মহাভারত · অধ্যায় 3.68
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.68.1
अथ दीर्घस्य कालस्य पर्णादो नाम वै द्विजः ।
प्रत्येत्य नगरं भैमीमिदं वचनमब्रवीत् ॥ ३.६८.१ ॥
দীর্ঘকাল পরে পর্ণাদ নামে এক দ্বিজ নগরে ফিরে এসে ভৈমীকে এই কথা বললেন।
3.68.2
नैषधं मृगयाणेन दमयन्ति दिवानिशम् ।
अयोध्यां नगरीं गत्वा भागस्वरिरुपस्थितः ॥ ३.६८.२ ॥
দময়ন্তী, নৈষধ (নল) শিকারে দিনরাত নিমগ্ন আছেন। অযোধ্যা নগরে গিয়ে ভাগস্বরি উপস্থিত হলেন।
3.68.3
श्रावितश्च मया वाक्यं त्वदीयं स महाजने ।
ऋतुपर्णो महाभागो यथोक्तं वरवर्णिनि ॥ ३.६८.३ ॥
তোমার বার্তা সেই মহাসভায় আমি শুনিয়েছি, হে বরবর্ণিনী। মহাভাগ ঋতুপর্ণকে যেমন বলা হয়েছিল তেমনই।
3.68.4
तच्छ्रुत्वा नाब्रवीत्किंचिदृतुपर्णो नराधिपः ।
न च पारिषदः कश्चिद्भाष्यमाणो मयाऽसकृत् ॥ ३.६८.४ ॥
তা শুনে নরাধিপ ঋতুপর্ণ কিছুই বললেন না, এবং আমি বারবার বললেও কোনো সভাসদ কিছু বললেন না।
3.68.5
अनुज्ञातं तु मां राज्ञा विजने कश्चिदब्रवीत् ।
ऋतुपर्णस्य पुरुषो बाहुको नाम नामतः ॥ ३.६८.५ ॥
রাজার অনুমতি পেয়ে নির্জনে ঋতুপর্ণের এক ভৃত্য আমাকে বলল, যার নাম বাহুক।
3.68.6
सूतस्तस्य नरेन्द्रस्य विरूपो ह्रस्वबाहुकः ।
शीघ्रयानेषु कुशलो मृष्टकर्ता च भोजने ॥ ३.६८.६ ॥
সে সেই নরেন্দ্রের সারথি; বিরূপ, খাটো বাহুবিশিষ্ট, দ্রুতগামী রথ চালনায় দক্ষ এবং সুস্বাদু রান্নাতেও নিপুণ।
3.68.7
स विनिःश्वस्य बंहुशो रुदित्वा च षुनःपुनः ।
कुशलं चैव मां पृष्ट्वा पश्चादिदमभाषत ॥ ३.६८.७ ॥
তিনি বারবার দীর্ঘশ্বাস ফেলে ও বারবার কেঁদে, আমার কুশল জিজ্ঞাসা করার পর এই কথা বললেন।
3.68.8
वैषम्यमपि संप्राप्ता गोपायन्ति कुलस्त्रियः ।
आत्मानमात्मना सत्यो जितः स्वर्गो न संशयः ॥ ३.६८.८ ॥
বিপদে পড়লেও কুলবধূরা নিজেরাই নিজেদের রক্ষা করেন; সত্যনিষ্ঠ হলে তারা স্বর্গ জয় করেন, এতে সন্দেহ নেই।
3.68.9
रहिता भर्तृभिश्चैव न कुप्यन्ति कदाचन ।
्राणांश्चारित्रकवचान्धारयन्ति वरस्त्रियः ॥ ३.६८.९ ॥
স্বামীদের থেকে বিচ্ছিন্ন হলেও শ্রেষ্ঠ নারীরা কখনও ক্রুদ্ধ হন না; সচ্চরিত্রের কবচরূপে তাঁরা প্রাণ ধারণ করেন।
3.68.10
विषमस्थेन मूढेन परिभ्रष्टसुखेन च ।
यत्सा तेन परित्यक्ता तत्र न क्रोद्धुमर्हति ॥ ३.६८.१० ॥
বিপদে পড়ে মোহগ্রস্ত ও সুখভ্রষ্ট সেই পুরুষ যে তাঁকে ত্যাগ করেছে, তাতে তাঁর ক্রুদ্ধ হওয়া উচিত নয়।
3.68.11
प्राणयात्रां परिप्रेप्सोः शकुनैर्हृतवाससः ।
आधिभिर्दह्यमानस्य श्यामा न क्रोद्धुमर्हति ॥ ३.६८.११ ॥
জীবিকার সন্ধানী, পাখিদের দ্বারা বস্ত্রহারা, মানসিক যন্ত্রণায় দগ্ধ যে মানুষ, তার প্রতি শ্যামার ক্রুদ্ধ হওয়া উচিত নয়।
3.68.12
सत्कृताऽसत्कृता वाऽपि पतिं दृष्ट्वा तथागतम् ।
भ्रष्टराज्यं श्रित्या हीनं श्यामा न क्रोद्धुमर्हति ॥ ३.६८.१२ ॥
স্বামীকে এই অবস্থায়, রাজ্যচ্যুত ও হীন দেখে, তিনি তাঁকে সম্মান করুন বা অসম্মান করুন, শ্যামার ক্রুদ্ধ হওয়া উচিত নয়।
3.68.13
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा त्वरितोऽहमिहागतः ।
श्रुत्वा प्रमाणं भवती राज्ञश्चैव निवेदयः ॥ ३.६८.१३ ॥
তাঁর সেই কথা শুনে আমি দ্রুত এখানে এসেছি। আপনি প্রমাণ হিসেবে শুনে রাজাকেও জানান।
3.68.14
एतच्छ्रुत्वाऽश्रुपूर्णाक्षी पर्णादस्य विशांपते ।
दमयन्ती रहोऽभ्येत्य मातरं प्रत्यभापत ॥ ३.६८.१४ ॥
হে রাজন, এই কথা শুনে অশ্রুপূর্ণ নয়নে দময়ন্তী নির্জনে মায়ের কাছে গিয়ে উত্তর দিলেন।
3.68.15
अयमर्थौ न संवेद्यो भीमे मातः कदाचन ।
त्वत्सन्निधौ नियोक्ष्येऽहंसुदेवं द्विजसत्तमम् ॥ ३.६८.१५ ॥
মা, এই বিষয় ভীমকে কখনও জানানো উচিত নয়। আপনার উপস্থিতিতে আমি শ্রেষ্ঠ ব্রাহ্মণ সুদেবকে পাঠাব।
3.68.16
यथा न नृपतिर्भीमः प्रतिपद्येत मे मतम् ।
यथा त्वया प्रकर्तव्यं मम चेत्प्रियमिच्छसि ॥ ३.६८.१६ ॥
রাজা ভীম যেন আমার অভিপ্রায় গ্রহণ না করেন, এভাবেই আপনাকে করতে হবে, যদি আপনি আমার প্রিয় কামনা করেন।
3.68.17
यथा चाहं समानीता सुदेवेनाशु बान्धवान् ।
तेनैव मङ्गलेनाद्य सुदेवो यातु मा चिरम् ॥ ३.६८.१७ ॥
সুদেব যেমন আমাকে দ্রুত স্বজনদের সাথে মিলিয়েছেন, সেই মঙ্গলকর্মের জন্যই আজই সুদেব বিলম্ব না করে যাত্রা করুন।
3.68.18
समानेतुं नलं मातरयोध्यां नगरीमितः ।
ऋतुपर्णस्य नगरे निवसन्तमरिन्दमम् ॥ ३.६८.१८ ॥
মা, এখান থেকে অযোধ্যা নগরীতে, ঋতুপর্ণের নগরে বসবাসরত শত্রুদমন নলকে ফিরিয়ে আনতে।
3.68.19
विश्रान्तं तु ततः पश्चात्पर्णादं द्विजसत्तमम् ।
अर्चयामास वैदर्भी धनेनातीव भामिनी ॥ ३.६८.१९ ॥
তারপর বিশ্রাম নেওয়া সেই দ্বিজশ্রেষ্ঠ পর্ণাদকে বৈদর্ভী ভামিনী ধন দিয়ে অত্যন্ত সম্মান করলেন।
3.68.20
लवाच चैनं महता संपूज्य द्रविणेन वै ।
नले चेहागते विप्र भूयो दास्याभि ते वसु ॥ ३.६८.२० ॥
তাঁকে ধন দিয়ে মহা সম্মান করে তিনি বললেন, "হে বিপ্র, নল এখানে এলে আমি আপনাকে আরও ধন দেব।"
3.68.21
त्वया हि मे बहुकृतंयदन्यो न करिष्यति ।
यद्भर्त्राऽहं समेष्यामि शीघ्रमेव द्विजोत्तम ॥ ३.६८.२१ ॥
হে দ্বিজোত্তম, আপনি আমার জন্য অনেক করেছেন, যা অন্য কেউ করত না; আমি শীঘ্রই আমার স্বামীর সাথে মিলিত হব।
3.68.22
स एवमुक्तोऽथाश्वास्य आशीर्वादैः सुमङ्गलैः ।
गृहानुपययौ चापि कृतार्थः सुमहामनाः ॥ ३.६८.२२ ॥
এভাবে বলা হলে, মঙ্গলময় আশীর্বাদে সান্ত্বনা পেয়ে কৃতার্থ ও উদারচিত্ত তিনি গৃহে ফিরে গেলেন।
3.68.23
ततः सुदेवमानाय्य दमयन्ती युधिष्ठिर ।
अब्रवीत्सन्निदौ मातुर्दुःखशोकसमन्विता ॥ ३.६८.२३ ॥
তারপর, হে যুধিষ্ঠির, দময়ন্তী সুদেবকে ডাকিয়ে, মায়ের কাছে, দুঃখ-শোকে পূর্ণ হয়ে বললেন।
3.68.24
गत्वा सुदेव नगरीमयोध्यावासिनं नृपम् ।
ऋतुपर्णं वचो ब्रूहि पतिमन्यं चिकीर्षती ॥ ३.६८.२४ ॥
হে সুদেব, অযোধ্যা নগরীতে গিয়ে সেখানে বাসকারী রাজা ঋতুপর্ণকে এই বার্তা বলো; আমি অন্য এক স্বামী বরণ করতে ইচ্ছুক।
3.68.25
आस्थास्यति पुनर्भैमी दमयन्ती स्वयंवरम् ।
तत्र गच्छन्ति राजानो राजपुत्राश्च सर्वशः ॥ ३.६८.२५ ॥
ভীমের কন্যা দময়ন্তী পুনরায় স্বয়ংবরে উপস্থিত হবেন। সেখানে সর্বত্র থেকে রাজা ও রাজপুত্রেরা যাবেন।
3.68.26
तथा च गणितः कालः श्वोभूते स भविष्यति ।
यदि संभाविनीयं ते गच्छ शीघ्रमरिंदम ॥ ३.६८.२६ ॥
সময় গণনা করা হয়েছে; তা আগামীকালই হবে। এটি তোমার পক্ষে সম্ভব হলে, হে শত্রুদমন, শীঘ্র যাও।
3.68.27
सूर्योदये द्वतीयं सा भर्तारं वरयिष्यति ।
न हि स ज्ञायते वीरो नलो जीवन्मृतोपि वा ॥ ३.६८.२७ ॥
সূর্যোদয়ে সে দ্বিতীয়বার স্বামী বরণ করবে। বীর নল জীবিত না মৃত, তা জানা যায় না।
3.68.28
एवं तथा यथोक्तो वै गत्वा राजानमब्रवीत् ।
ऋतुपर्णं महाराज सुदेवो ब्राह्मणस्तदा ॥ ३.६८.२८ ॥
এইভাবে, যেমন বলা হয়েছিল, তখন ব্রাহ্মণ সুদেব গিয়ে রাজা ঋতুপর্ণকে বললেন, "হে মহারাজ!"