ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 3.63
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.63.1
उत्सृज्य दमयन्तीं तु नलो राजा विशांपते ।
ददर्श दावं दह्यन्तं महान्तं गहने वने ॥ ३.६३.१ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਰਾਜਾ ਨਲ ਦਮਯੰਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸੰਘਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਬਲਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਦਾਵਾਗਨੀ ਵੇਖਣ ਲੱਗਾ।
3.63.2
तत्र सुश्राव शब्दंवै मध्ये भूतस्य कस्यचित् ।
अभिधाव नलेत्युच्चैः पुण्यश्लोकेति चासकृत् ॥ ३.६३.२ ॥
ਉੱਥੇ ਉਸਨੇ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਇੱਕ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ; ਉਹ ਉੱਚੀ ਅਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੁਕਾਰ ਰਹੀ ਸੀ: "ਹੇ ਨਲ, ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਦੌੜ ਆ! ਹੇ ਪੁੰਨਯਸ਼ਲੋਕ!"
3.63.3
मा भैरिति नलश्चोक्त्वा मध्यमग्नेः प्रविश्य तम् ।
दद्रश नागराजानं शयानं कुण्डलीकृतम् ॥ ३.६३.३ ॥
"ਨਾ ਡਰ" ਆਖ ਕੇ ਨਲ ਉਸ ਅੱਗ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜਾ ਵੜਿਆ ਅਤੇ ਕੁੰਡਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਸੁੱਤੇ ਨਾਗਰਾਜ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
3.63.4
स नागः प्रञ्जलिर्भूत्वा वेपमानो नलं तदा ।
उवाच मां विद्धिराजन्नागं कर्कोटकं नृप ॥ ३.६३.४ ॥
ਤਦ ਉਹ ਨਾਗ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਕੰਬਦਾ ਹੋਇਆ ਨਲ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ, "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਨੂੰ ਕਰਕੋਟਕ ਨਾਗ ਜਾਣ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ।"
3.63.5
मया प्रलब्धो ब्रह्मर्षिरनागाः सुमहातपाः ।
तेन मन्युपरीतेन शप्तोस्मि मनुजाधिप ॥ ३.६३.५ ॥
"ਨਿਰਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਇੱਕ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਧੋਖਾ ਦਿੱਤਾ; ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰੇ ਉਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸਰਾਪ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।"
3.63.6
तिष्ठ त्वं स्थावर इव यावदेति नलः क्वचित् ।
इतो नेतासि तत्स त्वं शापान्मोक्ष्यसि मत्कृतात् ॥ ३.६३.६ ॥
"ਤੂੰ ਅਚੱਲ ਵਸਤੂ ਵਾਂਗ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿ, ਜਦ ਤੱਕ ਨਲ ਕਿਤੇ ਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਇੱਥੋਂ ਲੈ ਜਾਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਤਦ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਸਰਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ।"
3.63.7
तस्य शापान्न शक्नोमि पदाद्विचलितुं पदम् ।
उपदेक्ष्यामि ते श्रेयस्त्रातुमर्हति मां भवान् ॥ ३.६३.७ ॥
ਉਸ ਦੇ ਸਰਾਪ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਥਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕਦਮ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹਿੱਲ ਸਕਦਾ। ਪਰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਭਲਾਈ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿਆਂਗਾ; ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਬਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈਂ।
3.63.8
सखा च ते भविष्यामि मत्समो नास्ति पन्नगः ।
लघुश्च ते भविष्यामि शीघ्रमादाय गच्छ माम् ॥ ३.६३.८ ॥
ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਮਿੱਤਰ ਬਣਾਂਗਾ; ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਸੱਪ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੈਂ ਛੋਟਾ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਛੇਤੀ ਮੈਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲੈ ਜਾ।
3.63.9
एवमुक्त्वा स नागेन्द्रो बभूवाङ्गुष्ठमात्रकः ।
दं गृहीत्वा नलः प्रायाद्देशं दावविवर्जितम् ॥ ३.६३.९ ॥
ਏਨਾ ਆਖ ਕੇ ਉਹ ਨਾਗਰਾਜ ਅੰਗੂਠੇ ਜਿੱਡਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਨਲ ਉਸਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਦੇਸ਼ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਿਆ।
3.63.10
आकाशदेशमासाद्य विमुक्तं कृष्णवर्त्मना ।
उत्स्रष्टुकामं तं नागः पुनः कर्कोटकोऽब्रवीत् ॥ ३.६३.१० ॥
ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਹਨੇਰੇ ਰਾਹ ਤੋਂ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਨਲ ਨੂੰ ਨਾਗ ਕਰਕੋਟਕ ਨੇ ਫਿਰ ਆਖਿਆ।
3.63.11
पदानि गणयन्गच्छ स्वानि नैषध कानिचित् ।
तत्रतेऽहं महाबाहो श्रेयो धास्यामि यत्परम् ॥ ३.६३.११ ॥
ਹੇ ਨਿਸ਼ਧ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਲ! ਆਪਣੇ ਕਦਮ ਗਿਣਦਾ ਹੋਇਆ ਤੁਰ। ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਭਲਾਈ ਦਿਆਂਗਾ।
3.63.12
ततः संख्यातुमारब्धमदशद्दशमे पदे ।
तस्य दष्टस्य तद्रूपं क्षिप्रमन्तरधीयत ॥ ३.६३.१२ ॥
ਫਿਰ ਗਿਣਤੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਿਆਂ ਹੀ ਦਸਵੇਂ ਕਦਮ ਤੇ ਉਸਨੇ ਡੰਗ ਮਾਰਿਆ। ਡੰਗੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸਦਾ ਉਹ ਰੂਪ ਝੱਟ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਿਆ।
3.63.13
स दृष्ट्वा विस्मितस्तस्थावात्मानं विकृतं नलः ।
स्वरूपधारिणं नागं ददर्श स महीपतिः ॥ ३.६३.१३ ॥
ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ ਨਲ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਵਿਗੜਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਰਿਹਾ; ਉਸ ਮਹੀਪਤੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਨਾਗ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
3.63.14
ततः कर्कोटको नागः सान्त्वयन्नलमब्रवीत् ।
मया तेऽन्तर्हितं रूपं न त्वां विद्युर्जना इति ॥ ३.६३.१४ ॥
ਤਦ ਕਰਕੋਟਕ ਨਾਗ ਨੇ ਨਲ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ: 'ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਰੂਪ ਲੁਕਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਲੋਕ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਨਗੇ।'
3.63.15
यत्कृते चासि निकृतो दुःखेन महता नल ।
विषेण स मदीयेन त्वयि दुःखं निवत्स्यति ॥ ३.६३.१५ ॥
'ਹੇ ਨਲ, ਜਿਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਤੂੰ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਇਆ ਹੈਂ, ਮੇਰਾ ਉਹ ਜ਼ਹਿਰ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਦੁੱਖ ਬਣ ਕੇ ਵੱਸੇਗਾ।'
3.63.16
विषेण संवृतैर्गात्रैर्यावत्त्वां न विमोक्ष्यति ।
तावत्तु त्वां महाराज क्लेशेऽस्मिन्स नियोक्ष्यति ॥ ३.६३.१६ ॥
'ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਢਕੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਉਹ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡੇਗਾ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਤਦ ਤੱਕ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਕਲੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲਾਈ ਰੱਖੇਗਾ।'
3.63.17
अनागा येन निकृतस्त्वमनर्हो जनाधिप ।
क्रोधादसूययित्वा तं रक्षा मे भवतः कृता ॥ ३.६३.१७ ॥
'ਹੇ ਜਨਾਧਿਪ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਅਯੋਗ ਤੈਨੂੰ ਜਿਸ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਈਰਖਾ ਨਾਲ ਸਤਾਇਆ, ਉਸਨੂੰ ਮੈਂ ਦੰਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਤੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਮੈਂ ਕੀਤੀ ਹੈ।'
3.63.18
न ते भयं नरव्याघ्र दंष्ट्रिभ्यः शत्रुतोपि वा ।
ब्रह्मवित्त्वं च भविता मत्प्रसादान्नराधिप ॥ ३.६३.१८ ॥
'ਹੇ ਨਰਵਿਆਘਰ, ਦਾੜ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਜਾਂ ਵੈਰੀ ਤੋਂ ਤੈਨੂੰ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ; ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤੂੰ ਬ੍ਰਹਮਗਿਆਨੀ ਵੀ ਹੋਵੇਂਗਾ।'
3.63.19
राजन्विषनिमित्ता च न ते पीडा भविष्यति ।
संग्रामेषु न राजेन्द्रशश्वज्जयमवाप्स्यसि ॥ ३.६३.१९ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜ਼ਹਿਰ ਕਾਰਨ ਕੋਈ ਕਸ਼ਟ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਯੁੱਧਾਂ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਸਦਾ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗੀ।
3.63.20
गच्छ राजन्नितः सूतो बाहुकोऽहमिति ब्रुवन् ।
समीपमृतुपर्णस्य स हि वेदाक्षनैपुणम् ॥ ३.६३.२० ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਥੋਂ ਜਾ। 'ਮੈਂ ਬਾਹੁਕ ਨਾਮ ਦਾ ਸਾਰਥੀ ਹਾਂ' ਐਸਾ ਆਖਦਾ ਹੋਇਆ ਰਿਤੂਪਰਣ ਕੋਲ ਜਾ। ਉਹ ਪਾਸਿਆਂ ਦੀ ਖੇਡ ਦੀ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
3.63.21
अयोध्यां नगरीं रम्यामद्य वै निषधेश्वर ।
स तेऽक्षहृदयं दाता राजाऽश्वहृदयेन वै ॥ ३.६३.२१ ॥
ਹੇ ਨਿਸ਼ਧੇਸ਼ਵਰ, ਹੁਣ ਰਮਣੀਕ ਅਯੋਧਿਆ ਨਗਰੀ ਵੱਲ ਜਾ। ਉਹ ਰਾਜਾ ਤੈਨੂੰ ਪਾਸਿਆਂ ਦਾ ਰਹੱਸ ਦੇਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦਾ ਰਹੱਸ ਵੀ ਦੇਵੇਗਾ।
3.63.22
इक्ष्वाकुकुलजः श्रीमान्मित्रं चैव भविष्यति ।
भविष्यसि यदाऽक्षज्ञः श्रेयसा योक्ष्यसे तदा ॥ ३.६३.२२ ॥
ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਰਾਜਾ ਤੇਰਾ ਮਿੱਤਰ ਵੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਪਾਸਿਆਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਹੋਵੇਂਗਾ, ਤਦ ਤੂੰ ਕਲਿਆਣ ਨਾਲ ਜੁੜੇਂਗਾ।
3.63.23
संयोक्ष्यसे स्वदारैस्त्वं मा स्म शोके मनः कृथाः ।
राज्येन तनयाभ्यां च सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥ ३.६३.२३ ॥
ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਮੁੜ ਮਿਲੇਂਗਾ। ਸੋਗ ਵਿੱਚ ਮਨ ਨਾ ਲਾ। ਰਾਜ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਤੂੰ ਮਿਲੇਂਗਾ — ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹੀ ਆਖਦਾ ਹਾਂ।
3.63.24
स्वं रूपं च यदा द्रष्टुमिच्छेथास्त्वं नराधिप ।
संस्मर्तव्यस्तदा तेऽहंवासश्चदं विवासयेः ॥ ३.६३.२४ ॥
ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੇਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੀਂ। ਤਦ ਇਹ ਬਸਤਰ (ਜੋ ਮੈਂ ਪਹਿਨਿਆ ਹੈ) ਤੂੰ ਉਤਾਰ ਦੇਈਂ।
3.63.25
अनेन वाससाच्छन्नः स्वं रूपं प्रतिपत्स्यसे ।
इत्युक्त्वा प्रददौ तस्मै दिव्यं वासोयुगं तदा ॥ ३.६३.२५ ॥
"ਇਸ ਵਸਤਰ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸਨੇ ਉਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਵਸਤਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਜੋੜਾ ਦਿੱਤਾ।
3.63.26
एवं नलं च संदिश्य वासो दत्ताव च कौरव ।
नागराजस्ततो राजंस्तत्रैवान्तरधीयत ॥ ३.६३.२६ ॥
ਹੇ ਕੌਰਵ! ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਲ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ ਅਤੇ ਵਸਤਰ ਦੇ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਨਾਗਰਾਜ ਉੱਥੇ ਹੀ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਿਆ।