മഹാഭാരതം · അധ്യായം 3.65
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.65.1
हृतराज्ये नले भीमः सभार्येऽदर्शनं गते ।
चिन्तयामास बहुशः सहामात्यैर्नराधिपः ॥ ३.६५.१ ॥
നളൻ രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ട് ഭാര്യയോടൊപ്പം കാണാതായപ്പോൾ, രാജാവായ ഭീമൻ മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം പലതവണ ചിന്തിച്ചു.
3.65.2
समाहूय द्विजान्सर्वानिदं वचनमब्रवीत् ।
अग्रहारं च दास्यामिग्रामं नगरसंमितम् ॥ ३.६५.२ ॥
എല്ലാ ബ്രാഹ്മണരെയും വിളിച്ചുവരുത്തി അവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: "നഗരത്തിനു തുല്യമായ ഒരു ഗ്രാമം അഗ്രഹാരമായി ഞാൻ നൽകും."
3.65.3
दमयन्तीं नलं चैव पर्यन्वेषति यो द्विजः ।
गवां शतसहस्राणि दाता तस्मै द्विजातये ॥ ३.६५.३ ॥
ദമയന്തിയെയും നളനെയും അന്വേഷിച്ചു കണ്ടെത്തുന്ന ആ ബ്രാഹ്മണന് ഞാൻ ലക്ഷക്കണക്കിന് പശുക്കളെ നൽകും.
3.65.4
इत्युक्त्वा ब्राह्मणान्सर्वान्समाहूय द्विजोत्तमान् ।
प्रस्थापयामास तदा तयोर्दर्शनकाङ्क्षया ॥ ३.६५.४ ॥
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ശ്രേഷ്ഠരായ എല്ലാ ബ്രാഹ്മണരെയും വിളിച്ചുവരുത്തി, അവരിരുവരെയും കാണാനുള്ള ആഗ്രഹത്താൽ അവൻ അവരെ അയച്ചു.
3.65.5
संदिदेश च तान्भीमो वसु दत्ता च पुष्कलम् ।
मृगयध्वं नलं चैव दमयन्तीं च मे सुताम् ॥ ३.६५.५ ॥
ഭീമൻ അവർക്ക് സമൃദ്ധമായ ധനം നൽകി കല്പിച്ചു: "നളനെയും എന്റെ മകൾ ദമയന്തിയെയും അന്വേഷിക്കുവിൻ."
3.65.6
अस्मिन्कर्मणि निष्पन्ने विज्ञाते निषधाधिपे ।
गवां सहस्रं दास्यामि यो वस्तावानयिष्यति ॥ ३.६५.६ ॥
ഈ കാര്യം പൂർത്തിയാകുകയും നിഷധാധിപതിയായ നളനെക്കുറിച്ച് അറിയുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ, അവനെ കൊണ്ടുവരുന്നവന് ആയിരം പശുക്കളെ ഞാൻ നൽകും.
3.65.7
अग्रहारांश्च दास्यामि ग्रामं नगरसंमितम् ।
हिरण्यंच सुवर्णं च दासीदासं तथैव ॥ ३.६५.७ ॥
അഗ്രഹാരങ്ങളും നഗരത്തോളം വലിയ ഗ്രാമവും ഞാൻ നൽകും; സ്വർണ്ണവും ശ്രേഷ്ഠമായ സുവർണ്ണവും ദാസീദാസന്മാരെയും അതുപോലെ നൽകും.
3.65.8
न चेच्छक्याविहानेतुं दमयन्ती नलोऽपि वा ।
ज्ञातमात्रेऽपि दास्यामि गवां दशशतं धनम् ॥ ३.६५.८ ॥
ദമയന്തിയെയോ നളനെയോ കൊണ്ടുവരാൻ കഴിയില്ലെങ്കിലും, അവരെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ മാത്രയിൽ തന്നെ ആയിരം പശുക്കളുടെ ധനം ഞാൻ നൽകും.
3.65.9
इत्युक्तास्ते ययुर्हृष्टा ब्राह्मणाः सर्वतो दिशम् ।
पुरराष्ट्राणि चिन्वन्तो नैषधं सह भार्यया।
नैव क्वापि प्रपश्यन्ति नलं वा भीमपुत्रिकाम् ॥ ३.६५.९ ॥
ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ട ആ ബ്രാഹ്മണർ സന്തോഷത്തോടെ എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും പോയി, നഗരങ്ങളിലും രാജ്യങ്ങളിലും അന്വേഷിച്ചു; എന്നാൽ ഭാര്യയോടൊപ്പമുള്ള നിഷധാധിപനായ നളനെയോ ഭീമന്റെ പുത്രിയെയോ എവിടെയും കണ്ടില്ല.
3.65.10
ततश्चेदिपुरीं रम्यां सुदेवो नाम वै द्विजः ।
विचिन्वानोऽथ वैदर्भीमपश्यद्राजवेश्मनि ॥ ३.६५.१० ॥
പിന്നീട് സുദേവൻ എന്ന ബ്രാഹ്മണൻ മനോഹരമായ ചേദിപുരിയിൽ അന്വേഷിച്ച് രാജമന്ദിരത്തിൽ വൈദർഭിയെ കണ്ടു.
3.65.11
तयैव राजमाता च ब्राह्मणान्पर्यवेषयत् ।
भोजनार्थे सुदेवोऽपि तत्रैव प्रविवेश ह ॥ ३.६५.११ ॥
അവളോടൊപ്പം രാജമാതാവും ബ്രാഹ്മണർക്ക് ഭക്ഷണം വിളമ്പി; ഭക്ഷണത്തിനായി സുദേവനും അവിടെത്തന്നെ പ്രവേശിച്ചു.
3.65.12
कृशां विवर्णां मलिनां भर्तृशोकपरायणाम् ।
पुण्याहवाचने राज्ञः सुनन्दासहितां स्थिताम् ॥ ३.६५.१२ ॥
ക്ഷീണിച്ചവളും നിറം മങ്ങിയവളും മലിനയും ഭർത്താവിന്റെ ദുഃഖത്തിൽ മുഴുകിയവളുമായി, രാജാവിന്റെ പുണ്യാഹവാചനസമയത്ത് സുനന്ദയോടൊപ്പം നിൽക്കുന്ന അവളെ (കണ്ടു).
3.65.13
मन्दं प्रख्यायमानेन रूपेणाप्रतिमेन ताम् ।
निबद्धां धूमजालेन प्रभामिव विभावसोः ॥ ३.६५.१३ ॥
മങ്ങിയ പ്രഭയോടെ തിളങ്ങുന്ന, അതുല്യമായ രൂപമുള്ള അവൾ പുകച്ചുരുളിൽ കുടുങ്ങിയ അഗ്നിയുടെ പ്രഭപോലെയായിരുന്നു.
3.65.14
तां समीक्ष्य विशालाक्षीमधिकं मलिनां कृशाम् ।
तर्कयामास भैमीति कारणैरुपपादयन् ॥ ३.६५.१४ ॥
വിശാലനേത്രയായ അവളെ, ഏറെ മലിനയും ക്ഷീണിതയുമായ അവളെ, സൂക്ഷ്മമായി നോക്കി ഇവൾ ഭൈമി എന്ന് കാരണങ്ങളാൽ അവൻ ഊഹിച്ചു.
3.65.15
यथेयं मे पुरा दृष्टा तथारूपेयमङ्गना ।
कृतार्थोस्म्यद्य दृष्ट्वेमां लोककान्तामिव श्रियं ॥ ३.६५.१५ ॥
മുമ്പ് ഞാൻ കണ്ടതുപോലെതന്നെ ഈ സ്ത്രീ അതേ രൂപമുള്ളവളാണ്. ഇന്ന് ഇവളെ കണ്ട് ഞാൻ കൃതാർത്ഥനായി; ലോകപ്രിയയായ ശ്രീയെപ്പോലെ.
3.65.16
पूर्णचन्द्राननां श्यामां चारुवृत्तपयोधराम् ।
कुर्वन्तीं प्रभया देवीं सर्वावितिमिरा दिशः ॥ ३.६५.१६ ॥
പൂർണചന്ദ്രസമാനമായ മുഖമുള്ളവൾ, ശ്യാമവർണ്ണയായവൾ, മനോഹരമായി വൃത്താകൃതിയുള്ള മാറിടങ്ങളുള്ളവൾ; തന്റെ പ്രഭകൊണ്ട് എല്ലാ ദിക്കുകളിലെയും ഇരുട്ട് അകറ്റുന്ന ദേവി.
3.65.17
चारुपद्मविशालाक्षीं मन्मथस्य रतीमिव ।
इष्टां समस्तलोकस्य पूर्णचन्द्रप्रभामिव ॥ ३.६५.१७ ॥
മനോഹരമായ താമരപോലെ വിശാലമായ കണ്ണുകളുള്ളവൾ, മന്മഥന്റെ രതിപോലെ, സകലലോകത്തിനും പ്രിയപ്പെട്ടവൾ, പൂർണചന്ദ്രന്റെ പ്രഭപോലെ.
3.65.18
विदर्भसरसस्तस्माद्दैवदोषादिवोद्धृताम् ।
मलपङ्कानुलिप्ताङ्गीं प्रम्लानां नलिनीमिव ॥ ३.६५.१८ ॥
വിദർഭ തടാകത്തിൽനിന്ന് ദൈവദോഷത്താൽ പറിച്ചെടുക്കപ്പെട്ടതുപോലെ, മാലിന്യച്ചെളിയിൽ പൂശപ്പെട്ട അംഗങ്ങളോടെ വാടിയ താമരപ്പൂപോലെ.
3.65.19
पौर्णमासीमिव निशां राहुग्रस्तनिशाकराम् ।
पतिशोकाकुलां दीनां कृशस्त्रोतां नदीमिव ॥ ३.६५.१९ ॥
രാഹു ചന്ദ്രനെ ഗ്രസിച്ച പൗർണമി രാത്രി പോലെയും, ഭർത്താവിന്റെ ദുഃഖത്താൽ വ്യാകുലയായി, ദീനയായി, ക്ഷീണിച്ച ഒഴുക്കുള്ള നദി പോലെയും അവൾ ആയിരുന്നു.
3.65.20
विध्वस्तपर्णकमलां वित्रासितविहंगमाम् ।
हस्तिहस्तपरिक्लिष्टां व्याकुलामिव पद्मिनीम् ॥ ३.६५.२० ॥
ഇലകളും താമരപ്പൂക്കളും തകർന്ന്, പക്ഷികൾ ഭയന്നോടി, ആനക്കൈകളാൽ ഉപദ്രവിക്കപ്പെട്ട, വ്യാകുലമായ താമരക്കുളം പോലെ അവൾ ആയിരുന്നു.
3.65.21
सुकुमारीं सुजाताङ्गीं रत्नगर्भगृहोचिताम् ।
दह्यमानामिवार्केण मृणालीमिव चोद्धृताम् ॥ ३.६५.२१ ॥
അവൾ സുകുമാരിയും സുന്ദരാംഗിയും രത്നനിറഞ്ഞ ഗൃഹത്തിനു യോഗ്യയുമായിരുന്നു; സൂര്യതാപത്താൽ ദഹിക്കുന്നവളെപ്പോലെയും പറിച്ചെടുത്ത താമരത്തണ്ടുപോലെയും ആയിരുന്നു.
3.65.22
रूपौदार्यगुणोपेतां मण्डनार्हाममण्डिताम् ।
चन्द्रलेखामिव नवांव्योम्नि नीलाभ्रसंवृताम् ॥ ३.६५.२२ ॥
അവൾ രൂപവും ഔദാര്യവും ഗുണങ്ങളുമുള്ളവളായിരുന്നു; ആഭരണങ്ങൾക്കു യോഗ്യയായിട്ടും അലങ്കാരമില്ലാത്തവളായിരുന്നു; ആകാശത്ത് നീലമേഘങ്ങളാൽ മറയ്ക്കപ്പെട്ട പുതിയ ചന്ദ്രരേഖപോലെ ആയിരുന്നു.
3.65.23
कामभोगैः प्रियैर्हीनां हीनां बन्धुजनेन च ।
देहं धारयतीं दीनं भर्तृदर्शनकाङ्क्षया ॥ ३.६५.२३ ॥
പ്രിയമായ ഭോഗങ്ങളും ബന്ധുജനങ്ങളും ഇല്ലാത്തവളായി, ഭർത്താവിനെ കാണാനുള്ള ആഗ്രഹത്താൽ ദീനയായി ദേഹം ധരിച്ചിരുന്നു.
3.65.24
भर्ता नाम परं नार्या भूषणं भूषणैर्विना ।
एषा हि रहिता तेन शोभमाना न शोभते ॥ ३.६५.२४ ॥
ഭർത്താവ് തന്നെയാണ് സ്ത്രീയുടെ ഏറ്റവും വലിയ ആഭരണം, എല്ലാ ആഭരണങ്ങളെക്കാളും മേൽ. അവനില്ലാതെ, അണിഞ്ഞാലും അവൾ ശോഭിക്കുന്നില്ല.
3.65.25
दुष्करं कुरुतेऽत्यन्तं हीनो यदनया नलः ।
धारयत्यात्मनो देहं न शोकेनापि सीदति ॥ ३.६५.२५ ॥
ഇവളില്ലാതെയും നളൻ അതികഠിനമായ ഒരു കാര്യം ചെയ്യുന്നു; തന്റെ ശരീരത്തെ അവൻ നിലനിർത്തുന്നു, ശോകത്താലും അവൻ തളരുന്നില്ല.
3.65.26
इमामसितकेशान्तां शतपत्रायतेक्षणाम् ।
सुखार्हां दुःखितां दृष्ट्वा ममापि व्यथते मनः ॥ ३.६५.२६ ॥
കറുത്ത മുടിത്തുമ്പുള്ള, താമരയിതൾ പോലെ നീണ്ട കണ്ണുകളുള്ള, സുഖത്തിന് അർഹയായ ഇവളെ ദുഃഖിതയായി കാണുമ്പോൾ എന്റെ മനസ്സും വേദനിക്കുന്നു.
3.65.27
कदा नु खलुः दुःखस्य पारं यास्यति वै शुभा ।
भर्तुः समागमात्साध्वीरोहिणी शशिनो यथा ॥ ३.६५.२७ ॥
ഈ ശുഭവതി എപ്പോഴാണ് ദുഃഖത്തിന്റെ അക്കരെയെത്തുക? ചന്ദ്രനോടു ചേരുന്ന രോഹിണിയെപ്പോലെ, ഭർത്താവുമായി ചേർന്ന് ഈ പതിവ്രത.
3.65.28
अस्या नूनं पुनर्लाभान्नैषधः प्रीतिमेष्यति ।
राजा राज्यपरिभ्रष्टः पुनर्लब्ध्वेव मेदिनीम् ॥ ३.६५.२८ ॥
ഇവളെ തിരികെ ലഭിക്കുന്നതിലൂടെ നൈഷധൻ തീർച്ചയായും സന്തോഷിക്കും; രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ട രാജാവ് വീണ്ടും ഭൂമി നേടുന്നതുപോലെ.
3.65.29
तुल्यशीलवयोयुक्तां तुल्याभिजनसंवृतम् ।
नैषधोऽर्हति वैदर्भीं तं चेयमसितेक्षणा ॥ ३.६५.२९ ॥
തുല്യ സ്വഭാവവും വയസ്സുമുള്ള, തുല്യ കുലത്തിൽ വളർന്ന വൈദർഭി നൈഷധന് യോഗ്യയാണ്; കറുത്ത കണ്ണുള്ള ഇവളും അവന് യോഗ്യയാണ്.
3.65.30
युक्तं तस्याप्रमेयस्य वीर्यसत्ववतो मया ।
समाश्वासयितुं भार्यां पतिदर्शनलालसाम् ॥ ३.६५.३० ॥
അളവറ്റവനും വീര്യവും സത്ത്വവുമുള്ളവനുമായ അവന്റെ ഭാര്യയെ, ഭർത്താവിനെ കാണാൻ കൊതിക്കുന്ന അവളെ, ഞാൻ ആശ്വസിപ്പിക്കുന്നത് ഉചിതമാണ്.
3.65.31
अहमाश्वासयाम्येनां पूर्णचन्द्रनिभाननाम् ।
अदृष्टदुःखां दुःखार्तां ध्यानरोदनतत्पराम् ॥ ३.६५.३१ ॥
പൂർണ്ണചന്ദ്രസദൃശമായ മുഖമുള്ള, ദുഃഖത്താൽ പീഡിതയായ, ധ്യാനത്തിലും രോദനത്തിലും മുഴുകിയിരിക്കുന്ന ഇവളെ ഞാൻ ആശ്വസിപ്പിക്കാം.
3.65.32
एवं विमृश्य विविधैः कारणैर्लक्षणैश्च ताम् ।
उपगम्य ततो भैमीं सुदेवो ब्राह्मणोऽब्रवीत् ॥ ३.६५.३२ ॥
ഇങ്ങനെ പല കാരണങ്ങളാലും ലക്ഷണങ്ങളാലും അവളെ വിചാരിച്ചശേഷം, സുദേവനെന്ന ബ്രാഹ്മണൻ ഭൈമിയുടെ അടുത്തെത്തി പറഞ്ഞു.
3.65.33
अहं सुदेवो वैदर्भि भ्रातुस्ते दयितः सखा ।
भीमस्य वचनाद्राज्ञस्त्वामन्वेष्टुमिहागतः ॥ ३.६५.३३ ॥
വൈദർഭീ, ഞാൻ സുദേവനാണ്. നിന്റെ സഹോദരന്റെ പ്രിയ സുഹൃത്താണ്. ഭീമന്റെ വാക്കനുസരിച്ച് രാജാവിനെ അന്വേഷിച്ച് നിന്നെ തേടി ഇവിടെയെത്തിയിരിക്കുന്നു.
3.65.34
कुशली ते पिता राज्ञि जननी भ्रातरश्च ते ।
आयुष्मन्तौ कुशलिनौ तत्रस्थौ दारकौ च ते ॥ ३.६५.३४ ॥
രാജ്ഞീ, നിന്റെ പിതാവ് സുഖമായിരിക്കുന്നു; മാതാവും സഹോദരന്മാരും സുഖമായിരിക്കുന്നു. അവിടെയുള്ള നിന്റെ ദീർഘായുസ്സുള്ള രണ്ടു മക്കളും സുഖമായിരിക്കുന്നു.
3.65.35
त्वत्कृतेबन्धुवर्गाश्च गतसत्वा इवासते ।
अन्वेष्टारो ब्राह्मणाश्च भ्रमन्ति शतशो महीम् ॥ ३.६५.३५ ॥
നിനക്കായി ബന്ധുവർഗ്ഗം ജീവനില്ലാത്തവരെപ്പോലെ ഇരിക്കുന്നു; നിന്നെ അന്വേഷിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണർ നൂറുകണക്കിന് ഭൂമിയിൽ അലയുന്നു.
3.65.36
अभिज्ञाय सुदेवं तं दमयन्ती युधिष्ठिर ।
पर्यपृच्छत तान्सर्वान्क्रमेण सुहृदः स्वकान् ॥ ३.६५.३६ ॥
യുധിഷ്ഠിരാ, സുദേവനെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ ദമയന്തി, തന്റെ സുഹൃത്തുക്കളെ ഓരോരുത്തരെയായി ക്രമത്തിൽ അന്വേഷിച്ചു.
3.65.37
रुरोद च भृशं राजन्वैदर्भी शोककर्शिता ।
दृष्ट्वा सुदेवं सहसा भ्रातुरिष्टं द्विजोत्तमम् ॥ ३.६५.३७ ॥
ഓ രാജാവേ, ശോകത്താൽ ക്ഷീണിച്ച വിദർഭ രാജകുമാരി, തന്റെ സഹോദരന് പ്രിയനായ ആ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണൻ സുദേവനെ പെട്ടെന്ന് കണ്ട് അതിയായി കരഞ്ഞു.
3.65.38
ततो रुदन्तीं तां दृष्ट्वा सुनन्दा शोककर्शिता ।
सुदेवेन सहैकान्ते कथयन्तीं च भारत ॥ ३.६५.३८ ॥
ഓ ഭരതവംശജാ, അവൾ കരയുന്നതും സുദേവനുമായി ഏകാന്തതയിൽ സംസാരിക്കുന്നതും കണ്ട്, ശോകത്താൽ ക്ഷീണിച്ച സുനന്ദ...
3.65.39
जनित्र्याः प्रेषयामास सैरन्ध्री रुदते भृशम् ।
ब्राह्मणेन सहागम्य तांविद्धि यदि मन्यसे ॥ ३.६५.३९ ॥
അമ്മ സൈരന്ധ്രിയെ അയച്ചു; അവൾ അതിയായി കരഞ്ഞു. നിനക്ക് തോന്നുന്നെങ്കിൽ, അവൾ ബ്രാഹ്മണനോടൊപ്പം വന്ന് അവനോടൊപ്പമായിരുന്നുവെന്ന് അറിയുക.
3.65.40
अथ चेदिपतेर्माता राज्ञश्चान्तःपुरात्तदा ।
जगाम यत्रसा बाला ब्राह्मणेन सहाभवत् ॥ ३.६५.४० ॥
പിന്നെ ചേദിപതിയുടെ അമ്മ, രാജാവിന്റെ അന്തഃപുരത്തിൽ നിന്ന്, ആ ബാല ബ്രാഹ്മണനോടൊപ്പം ഉണ്ടായിരുന്ന ഇടത്തേക്ക് പോയി.
3.65.41
ततः सुदेवमानाय्य राजमाता विशांपते ।
पप्रच्छ भार्या कस्येयं सुता वा कस्य भामिनी ॥ ३.६५.४१ ॥
ഓ ജനാധിപാ, അപ്പോൾ രാജമാത സുദേവനെ വിളിപ്പിച്ച് ചോദിച്ചു: 'ഈ തേജസ്വിനി ആരുടെ ഭാര്യയാണ്, അല്ലെങ്കിൽ ആരുടെ മകളാണ്?'
3.65.42
कथं च नष्टा ज्ञातिभ्यो भर्तुर्वा वामलोचना ।
त्वया च विदिता विप्र कथमेवंगता सती ॥ ३.६५.४२ ॥
ഓ വിപ്രാ, ഈ മനോഹരനേത്രി ബന്ധുക്കളിൽ നിന്നോ ഭർത്താവിൽ നിന്നോ എങ്ങനെ വേർപിരിഞ്ഞു? നീ ഇവളെ എങ്ങനെ അറിഞ്ഞു? ഈ പതിവ്രത ഇത്തരമൊരു അവസ്ഥയിലേക്ക് എങ്ങനെ എത്തി?
3.65.43
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं त्वत्तः सर्वमशेषतः ।
तत्त्वेन हि ममाचक्ष्व पृच्छन्त्यादेवरूपिणीम् ॥ ३.६५.४३ ॥
ഇതെല്ലാം നിങ്ങളിൽനിന്ന് പൂർണ്ണമായി, ഒന്നും വിടാതെ കേൾക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ദേവരൂപിണിയായ ഇവൾ ചോദിക്കുന്നു; അത് എനിക്ക് യഥാർത്ഥമായി പറഞ്ഞുതരിക.
3.65.44
एवमुक्तस्तया राजन्सुदेवो द्विजसत्तमः ।
सुखोपविष्ट आचष्ट दमयन्त्या यथातथम् ॥ ३.६५.४४ ॥
രാജാവേ, അവൾ ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചപ്പോൾ, ദ്വിജോത്തമനായ സുദേവൻ സുഖമായി ഇരുന്നുകൊണ്ട് ദമയന്തിയുടെ വൃത്താന്തം യഥാതഥമായി പറഞ്ഞു തുടങ്ങി.