มหาภารตะ · อัธยายะ 3.64
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.64.1
तस्मिन्नन्तर्हिते नागे प्रययौ नैषधो नलः ।
ऋतुपर्णस्य नगरं प्राविशद्दशमेऽहनि ॥ ३.६४.१ ॥
เมื่องูนั้นหายตัวไปแล้ว พระนลแห่งนิษธะก็ออกเดินทาง และในวันที่สิบก็เข้าสู่นครของพระฤตุปรรณ
3.64.2
स राजानमुपातिष्ठद्बाहुकोऽहमिति ब्रुवन् ।
अश्वानां वाहने युक्तः पृथिव्यां नास्ति मत्समः ॥ ३.६४.२ ॥
พระนลเข้าเฝ้ากษัตริย์และกล่าวว่า "ข้าพระองค์ชื่อพาหุกะ ในหมู่ผู้ชำนาญการขับม้า ไม่มีใครบนแผ่นดินที่เทียบเท่าข้าพระองค์ได้"
3.64.3
अर्थकृच्छ्रेषु चैवाहं प्रष्टव्यो नैपुणेषु च ।
अन्नसंस्कारमपि च जानाम्यन्यैर्विशेषतः ॥ ३.६४.३ ॥
ในกิจการที่ยากลำบากและในงานที่ต้องอาศัยความชำนาญ ข้าพระองค์ควรได้รับการปรึกษา และข้าพระองค์ยังรู้วิธีปรุงอาหารยิ่งกว่าผู้อื่นเป็นพิเศษ
3.64.4
यानि शिल्पानि लोकेऽस्मिन्यच्चैवान्यत्सुदुष्करम् ।
सर्वं यतिष्ये तत्कर्तुमृतुपर्ण भरस्व माम् ॥ ३.६४.४ ॥
ศิลปวิทยาใดๆ ในโลกนี้ และงานอื่นใดที่ยากยิ่ง ข้าพระองค์จะพยายามทำทั้งหมด ขอพระองค์โปรดรับข้าพระองค์เข้ารับใช้เถิด พระฤตุปรรณ
3.64.5
इत्युक्तः स नलेनाथ ऋतुपर्णो नराधिपः ।
उवाच सुप्रीतमनास्तं प्रेक्ष्य च महीपते ॥ ३.६४.५ ॥
เมื่อพระนลกล่าวดังนี้แล้ว พระฤตุปรรณผู้เป็นจอมกษัตริย์มีพระทัยยินดียิ่ง ทรงมองดูพระนลแล้วตรัสว่า "ข้าแต่จอมปฐพี":
3.64.6
वसबाहुक भद्रं ते सर्वमेतत्करिष्यसि ।
शीघ्रयाने सदा बुद्धिर्ध्रियते मे विशेषतः ॥ ३.६४.६ ॥
"พาหุกะ จงอยู่ที่นี่เถิด ขอให้ความเป็นมงคลจงมีแก่เจ้า เจ้าจะทำทุกสิ่งนี้ได้ ข้ามีความคิดอยู่เสมอ และโดยเฉพาะยิ่งกว่าสิ่งใด คือการเดินทางด้วยรถเร็วๆ"
3.64.7
स त्वमातिष्ठ योगं तं येन शीध्रां हया मम ।
भवेयुरश्वाध्यक्षोसि वेतनं ते शतंशतम् ॥ ३.६४.७ ॥
เจ้าจงทำงานนั้นให้สำเร็จ เพื่อให้ม้าของข้าวิ่งเร็วขึ้น เจ้าจะเป็นผู้ดูแลม้าทั้งหลาย และค่าจ้างของเจ้าจะเป็นร้อยต่อร้อย
3.64.8
त्वामुपस्थास्यतश्चैव नित्यं वार्ष्णेयजीवलौ ।
एताभ्यां रंस्यसे सार्धं वस वै मयि बाहुक ॥ ३.६४.८ ॥
วารษณัยและชีวละจะคอยปรนนิบัติเจ้าอยู่เสมอ เจ้าจะได้ความสุขร่วมกับทั้งสองคนนี้ พาหุกะเอ๋ย จงอยู่กับข้าเถิด
3.64.9
एवमुक्तो नलस्तेन न्यवसत्तत्रपूजितः ।
ऋतुपर्णस्य नगरे सहवार्ष्णेयजीवलः ॥ ३.६४.९ ॥
เมื่อพระองค์ตรัสดังนี้แล้ว พระนลได้รับการให้เกียรติ จึงพำนักอยู่ในนครของพระฤตุปรรณ พร้อมกับวารษณัยและชีวละ
3.64.10
स वै तत्रावसद्राजा वैदर्भीमनुचिन्तयन् ।
सायंसायं सदा चेमं श्लोकमेकं जगाद ह ॥ ३.६४.१० ॥
กษัตริย์พระองค์นั้นพำนักอยู่ที่นั่น และคิดถึงพระวไลภีอยู่เสมอ ทุกเย็นพระองค์จะเอ่ยบทกลอนหนึ่งบทนี้
3.64.11
क्व नु सा क्षुत्पिपासार्ता श्रान्ता शेते तपस्विनी ।
स्मरन्ती तस्य मन्दस्य कं वाऽऽसाद्योपतिष्ठति ॥ ३.६४.११ ॥
นางผู้มีตบะนั้นอยู่ที่ไหนหนอ นางอ่อนล้า ทุกข์ทรมานด้วยความหิวกระหาย นอนอยู่ที่ใด ระลึกถึงชายผู้โง่เขลาคนนั้นอยู่ นางไปหาใครจึงได้มารับใช้เขาอยู่
3.64.12
एवं ब्रुवन्तं राजानं निशायां जीवलोऽब्रवीत् ।
कामेनां शोचसे नित्यं श्रोतुमिच्छामि बाहुक।
आयुष्मन्कस्य वा नारी यामेवमनुशोचसि ॥ ३.६४.१२ ॥
เมื่อกษัตริย์ตรัสเช่นนี้ในยามค่ำคืน ชีวละจึงกล่าวว่า "พาหุกะ ท่านโศกเศร้าถึงนางอยู่เสมอด้วยความรัก ข้าอยากจะฟัง ท่านผู้มีอายุยืน นางนั้นเป็นภรรยาของผู้ใด ที่ท่านโศกเศร้าถึงเช่นนี้"
3.64.13
तमुवाच नलो राजा मन्दप्रज्ञस्य कस्यचित् ।
आसीद्बहुमता नारी तस्या दृढतरश्च सः ॥ ३.६४.१३ ॥
พระนลผู้เป็นกษัตริย์ตรัสตอบว่า มีชายผู้โง่เขลาคนหนึ่ง มีภรรยาที่สามีให้ความสำคัญยิ่ง และเขามีความรักมั่นคงต่อนางยิ่งกว่าสิ่งอื่น
3.64.14
स वै केनचिदर्थेन तया मन्दो व्ययुज्यत ।
विप्रयुक्तः स मन्दात्मा भ्रमत्यसुखपीडितः ॥ ३.६४.१४ ॥
ด้วยเหตุบางประการ ชายผู้โง่เขลาคนนั้นได้พรากจากนาง เมื่อพลัดพราก ผู้มีใจโง่เขลานั้นก็พเนจรไปด้วยความทุกข์ทรมาน
3.64.15
दह्यमानः स शोकेन दिवारात्रमतन्द्रितः ।
निशाकाले स्मरंस्तस्याः श्लोकमेकं स्म गायति ॥ ३.६४.१५ ॥
เขาเร่าร้อนด้วยความโศก ไม่ได้พักผ่อนทั้งกลางวันและกลางคืน และยามค่ำคืนเขาจะระลึกถึงนาง พร้อมเอ่ยบทกลอนหนึ่งบทนั้น
3.64.16
स विभ्रमन्महीं सर्वां क्वचिदासाद्य किंचन ।
वसत्यनर्हस्तद्दुःखं भूय एवानुसंस्मरन् ॥ ३.६४.१६ ॥
เขาพเนจรไปทั่วทั้งแผ่นดิน บางครั้งไปถึงที่แห่งหนึ่งและพักอาศัยอยู่ แม้จะไม่คู่ควรกับที่นั้น แต่เขาก็ระลึกถึงความทุกข์นั้นซ้ำแล้วซ้ำเล่าอยู่เสมอ
3.64.17
सा तु तं पुरुषं नारी कृच्छेऽप्यनुगता वने ।
त्यक्ता तेनाल्पभाग्येन दुष्करं यदि जीवति ॥ ३.६४.१७ ॥
ส่วนนางนั้นแม้ประสบความยากลำบาก ก็ได้ติดตามชายผู้นั้นเข้าไปในป่า แต่เขาผู้มีวาสนาน้อยได้ละทิ้งนางไป หากนางยังมีชีวิตอยู่ ก็นับว่าเป็นเรื่องยากยิ่ง
3.64.18
एका बालाऽनभिज्ञा च मार्गमाणाऽतथोचिता ।
क्षुत्पिपासापरीताङ्गी दुष्करं यदि जीवति ॥ ३.६४.१८ ॥
นางเป็นหญิงสาวผู้เดียว ไร้ประสบการณ์ และแสวงหาทางไปโดยที่ไม่เหมาะกับสภาพเช่นนั้น ร่างกายถูกความหิวกระหายครอบงำ หากนางยังมีชีวิตอยู่ ก็นับว่าเป็นเรื่องยากยิ่ง
3.64.19
श्वापदाचरिते नित्यं वने महति दारुणे ।
त्यक्ता तेनाल्पभाग्येन मन्दप्रज्ञेन मारिष ॥ ३.६४.१९ ॥
ในป่าใหญ่อันน่าสะพรึงกลัว ซึ่งสัตว์ป่าเดินผ่านอยู่เสมอ ท่านผู้เจริญ ชายผู้มีวาสนาน้อยและปัญญาทึบคนนั้นได้ละทิ้งนางไว้ที่นั่น
3.64.20
इत्येवं नैषधो राजा दमयन्तीमनुस्मरन् ।
अज्ञातवासं न्यवसद्राज्ञस्तस्य नवेशने ॥ ३.६४.२० ॥
ดังนี้แล้ว พระราชาแห่งนิษธะ ระลึกถึงพระทมยันตีอยู่เสมอ จึงพำนักอยู่อย่างปิดบังตัวตน รับใช้กษัตริย์องค์ใหม่นั้น