महाभारत · अध्याय 3.68
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.68.1
अथ दीर्घस्य कालस्य पर्णादो नाम वै द्विजः ।
प्रत्येत्य नगरं भैमीमिदं वचनमब्रवीत् ॥ ३.६८.१ ॥
बऱ्याच काळानंतर पर्णाद नावाचा द्विज नगरात परत येऊन भैमीला हे वचन बोलला.
3.68.2
नैषधं मृगयाणेन दमयन्ति दिवानिशम् ।
अयोध्यां नगरीं गत्वा भागस्वरिरुपस्थितः ॥ ३.६८.२ ॥
दमयंती, नैषध (नल) शिकारीत दिवसरात्र गुंतलेला आहे. अयोध्या नगरीत जाऊन भागस्वरी समोर उभा राहिला.
3.68.3
श्रावितश्च मया वाक्यं त्वदीयं स महाजने ।
ऋतुपर्णो महाभागो यथोक्तं वरवर्णिनि ॥ ३.६८.३ ॥
तुझा संदेश त्या महासभेत मी ऐकवला, हे वरवर्णिनी. महाभाग ऋतुपर्णाला जसे सांगितले होते तसेच.
3.68.4
तच्छ्रुत्वा नाब्रवीत्किंचिदृतुपर्णो नराधिपः ।
न च पारिषदः कश्चिद्भाष्यमाणो मयाऽसकृत् ॥ ३.६८.४ ॥
हे ऐकून नराधिप ऋतुपर्ण काहीच बोलला नाही, आणि मी वारंवार सांगूनही कोणी सभासद काही बोलला नाही.
3.68.5
अनुज्ञातं तु मां राज्ञा विजने कश्चिदब्रवीत् ।
ऋतुपर्णस्य पुरुषो बाहुको नाम नामतः ॥ ३.६८.५ ॥
राजाची परवानगी मिळाल्यावर एकांतात ऋतुपर्णाच्या एका सेवकाने मला सांगितले, ज्याचे नाव बाहुक होते.
3.68.6
सूतस्तस्य नरेन्द्रस्य विरूपो ह्रस्वबाहुकः ।
शीघ्रयानेषु कुशलो मृष्टकर्ता च भोजने ॥ ३.६८.६ ॥
तो त्या नरेंद्राचा सारथी आहे; विरूप, आखूड बाहूंचा, वेगवान रथ चालवण्यात कुशल आणि स्वादिष्ट स्वयंपाक करण्यातही निपुण.
3.68.7
स विनिःश्वस्य बंहुशो रुदित्वा च षुनःपुनः ।
कुशलं चैव मां पृष्ट्वा पश्चादिदमभाषत ॥ ३.६८.७ ॥
तो वारंवार दीर्घ श्वास सोडून आणि पुन्हा पुन्हा रडून, माझी खुशाली विचारल्यानंतर हे बोलला.
3.68.8
वैषम्यमपि संप्राप्ता गोपायन्ति कुलस्त्रियः ।
आत्मानमात्मना सत्यो जितः स्वर्गो न संशयः ॥ ३.६८.८ ॥
संकटात सापडल्या तरी कुलस्त्रिया स्वतःचे रक्षण करतात; सत्यनिष्ठ असणाऱ्या स्वर्ग जिंकतात, यात शंका नाही.
3.68.9
रहिता भर्तृभिश्चैव न कुप्यन्ति कदाचन ।
्राणांश्चारित्रकवचान्धारयन्ति वरस्त्रियः ॥ ३.६८.९ ॥
पतींपासून दूर असतानाही श्रेष्ठ स्त्रिया कधीही रागावत नाहीत; सदाचाराचे कवच धारण करून त्या प्राण सांभाळतात.
3.68.10
विषमस्थेन मूढेन परिभ्रष्टसुखेन च ।
यत्सा तेन परित्यक्ता तत्र न क्रोद्धुमर्हति ॥ ३.६८.१० ॥
संकटात सापडलेल्या, मोहग्रस्त आणि सुख गमावलेल्या त्याने तिचा त्याग केला, त्यावर तिने रागावणे योग्य नाही.
3.68.11
प्राणयात्रां परिप्रेप्सोः शकुनैर्हृतवाससः ।
आधिभिर्दह्यमानस्य श्यामा न क्रोद्धुमर्हति ॥ ३.६८.११ ॥
उपजीविकेचा शोध घेणारा, पक्ष्यांनी वस्त्र हरण केलेला आणि मानसिक वेदनेने जळणाऱ्या त्याच्यावर श्यामेने रागावणे योग्य नाही.
3.68.12
सत्कृताऽसत्कृता वाऽपि पतिं दृष्ट्वा तथागतम् ।
भ्रष्टराज्यं श्रित्या हीनं श्यामा न क्रोद्धुमर्हति ॥ ३.६८.१२ ॥
पतीला या स्थितीत, राज्य गमावून दीन झालेले पाहून, तिने त्याचा सत्कार केला असो वा अपमान, श्यामेने रागावणे योग्य नाही.
3.68.13
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा त्वरितोऽहमिहागतः ।
श्रुत्वा प्रमाणं भवती राज्ञश्चैव निवेदयः ॥ ३.६८.१३ ॥
त्याचे ते शब्द ऐकून मी त्वरेने येथे आलो आहे. आपण प्रमाण म्हणून ऐकून राजालाही कळवा.
3.68.14
एतच्छ्रुत्वाऽश्रुपूर्णाक्षी पर्णादस्य विशांपते ।
दमयन्ती रहोऽभ्येत्य मातरं प्रत्यभापत ॥ ३.६८.१४ ॥
हे राजा, हे ऐकून अश्रूंनी भरलेल्या डोळ्यांनी दमयंती एकांतात मातेजवळ जाऊन उत्तर देती झाली.
3.68.15
अयमर्थौ न संवेद्यो भीमे मातः कदाचन ।
त्वत्सन्निधौ नियोक्ष्येऽहंसुदेवं द्विजसत्तमम् ॥ ३.६८.१५ ॥
आई, ही गोष्ट भीमाला कधीही कळवू नये. तुमच्या उपस्थितीत मी श्रेष्ठ ब्राह्मण सुदेवाला पाठवीन.
3.68.16
यथा न नृपतिर्भीमः प्रतिपद्येत मे मतम् ।
यथा त्वया प्रकर्तव्यं मम चेत्प्रियमिच्छसि ॥ ३.६८.१६ ॥
राजा भीमाने माझा हेतू स्वीकारू नये म्हणून, तुम्हाला माझे हित हवे असेल तर तुम्ही तसे केले पाहिजे.
3.68.17
यथा चाहं समानीता सुदेवेनाशु बान्धवान् ।
तेनैव मङ्गलेनाद्य सुदेवो यातु मा चिरम् ॥ ३.६८.१७ ॥
सुदेवाने मला नातेवाईकांशी लवकर मिळवले, त्याच मंगल कार्यासाठी आजच सुदेवाने विलंब न करता जावे.
3.68.18
समानेतुं नलं मातरयोध्यां नगरीमितः ।
ऋतुपर्णस्य नगरे निवसन्तमरिन्दमम् ॥ ३.६८.१८ ॥
आई, येथून अयोध्या नगरीत, ऋतुपर्णाच्या नगरात राहणाऱ्या शत्रुदमन नळाला परत आणण्यासाठी.
3.68.19
विश्रान्तं तु ततः पश्चात्पर्णादं द्विजसत्तमम् ।
अर्चयामास वैदर्भी धनेनातीव भामिनी ॥ ३.६८.१९ ॥
त्यानंतर विश्रांती घेतलेल्या त्या द्विजश्रेष्ठ पर्णादाचा वैदर्भी भामिनी दमयंतीने धनाने अत्यंत सत्कार केला.
3.68.20
लवाच चैनं महता संपूज्य द्रविणेन वै ।
नले चेहागते विप्र भूयो दास्याभि ते वसु ॥ ३.६८.२० ॥
त्यांचा धनाने मोठा सत्कार करून ती म्हणाली, "हे विप्रा, नल येथे आल्यावर मी तुम्हाला पुन्हा अधिक धन देईन."
3.68.21
त्वया हि मे बहुकृतंयदन्यो न करिष्यति ।
यद्भर्त्राऽहं समेष्यामि शीघ्रमेव द्विजोत्तम ॥ ३.६८.२१ ॥
हे द्विजोत्तमा, तुम्ही माझ्यासाठी खूप केले आहे, जे दुसरा कोणी करणार नाही; मी लवकरच माझ्या पतीला भेटेन.
3.68.22
स एवमुक्तोऽथाश्वास्य आशीर्वादैः सुमङ्गलैः ।
गृहानुपययौ चापि कृतार्थः सुमहामनाः ॥ ३.६८.२२ ॥
असे सांगितल्यावर, शुभ आशीर्वादांनी समाधान पावून, कृतार्थ आणि उदार मनाचा तो आपल्या घरी परतला.
3.68.23
ततः सुदेवमानाय्य दमयन्ती युधिष्ठिर ।
अब्रवीत्सन्निदौ मातुर्दुःखशोकसमन्विता ॥ ३.६८.२३ ॥
मग हे युधिष्ठिरा, दमयंतीने सुदेवाला बोलावून, मातेजवळ, दुःख-शोकाने भरून म्हटले.
3.68.24
गत्वा सुदेव नगरीमयोध्यावासिनं नृपम् ।
ऋतुपर्णं वचो ब्रूहि पतिमन्यं चिकीर्षती ॥ ३.६८.२४ ॥
हे सुदेवा, अयोध्या नगरीत जाऊन, तेथे राहणाऱ्या राजा ऋतुपर्णाला हा निरोप सांग; मला दुसरा पती निवडायचा आहे.
3.68.25
आस्थास्यति पुनर्भैमी दमयन्ती स्वयंवरम् ।
तत्र गच्छन्ति राजानो राजपुत्राश्च सर्वशः ॥ ३.६८.२५ ॥
भीमाची कन्या दमयंती पुन्हा स्वयंवरास उपस्थित राहील. तेथे सर्वत्रून राजे आणि राजपुत्र जातील.
3.68.26
तथा च गणितः कालः श्वोभूते स भविष्यति ।
यदि संभाविनीयं ते गच्छ शीघ्रमरिंदम ॥ ३.६८.२६ ॥
काळाची गणना झाली आहे; तो उद्याच होईल. हे तुला शक्य असेल तर, हे शत्रुदमना, लवकर जा.
3.68.27
सूर्योदये द्वतीयं सा भर्तारं वरयिष्यति ।
न हि स ज्ञायते वीरो नलो जीवन्मृतोपि वा ॥ ३.६८.२७ ॥
सूर्योदयी ती दुसऱ्यांदा पतीची निवड करेल. वीर नल जिवंत आहे की मृत, हे कळत नाही.
3.68.28
एवं तथा यथोक्तो वै गत्वा राजानमब्रवीत् ।
ऋतुपर्णं महाराज सुदेवो ब्राह्मणस्तदा ॥ ३.६८.२८ ॥
असे, सांगितल्याप्रमाणे, तेव्हा ब्राह्मण सुदेव गेला आणि राजा ऋतुपर्णाला म्हणाला, "हे महाराज!"