మహాభారతం · అధ్యాయం 3.64
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.64.1
तस्मिन्नन्तर्हिते नागे प्रययौ नैषधो नलः ।
ऋतुपर्णस्य नगरं प्राविशद्दशमेऽहनि ॥ ३.६४.१ ॥
ఆ నాగుడు అదృశ్యమైన తరువాత, నిషధ రాజు నలుడు బయలుదేరి పదవ రోజున ఋతుపర్ణుని నగరంలో ప్రవేశించాడు.
3.64.2
स राजानमुपातिष्ठद्बाहुकोऽहमिति ब्रुवन् ।
अश्वानां वाहने युक्तः पृथिव्यां नास्ति मत्समः ॥ ३.६४.२ ॥
అతడు రాజు వద్దకు వెళ్లి, "నేను బాహుకుడను" అని చెప్పాడు. గుర్రాలను నడపడంలో భూమిపై నాతో సమానులు ఎవరూ లేరు.
3.64.3
अर्थकृच्छ्रेषु चैवाहं प्रष्टव्यो नैपुणेषु च ।
अन्नसंस्कारमपि च जानाम्यन्यैर्विशेषतः ॥ ३.६४.३ ॥
కష్టమైన కార్యాలలోనూ నైపుణ్యం అవసరమైన విషయాలలోనూ నన్ను సంప్రదించవచ్చు; ఇతరుల కంటే ప్రత్యేకంగా నేను ఆహార తయారీని కూడా ఎరుగుదును.
3.64.4
यानि शिल्पानि लोकेऽस्मिन्यच्चैवान्यत्सुदुष्करम् ।
सर्वं यतिष्ये तत्कर्तुमृतुपर्ण भरस्व माम् ॥ ३.६४.४ ॥
ఈ లోకంలోని కళలన్నిటినీ, ఇంకా మరే అత్యంత కష్టమైన పనినైనా చేయడానికి నేను ప్రయత్నిస్తాను; ఋతుపర్ణా, నన్ను పోషించు.
3.64.5
इत्युक्तः स नलेनाथ ऋतुपर्णो नराधिपः ।
उवाच सुप्रीतमनास्तं प्रेक्ष्य च महीपते ॥ ३.६४.५ ॥
నలుడు ఇలా చెప్పగా, మనసు మిక్కిలి సంతోషించిన నరాధిపతి ఋతుపర్ణుడు అతనిని చూసి, మహీపతీ, ఇలా అన్నాడు.
3.64.6
वसबाहुक भद्रं ते सर्वमेतत्करिष्यसि ।
शीघ्रयाने सदा बुद्धिर्ध्रियते मे विशेषतः ॥ ३.६४.६ ॥
"ఉండు, బాహుకా! నీకు శుభం కలుగుగాక. ఇదంతా నీవు చేస్తావు. ముఖ్యంగా వేగవంతమైన ప్రయాణంపై నా మనసు ఎల్లప్పుడూ నిలిచి ఉంటుంది."
3.64.7
स त्वमातिष्ठ योगं तं येन शीध्रां हया मम ।
भवेयुरश्वाध्यक्षोसि वेतनं ते शतंशतम् ॥ ३.६४.७ ॥
నీవు ఆ బాధ్యతను చేపట్టు, దాని వల్ల నా గుర్రాలు వేగంగా పరుగెత్తుతాయి. నీవు అశ్వాధ్యక్షుడవు; నీ జీతం వందల వందలు.
3.64.8
त्वामुपस्थास्यतश्चैव नित्यं वार्ष्णेयजीवलौ ।
एताभ्यां रंस्यसे सार्धं वस वै मयि बाहुक ॥ ३.६४.८ ॥
వార్ష్ణేయుడు, జీవలుడు ఎల్లప్పుడూ నీకు సేవ చేస్తారు. వీరిద్దరితో నీవు సంతోషిస్తావు; బాహుకా, నా దగ్గర ఉండు.
3.64.9
एवमुक्तो नलस्तेन न्यवसत्तत्रपूजितः ।
ऋतुपर्णस्य नगरे सहवार्ष्णेयजीवलः ॥ ३.६४.९ ॥
అతడు ఈ విధంగా చెప్పగా, నలుడు అక్కడ గౌరవింపబడి ఋతుపర్ణుని నగరంలో వార్ష్ణేయుడు, జీవలునితో కలిసి నివసించాడు.
3.64.10
स वै तत्रावसद्राजा वैदर्भीमनुचिन्तयन् ।
सायंसायं सदा चेमं श्लोकमेकं जगाद ह ॥ ३.६४.१० ॥
ఆ రాజు అక్కడ నివసిస్తూ వైదర్భిని నిరంతరం స్మరిస్తూ, ప్రతి సాయంత్రం ఈ ఒక్క శ్లోకాన్ని పలికేవాడు.
3.64.11
क्व नु सा क्षुत्पिपासार्ता श्रान्ता शेते तपस्विनी ।
स्मरन्ती तस्य मन्दस्य कं वाऽऽसाद्योपतिष्ठति ॥ ३.६४.११ ॥
ఆకలి దప్పులతో బాధపడుతూ, అలసిన ఆ తపస్విని ఎక్కడ పడుకుంటున్నదో? ఆ మందుడిని స్మరిస్తూ ఎవరి దగ్గరికి చేరి సేవిస్తున్నదో?
3.64.12
एवं ब्रुवन्तं राजानं निशायां जीवलोऽब्रवीत् ।
कामेनां शोचसे नित्यं श्रोतुमिच्छामि बाहुक।
आयुष्मन्कस्य वा नारी यामेवमनुशोचसि ॥ ३.६४.१२ ॥
రాత్రివేళ రాజు ఇలా మాట్లాడుతుండగా జీవలుడు ఇలా అన్నాడు: బాహుకా, నీవు ప్రేమతో ఆమె కోసం నిత్యం దుఃఖిస్తున్నావు; వినాలనుకుంటున్నాను. ఆయుష్మంతుడా, నీవు ఇలా దుఃఖించే ఆ స్త్రీ ఎవరిది?
3.64.13
तमुवाच नलो राजा मन्दप्रज्ञस्य कस्यचित् ।
आसीद्बहुमता नारी तस्या दृढतरश्च सः ॥ ३.६४.१३ ॥
రాజు నలుడు అతనితో అన్నాడు: ఒక మందబుద్ధి గల పురుషునికి చాలా ప్రియమైన ఒక స్త్రీ ఉండేది; అతడు ఆమెపై మరింత దృఢమైన ప్రేమ కలవాడు.
3.64.14
स वै केनचिदर्थेन तया मन्दो व्ययुज्यत ।
विप्रयुक्तः स मन्दात्मा भ्रमत्यसुखपीडितः ॥ ३.६४.१४ ॥
ఏదో కారణంగా ఆ మందుడు ఆమె నుండి వియోగం పొందాడు; వియోగం పొందిన ఆ మందబుద్ధి గల వాడు దుఃఖంతో పీడింపబడి సంచరిస్తున్నాడు.
3.64.15
दह्यमानः स शोकेन दिवारात्रमतन्द्रितः ।
निशाकाले स्मरंस्तस्याः श्लोकमेकं स्म गायति ॥ ३.६४.१५ ॥
శోకంతో దహించబడుతూ, పగలూ రాత్రీ విశ్రాంతి లేకుండా, రాత్రివేళ ఆమెను స్మరిస్తూ అతడు ఒక శ్లోకం పాడుతాడు.
3.64.16
स विभ्रमन्महीं सर्वां क्वचिदासाद्य किंचन ।
वसत्यनर्हस्तद्दुःखं भूय एवानुसंस्मरन् ॥ ३.६४.१६ ॥
భూమినంతా సంచరిస్తూ, ఎక్కడో ఒకచోట చేరి అతడు నివసిస్తాడు — అర్హుడు కాకపోయినా; ఆ దుఃఖాన్ని మళ్లీ మళ్లీ స్మరిస్తూ.
3.64.17
सा तु तं पुरुषं नारी कृच्छेऽप्यनुगता वने ।
त्यक्ता तेनाल्पभाग्येन दुष्करं यदि जीवति ॥ ३.६४.१७ ॥
ఆమె మాత్రం ఆ పురుషుని కష్టంలోనూ అడవిలో అనుసరించింది; అల్పభాగ్యుడైన అతడిచే విడిచిపెట్టబడింది — ఆమె బ్రతికి ఉంటే అది కష్టం.
3.64.18
एका बालाऽनभिज्ञा च मार्गमाणाऽतथोचिता ।
क्षुत्पिपासापरीताङ्गी दुष्करं यदि जीवति ॥ ३.६४.१८ ॥
ఒంటరిగా, బాలిక, అనుభవం లేనిది, మార్గం వెతుకుతూ, అలాంటి స్థితికి తగనిది, ఆకలి దప్పులతో చుట్టబడిన శరీరం కలది — ఆమె బ్రతికి ఉంటే అది కష్టం.
3.64.19
श्वापदाचरिते नित्यं वने महति दारुणे ।
त्यक्ता तेनाल्पभाग्येन मन्दप्रज्ञेन मारिष ॥ ३.६४.१९ ॥
క్రూర మృగాలు నిత్యం తిరుగే ఈ విశాలమైన భయంకర అరణ్యంలో, అల్ప భాగ్యుడూ మందబుద్ధీ అయిన అతడు ఆమెను విడిచిపెట్టాడు, ఓ మారిష.
3.64.20
इत्येवं नैषधो राजा दमयन्तीमनुस्मरन् ।
अज्ञातवासं न्यवसद्राज्ञस्तस्य नवेशने ॥ ३.६४.२० ॥
ఈ విధంగా నైషధ రాజు దమయంతిని నిరంతరం స్మరిస్తూ, ఆ కొత్త రాజు సేవలో గుప్తంగా నివసించాడు.