મહાભારત · અધ્યાય 3.63
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.63.1
उत्सृज्य दमयन्तीं तु नलो राजा विशांपते ।
ददर्श दावं दह्यन्तं महान्तं गहने वने ॥ ३.६३.१ ॥
હે પ્રજાપતિ, રાજા નળે દમયંતીને છોડીને ગાઢ વનમાં બળતો એક મોટો દાવાનળ જોયો.
3.63.2
तत्र सुश्राव शब्दंवै मध्ये भूतस्य कस्यचित् ।
अभिधाव नलेत्युच्चैः पुण्यश्लोकेति चासकृत् ॥ ३.६३.२ ॥
ત્યાં તેણે કોઈ એક પ્રાણીની વચ્ચેથી એક અવાજ સાંભળ્યો; તે મોટા સ્વરે વારંવાર પોકારતો હતો, "હે નળ, મારી તરફ દોડી આવ! હે પુણ્યશ્લોક!"
3.63.3
मा भैरिति नलश्चोक्त्वा मध्यमग्नेः प्रविश्य तम् ।
दद्रश नागराजानं शयानं कुण्डलीकृतम् ॥ ३.६३.३ ॥
"ડરીશ નહીં" એમ કહીને નળ તે અગ્નિની મધ્યમાં પ્રવેશ્યો અને કુંડળી વાળીને સૂતેલા નાગરાજને જોયો.
3.63.4
स नागः प्रञ्जलिर्भूत्वा वेपमानो नलं तदा ।
उवाच मां विद्धिराजन्नागं कर्कोटकं नृप ॥ ३.६३.४ ॥
ત્યારે તે નાગ હાથ જોડીને ધ્રૂજતો નળને બોલ્યો: "હે રાજન, મને કર્કોટક નાગ જાણ, હે નૃપ."
3.63.5
मया प्रलब्धो ब्रह्मर्षिरनागाः सुमहातपाः ।
तेन मन्युपरीतेन शप्तोस्मि मनुजाधिप ॥ ३.६३.५ ॥
"નિર્દોષ અને મહાન તપસ્વી એવા એક બ્રહ્મર્ષિને મેં છેતર્યા; હે મનુજાધિપ, ક્રોધથી ભરેલા તેમણે મને શાપ આપ્યો છે."
3.63.6
तिष्ठ त्वं स्थावर इव यावदेति नलः क्वचित् ।
इतो नेतासि तत्स त्वं शापान्मोक्ष्यसि मत्कृतात् ॥ ३.६३.६ ॥
"તું સ્થિર વસ્તુની જેમ અહીં જ રહે, જ્યાં સુધી નળ ક્યાંક આવે નહીં. પછી તે તને અહીંથી લઈ જશે, અને ત્યારે તું મારા શાપથી મુક્ત થઈશ."
3.63.7
तस्य शापान्न शक्नोमि पदाद्विचलितुं पदम् ।
उपदेक्ष्यामि ते श्रेयस्त्रातुमर्हति मां भवान् ॥ ३.६३.७ ॥
તેના શાપને કારણે હું સ્થાન પરથી એક પગલું પણ ખસી શકતો નથી. પરંતુ હું તને કલ્યાણકારી ઉપદેશ આપીશ; તમે મને બચાવી શકો.
3.63.8
सखा च ते भविष्यामि मत्समो नास्ति पन्नगः ।
लघुश्च ते भविष्यामि शीघ्रमादाय गच्छ माम् ॥ ३.६३.८ ॥
હું તારો મિત્ર થઈશ; મારા જેવો સર્પ બીજો કોઈ નથી. તારા માટે હું નાનો થઈશ; ઝડપથી મને ઉપાડીને ચાલ.
3.63.9
एवमुक्त्वा स नागेन्द्रो बभूवाङ्गुष्ठमात्रकः ।
दं गृहीत्वा नलः प्रायाद्देशं दावविवर्जितम् ॥ ३.६३.९ ॥
એમ કહીને તે નાગરાજ અંગૂઠા જેટલો નાનો થઈ ગયો. નળ તેને લઈને દાવાગ્નિ વગરના પ્રદેશ તરફ ચાલ્યો.
3.63.10
आकाशदेशमासाद्य विमुक्तं कृष्णवर्त्मना ।
उत्स्रष्टुकामं तं नागः पुनः कर्कोटकोऽब्रवीत् ॥ ३.६३.१० ॥
ખુલ્લા પ્રદેશે પહોંચીને, અંધારા માર્ગથી તેને છોડવા ઇચ્છતા નળને નાગ કર્કોટક ફરી બોલ્યો.
3.63.11
पदानि गणयन्गच्छ स्वानि नैषध कानिचित् ।
तत्रतेऽहं महाबाहो श्रेयो धास्यामि यत्परम् ॥ ३.६३.११ ॥
હે નિષધપુત્ર નળ! તારાં પગલાં ગણતો ચાલ. હે મહાબાહુ, ત્યાં હું તને સર્વશ્રેષ્ઠ કલ્યાણ આપીશ.
3.63.12
ततः संख्यातुमारब्धमदशद्दशमे पदे ।
तस्य दष्टस्य तद्रूपं क्षिप्रमन्तरधीयत ॥ ३.६३.१२ ॥
પછી ગણવાનું શરૂ કરતાં જ દસમા પગલે તેણે ડંખ માર્યો. ડંખ લાગતાં જ તેનું એ રૂપ તરત અદૃશ્ય થઈ ગયું.
3.63.13
स दृष्ट्वा विस्मितस्तस्थावात्मानं विकृतं नलः ।
स्वरूपधारिणं नागं ददर्श स महीपतिः ॥ ३.६३.१३ ॥
તે જોઈને વિસ્મિત થયેલો નળ પોતાનું રૂપ વિકૃત થયેલું જોઈને ઊભો રહ્યો; તે મહીપતિએ પોતાનું મૂળ સ્વરૂપ ધારણ કરેલા નાગને જોયો.
3.63.14
ततः कर्कोटको नागः सान्त्वयन्नलमब्रवीत् ।
मया तेऽन्तर्हितं रूपं न त्वां विद्युर्जना इति ॥ ३.६३.१४ ॥
ત્યારે કર્કોટક નાગે નળને સાંત્વના આપતાં કહ્યું: 'મેં તારું રૂપ છુપાવી દીધું છે; લોકો તને ઓળખશે નહીં.'
3.63.15
यत्कृते चासि निकृतो दुःखेन महता नल ।
विषेण स मदीयेन त्वयि दुःखं निवत्स्यति ॥ ३.६३.१५ ॥
'હે નળ, જેના કારણે તું મોટા દુઃખથી પીડાયો છે, મારું એ વિષ તારામાં દુઃખ બનીને વસશે.'
3.63.16
विषेण संवृतैर्गात्रैर्यावत्त्वां न विमोक्ष्यति ।
तावत्तु त्वां महाराज क्लेशेऽस्मिन्स नियोक्ष्यति ॥ ३.६३.१६ ॥
'વિષથી ઢંકાયેલા અંગો વડે તે જ્યાં સુધી તને છોડશે નહીં, હે મહારાજ, ત્યાં સુધી તે તને આ ક્લેશમાં જોડી રાખશે.'
3.63.17
अनागा येन निकृतस्त्वमनर्हो जनाधिप ।
क्रोधादसूययित्वा तं रक्षा मे भवतः कृता ॥ ३.६३.१७ ॥
'હે જનાધિપ, નિર્દોષ અને અયોગ્ય એવા તને જેણે ક્રોધથી અને ઈર્ષ્યાથી પીડિત કર્યો, તેને મેં દંડિત કર્યો છે; તારી રક્ષા મેં કરી છે.'
3.63.18
न ते भयं नरव्याघ्र दंष्ट्रिभ्यः शत्रुतोपि वा ।
ब्रह्मवित्त्वं च भविता मत्प्रसादान्नराधिप ॥ ३.६३.१८ ॥
'હે નરવ્યાઘ્ર, દાઢોથી કે શત્રુથી તને ભય નહીં રહે; હે નરાધિપ, મારી કૃપાથી તું બ્રહ્મજ્ઞાની પણ બનીશ.'
3.63.19
राजन्विषनिमित्ता च न ते पीडा भविष्यति ।
संग्रामेषु न राजेन्द्रशश्वज्जयमवाप्स्यसि ॥ ३.६३.१९ ॥
હે રાજન, ઝેરથી થનારી કોઈ પીડા તને નહીં થાય. હે રાજેન્દ્ર, યુદ્ધોમાં તને સદા વિજય મળશે.
3.63.20
गच्छ राजन्नितः सूतो बाहुकोऽहमिति ब्रुवन् ।
समीपमृतुपर्णस्य स हि वेदाक्षनैपुणम् ॥ ३.६३.२० ॥
હે રાજન, અહીંથી જા. 'હું બાહુક સારથિ છું' એમ કહેતો ઋતુપર્ણ પાસે જા. તે પાસાની રમતનું કૌશલ્ય ચોક્કસ જાણે છે.
3.63.21
अयोध्यां नगरीं रम्यामद्य वै निषधेश्वर ।
स तेऽक्षहृदयं दाता राजाऽश्वहृदयेन वै ॥ ३.६३.२१ ॥
હે નિષધેશ્વર, હવે રમણીય અયોધ્યા નગરી તરફ જા. તે રાજા તને પાસાનું રહસ્ય આપશે, અને અશ્વોનું રહસ્ય પણ આપશે.
3.63.22
इक्ष्वाकुकुलजः श्रीमान्मित्रं चैव भविष्यति ।
भविष्यसि यदाऽक्षज्ञः श्रेयसा योक्ष्यसे तदा ॥ ३.६३.२२ ॥
ઇક્ષ્વાકુ કુળમાં જન્મેલો શ્રીમાન રાજા તારો મિત્ર પણ થશે. તું પાસાનો જાણકાર થશે ત્યારે તું કલ્યાણ સાથે જોડાઈશ.
3.63.23
संयोक्ष्यसे स्वदारैस्त्वं मा स्म शोके मनः कृथाः ।
राज्येन तनयाभ्यां च सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥ ३.६३.२३ ॥
તું તારી પત્ની સાથે ફરી મળીશ. શોકમાં મન ન લગાવ. રાજ્ય અને બંને પુત્રો સાથે તું મળીશ — આ સત્ય છે, હું તને આ જ કહું છું.
3.63.24
स्वं रूपं च यदा द्रष्टुमिच्छेथास्त्वं नराधिप ।
संस्मर्तव्यस्तदा तेऽहंवासश्चदं विवासयेः ॥ ३.६३.२४ ॥
હે નરાધિપ, જ્યારે તું તારું પોતાનું રૂપ જોવા ઇચ્છે, ત્યારે મને સ્મરજે. ત્યારે આ વસ્ત્ર (જે મેં પહેર્યું છે) તું ઉતારી નાખજે.
3.63.25
अनेन वाससाच्छन्नः स्वं रूपं प्रतिपत्स्यसे ।
इत्युक्त्वा प्रददौ तस्मै दिव्यं वासोयुगं तदा ॥ ३.६३.२५ ॥
"આ વસ્ત્રથી ઢંકાઈને તું તારું પોતાનું રૂપ પાછું મેળવીશ." એમ કહીને તેણે ત્યારે તેને દિવ્ય વસ્ત્રોની એક જોડ આપી.
3.63.26
एवं नलं च संदिश्य वासो दत्ताव च कौरव ।
नागराजस्ततो राजंस्तत्रैवान्तरधीयत ॥ ३.६३.२६ ॥
હે કૌરવ! આ રીતે નળને ઉપદેશ આપીને અને વસ્ત્રો આપીને, હે રાજન્, નાગરાજ ત્યાં જ અદૃશ્ય થઈ ગયો.