथा बहु ।
राजमाताऽब्रवीदार्ता भैमीमार्तस्वरां स्वयम् ॥ ३.६२.६५ ॥
अश्रूंनी भरलेल्या डोळ्यांनी अशा प्रकारे खूप विलाप करणाऱ्या भैमीला, दुःखी राजमाता स्वतः दुःखी स्वराने म्हणाली.
3.62.66
वस त्वमिह कल्याणि प्रीतिर्मे परमा त्वयि ।
मृगयिष्यन्ति ते भद्रे भर्तारं पुरुषा मम ॥ ३.६२.६६ ॥
हे कल्याणी, तू इथेच राहा; तुझ्यावर माझे अत्यंत प्रेम आहे. हे भद्रे, माझी माणसे तुझ्या पतीचा शोध घेतील.
3.62.67
अपि वा स्वयमागच्छेत्परिधावन्नितस्ततः ।
इहैव वसती भद्रे भर्तारमुपलप्स्यसे ॥ ३.६२.६७ ॥
किंवा तो स्वतःच इकडे-तिकडे धावत येईल. हे भद्रे, येथेच राहिल्याने तू आपल्या पतीला प्राप्त करशील.
3.62.68
राजमातुर्वचः श्रुत्वा दमयन्ती वचोऽब्रवीत् ।
समयेनोत्सहे वस्तुं त्वि वीरप्रजायिनि ॥ ३.६२.६८ ॥
राजमातेचे बोल ऐकून दमयंती म्हणाली— हे वीरपुत्रांची माता, काही अटींवरच मी तुझ्याकडे राहण्यास तयार आहे.
3.62.69
उच्छिष्टं नैव भुञ्जीयां न कुर्यां पादधावनम् ।
न चाहं पुरुषानन्यान्प्रभाषेयं कथंचन ॥ ३.६२.६९ ॥
मी उष्टे अन्न खाणार नाही, पाय धुण्याचे काम करणार नाही; कोणत्याही प्रकारे इतर पुरुषांशी बोलणार नाही.
3.62.70
प्रार्थयेद्यदि मां कश्चिद्दण्ड्यस्ते स पुमान्भवेत् ।
वध्यश्च ते सकृन्मन्द इतिमे व्रतमाहितम् ॥ ३.६२.७० ॥
जर कोणी पुरुष माझी याचना करील, तर तो दंडास पात्र होईल; हे मूर्ख, एकदाच तुझ्याकडून तो वधास योग्य ठरेल—हे माझे दृढ व्रत आहे.
3.62.71
भर्तुरन्वेषणार्थं तु पश्येयं ब्राह्मणानहम् ।
यद्येवमिह वत्स्यामि त्वत्सकाशे न संशयः।
अतोऽन्यथा न मे वासो वर्तते हृदये क्वचित् ॥ ३.६२.७१ ॥
पण माझ्या पतीचा शोध घेण्यासाठी मी ब्राह्मणांना पाहत राहीन. अशा रीतीने मी तुझ्याजवळ येथे राहिले तर त्यात संदेह नाही; याखेरीज अन्य प्रकारे राहण्याचा विचार माझ्या मनात कधीच नाही.
3.62.72
इत्युक्ता दमयन्त्या तु राजमातेदमब्रवीत् ।
सर्वमेतत्करिष्यामि दिष्ट्या ते व्रतमीदृशम् ॥ ३.६२.७२ ॥
दमयंतीने असे म्हटल्यावर राजमाता म्हणाली— हे सर्व मी करीन; सुदैवाने तुझे व्रत असे आहे.
3.62.73
एवमुक्त्वा ततो भैमीं राजमाता विशांपते ।
उवाचेदं दुहितरं सुनन्दां नाम भारत ॥ ३.६२.७३ ॥
हे विशांपते, भैमीला असे सांगून राजमाता आपली कन्या सुनंदा हिला म्हणाली, हे भारता.
3.62.74
सैरन्ध्रीमभिजानीष्व सुनन्दे देवरूपिणीम् ।
वयसा तुल्यतां प्राप्ता सखी तव भवत्वियम्।
एतया सह मोदस्व निरुद्विग्रमना सदा ॥ ३.६२.७४ ॥
हे सुनंदे, देवरूपिणी अशा या सैरंध्रीला ओळख. वयाने ही तुझ्याबरोबरीची आहे; ही तुझी सखी होवो. हिच्यासह निश्चिंत मनाने सदा आनंदात राहा.
3.62.75
ततः परमसंहृष्टा सुनन्दा गृहणागमत् ।
दमयन्तीमुपादाय सखीभिः परिवारिता ॥ ३.६२.७५ ॥
नंतर अत्यंत आनंदित झालेली सुनंदा दमयंतीला घेऊन सखींनी वेढलेली घरी परतली.
3.62.76
सहसा न्यवसद्राजन्राजपुत्र्या सुनन्दया ।
चिन्तयन्ती नलं वीरमनिशं वामलोचना ॥ ३.६२.७६ ॥
हे राजा, ती अचानक सुनंदेसह राहू लागली; सुंदर नेत्रांची दमयंती सतत वीर नलाचाच विचार करत राहिली.