ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 3.64
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.64.1
तस्मिन्नन्तर्हिते नागे प्रययौ नैषधो नलः ।
ऋतुपर्णस्य नगरं प्राविशद्दशमेऽहनि ॥ ३.६४.१ ॥
ਉਹ ਨਾਗ ਅਲੋਪ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ ਨਿਸ਼ਧ ਦਾ ਰਾਜਾ ਨਲ ਤੁਰ ਪਿਆ ਅਤੇ ਦਸਵੇਂ ਦਿਨ ਰਿਤੁਪਰਣ ਦੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ।
3.64.2
स राजानमुपातिष्ठद्बाहुकोऽहमिति ब्रुवन् ।
अश्वानां वाहने युक्तः पृथिव्यां नास्ति मत्समः ॥ ३.६४.२ ॥
ਉਹ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਬੋਲਿਆ, "ਮੈਂ ਬਾਹੁਕ ਹਾਂ।" ਘੋੜੇ ਹਾਂਕਣ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
3.64.3
अर्थकृच्छ्रेषु चैवाहं प्रष्टव्यो नैपुणेषु च ।
अन्नसंस्कारमपि च जानाम्यन्यैर्विशेषतः ॥ ३.६४.३ ॥
ਔਖੇ ਕੰਮਾਂ ਅਤੇ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਵਾਲੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਸਲਾਹ ਲਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਹੋਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਭੋਜਨ ਬਣਾਉਣਾ ਵੀ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ।
3.64.4
यानि शिल्पानि लोकेऽस्मिन्यच्चैवान्यत्सुदुष्करम् ।
सर्वं यतिष्ये तत्कर्तुमृतुपर्ण भरस्व माम् ॥ ३.६४.४ ॥
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜਿੰਨੀਆਂ ਵੀ ਕਲਾਵਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਵੀ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਕੰਮ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕਰਨ ਦਾ ਮੈਂ ਯਤਨ ਕਰਾਂਗਾ; ਹੇ ਰਿਤੁਪਰਣ, ਮੈਨੂੰ ਆਸਰਾ ਦੇ।
3.64.5
इत्युक्तः स नलेनाथ ऋतुपर्णो नराधिपः ।
उवाच सुप्रीतमनास्तं प्रेक्ष्य च महीपते ॥ ३.६४.५ ॥
ਨਲ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਉੱਤੇ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਵਾਲੇ ਨਰਾਧਿਪ ਰਿਤੁਪਰਣ ਨੇ ਉਸ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੇ ਮਹੀਪਤੀ, ਕਿਹਾ।
3.64.6
वसबाहुक भद्रं ते सर्वमेतत्करिष्यसि ।
शीघ्रयाने सदा बुद्धिर्ध्रियते मे विशेषतः ॥ ३.६४.६ ॥
"ਰਹਿ, ਬਾਹੁਕ! ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਸਭ ਤੂੰ ਕਰੇਂਗਾ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਤੇਜ਼ ਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਵੱਲ ਮੇਰਾ ਮਨ ਸਦਾ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।"
3.64.7
स त्वमातिष्ठ योगं तं येन शीध्रां हया मम ।
भवेयुरश्वाध्यक्षोसि वेतनं ते शतंशतम् ॥ ३.६४.७ ॥
ਤੂੰ ਉਹ ਕੰਮ ਸੰਭਾਲ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਘੋੜੇ ਤੇਜ਼ ਹੋਣ। ਤੂੰ ਅਸ਼ਵਾਧਯਕਸ਼ ਹੋਵੇਂਗਾ; ਤੇਰੀ ਤਨਖ਼ਾਹ ਸੌ-ਸੌ ਹੋਵੇਗੀ।
3.64.8
त्वामुपस्थास्यतश्चैव नित्यं वार्ष्णेयजीवलौ ।
एताभ्यां रंस्यसे सार्धं वस वै मयि बाहुक ॥ ३.६४.८ ॥
ਵਾਰਸ਼ਣੇਯ ਅਤੇ ਜੀਵਲ ਸਦਾ ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨਗੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨਾਲ ਤੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ ਰਹੇਂਗਾ; ਹੇ ਬਾਹੁਕ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਰਹਿ।
3.64.9
एवमुक्तो नलस्तेन न्यवसत्तत्रपूजितः ।
ऋतुपर्णस्य नगरे सहवार्ष्णेयजीवलः ॥ ३.६४.९ ॥
ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਨਲ ਉੱਥੇ ਆਦਰ ਪਾ ਕੇ ਰਿਤੁਪਰਣ ਦੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਵਾਰਸ਼ਣੇਯ ਅਤੇ ਜੀਵਲ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲੱਗਾ।
3.64.10
स वै तत्रावसद्राजा वैदर्भीमनुचिन्तयन् ।
सायंसायं सदा चेमं श्लोकमेकं जगाद ह ॥ ३.६४.१० ॥
ਉਹ ਰਾਜਾ ਉੱਥੇ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਵੈਦਰਭੀ ਦਾ ਸਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਹਰ ਸ਼ਾਮ ਇਹ ਇੱਕ ਸ਼ਲੋਕ ਬੋਲਦਾ ਸੀ।
3.64.11
क्व नु सा क्षुत्पिपासार्ता श्रान्ता शेते तपस्विनी ।
स्मरन्ती तस्य मन्दस्य कं वाऽऽसाद्योपतिष्ठति ॥ ३.६४.११ ॥
ਭੁੱਖ-ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਥੱਕੀ ਹੋਈ ਉਹ ਤਪਸਵਿਨੀ ਕਿੱਥੇ ਸੁੱਤੀ ਹੋਵੇਗੀ? ਉਸ ਮੰਦ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਉਹ ਕਿਸ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਹੋਵੇਗੀ?
3.64.12
एवं ब्रुवन्तं राजानं निशायां जीवलोऽब्रवीत् ।
कामेनां शोचसे नित्यं श्रोतुमिच्छामि बाहुक।
आयुष्मन्कस्य वा नारी यामेवमनुशोचसि ॥ ३.६४.१२ ॥
ਰਾਤ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੀਵਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਬਾਹੁਕ, ਤੂੰ ਪਿਆਰ ਕਾਰਨ ਉਸ ਲਈ ਸਦਾ ਸੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈਂ; ਮੈਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਆਯੁਸ਼ਮਾਨ, ਤੂੰ ਜਿਸ ਇਸਤਰੀ ਲਈ ਏਦਾਂ ਸੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਕਿਸਦੀ ਹੈ?
3.64.13
तमुवाच नलो राजा मन्दप्रज्ञस्य कस्यचित् ।
आसीद्बहुमता नारी तस्या दृढतरश्च सः ॥ ३.६४.१३ ॥
ਰਾਜਾ ਨਲ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ — ਕਿਸੇ ਮੰਦਬੁੱਧੀ ਪੁਰਸ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਇਸਤਰੀ ਸੀ, ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਉਸ ਪ੍ਰਤੀ ਹੋਰ ਵੀ ਦ੍ਰਿੜ ਪ੍ਰੇਮ ਰੱਖਦਾ ਸੀ।
3.64.14
स वै केनचिदर्थेन तया मन्दो व्ययुज्यत ।
विप्रयुक्तः स मन्दात्मा भ्रमत्यसुखपीडितः ॥ ३.६४.१४ ॥
ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਮੰਦ ਪੁਰਸ਼ ਉਸ ਤੋਂ ਵਿਛੜ ਗਿਆ; ਵਿਛੜਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਮੰਦਆਤਮਾ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਭਟਕਦਾ ਹੈ।
3.64.15
दह्यमानः स शोकेन दिवारात्रमतन्द्रितः ।
निशाकाले स्मरंस्तस्याः श्लोकमेकं स्म गायति ॥ ३.६४.१५ ॥
ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਸੜਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਬਿਨਾਂ ਆਰਾਮ ਦੇ, ਰਾਤ ਵੇਲੇ ਉਸਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਸ਼ਲੋਕ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ।
3.64.16
स विभ्रमन्महीं सर्वां क्वचिदासाद्य किंचन ।
वसत्यनर्हस्तद्दुःखं भूय एवानुसंस्मरन् ॥ ३.६४.१६ ॥
ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਭਟਕਦਾ ਹੋਇਆ ਕਿਤੇ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਹ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ — ਅਯੋਗ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ; ਉਸੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ।
3.64.17
सा तु तं पुरुषं नारी कृच्छेऽप्यनुगता वने ।
त्यक्ता तेनाल्पभाग्येन दुष्करं यदि जीवति ॥ ३.६४.१७ ॥
ਉਹ ਇਸਤਰੀ ਤਾਂ ਔਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸ ਪੁਰਸ਼ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਬਨ ਵਿੱਚ ਗਈ; ਥੋੜ੍ਹੇ ਭਾਗ ਵਾਲੇ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਗੀ ਗਈ — ਜੇ ਉਹ ਜੀਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਔਖਾ ਹੈ।
3.64.18
एका बालाऽनभिज्ञा च मार्गमाणाऽतथोचिता ।
क्षुत्पिपासापरीताङ्गी दुष्करं यदि जीवति ॥ ३.६४.१८ ॥
ਇਕੱਲੀ, ਬਾਲਿਕਾ, ਤਜਰਬੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਰਾਹ ਲੱਭਦੀ ਹੋਈ, ਅਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ਦੇ ਯੋਗ ਨਾ ਹੋਈ, ਭੁੱਖ-ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੀ — ਜੇ ਉਹ ਜੀਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਔਖਾ ਹੈ।
3.64.19
श्वापदाचरिते नित्यं वने महति दारुणे ।
त्यक्ता तेनाल्पभाग्येन मन्दप्रज्ञेन मारिष ॥ ३.६४.१९ ॥
ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਸਦਾ ਭਰੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਘੱਟ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਮੰਦਬੁੱਧੀ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ, ਹੇ ਮਾਰਿਸ਼।
3.64.20
इत्येवं नैषधो राजा दमयन्तीमनुस्मरन् ।
अज्ञातवासं न्यवसद्राज्ञस्तस्य नवेशने ॥ ३.६४.२० ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੈਸ਼ਧ ਰਾਜਾ ਦਮਯੰਤੀ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨਵੇਂ ਰਾਜੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗਾ।