ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 3.64
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.64.1
तस्मिन्नन्तर्हिते नागे प्रययौ नैषधो नलः ।
ऋतुपर्णस्य नगरं प्राविशद्दशमेऽहनि ॥ ३.६४.१ ॥
ସେହି ନାଗ ଅନ୍ତର୍ହିତ ହେବା ପରେ ନିଷଧର ରାଜା ନଳ ଯାତ୍ରା କଲେ ଏବଂ ଦଶମ ଦିନରେ ଋତୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ନଗରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
3.64.2
स राजानमुपातिष्ठद्बाहुकोऽहमिति ब्रुवन् ।
अश्वानां वाहने युक्तः पृथिव्यां नास्ति मत्समः ॥ ३.६४.२ ॥
ସେ ରାଜାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ କହିଲା, "ମୁଁ ବାହୁକ।" ଘୋଡା ଚଳାଇବାରେ ପୃଥିବୀରେ ମୋ ସମାନ କେହି ନାହାଁନ୍ତି।
3.64.3
अर्थकृच्छ्रेषु चैवाहं प्रष्टव्यो नैपुणेषु च ।
अन्नसंस्कारमपि च जानाम्यन्यैर्विशेषतः ॥ ३.६४.३ ॥
କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଏବଂ ନୈପୁଣ୍ୟ ବିଷୟରେ ମୋର ପରାମର୍ଶ ନିଆଯାଇପାରେ; ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ବିଶେଷ ଭାବେ ମୁଁ ରନ୍ଧନ ପ୍ରସ୍ତୁତି ମଧ୍ୟ ଜାଣେ।
3.64.4
यानि शिल्पानि लोकेऽस्मिन्यच्चैवान्यत्सुदुष्करम् ।
सर्वं यतिष्ये तत्कर्तुमृतुपर्ण भरस्व माम् ॥ ३.६४.४ ॥
ଏହି ଜଗତରେ ଯେତେ ଶିଳ୍ପ ଅଛି, ଏବଂ ଯାହା ଅତି ଦୁଷ୍କର ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଛି, ସେସବୁ କରିବାକୁ ମୁଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବି; ହେ ଋତୁପର୍ଣ୍ଣ, ମୋତେ ପୋଷଣ କର।
3.64.5
इत्युक्तः स नलेनाथ ऋतुपर्णो नराधिपः ।
उवाच सुप्रीतमनास्तं प्रेक्ष्य च महीपते ॥ ३.६४.५ ॥
ନଳ ଏହିପରି କହିବାରୁ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନମନା ନରାଧିପ ଋତୁପର୍ଣ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ହେ ମହୀପତି, କହିଲେ।
3.64.6
वसबाहुक भद्रं ते सर्वमेतत्करिष्यसि ।
शीघ्रयाने सदा बुद्धिर्ध्रियते मे विशेषतः ॥ ३.६४.६ ॥
"ରହ, ବାହୁକ! ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ଏ ସବୁ ତୁମେ କରିବ। ବିଶେଷତଃ ଦ୍ରୁତଗାମୀ ରଥଯାତ୍ରା ପ୍ରତି ମୋ ମନ ସର୍ବଦା ଲାଗି ରହେ।"
3.64.7
स त्वमातिष्ठ योगं तं येन शीध्रां हया मम ।
भवेयुरश्वाध्यक्षोसि वेतनं ते शतंशतम् ॥ ३.६४.७ ॥
ତୁମେ ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କର, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୋ ଘୋଡ଼ା ଶୀଘ୍ର ହେବେ। ତୁମେ ଅଶ୍ୱାଧ୍ୟକ୍ଷ ହେବ; ତୁମର ବେତନ ଶହ-ଶହ ହେବ।
3.64.8
त्वामुपस्थास्यतश्चैव नित्यं वार्ष्णेयजीवलौ ।
एताभ्यां रंस्यसे सार्धं वस वै मयि बाहुक ॥ ३.६४.८ ॥
ବାର୍ଷ୍ଣେୟ ଓ ଜୀବଳ ସଦା ତୁମର ସେବା କରିବେ। ଏମାନଙ୍କ ସହିତ ତୁମେ ଆନନ୍ଦିତ ହେବ; ହେ ବାହୁକ, ମୋ ପାଖରେ ବାସ କର।
3.64.9
एवमुक्तो नलस्तेन न्यवसत्तत्रपूजितः ।
ऋतुपर्णस्य नगरे सहवार्ष्णेयजीवलः ॥ ३.६४.९ ॥
ସେ ଏପରି କହିବାରୁ ନଳ ସେଠାରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ଋତୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ନଗରରେ ବାର୍ଷ୍ଣେୟ ଓ ଜୀବଳଙ୍କ ସହିତ ରହିଲା।
3.64.10
स वै तत्रावसद्राजा वैदर्भीमनुचिन्तयन् ।
सायंसायं सदा चेमं श्लोकमेकं जगाद ह ॥ ३.६४.१० ॥
ସେ ରାଜା ସେଠାରେ ରହି ବୈଦର୍ଭୀଙ୍କୁ ସଦା ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ପ୍ରତି ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଏହି ଗୋଟିଏ ଶ୍ଲୋକ କହୁଥିଲେ।
3.64.11
क्व नु सा क्षुत्पिपासार्ता श्रान्ता शेते तपस्विनी ।
स्मरन्ती तस्य मन्दस्य कं वाऽऽसाद्योपतिष्ठति ॥ ३.६४.११ ॥
କ୍ଷୁଧା-ତୃଷ୍ଣାରେ ପୀଡ଼ିତା, କ୍ଳାନ୍ତ ସେହି ତପସ୍ୱିନୀ କେଉଁଠି ଶୋଇଛନ୍ତି? ସେହି ମନ୍ଦକୁ ସ୍ମରଣ କରି କାହା ପାଖକୁ ଯାଇ ସେ ସେବା କରୁଛନ୍ତି?
3.64.12
एवं ब्रुवन्तं राजानं निशायां जीवलोऽब्रवीत् ।
कामेनां शोचसे नित्यं श्रोतुमिच्छामि बाहुक।
आयुष्मन्कस्य वा नारी यामेवमनुशोचसि ॥ ३.६४.१२ ॥
ରାତିରେ ରାଜା ଏପରି କହୁଥିବାବେଳେ ଜୀବଳ କହିଲେ: ହେ ବାହୁକ, ତୁମେ ପ୍ରେମରେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସଦା ଶୋକ କର; ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ। ହେ ଆୟୁଷ୍ମାନ, ତୁମେ ଯାହା ପାଇଁ ଏପରି ଶୋକ କର, ସେହି ସ୍ତ୍ରୀ କାହାର?
3.64.13
तमुवाच नलो राजा मन्दप्रज्ञस्य कस्यचित् ।
आसीद्बहुमता नारी तस्या दृढतरश्च सः ॥ ३.६४.१३ ॥
ରାଜା ନଳ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ — କୌଣସି ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି ପୁରୁଷଙ୍କର ଏକ ସ୍ତ୍ରୀ ଥିଲେ, ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ଥିଲେ, ଏବଂ ସେ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଅଧିକ ଦୃଢ଼ ପ୍ରେମ ରଖୁଥିଲା।
3.64.14
स वै केनचिदर्थेन तया मन्दो व्ययुज्यत ।
विप्रयुक्तः स मन्दात्मा भ्रमत्यसुखपीडितः ॥ ३.६४.१४ ॥
କୌଣସି କାରଣରୁ ସେ ମନ୍ଦ ତାଙ୍କଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଲା; ବିୟୋଗରେ ଦୁଃଖ ପୀଡ଼ିତ ସେହି ମନ୍ଦାତ୍ମା ଭ୍ରମଣ କରେ।
3.64.15
दह्यमानः स शोकेन दिवारात्रमतन्द्रितः ।
निशाकाले स्मरंस्तस्याः श्लोकमेकं स्म गायति ॥ ३.६४.१५ ॥
ଶୋକରେ ଦହି ହୋଇ ସେ ଦିନରାତି ଅବିରାମ, ରାତ୍ରିରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ଗୋଟିଏ ଶ୍ଲୋକ ଗାଏ।
3.64.16
स विभ्रमन्महीं सर्वां क्वचिदासाद्य किंचन ।
वसत्यनर्हस्तद्दुःखं भूय एवानुसंस्मरन् ॥ ३.६४.१६ ॥
ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଭ୍ରମଣ କରି କେଉଁଠି କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ପହଞ୍ଚି ସେ ରହେ — ଅଯୋଗ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ; ସେହି ଦୁଃଖକୁ ପୁଣି ପୁଣି ସ୍ମରଣ କରି।
3.64.17
सा तु तं पुरुषं नारी कृच्छेऽप्यनुगता वने ।
त्यक्ता तेनाल्पभाग्येन दुष्करं यदि जीवति ॥ ३.६४.१७ ॥
ସେହି ସ୍ତ୍ରୀ କିନ୍ତୁ କଷ୍ଟ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସେହି ପୁରୁଷର ଅନୁଗମନ କରି ବନରେ ଥିଲେ; ଅଳ୍ପଭାଗ୍ୟ ସେ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କଲା — ସେ ଜୀବିତ ଥିଲେ ତାହା କଷ୍ଟକର।
3.64.18
एका बालाऽनभिज्ञा च मार्गमाणाऽतथोचिता ।
क्षुत्पिपासापरीताङ्गी दुष्करं यदि जीवति ॥ ३.६४.१८ ॥
ଏକାକୀ, ବାଳିକା, ଅନଭିଜ୍ଞା, ପଥ ଖୋଜୁଥିବା, ସେପରି ଅବସ୍ଥା ପାଇଁ ଅନୁପଯୁକ୍ତା, କ୍ଷୁଧା-ପିପାସାରେ ଘେରା ଅଙ୍ଗବିଶିଷ୍ଟା — ସେ ଜୀବିତ ଥିଲେ ତାହା କଷ୍ଟକର।
3.64.19
श्वापदाचरिते नित्यं वने महति दारुणे ।
त्यक्ता तेनाल्पभाग्येन मन्दप्रज्ञेन मारिष ॥ ३.६४.१९ ॥
ବନ୍ୟ ଜନ୍ତୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଦା ଭରା ଏହି ବିଶାଳ ଭୟଙ୍କର ବନରେ, ଅଳ୍ପଭାଗ୍ୟ ଓ ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି ସେ ତାକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କଲା, ହେ ମାରିଷ।
3.64.20
इत्येवं नैषधो राजा दमयन्तीमनुस्मरन् ।
अज्ञातवासं न्यवसद्राज्ञस्तस्य नवेशने ॥ ३.६४.२० ॥
ଏହିପରି ନୈଷଧ ରାଜା ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ସ୍ମରଣ କରି, ସେହି ନୂତନ ରାଜାଙ୍କ ସେବାରେ ଅଜ୍ଞାତବାସରେ ରହିଲେ।