મહાભારત · અધ્યાય 3.64
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.64.1
तस्मिन्नन्तर्हिते नागे प्रययौ नैषधो नलः ।
ऋतुपर्णस्य नगरं प्राविशद्दशमेऽहनि ॥ ३.६४.१ ॥
તે નાગ અદૃશ્ય થયા પછી નિષધના રાજા નલ ચાલ્યા અને દસમા દિવસે ઋતુપર્ણના નગરમાં પ્રવેશ્યા.
3.64.2
स राजानमुपातिष्ठद्बाहुकोऽहमिति ब्रुवन् ।
अश्वानां वाहने युक्तः पृथिव्यां नास्ति मत्समः ॥ ३.६४.२ ॥
તે રાજા પાસે જઈને બોલ્યો, "હું બાહુક છું." ઘોડા હાંકવામાં પૃથ્વી પર મારા જેવો કોઈ નથી.
3.64.3
अर्थकृच्छ्रेषु चैवाहं प्रष्टव्यो नैपुणेषु च ।
अन्नसंस्कारमपि च जानाम्यन्यैर्विशेषतः ॥ ३.६४.३ ॥
કઠિન કાર્યોમાં અને કૌશલ્યની બાબતોમાં મારી સલાહ પૂછી શકાય; અન્ય કરતાં ખાસ કરીને હું ભોજન બનાવવાનું પણ જાણું છું.
3.64.4
यानि शिल्पानि लोकेऽस्मिन्यच्चैवान्यत्सुदुष्करम् ।
सर्वं यतिष्ये तत्कर्तुमृतुपर्ण भरस्व माम् ॥ ३.६४.४ ॥
આ લોકમાં જેટલી કલાઓ છે અને બીજું જે અતિ દુષ્કર કાર્ય છે, તે બધું કરવાનો હું પ્રયત્ન કરીશ; હે ઋતુપર્ણ, મને પોષ.
3.64.5
इत्युक्तः स नलेनाथ ऋतुपर्णो नराधिपः ।
उवाच सुप्रीतमनास्तं प्रेक्ष्य च महीपते ॥ ३.६४.५ ॥
નળે એમ કહ્યું ત્યારે અત્યંત પ્રસન્ન મનવાળા નરાધિપ ઋતુપર્ણે તેને જોઈને, હે મહીપતિ, કહ્યું.
3.64.6
वसबाहुक भद्रं ते सर्वमेतत्करिष्यसि ।
शीघ्रयाने सदा बुद्धिर्ध्रियते मे विशेषतः ॥ ३.६४.६ ॥
"રહે, બાહુક! તારું કલ્યાણ થાય. આ બધું તું કરીશ. ખાસ કરીને ઝડપી રથયાત્રા તરફ મારું મન સદા લાગેલું રહે છે."
3.64.7
स त्वमातिष्ठ योगं तं येन शीध्रां हया मम ।
भवेयुरश्वाध्यक्षोसि वेतनं ते शतंशतम् ॥ ३.६४.७ ॥
તું એ કાર્ય સંભાળ, જેથી મારા ઘોડા ઝડપી બને. તું અશ્વાધ્યક્ષ થશે; તારો પગાર સો-સો હશે.
3.64.8
त्वामुपस्थास्यतश्चैव नित्यं वार्ष्णेयजीवलौ ।
एताभ्यां रंस्यसे सार्धं वस वै मयि बाहुक ॥ ३.६४.८ ॥
વાર્ષ્ણેય અને જીવલ સદા તારી સેવા કરશે. આ બંને સાથે તું આનંદ પામશે; હે બાહુક, મારી પાસે રહે.
3.64.9
एवमुक्तो नलस्तेन न्यवसत्तत्रपूजितः ।
ऋतुपर्णस्य नगरे सहवार्ष्णेयजीवलः ॥ ३.६४.९ ॥
તેના એ પ્રમાણે કહેવાથી નળ ત્યાં સન્માનિત થઈને ઋતુપર્ણના નગરમાં વાર્ષ્ણેય અને જીવલ સાથે રહ્યો.
3.64.10
स वै तत्रावसद्राजा वैदर्भीमनुचिन्तयन् ।
सायंसायं सदा चेमं श्लोकमेकं जगाद ह ॥ ३.६४.१० ॥
તે રાજા ત્યાં રહીને વૈદર્ભીનું સતત ચિંતન કરતો, અને દરેક સાંજે આ એક શ્લોક બોલતો.
3.64.11
क्व नु सा क्षुत्पिपासार्ता श्रान्ता शेते तपस्विनी ।
स्मरन्ती तस्य मन्दस्य कं वाऽऽसाद्योपतिष्ठति ॥ ३.६४.११ ॥
ભૂખ-તરસથી પીડિત, થાકેલી તે તપસ્વિની ક્યાં સૂતી હશે? તે મૂર્ખને યાદ કરતી તે કોની પાસે જઈને સેવા કરતી હશે?
3.64.12
एवं ब्रुवन्तं राजानं निशायां जीवलोऽब्रवीत् ।
कामेनां शोचसे नित्यं श्रोतुमिच्छामि बाहुक।
आयुष्मन्कस्य वा नारी यामेवमनुशोचसि ॥ ३.६४.१२ ॥
રાત્રે રાજા એ પ્રમાણે બોલતો હતો ત્યારે જીવલે કહ્યું: હે બાહુક, તું પ્રેમથી તેના માટે સદા શોક કરે છે; હું સાંભળવા ઇચ્છું છું. હે આયુષ્માન, તું જેના માટે આ રીતે શોક કરે છે તે સ્ત્રી કોની છે?
3.64.13
तमुवाच नलो राजा मन्दप्रज्ञस्य कस्यचित् ।
आसीद्बहुमता नारी तस्या दृढतरश्च सः ॥ ३.६४.१३ ॥
રાજા નળે તેને કહ્યું — કોઈ મંદબુદ્ધિ પુરુષની એક સ્ત્રી હતી, જે તેને ખૂબ પ્રિય હતી, અને તે તેના પ્રત્યે વધુ દૃઢ પ્રેમ ધરાવતો હતો.
3.64.14
स वै केनचिदर्थेन तया मन्दो व्ययुज्यत ।
विप्रयुक्तः स मन्दात्मा भ्रमत्यसुखपीडितः ॥ ३.६४.१४ ॥
કોઈક કારણે તે મંદ પુરુષ તેનાથી વિયોગ પામ્યો; વિયોગી તે મંદાત્મા દુઃખથી પીડિત થઈને ભટકે છે.
3.64.15
दह्यमानः स शोकेन दिवारात्रमतन्द्रितः ।
निशाकाले स्मरंस्तस्याः श्लोकमेकं स्म गायति ॥ ३.६४.१५ ॥
શોકથી બળતો તે દિવસ-રાત આરામ વિના, રાત્રિ સમયે તેને યાદ કરીને એક શ્લોક ગાય છે.
3.64.16
स विभ्रमन्महीं सर्वां क्वचिदासाद्य किंचन ।
वसत्यनर्हस्तद्दुःखं भूय एवानुसंस्मरन् ॥ ३.६४.१६ ॥
આખી પૃથ્વી પર ભટકતો તે ક્યાંક કોઈ સ્થાને પહોંચીને રહે છે — અયોગ્ય હોવા છતાં; તે જ દુઃખને વારંવાર યાદ કરતો.
3.64.17
सा तु तं पुरुषं नारी कृच्छेऽप्यनुगता वने ।
त्यक्ता तेनाल्पभाग्येन दुष्करं यदि जीवति ॥ ३.६४.१७ ॥
તે સ્ત્રી તો કષ્ટમાં પણ તે પુરુષને વનમાં અનુસરી; અલ્પભાગ્ય એવા તેના દ્વારા ત્યજાયેલી — જો તે જીવિત હોય તો તે દુષ્કર છે.
3.64.18
एका बालाऽनभिज्ञा च मार्गमाणाऽतथोचिता ।
क्षुत्पिपासापरीताङ्गी दुष्करं यदि जीवति ॥ ३.६४.१८ ॥
એકલી, બાળા, અનુભવહીન, માર્ગ શોધતી, એવી સ્થિતિને અયોગ્ય, ભૂખ-તરસથી ઘેરાયેલા અંગવાળી — જો તે જીવિત હોય તો તે દુષ્કર છે.
3.64.19
श्वापदाचरिते नित्यं वने महति दारुणे ।
त्यक्ता तेनाल्पभाग्येन मन्दप्रज्ञेन मारिष ॥ ३.६४.१९ ॥
જંગલી પશુઓથી સદા ભરેલા આ વિશાળ ભયંકર વનમાં, અલ્પભાગ્ય અને મંદબુદ્ધિ એવા તેણે તેને ત્યજી દીધી, હે મારિષ.
3.64.20
इत्येवं नैषधो राजा दमयन्तीमनुस्मरन् ।
अज्ञातवासं न्यवसद्राज्ञस्तस्य नवेशने ॥ ३.६४.२० ॥
આ રીતે નૈષધ રાજા દમયંતીનું સતત સ્મરણ કરતાં, તે નવા રાજાની સેવામાં અજ્ઞાતવાસે રહ્યો.