મહાભારત · અધ્યાય 3.65
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.65.1
हृतराज्ये नले भीमः सभार्येऽदर्शनं गते ।
चिन्तयामास बहुशः सहामात्यैर्नराधिपः ॥ ३.६५.१ ॥
નળ રાજ્ય ગુમાવીને પત્ની સહિત અદૃશ્ય થયો ત્યારે રાજા ભીમ અમાત્યો સાથે વારંવાર ચિંતા કરવા લાગ્યો.
3.65.2
समाहूय द्विजान्सर्वानिदं वचनमब्रवीत् ।
अग्रहारं च दास्यामिग्रामं नगरसंमितम् ॥ ३.६५.२ ॥
બધા બ્રાહ્મણોને બોલાવીને તેણે આ વચન કહ્યું: "નગર જેવડું ગામ હું અગ્રહાર તરીકે આપીશ."
3.65.3
दमयन्तीं नलं चैव पर्यन्वेषति यो द्विजः ।
गवां शतसहस्राणि दाता तस्मै द्विजातये ॥ ३.६५.३ ॥
દમયંતી અને નળની શોધ કરનાર તે બ્રાહ્મણને હું લાખો ગાયો આપીશ.
3.65.4
इत्युक्त्वा ब्राह्मणान्सर्वान्समाहूय द्विजोत्तमान् ।
प्रस्थापयामास तदा तयोर्दर्शनकाङ्क्षया ॥ ३.६५.४ ॥
એમ કહીને તેણે બધા શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને બોલાવ્યા અને ત્યારે તે બંનેને જોવાની ઇચ્છાથી તેમને મોકલ્યા.
3.65.5
संदिदेश च तान्भीमो वसु दत्ता च पुष्कलम् ।
मृगयध्वं नलं चैव दमयन्तीं च मे सुताम् ॥ ३.६५.५ ॥
ભીમે તેમને પુષ્કળ ધન આપીને આજ્ઞા કરી: "નળ અને મારી પુત્રી દમયંતીને શોધો."
3.65.6
अस्मिन्कर्मणि निष्पन्ने विज्ञाते निषधाधिपे ।
गवां सहस्रं दास्यामि यो वस्तावानयिष्यति ॥ ३.६५.६ ॥
આ કાર્ય સફળ થાય અને નિષધના અધિપતિ નળનો પત્તો લાગે ત્યારે, જે તેને લઈ આવશે તેને હું એક હજાર ગાયો આપીશ.
3.65.7
अग्रहारांश्च दास्यामि ग्रामं नगरसंमितम् ।
हिरण्यंच सुवर्णं च दासीदासं तथैव ॥ ३.६५.७ ॥
હું અગ્રહાર (બ્રાહ્મણોને આપેલી જમીન) આપીશ, નગર જેટલું મોટું ગામ આપીશ, સોનું અને ઉત્તમ સુવર્ણ આપીશ, તથા દાસ-દાસીઓ પણ એ જ રીતે આપીશ.
3.65.8
न चेच्छक्याविहानेतुं दमयन्ती नलोऽपि वा ।
ज्ञातमात्रेऽपि दास्यामि गवां दशशतं धनम् ॥ ३.६५.८ ॥
દમયંતી કે નળને પાછા લાવવાનું શક્ય ન હોય તોપણ, માત્ર ઓળખાઈ જવા પર હું હજાર ગાયોનું ધન આપીશ.
3.65.9
इत्युक्तास्ते ययुर्हृष्टा ब्राह्मणाः सर्वतो दिशम् ।
पुरराष्ट्राणि चिन्वन्तो नैषधं सह भार्यया।
नैव क्वापि प्रपश्यन्ति नलं वा भीमपुत्रिकाम् ॥ ३.६५.९ ॥
એમ કહેવાયા પછી તે બ્રાહ્મણો હર્ષપૂર્વક બધી દિશાઓમાં ગયા, નગરો અને રાજ્યોમાં શોધ કરી; પરંતુ પત્ની સાથેના નિષધાધિપતિ નળ કે ભીમની પુત્રી ક્યાંય દેખાયા નહીં.
3.65.10
ततश्चेदिपुरीं रम्यां सुदेवो नाम वै द्विजः ।
विचिन्वानोऽथ वैदर्भीमपश्यद्राजवेश्मनि ॥ ३.६५.१० ॥
પછી સુદેવ નામનો બ્રાહ્મણ રમણીય ચેદિપુરીમાં શોધ કરતો, રાજમહેલમાં વૈદર્ભીને જોવા પામ્યો.
3.65.11
तयैव राजमाता च ब्राह्मणान्पर्यवेषयत् ।
भोजनार्थे सुदेवोऽपि तत्रैव प्रविवेश ह ॥ ३.६५.११ ॥
તેની સાથે રાજમાતાએ પણ બ્રાહ્મણોને ભોજન પીરસ્યું; ભોજન માટે સુદેવ પણ ત્યાં જ પ્રવેશ્યો.
3.65.12
कृशां विवर्णां मलिनां भर्तृशोकपरायणाम् ।
पुण्याहवाचने राज्ञः सुनन्दासहितां स्थिताम् ॥ ३.६५.१२ ॥
કૃશ, વિવર્ણ, મલિન, પતિના શોકમાં લીન, રાજાના પુણ્યાહવાચન સમયે સુનંદા સાથે ઊભેલી તેને (જોઈ).
3.65.13
मन्दं प्रख्यायमानेन रूपेणाप्रतिमेन ताम् ।
निबद्धां धूमजालेन प्रभामिव विभावसोः ॥ ३.६५.१३ ॥
ઝાંખી ઝળહળતી, અતુલ્ય રૂપવાળી તે ધુમાડાની જાળમાં બંધાયેલી અગ્નિની પ્રભા જેવી હતી.
3.65.14
तां समीक्ष्य विशालाक्षीमधिकं मलिनां कृशाम् ।
तर्कयामास भैमीति कारणैरुपपादयन् ॥ ३.६५.१४ ॥
વિશાળ નેત્રોવાળી, અત્યંત મલિન અને કૃશ એવી તેને ધ્યાનથી જોઈને, આ ભૈમી છે એવું કારણો દ્વારા તેણે અનુમાન કર્યું.
3.65.15
यथेयं मे पुरा दृष्टा तथारूपेयमङ्गना ।
कृतार्थोस्म्यद्य दृष्ट्वेमां लोककान्तामिव श्रियं ॥ ३.६५.१५ ॥
પહેલાં મેં જેવી જોઈ હતી તેવા જ રૂપવાળી આ સ્ત્રી છે. આજે આને જોઈને હું કૃતાર્થ થયો, જાણે લોકપ્રિય લક્ષ્મી હોય.
3.65.16
पूर्णचन्द्राननां श्यामां चारुवृत्तपयोधराम् ।
कुर्वन्तीं प्रभया देवीं सर्वावितिमिरा दिशः ॥ ३.६५.१६ ॥
પૂર્ણ ચંદ્ર જેવા મુખવાળી, શ્યામવર્ણી, સુંદર ગોળ સ્તનવાળી, પોતાની પ્રભાથી બધી દિશાઓનો અંધકાર દૂર કરતી દેવી.
3.65.17
चारुपद्मविशालाक्षीं मन्मथस्य रतीमिव ।
इष्टां समस्तलोकस्य पूर्णचन्द्रप्रभामिव ॥ ३.६५.१७ ॥
સુંદર કમળ જેવી વિશાળ આંખોવાળી, મન્મથની રતિ જેવી, સમગ્ર લોકને પ્રિય, પૂર્ણ ચંદ્રની પ્રભા જેવી.
3.65.18
विदर्भसरसस्तस्माद्दैवदोषादिवोद्धृताम् ।
मलपङ्कानुलिप्ताङ्गीं प्रम्लानां नलिनीमिव ॥ ३.६५.१८ ॥
વિદર્ભ સરોવરમાંથી દૈવદોષે ઉખેડી કાઢેલી, મેલ અને કીચડથી લપેટાયેલા અંગોવાળી, કરમાયેલી કમલિની જેવી.
3.65.19
पौर्णमासीमिव निशां राहुग्रस्तनिशाकराम् ।
पतिशोकाकुलां दीनां कृशस्त्रोतां नदीमिव ॥ ३.६५.१९ ॥
રાહુએ ચંદ્રને ગ્રસ્યો હોય તેવી પૂનમની રાત જેવી, પતિના શોકથી વ્યાકુળ, દીન, ક્ષીણ પ્રવાહવાળી નદી જેવી તે હતી.
3.65.20
विध्वस्तपर्णकमलां वित्रासितविहंगमाम् ।
हस्तिहस्तपरिक्लिष्टां व्याकुलामिव पद्मिनीम् ॥ ३.६५.२० ॥
પાન અને કમળ વિખેરાયેલાં, પક્ષીઓ ભયભીત, હાથીની સૂંઢોથી પીડિત, વ્યાકુળ કમળસરોવર જેવી તે હતી.
3.65.21
सुकुमारीं सुजाताङ्गीं रत्नगर्भगृहोचिताम् ।
दह्यमानामिवार्केण मृणालीमिव चोद्धृताम् ॥ ३.६५.२१ ॥
તે સુકુમાર, સુંદર અંગોવાળી, રત્નોથી ભરેલા ગૃહને યોગ્ય હતી; સૂર્યથી બળતી, ઉખેડેલી કમળની દાંડી જેવી હતી.
3.65.22
रूपौदार्यगुणोपेतां मण्डनार्हाममण्डिताम् ।
चन्द्रलेखामिव नवांव्योम्नि नीलाभ्रसंवृताम् ॥ ३.६५.२२ ॥
તે રૂપ, ઉદારતા અને ગુણોથી યુક્ત હતી; આભૂષણોને યોગ્ય છતાં અલંકારહીન; આકાશમાં કાળાં વાદળોથી ઢંકાયેલી નવી ચંદ્રરેખા જેવી હતી.
3.65.23
कामभोगैः प्रियैर्हीनां हीनां बन्धुजनेन च ।
देहं धारयतीं दीनं भर्तृदर्शनकाङ्क्षया ॥ ३.६५.२३ ॥
પ્રિય કામભોગ અને સ્વજનોથી વંચિત, પતિને જોવાની ઇચ્છાથી દીન બનીને દેહ ધારણ કરી રહી હતી.
3.65.24
भर्ता नाम परं नार्या भूषणं भूषणैर्विना ।
एषा हि रहिता तेन शोभमाना न शोभते ॥ ३.६५.२४ ॥
પતિ જ સ્ત્રીનું સર્વશ્રેષ્ઠ આભૂષણ છે, સર્વ આભૂષણોથી ચડિયાતું. તેનાથી વિયોગ પામેલી તે શોભતી હોય તોપણ શોભતી નથી.
3.65.25
दुष्करं कुरुतेऽत्यन्तं हीनो यदनया नलः ।
धारयत्यात्मनो देहं न शोकेनापि सीदति ॥ ३.६५.२५ ॥
તેના વિના પણ નળ અત્યંત દુષ્કર કાર્ય કરે છે; તે પોતાનું શરીર ધારણ કરે છે, શોકથી પણ તે તૂટી પડતો નથી.
3.65.26
इमामसितकेशान्तां शतपत्रायतेक्षणाम् ।
सुखार्हां दुःखितां दृष्ट्वा ममापि व्यथते मनः ॥ ३.६५.२६ ॥
કાળા વાળના છેડાવાળી, કમળની પાંખડી જેવી લાંબી આંખોવાળી, સુખની યોગ્ય એવી આને દુઃખી જોઈને મારું મન પણ વ્યથિત થાય છે.
3.65.27
कदा नु खलुः दुःखस्य पारं यास्यति वै शुभा ।
भर्तुः समागमात्साध्वीरोहिणी शशिनो यथा ॥ ३.६५.२७ ॥
આ શુભા દુઃખના પારે ક્યારે જશે? ચંદ્ર સાથે મળેલી રોહિણીની જેમ, પતિના સમાગમથી આ સાધ્વી.
3.65.28
अस्या नूनं पुनर्लाभान्नैषधः प्रीतिमेष्यति ।
राजा राज्यपरिभ्रष्टः पुनर्लब्ध्वेव मेदिनीम् ॥ ३.६५.२८ ॥
તેને ફરી મેળવીને નૈષધ ચોક્કસ આનંદ પામશે; રાજ્યભ્રષ્ટ રાજા ફરી પૃથ્વી મેળવીને જેમ આનંદ પામે તેમ.
3.65.29
तुल्यशीलवयोयुक्तां तुल्याभिजनसंवृतम् ।
नैषधोऽर्हति वैदर्भीं तं चेयमसितेक्षणा ॥ ३.६५.२९ ॥
સમાન શીલ અને ઉંમરવાળી, સમાન કુળમાં ઘેરાયેલી વૈદર્ભી નૈષધને યોગ્ય છે; આ કાળી આંખોવાળી પણ તેને યોગ્ય છે.
3.65.30
युक्तं तस्याप्रमेयस्य वीर्यसत्ववतो मया ।
समाश्वासयितुं भार्यां पतिदर्शनलालसाम् ॥ ३.६५.३० ॥
અપ્રમેય, વીર્ય અને સત્ત્વવાળા તેની ભાર્યાને, પતિદર્શનની લાલસાવાળી તેને, મારા દ્વારા આશ્વાસન આપવું યોગ્ય છે.
3.65.31
अहमाश्वासयाम्येनां पूर्णचन्द्रनिभाननाम् ।
अदृष्टदुःखां दुःखार्तां ध्यानरोदनतत्पराम् ॥ ३.६५.३१ ॥
પૂર્ણચંદ્ર જેવા મુખવાળી, દુઃખથી પીડાતી, ધ્યાન અને રુદનમાં લીન એવી આને હું આશ્વાસન આપું છું.
3.65.32
एवं विमृश्य विविधैः कारणैर्लक्षणैश्च ताम् ।
उपगम्य ततो भैमीं सुदेवो ब्राह्मणोऽब्रवीत् ॥ ३.६५.३२ ॥
આ રીતે વિવિધ કારણો અને લક્ષણોથી તેની વિચારણા કરીને સુદેવ નામે બ્રાહ્મણ ભૈમી પાસે જઈને બોલ્યો.
3.65.33
अहं सुदेवो वैदर्भि भ्रातुस्ते दयितः सखा ।
भीमस्य वचनाद्राज्ञस्त्वामन्वेष्टुमिहागतः ॥ ३.६५.३३ ॥
હે વૈદર્ભી, હું સુદેવ છું. તારા ભાઈનો પ્રિય મિત્ર છું. ભીમના વચનથી રાજાને શોધવા તને શોધતો અહીં આવ્યો છું.
3.65.34
कुशली ते पिता राज्ञि जननी भ्रातरश्च ते ।
आयुष्मन्तौ कुशलिनौ तत्रस्थौ दारकौ च ते ॥ ३.६५.३४ ॥
હે રાણી, તારા પિતા કુશળ છે; માતા અને ભાઈઓ પણ કુશળ છે. ત્યાં રહેલાં તારાં બે દીર્ઘાયુ બાળકો પણ કુશળ છે.
3.65.35
त्वत्कृतेबन्धुवर्गाश्च गतसत्वा इवासते ।
अन्वेष्टारो ब्राह्मणाश्च भ्रमन्ति शतशो महीम् ॥ ३.६५.३५ ॥
તારા કારણે સ્વજનો જીવ વિનાના હોય તેમ બેઠા છે; તને શોધનારા બ્રાહ્મણો સેંકડોની સંખ્યામાં પૃથ્વી પર ભટકી રહ્યા છે.
3.65.36
अभिज्ञाय सुदेवं तं दमयन्ती युधिष्ठिर ।
पर्यपृच्छत तान्सर्वान्क्रमेण सुहृदः स्वकान् ॥ ३.६५.३६ ॥
હે યુધિષ્ઠિર, સુદેવને ઓળખીને દમયંતીએ પોતાના બધા સ્નેહીઓ વિશે ક્રમશઃ પૂછ્યું.
3.65.37
रुरोद च भृशं राजन्वैदर्भी शोककर्शिता ।
दृष्ट्वा सुदेवं सहसा भ्रातुरिष्टं द्विजोत्तमम् ॥ ३.६५.३७ ॥
હે રાજન, શોકથી કૃશ થયેલી વિદર્ભની રાજકુમારી, પોતાના ભાઈના પ્રિય એવા શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ સુદેવને અચાનક જોઈને અત્યંત રડવા લાગી.
3.65.38
ततो रुदन्तीं तां दृष्ट्वा सुनन्दा शोककर्शिता ।
सुदेवेन सहैकान्ते कथयन्तीं च भारत ॥ ३.६५.३८ ॥
હે ભરતવંશી, તેને રડતી અને સુદેવ સાથે એકાંતમાં વાત કરતી જોઈને, શોકથી કૃશ સુનંદાએ...
3.65.39
जनित्र्याः प्रेषयामास सैरन्ध्री रुदते भृशम् ।
ब्राह्मणेन सहागम्य तांविद्धि यदि मन्यसे ॥ ३.६५.३९ ॥
માતાએ સૈરંધ્રીને મોકલી; તે ખૂબ રડતી હતી. જો તમને લાગે, તો જાણો કે તે બ્રાહ્મણ સાથે આવીને તેની પાસે રહી હતી.
3.65.40
अथ चेदिपतेर्माता राज्ञश्चान्तःपुरात्तदा ।
जगाम यत्रसा बाला ब्राह्मणेन सहाभवत् ॥ ३.६५.४० ॥
પછી ચેદિરાજની માતા, રાજાના અંતઃપુરમાંથી, તે બાળા બ્રાહ્મણ સાથે જ્યાં હતી ત્યાં ગઈ.
3.65.41
ततः सुदेवमानाय्य राजमाता विशांपते ।
पप्रच्छ भार्या कस्येयं सुता वा कस्य भामिनी ॥ ३.६५.४१ ॥
હે પ્રજાપતિ, પછી રાજમાતાએ સુદેવને બોલાવીને પૂછ્યું, 'આ તેજસ્વી સ્ત્રી કોની પત્ની છે, કે કોની પુત્રી છે?'
3.65.42
कथं च नष्टा ज्ञातिभ्यो भर्तुर्वा वामलोचना ।
त्वया च विदिता विप्र कथमेवंगता सती ॥ ३.६५.४२ ॥
હે વિપ્ર, આ સુંદર નયનોવાળી તેના સ્વજનોથી કે પતિથી કેવી રીતે વિખૂટી પડી? તમે તેને કેવી રીતે ઓળખી? આ સતી આવી સ્થિતિમાં કેવી રીતે આવી પડી?
3.65.43
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं त्वत्तः सर्वमशेषतः ।
तत्त्वेन हि ममाचक्ष्व पृच्छन्त्यादेवरूपिणीम् ॥ ३.६५.४३ ॥
આ બધું હું તમારી પાસેથી સંપૂર્ણપણે, કશું છોડ્યા વિના સાંભળવા ઇચ્છું છું. દેવરૂપ ધરાવતી આ પૂછી રહી છે; તે મને યથાર્થ રીતે કહો.
3.65.44
एवमुक्तस्तया राजन्सुदेवो द्विजसत्तमः ।
सुखोपविष्ट आचष्ट दमयन्त्या यथातथम् ॥ ३.६५.४४ ॥
રાજન્, તેણીએ આમ પૂછ્યું ત્યારે દ્વિજશ્રેષ્ઠ સુદેવ આરામથી બેસીને દમયંતીનો વૃત્તાંત યથાતથ કહેવા લાગ્યા.