महाभारत · अध्याय 3.63
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.63.1
उत्सृज्य दमयन्तीं तु नलो राजा विशांपते ।
ददर्श दावं दह्यन्तं महान्तं गहने वने ॥ ३.६३.१ ॥
हे प्रजापते, राजा नलाने दमयंतीला सोडून दाट अरण्यात जळणारा मोठा वणवा पाहिला.
3.63.2
तत्र सुश्राव शब्दंवै मध्ये भूतस्य कस्यचित् ।
अभिधाव नलेत्युच्चैः पुण्यश्लोकेति चासकृत् ॥ ३.६३.२ ॥
तेथे त्याने कोणत्यातरी प्राण्याच्या मध्यातून एक आवाज ऐकला; तो मोठ्याने वारंवार हाक देत होता, "हे नला, माझ्याकडे धाव! हे पुण्यश्लोका!"
3.63.3
मा भैरिति नलश्चोक्त्वा मध्यमग्नेः प्रविश्य तम् ।
दद्रश नागराजानं शयानं कुण्डलीकृतम् ॥ ३.६३.३ ॥
"भिऊ नकोस" असे म्हणून नल त्या अग्नीच्या मध्यभागी शिरला आणि वेटोळे घालून निजलेला नागराज त्याने पाहिला.
3.63.4
स नागः प्रञ्जलिर्भूत्वा वेपमानो नलं तदा ।
उवाच मां विद्धिराजन्नागं कर्कोटकं नृप ॥ ३.६३.४ ॥
तेव्हा तो नाग हात जोडून थरथरत नलाला म्हणाला, "हे राजा, मला कर्कोटक नाग म्हणून जाण, हे नृपा."
3.63.5
मया प्रलब्धो ब्रह्मर्षिरनागाः सुमहातपाः ।
तेन मन्युपरीतेन शप्तोस्मि मनुजाधिप ॥ ३.६३.५ ॥
"निर्दोष, महातपस्वी अशा एका ब्रह्मर्षीला मी फसवले; हे मनुजाधिपा, क्रोधाने भरलेल्या त्यांनी मला शाप दिला."
3.63.6
तिष्ठ त्वं स्थावर इव यावदेति नलः क्वचित् ।
इतो नेतासि तत्स त्वं शापान्मोक्ष्यसि मत्कृतात् ॥ ३.६३.६ ॥
"तू स्थिर वस्तूप्रमाणे येथेच राहा, जोवर नल कुठेतरी येत नाही. मग तो तुला येथून नेईल, आणि तेव्हा तू माझ्या शापातून मुक्त होशील."
3.63.7
तस्य शापान्न शक्नोमि पदाद्विचलितुं पदम् ।
उपदेक्ष्यामि ते श्रेयस्त्रातुमर्हति मां भवान् ॥ ३.६३.७ ॥
त्याच्या शापामुळे मी जागेवरून एक पावलही हलू शकत नाही. पण मी तुला कल्याणकारक उपदेश देईन; तू मला वाचवू शकशील.
3.63.8
सखा च ते भविष्यामि मत्समो नास्ति पन्नगः ।
लघुश्च ते भविष्यामि शीघ्रमादाय गच्छ माम् ॥ ३.६३.८ ॥
मी तुझा मित्र होईन; माझ्यासारखा सर्प दुसरा नाही. तुझ्यासाठी मी लहान होईन; लवकर मला घेऊन जा.
3.63.9
एवमुक्त्वा स नागेन्द्रो बभूवाङ्गुष्ठमात्रकः ।
दं गृहीत्वा नलः प्रायाद्देशं दावविवर्जितम् ॥ ३.६३.९ ॥
असे बोलून तो नागराज अंगठ्याएवढा लहान झाला. नळाने त्याला घेऊन वणव्याने रहित असलेल्या प्रदेशाकडे प्रयाण केले.
3.63.10
आकाशदेशमासाद्य विमुक्तं कृष्णवर्त्मना ।
उत्स्रष्टुकामं तं नागः पुनः कर्कोटकोऽब्रवीत् ॥ ३.६३.१० ॥
मोकळ्या प्रदेशात पोहोचून, काळ्या मार्गाने त्याला सोडू इच्छिणाऱ्या नळाला नाग कर्कोटक पुन्हा म्हणाला.
3.63.11
पदानि गणयन्गच्छ स्वानि नैषध कानिचित् ।
तत्रतेऽहं महाबाहो श्रेयो धास्यामि यत्परम् ॥ ३.६३.११ ॥
हे निषधपुत्रा नळा! तुझी पावले मोजत जा. हे महाबाहो, तिथे मी तुला सर्वोत्तम कल्याण देईन.
3.63.12
ततः संख्यातुमारब्धमदशद्दशमे पदे ।
तस्य दष्टस्य तद्रूपं क्षिप्रमन्तरधीयत ॥ ३.६३.१२ ॥
मग मोजणी सुरू करताच दहाव्या पावलावर त्याने दंश केला. दंश होताच त्याचे ते रूप लगेच अदृश्य झाले.
3.63.13
स दृष्ट्वा विस्मितस्तस्थावात्मानं विकृतं नलः ।
स्वरूपधारिणं नागं ददर्श स महीपतिः ॥ ३.६३.१३ ॥
हे पाहून विस्मित झालेला नल स्वतःचे रूप विकृत झालेले पाहून उभा राहिला; त्या महीपतीने आपले मूळ रूप धारण केलेल्या नागाला पाहिले.
3.63.14
ततः कर्कोटको नागः सान्त्वयन्नलमब्रवीत् ।
मया तेऽन्तर्हितं रूपं न त्वां विद्युर्जना इति ॥ ३.६३.१४ ॥
तेव्हा कर्कोटक नाग नलाचे सांत्वन करत म्हणाला, 'मी तुझे रूप लपवले आहे; लोक तुला ओळखणार नाहीत.'
3.63.15
यत्कृते चासि निकृतो दुःखेन महता नल ।
विषेण स मदीयेन त्वयि दुःखं निवत्स्यति ॥ ३.६३.१५ ॥
'हे नला, ज्याच्यामुळे तू मोठ्या दुःखाने पीडित झालास, माझे ते विष तुझ्यात दुःख बनून राहील.'
3.63.16
विषेण संवृतैर्गात्रैर्यावत्त्वां न विमोक्ष्यति ।
तावत्तु त्वां महाराज क्लेशेऽस्मिन्स नियोक्ष्यति ॥ ३.६३.१६ ॥
'विषाने वेढलेल्या अवयवांनी तो जोपर्यंत तुला सोडणार नाही, हे महाराजा, तोपर्यंत तो तुला या क्लेशात गुंतवून ठेवील.'
3.63.17
अनागा येन निकृतस्त्वमनर्हो जनाधिप ।
क्रोधादसूययित्वा तं रक्षा मे भवतः कृता ॥ ३.६३.१७ ॥
'हे जनाधिपा, निर्दोष आणि अनर्ह असलेल्या तुला ज्याने क्रोधाने व मत्सराने छळले, त्याला मी दंड दिला आहे; तुझे रक्षण मी केले आहे.'
3.63.18
न ते भयं नरव्याघ्र दंष्ट्रिभ्यः शत्रुतोपि वा ।
ब्रह्मवित्त्वं च भविता मत्प्रसादान्नराधिप ॥ ३.६३.१८ ॥
'हे नरव्याघ्रा, दाढांपासून किंवा शत्रूपासून तुला भय राहणार नाही; हे नराधिपा, माझ्या कृपेने तू ब्रह्मज्ञानीही होशील.'
3.63.19
राजन्विषनिमित्ता च न ते पीडा भविष्यति ।
संग्रामेषु न राजेन्द्रशश्वज्जयमवाप्स्यसि ॥ ३.६३.१९ ॥
हे राजा, विषामुळे तुला कोणतीही पीडा होणार नाही. हे राजेंद्रा, युद्धांमध्ये तुला सदैव विजय मिळेल.
3.63.20
गच्छ राजन्नितः सूतो बाहुकोऽहमिति ब्रुवन् ।
समीपमृतुपर्णस्य स हि वेदाक्षनैपुणम् ॥ ३.६३.२० ॥
हे राजा, येथून जा. 'मी बाहुक नावाचा सारथी आहे' असे म्हणत ऋतुपर्णाजवळ जा. तो फाशांच्या खेळातील कौशल्य खरोखर जाणतो.
3.63.21
अयोध्यां नगरीं रम्यामद्य वै निषधेश्वर ।
स तेऽक्षहृदयं दाता राजाऽश्वहृदयेन वै ॥ ३.६३.२१ ॥
हे निषधेश्वरा, आता सुंदर अयोध्या नगरीत जा. तो राजा तुला फाशांचे रहस्य देईल आणि घोड्यांचे रहस्यही देईल.
3.63.22
इक्ष्वाकुकुलजः श्रीमान्मित्रं चैव भविष्यति ।
भविष्यसि यदाऽक्षज्ञः श्रेयसा योक्ष्यसे तदा ॥ ३.६३.२२ ॥
इक्ष्वाकू कुलात जन्मलेला तेजस्वी राजा तुझा मित्रही होईल. तू फाशांचा जाणकार झालास की तेव्हा तू कल्याणाशी जोडला जाशील.
3.63.23
संयोक्ष्यसे स्वदारैस्त्वं मा स्म शोके मनः कृथाः ।
राज्येन तनयाभ्यां च सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥ ३.६३.२३ ॥
तू तुझ्या पत्नीशी पुन्हा मिळशील. शोकात मन गुंतवू नकोस. राज्य आणि दोन्ही मुलांसह तू पुन्हा मिळशील — हे सत्य आहे, मी तुला हेच सांगतो.
3.63.24
स्वं रूपं च यदा द्रष्टुमिच्छेथास्त्वं नराधिप ।
संस्मर्तव्यस्तदा तेऽहंवासश्चदं विवासयेः ॥ ३.६३.२४ ॥
हे नराधिपा, जेव्हा तुला स्वतःचे रूप पाहण्याची इच्छा होईल, तेव्हा माझे स्मरण कर. तेव्हा हे वस्त्र (जे मी परिधान केले आहे) तू काढून टाक.
3.63.25
अनेन वाससाच्छन्नः स्वं रूपं प्रतिपत्स्यसे ।
इत्युक्त्वा प्रददौ तस्मै दिव्यं वासोयुगं तदा ॥ ३.६३.२५ ॥
"या वस्त्राने झाकलेला तू आपले मूळ रूप पुन्हा मिळवशील." असे म्हणून त्याने तेव्हा त्याला दिव्य वस्त्रांची एक जोडी दिली.
3.63.26
एवं नलं च संदिश्य वासो दत्ताव च कौरव ।
नागराजस्ततो राजंस्तत्रैवान्तरधीयत ॥ ३.६३.२६ ॥
हे कौरवा! अशा प्रकारे नलाला उपदेश देऊन आणि वस्त्रे देऊन, हे राजन्, नागराज तिथेच अंतर्धान पावला.