মহাভারত · অধ্যায় 3.63
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.63.1
उत्सृज्य दमयन्तीं तु नलो राजा विशांपते ।
ददर्श दावं दह्यन्तं महान्तं गहने वने ॥ ३.६३.१ ॥
হে প্রজাপতি, রাজা নল দময়ন্তীকে ছেড়ে গভীর বনে জ্বলন্ত এক বিশাল দাবানল দেখলেন।
3.63.2
तत्र सुश्राव शब्दंवै मध्ये भूतस्य कस्यचित् ।
अभिधाव नलेत्युच्चैः पुण्यश्लोकेति चासकृत् ॥ ३.६३.२ ॥
সেখানে তিনি কোনো এক প্রাণীর মধ্য থেকে একটি কণ্ঠস্বর শুনলেন; তা উঁচু স্বরে বারবার ডাকছিল: "হে নল, আমার দিকে ছুটে এসো! হে পুণ্যশ্লোক!"
3.63.3
मा भैरिति नलश्चोक्त्वा मध्यमग्नेः प्रविश्य तम् ।
दद्रश नागराजानं शयानं कुण्डलीकृतम् ॥ ३.६३.३ ॥
"ভয় পেয়ো না" বলে নল সেই আগুনের মাঝখানে প্রবেশ করলেন এবং কুণ্ডলী পাকিয়ে শুয়ে থাকা নাগরাজকে দেখলেন।
3.63.4
स नागः प्रञ्जलिर्भूत्वा वेपमानो नलं तदा ।
उवाच मां विद्धिराजन्नागं कर्कोटकं नृप ॥ ३.६३.४ ॥
তখন সেই নাগ যুক্তকরে কাঁপতে কাঁপতে নলকে বলল, "হে রাজন, আমাকে কর্কোটক নাগ বলে জানো, হে নৃপ।"
3.63.5
मया प्रलब्धो ब्रह्मर्षिरनागाः सुमहातपाः ।
तेन मन्युपरीतेन शप्तोस्मि मनुजाधिप ॥ ३.६३.५ ॥
"নির্দোষ, মহাতপা এক ব্রহ্মর্ষিকে আমি প্রতারণা করেছিলাম; হে মনুজাধিপ, ক্রোধে পরিপূর্ণ হয়ে তিনি আমাকে অভিশাপ দিয়েছেন।"
3.63.6
तिष्ठ त्वं स्थावर इव यावदेति नलः क्वचित् ।
इतो नेतासि तत्स त्वं शापान्मोक्ष्यसि मत्कृतात् ॥ ३.६३.६ ॥
"তুমি স্থির বস্তুর মতো এখানেই থাকো, যতক্ষণ না নল কোথাও আসেন। তখন তিনি তোমাকে এখান থেকে নিয়ে যাবেন, আর তুমি আমার অভিশাপ থেকে মুক্ত হবে।"
3.63.7
तस्य शापान्न शक्नोमि पदाद्विचलितुं पदम् ।
उपदेक्ष्यामि ते श्रेयस्त्रातुमर्हति मां भवान् ॥ ३.६३.७ ॥
তাঁর শাপের কারণে আমি স্থান থেকে এক পদও নড়তে পারি না। তবে তোমার মঙ্গলের উপদেশ আমি দেব; আপনি আমাকে রক্ষা করতে সক্ষম।
3.63.8
सखा च ते भविष्यामि मत्समो नास्ति पन्नगः ।
लघुश्च ते भविष्यामि शीघ्रमादाय गच्छ माम् ॥ ३.६३.८ ॥
আমি তোমার বন্ধু হব; আমার সমান সর্প আর নেই। তোমার জন্য আমি ছোট হয়ে যাব; দ্রুত আমাকে তুলে নিয়ে চলে যাও।
3.63.9
एवमुक्त्वा स नागेन्द्रो बभूवाङ्गुष्ठमात्रकः ।
दं गृहीत्वा नलः प्रायाद्देशं दावविवर्जितम् ॥ ३.६३.९ ॥
এই কথা বলে সেই নাগরাজ বুড়ো আঙুলের মতো ছোট হয়ে গেল। নল তাকে নিয়ে দাবানলমুক্ত দেশের দিকে চলে গেল।
3.63.10
आकाशदेशमासाद्य विमुक्तं कृष्णवर्त्मना ।
उत्स्रष्टुकामं तं नागः पुनः कर्कोटकोऽब्रवीत् ॥ ३.६३.१० ॥
খোলা স্থানে পৌঁছে, অন্ধকার পথ থেকে তাকে ছেড়ে দিতে চাইলে, নাগ কর্কোটক আবার বলল।
3.63.11
पदानि गणयन्गच्छ स्वानि नैषध कानिचित् ।
तत्रतेऽहं महाबाहो श्रेयो धास्यामि यत्परम् ॥ ३.६३.११ ॥
হে নিষধপুত্র নল! তোমার পদক্ষেপ গুনতে গুনতে চল। হে মহাবাহু, সেখানে আমি তোমাকে পরম কল্যাণ দেব।
3.63.12
ततः संख्यातुमारब्धमदशद्दशमे पदे ।
तस्य दष्टस्य तद्रूपं क्षिप्रमन्तरधीयत ॥ ३.६३.१२ ॥
তারপর গোনা শুরু করতেই দশম পদক্ষেপে সে দংশন করল। দংশিত হওয়ার সঙ্গে সঙ্গে তার সেই রূপ দ্রুত অদৃশ্য হয়ে গেল।
3.63.13
स दृष्ट्वा विस्मितस्तस्थावात्मानं विकृतं नलः ।
स्वरूपधारिणं नागं ददर्श स महीपतिः ॥ ३.६३.१३ ॥
তা দেখে বিস্মিত নল নিজের রূপ বিকৃত দেখে দাঁড়িয়ে রইলেন; সেই মহীপতি নিজের স্বরূপ ধারণ করা নাগকে দেখলেন।
3.63.14
ततः कर्कोटको नागः सान्त्वयन्नलमब्रवीत् ।
मया तेऽन्तर्हितं रूपं न त्वां विद्युर्जना इति ॥ ३.६३.१४ ॥
তখন কর্কোটক নাগ নলকে সান্ত্বনা দিয়ে বলল, 'আমি তোমার রূপ লুকিয়ে রেখেছি; মানুষ তোমাকে চিনতে পারবে না।'
3.63.15
यत्कृते चासि निकृतो दुःखेन महता नल ।
विषेण स मदीयेन त्वयि दुःखं निवत्स्यति ॥ ३.६३.१५ ॥
'হে নল, যার জন্য তুমি মহা দুঃখে পীড়িত হয়েছ, আমার সেই বিষ তোমার মধ্যে দুঃখরূপে বাস করবে।'
3.63.16
विषेण संवृतैर्गात्रैर्यावत्त्वां न विमोक्ष्यति ।
तावत्तु त्वां महाराज क्लेशेऽस्मिन्स नियोक्ष्यति ॥ ३.६३.१६ ॥
'বিষে আবৃত দেহে সে যতক্ষণ না তোমাকে ছাড়বে, হে মহারাজ, ততক্ষণ সে তোমাকে এই ক্লেশে নিযুক্ত রাখবে।'
3.63.17
अनागा येन निकृतस्त्वमनर्हो जनाधिप ।
क्रोधादसूययित्वा तं रक्षा मे भवतः कृता ॥ ३.६३.१७ ॥
'হে জনাধিপ, নির্দোষ ও অযোগ্য তোমাকে যে ক্রোধ ও ঈর্ষায় পীড়িত করেছে, আমি তাকে দণ্ড দিয়েছি; তোমাকে আমি রক্ষা করেছি।'
3.63.18
न ते भयं नरव्याघ्र दंष्ट्रिभ्यः शत्रुतोपि वा ।
ब्रह्मवित्त्वं च भविता मत्प्रसादान्नराधिप ॥ ३.६३.१८ ॥
'হে নরব্যাঘ্র, দংষ্ট্র থেকে বা শত্রু থেকে তোমার ভয় থাকবে না; হে নরাধিপ, আমার প্রসাদে তুমি ব্রহ্মজ্ঞানীও হবে।'
3.63.19
राजन्विषनिमित्ता च न ते पीडा भविष्यति ।
संग्रामेषु न राजेन्द्रशश्वज्जयमवाप्स्यसि ॥ ३.६३.१९ ॥
হে রাজন, বিষজনিত কোনো পীড়া তোমার হবে না। হে রাজেন্দ্র, যুদ্ধে তুমি সর্বদা জয় লাভ করবে।
3.63.20
गच्छ राजन्नितः सूतो बाहुकोऽहमिति ब्रुवन् ।
समीपमृतुपर्णस्य स हि वेदाक्षनैपुणम् ॥ ३.६३.२० ॥
হে রাজন, এখান থেকে যাও। 'আমি বাহুক নামে সারথি' এই বলে ঋতুপর্ণের কাছে যাও। সে পাশাখেলার নৈপুণ্য নিশ্চয়ই জানে।
3.63.21
अयोध्यां नगरीं रम्यामद्य वै निषधेश्वर ।
स तेऽक्षहृदयं दाता राजाऽश्वहृदयेन वै ॥ ३.६३.२१ ॥
হে নিষধেশ্বর, এখন রমণীয় অযোধ্যা নগরীতে যাও। সেই রাজা তোমাকে পাশার রহস্য দান করবেন, এবং অশ্বের রহস্যও দান করবেন।
3.63.22
इक्ष्वाकुकुलजः श्रीमान्मित्रं चैव भविष्यति ।
भविष्यसि यदाऽक्षज्ञः श्रेयसा योक्ष्यसे तदा ॥ ३.६३.२२ ॥
ইক্ষ্বাকু বংশে জাত ঐশ্বর্যশালী রাজাও তোমার মিত্র হবেন। তুমি যখন পাশাখেলার জ্ঞানী হবে, তখন তুমি কল্যাণের সঙ্গে যুক্ত হবে।
3.63.23
संयोक्ष्यसे स्वदारैस्त्वं मा स्म शोके मनः कृथाः ।
राज्येन तनयाभ्यां च सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥ ३.६३.२३ ॥
তুমি তোমার স্ত্রীর সঙ্গে পুনর্মিলিত হবে। শোকে মন দিও না। রাজ্য ও দুই পুত্রের সঙ্গে তুমি মিলিত হবে — এটি সত্য, তোমাকে এ কথাই বলছি।
3.63.24
स्वं रूपं च यदा द्रष्टुमिच्छेथास्त्वं नराधिप ।
संस्मर्तव्यस्तदा तेऽहंवासश्चदं विवासयेः ॥ ३.६३.२४ ॥
হে নরাধিপ, যখন তুমি তোমার নিজের রূপ দেখতে ইচ্ছা করবে, তখন আমাকে স্মরণ করো। তখন এই বস্ত্র (যা আমি পরে আছি) তুমি ত্যাগ করো।
3.63.25
अनेन वाससाच्छन्नः स्वं रूपं प्रतिपत्स्यसे ।
इत्युक्त्वा प्रददौ तस्मै दिव्यं वासोयुगं तदा ॥ ३.६३.२५ ॥
"এই বস্ত্রে আবৃত হয়ে তুমি নিজের রূপ ফিরে পাবে।" এই বলে তিনি তখন তাকে এক জোড়া দিব্য বস্ত্র দিলেন।
3.63.26
एवं नलं च संदिश्य वासो दत्ताव च कौरव ।
नागराजस्ततो राजंस्तत्रैवान्तरधीयत ॥ ३.६३.२६ ॥
হে কৌরব! এভাবে নলকে উপদেশ দিয়ে ও বস্ত্র দান করে, হে রাজন্, নাগরাজ সেখানেই অন্তর্হিত হলেন।