มหาภารตะ · อัธยายะ 3.65
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.65.1
हृतराज्ये नले भीमः सभार्येऽदर्शनं गते ।
चिन्तयामास बहुशः सहामात्यैर्नराधिपः ॥ ३.६५.१ ॥
เมื่อนลสูญเสียราชอาณาจักรและหายไปพร้อมกับภรรยา พระเจ้าภีมะทรงครุ่นคิดเรื่องนี้หลายครั้งร่วมกับเหล่าอำมาตย์
3.65.2
समाहूय द्विजान्सर्वानिदं वचनमब्रवीत् ।
अग्रहारं च दास्यामिग्रामं नगरसंमितम् ॥ ३.६५.२ ॥
พระองค์ทรงเรียกพราหมณ์ทั้งปวงมาประชุมและตรัสถ้อยคำนี้ว่า "เราจะถวายหมู่บ้านที่ใหญ่เท่าเมืองหนึ่งเป็นอัคกรหาระ ที่ดินพระราชทานสำหรับพราหมณ์"
3.65.3
दमयन्तीं नलं चैव पर्यन्वेषति यो द्विजः ।
गवां शतसहस्राणि दाता तस्मै द्विजातये ॥ ३.६५.३ ॥
แก่พราหมณ์ผู้ที่ค้นหาทมยันตีและนลได้ เราจะให้โคนับแสนตัว
3.65.4
इत्युक्त्वा ब्राह्मणान्सर्वान्समाहूय द्विजोत्तमान् ।
प्रस्थापयामास तदा तयोर्दर्शनकाङ्क्षया ॥ ३.६५.४ ॥
ครั้นตรัสเช่นนี้แล้ว พระองค์ทรงเรียกพราหมณ์ผู้ประเสริฐทั้งปวงมาประชุม แล้วส่งพวกเขาออกไปทันที ด้วยพระประสงค์จะได้เห็นทั้งสองพระองค์อีกครั้ง
3.65.5
संदिदेश च तान्भीमो वसु दत्ता च पुष्कलम् ।
मृगयध्वं नलं चैव दमयन्तीं च मे सुताम् ॥ ३.६५.५ ॥
พระเจ้าภีมะทรงมอบทรัพย์สมบัติมากมายแก่พวกเขา และตรัสสั่งว่า "จงค้นหานลและลูกสาวของเรา คือทมยันตี"
3.65.6
अस्मिन्कर्मणि निष्पन्ने विज्ञाते निषधाधिपे ।
गवां सहस्रं दास्यामि यो वस्तावानयिष्यति ॥ ३.६५.६ ॥
เมื่อภารกิจนี้สำเร็จและรู้ว่าเจ้าแห่งนิษธะอยู่ที่ใด เราจะให้โคหนึ่งพันตัวแก่ผู้ที่พาเขากลับมา
3.65.7
अग्रहारांश्च दास्यामि ग्रामं नगरसंमितम् ।
हिरण्यंच सुवर्णं च दासीदासं तथैव ॥ ३.६५.७ ॥
เราจะให้ที่ดินอัคกรหาระและหมู่บ้านที่ใหญ่เท่าเมือง ทั้งทองคำและทองคำชั้นดี พร้อมทั้งทาสชายและทาสหญิงด้วย
3.65.8
न चेच्छक्याविहानेतुं दमयन्ती नलोऽपि वा ।
ज्ञातमात्रेऽपि दास्यामि गवां दशशतं धनम् ॥ ३.६५.८ ॥
แม้จะไม่อาจนำทมยันตีหรือนลกลับมาได้ เราก็จะให้ทรัพย์โคหนึ่งพันตัวทันทีที่จำได้
3.65.9
इत्युक्तास्ते ययुर्हृष्टा ब्राह्मणाः सर्वतो दिशम् ।
पुरराष्ट्राणि चिन्वन्तो नैषधं सह भार्यया।
नैव क्वापि प्रपश्यन्ति नलं वा भीमपुत्रिकाम् ॥ ३.६५.९ ॥
เมื่อได้รับคำสั่งเช่นนั้น พราหมณ์ทั้งหลายก็ยินดีแยกย้ายไปทุกทิศทาง ค้นหาตามเมืองและแคว้นต่าง ๆ พร้อมกับนิษธะผู้เป็นภรรยา แต่ไม่พบนลเจ้าแห่งนิษธะ หรือธิดาของภีมะที่ไหนเลย
3.65.10
ततश्चेदिपुरीं रम्यां सुदेवो नाम वै द्विजः ।
विचिन्वानोऽथ वैदर्भीमपश्यद्राजवेश्मनि ॥ ३.६५.१० ॥
ต่อมา พราหมณ์ชื่อสุเทวะ ค้นหาอยู่ในนครเจทิอันงดงาม ก็ได้เห็นพระนางแห่งวิทรรภในพระราชวัง
3.65.11
तयैव राजमाता च ब्राह्मणान्पर्यवेषयत् ।
भोजनार्थे सुदेवोऽपि तत्रैव प्रविवेश ह ॥ ३.६५.११ ॥
พระมารดาของกษัตริย์ก็ทรงปรนนิบัติพราหมณ์ร่วมกับพระนางนั้น และสุเทวะก็เข้าไปยังที่นั้นเพื่อรับประทานอาหารด้วย
3.65.12
कृशां विवर्णां मलिनां भर्तृशोकपरायणाम् ।
पुण्याहवाचने राज्ञः सुनन्दासहितां स्थिताम् ॥ ३.६५.१२ ॥
พระนางซูบผอม ผิวซีดเซียว มอมแมม มัวหมองด้วยความโศกเศร้าถึงพระสวามี กำลังยืนอยู่พร้อมกับสุนันทาขณะกษัตริย์ทรงให้สวดมนต์อวยพรในวันมงคล
3.65.13
मन्दं प्रख्यायमानेन रूपेणाप्रतिमेन ताम् ।
निबद्धां धूमजालेन प्रभामिव विभावसोः ॥ ३.६५.१३ ॥
รัศมีของพระนางส่องประกายเลือนราง มีความงามที่ไม่มีใครเทียบได้ ดุจเปลวไฟที่ถูกพันไว้ด้วยกลุ่มควัน
3.65.14
तां समीक्ष्य विशालाक्षीमधिकं मलिनां कृशाम् ।
तर्कयामास भैमीति कारणैरुपपादयन् ॥ ३.६५.१४ ॥
เมื่อมองพระนางอย่างพินิจ ซึ่งมีดวงตากว้างงาม มัวหมองและซูบผอมยิ่งนัก เขาคิดหาเหตุผลและอนุมานได้ว่านี่คือภีมี
3.65.15
यथेयं मे पुरा दृष्टा तथारूपेयमङ्गना ।
कृतार्थोस्म्यद्य दृष्ट्वेमां लोककान्तामिव श्रियं ॥ ३.६५.१५ ॥
สตรีผู้นี้มีรูปลักษณ์เช่นเดียวกับที่เราเคยเห็นมาก่อน วันนี้เมื่อได้เห็นนางแล้ว เราก็สมปรารถนา เหมือนได้เห็นศรี ผู้เป็นที่รักของโลก
3.65.16
पूर्णचन्द्राननां श्यामां चारुवृत्तपयोधराम् ।
कुर्वन्तीं प्रभया देवीं सर्वावितिमिरा दिशः ॥ ३.६५.१६ ॥
มีใบหน้าดุจจันทร์เพ็ญ ผิวคล้ำ มีเต้าอกอันอ่อนช้อยงดงาม เป็นเทวีผู้ขจัดความมืดของทุกทิศด้วยรัศมีของพระนาง
3.65.17
चारुपद्मविशालाक्षीं मन्मथस्य रतीमिव ।
इष्टां समस्तलोकस्य पूर्णचन्द्रप्रभामिव ॥ ३.६५.१७ ॥
มีดวงตากว้างงามดุจดอกบัว เป็นที่รักของมันมถะ ดุจรติ เป็นที่ปรารถนาของโลกทั้งปวง ดุจรัศมีของจันทร์เพ็ญ
3.65.18
विदर्भसरसस्तस्माद्दैवदोषादिवोद्धृताम् ।
मलपङ्कानुलिप्ताङ्गीं प्रम्लानां नलिनीमिव ॥ ३.६५.१८ ॥
ดุจดอกบัวที่เหี่ยวเฉา ถูกถอนขึ้นจากบึงแห่งวิทรรภด้วยความผิดของโชคชะตา มีร่างกายเปรอะเปื้อนด้วยโคลนตม
3.65.19
पौर्णमासीमिव निशां राहुग्रस्तनिशाकराम् ।
पतिशोकाकुलां दीनां कृशस्त्रोतां नदीमिव ॥ ३.६५.१९ ॥
พระนางเหมือนราตรีวันเพ็ญที่จันทร์ถูกราหูจับ เหมือนแม่น้ำที่กระแสน้ำเล็กลง ทุกข์ระทมและอ่อนแอ ถูกความโศกถึงพระสวามีท่วมท้น
3.65.20
विध्वस्तपर्णकमलां वित्रासितविहंगमाम् ।
हस्तिहस्तपरिक्लिष्टां व्याकुलामिव पद्मिनीम् ॥ ३.६५.२० ॥
พระนางเหมือนสระบัวที่ใบและดอกบัวถูกทำลาย นกถูกทำให้หวาดกลัวบินหนี ถูกงวงช้างทิ่มแทงจนเดือดร้อน ปั่นป่วนไม่สงบ
3.65.21
सुकुमारीं सुजाताङ्गीं रत्नगर्भगृहोचिताम् ।
दह्यमानामिवार्केण मृणालीमिव चोद्धृताम् ॥ ३.६५.२१ ॥
นางอ่อนโยน มีรูปร่างงดงาม สมควรอยู่ในเรือนที่เต็มไปด้วยอัญมณี แต่กลับดูราวกับถูกแดดเผาไหม้ หรือดุจก้านบัวที่ถูกถอนขึ้นมา
3.65.22
रूपौदार्यगुणोपेतां मण्डनार्हाममण्डिताम् ।
चन्द्रलेखामिव नवांव्योम्नि नीलाभ्रसंवृताम् ॥ ३.६५.२२ ॥
นางประกอบด้วยความงามและคุณความดีอันสูงส่ง สมควรได้รับเครื่องประดับ แต่กลับไม่ประดับตกแต่ง ดุจจันทร์เสี้ยวใหม่ในท้องฟ้าที่ถูกเมฆดำสีน้ำเงินปกคลุม
3.65.23
कामभोगैः प्रियैर्हीनां हीनां बन्धुजनेन च ।
देहं धारयतीं दीनं भर्तृदर्शनकाङ्क्षया ॥ ३.६५.२३ ॥
นางขาดแคลนความสุขสบายอันเป็นที่รัก และขาดญาติพี่น้อง นางประคองร่างกายอย่างน่าสงสาร เพราะปรารถนาจะได้เห็นสามีของตน
3.65.24
भर्ता नाम परं नार्या भूषणं भूषणैर्विना ।
एषा हि रहिता तेन शोभमाना न शोभते ॥ ३.६५.२४ ॥
สามีเป็นเครื่องประดับอันยิ่งใหญ่ของสตรี ยิ่งกว่าเครื่องประดับทั้งปวง เมื่อพรากจากเขาไป นางแม้จะประดับตนก็ไม่เปล่งรัศมี
3.65.25
दुष्करं कुरुतेऽत्यन्तं हीनो यदनया नलः ।
धारयत्यात्मनो देहं न शोकेनापि सीदति ॥ ३.६५.२५ ॥
แม้ต้องพรากจากนาง พระนลกลับทำกิจอันยากยิ่ง คือยังประคองร่างของตนไว้ได้ และแม้ในความโศกก็มิได้ทรุดลง
3.65.26
इमामसितकेशान्तां शतपत्रायतेक्षणाम् ।
सुखार्हां दुःखितां दृष्ट्वा ममापि व्यथते मनः ॥ ३.६५.२६ ॥
เมื่อเห็นนางผมดำขลับ มีดวงตาดุจดอกบัวร้อยกลีบ ควรแก่ความสุข แต่กลับทุกข์ระทม ใจของข้าก็ยังปวดร้าว
3.65.27
कदा नु खलुः दुःखस्य पारं यास्यति वै शुभा ।
भर्तुः समागमात्साध्वीरोहिणी शशिनो यथा ॥ ३.६५.२७ ॥
เมื่อใดหนอ หญิงผู้เป็นมงคลนี้จะข้ามพ้นฝั่งแห่งความทุกข์ได้ ดุจพระโรหิณีที่ได้อยู่ร่วมกับพระจันทร์ ฉันใด หญิงผู้ดีงามนี้ก็จะได้อยู่ร่วมกับสามีฉันนั้น
3.65.28
अस्या नूनं पुनर्लाभान्नैषधः प्रीतिमेष्यति ।
राजा राज्यपरिभ्रष्टः पुनर्लब्ध्वेव मेदिनीम् ॥ ३.६५.२८ ॥
เมื่อได้นางคืนมาแน่แท้ พระนิษธะก็จะกลับมามีความสุขอีกครั้ง ดุจพระราชาผู้เสียราชสมบัติ เมื่อได้แผ่นดินคืนมาก็ยินดีฉันนั้น
3.65.29
तुल्यशीलवयोयुक्तां तुल्याभिजनसंवृतम् ।
नैषधोऽर्हति वैदर्भीं तं चेयमसितेक्षणा ॥ ३.६५.२९ ॥
พระนางไวทรภีมีความประพฤติและวัยเสมอกัน ทั้งยังมีเชื้อสายเสมอกัน นับว่าสมควรแก่พระนิษธะ และดวงตาดำขลับนี้ก็สมควรแก่พระองค์เช่นกัน
3.65.30
युक्तं तस्याप्रमेयस्य वीर्यसत्ववतो मया ।
समाश्वासयितुं भार्यां पतिदर्शनलालसाम् ॥ ३.६५.३० ॥
การที่ข้าจะปลอบโยนภริยาของผู้ไม่อาจประมาณได้ ผู้มีความกล้าหาญและเข้มแข็ง ผู้ปรารถนาจะได้พบสามี นั้นเป็นการสมควรแล้ว
3.65.31
अहमाश्वासयाम्येनां पूर्णचन्द्रनिभाननाम् ।
अदृष्टदुःखां दुःखार्तां ध्यानरोदनतत्पराम् ॥ ३.६५.३१ ॥
ข้าจะปลอบโยนนาง ผู้มีพักตร์ดุจพระจันทร์เพ็ญ ผู้ต้องทุกข์ทรมานจากความโศกที่ยังไม่มีใครเห็น ผู้จมอยู่ในการเพ่งสมาธิและการร่ำไห้
3.65.32
एवं विमृश्य विविधैः कारणैर्लक्षणैश्च ताम् ।
उपगम्य ततो भैमीं सुदेवो ब्राह्मणोऽब्रवीत् ॥ ३.६५.३२ ॥
เมื่อพิจารณาถึงนางด้วยเหตุผลและเครื่องหมายต่างๆ แล้ว พราหมณ์สุเทวะจึงเข้าไปหาพระภัยมี และกล่าวขึ้น
3.65.33
अहं सुदेवो वैदर्भि भ्रातुस्ते दयितः सखा ।
भीमस्य वचनाद्राज्ञस्त्वामन्वेष्टुमिहागतः ॥ ३.६५.३३ ॥
ข้าคือสุเทวะ ผู้เป็นสหายที่รักของพี่ชายท่าน ข้าเดินทางมาที่นี่ตามคำของพระภีมะ เพื่อค้นหาท่าน และเพื่อค้นหาพระราชา ข้าขอเรียกท่านว่า ไวทรภี เจ้าหญิงแห่งวิทรรภ
3.65.34
कुशली ते पिता राज्ञि जननी भ्रातरश्च ते ।
आयुष्मन्तौ कुशलिनौ तत्रस्थौ दारकौ च ते ॥ ३.६५.३४ ॥
พระบิดาของท่านสบายดี ข้าแต่พระราชินี พระมารดาและพี่ชายของท่านก็สบายดี บุตรทั้งสองของท่านที่มีอายุยืนยาวและพำนักอยู่ที่นั่นก็สบายดีเช่นกัน
3.65.35
त्वत्कृतेबन्धुवर्गाश्च गतसत्वा इवासते ।
अन्वेष्टारो ब्राह्मणाश्च भ्रमन्ति शतशो महीम् ॥ ३.६५.३५ ॥
เพราะท่าน ญาติพี่น้องต่างนั่งอยู่ราวกับไร้ชีวิต และพราหมณ์ทั้งหลายผู้ค้นหาท่านก็พเนจรไปทั่วแผ่นดินเป็นร้อยๆ คน
3.65.36
अभिज्ञाय सुदेवं तं दमयन्ती युधिष्ठिर ।
पर्यपृच्छत तान्सर्वान्क्रमेण सुहृदः स्वकान् ॥ ३.६५.३६ ॥
ข้าแต่พระยุธิษฐิระ เมื่อนางทมยันตีจำสุเทวะได้แล้ว ก็ถามถึงมิตรสหายของตนทั้งหมดไปตามลำดับ
3.65.37
रुरोद च भृशं राजन्वैदर्भी शोककर्शिता ।
दृष्ट्वा सुदेवं सहसा भ्रातुरिष्टं द्विजोत्तमम् ॥ ३.६५.३७ ॥
ข้าแต่พระราชา เจ้าหญิงแห่งวิทรรภผู้ถูกความโศกเผาผลาญ เมื่อได้เห็นสุเทวะ พราหมณ์ผู้ประเสริฐที่เป็นที่รักของพี่ชายนาง ก็ร่ำไห้อย่างหนัก
3.65.38
ततो रुदन्तीं तां दृष्ट्वा सुनन्दा शोककर्शिता ।
सुदेवेन सहैकान्ते कथयन्तीं च भारत ॥ ३.६५.३८ ॥
ครั้นเห็นนางร่ำไห้และพูดคุยกับสุเทวะอยู่ในที่ลับ พระสุนันทาผู้ถูกความโศกเผาผลาญ ข้าแต่ทายาทแห่งภรตะ
3.65.39
जनित्र्याः प्रेषयामास सैरन्ध्री रुदते भृशम् ।
ब्राह्मणेन सहागम्य तांविद्धि यदि मन्यसे ॥ ३.६५.३९ ॥
มารดาของเขาส่งสาวใช้ชื่อไสรันธรี ซึ่งร้องไห้อย่างหนัก ถ้าท่านคิดเช่นนั้น ก็จงรู้เถิดว่านางมาพร้อมกับพราหมณ์และอยู่กับเขา
3.65.40
अथ चेदिपतेर्माता राज्ञश्चान्तःपुरात्तदा ।
जगाम यत्रसा बाला ब्राह्मणेन सहाभवत् ॥ ३.६५.४० ॥
ฝ่ายพระมารดาของพระราชาแห่งเจทิ ได้เสด็จจากภายในพระราชวังไปยังที่ซึ่งหญิงสาวนั้นอยู่กับพราหมณ์ในขณะนั้น
3.65.41
ततः सुदेवमानाय्य राजमाता विशांपते ।
पप्रच्छ भार्या कस्येयं सुता वा कस्य भामिनी ॥ ३.६५.४१ ॥
ครั้นนั้น พระราชมารดาให้เรียกสุเทวะมา แล้วตรัสถามว่า ผู้งามนี้เป็นภรรยาของใคร หรือเป็นธิดาของใคร โอ้เจ้าแห่งมนุษย์
3.65.42
कथं च नष्टा ज्ञातिभ्यो भर्तुर्वा वामलोचना ।
त्वया च विदिता विप्र कथमेवंगता सती ॥ ३.६५.४२ ॥
โอ้พราหมณ์ หญิงตาโตนี้หายไปจากญาติทั้งหลายหรือจากสามีได้อย่างไร ท่านรู้จักนางได้อย่างไร หญิงผู้ทรงศีลนี้มาถึงสภาพเช่นนี้ได้อย่างไร
3.65.43
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं त्वत्तः सर्वमशेषतः ।
तत्त्वेन हि ममाचक्ष्व पृच्छन्त्यादेवरूपिणीम् ॥ ३.६५.४३ ॥
ข้าพเจ้าปรารถนาจะฟังทั้งหมดนี้จากท่าน โดยไม่ละเว้นสิ่งใด นางซึ่งมีรูปร่างดุจเทวีถามอยู่ ขอท่านเล่าให้ข้าพเจ้าฟังตามความเป็นจริง
3.65.44
एवमुक्तस्तया राजन्सुदेवो द्विजसत्तमः ।
सुखोपविष्ट आचष्ट दमयन्त्या यथातथम् ॥ ३.६५.४४ ॥
เมื่อนางกล่าวดังนี้แล้ว โอ้พระราชา สุเทวะ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ทวิชาติ นั่งอย่างสบาย จึงเล่าเรื่องของทมยันตีตามที่เป็นมาทุกประการ