ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 3.69
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.69.1
श्रुत्वा वचः सुदेवस्य ऋतुपर्णो नराधिपः ।
सारथीन्स समानीय वार्ष्णेयप्रभृतीन्नृपः।
कथयामास यद्वृत्तं ब्राह्मणेन श्रुतं तथा ॥ ३.६९.१ ॥
ସୁଦେବଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ରାଜା ଋତୁପର୍ଣ୍ଣ ବାର୍ଷ୍ଣେୟ ପ୍ରଭୃତି ସାରଥୀମାନଙ୍କୁ ଡାକି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣିଥିବା ଘଟଣା ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।
3.69.2
बाहुकं च समाहूय दमयन्त्याः स्वयंवरम् ।
सान्त्यञ्श्र्लक्ष्णया वाचा बाहुकं प्रत्यभाषत ॥ ३.६९.२ ॥
ବାହୁକଙ୍କୁ ଡାକି, ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କ ସ୍ବୟଂବର ବିଷୟରେ କୋମଳ ବାକ୍ୟରେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ ବାହୁକଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
3.69.3
विदर्भान्यातुमिच्छामि दमयन्त्याः स्वयंवरम् ।
एकाह्ना हयतत्त्वज्ञ मन्यसे यदि बाहुक ॥ ३.६९.३ ॥
ହେ ବାହୁକ, ଅଶ୍ୱତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ! ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କ ସ୍ବୟଂବର ପାଇଁ ମୁଁ ଗୋଟିଏ ଦିନରେ ବିଦର୍ଭ ଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ; ତୁମେ ଯଦି ଠିକ ଭାବ ତେବେ କୁହ।
3.69.4
एवमुक्तस्य कौन्तेय तेन राज्ञा नलस्य ह ।
व्यदीर्यत मनो दुःखात्प्रदध्यौ च महामनाः ॥ ३.६९.४ ॥
ହେ କୌନ୍ତେୟ! ରାଜାଙ୍କ ଏପରି କହିବାରେ ନଳଙ୍କ ମନ ଦୁଃଖରେ ବିଦୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲା; ମହାମନା ନଳ ଚିନ୍ତାରେ ମଗ୍ନ ହେଲେ।
3.69.5
दमयन्ती भवेदेवं किंनु दुःखेन मोहिता ।
अस्मदर्थे भवेद्बाऽयमुपायश्चिन्तितो महान् ॥ ३.६९.५ ॥
ଦମୟନ୍ତୀ କ'ଣ ଏପରି ଦୁଃଖରେ ମୋହିତ ହୋଇଥିବେ? ମୋ ପାଇଁ ହିଁ ଏହି ମହାନ ଉପାୟ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇଥିବ।
3.69.6
नृशंसं बत वैदर्भी कर्तुकामा तपस्विनी ।
यया क्षुद्रेण निकृताकृपणा पापबुद्धिना।
स्त्रीस्वभावश्चलो लोके मम दोषश्च दारुणः ॥ ३.६९.६ ॥
ବୈଦର୍ଭୀ କ୍ରୂର କାମ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ! ସେହି କ୍ଷୁଦ୍ର ପାପବୁଦ୍ଧି ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରତାରଣା କଲା; ସେ ଦୀନା ହେଲେ। ଜଗତରେ ସ୍ତ୍ରୀ-ସ୍ୱଭାବ ଚଞ୍ଚଳ; ଓ ମୋ ଦୋଷ ମଧ୍ୟ ଭୟଙ୍କର।
3.69.7
मम शोकेन संविग्ना नैराश्यात्तनुमध्यमा ।
नैवं सा कर्हिचित्कुर्यात्सापत्या च विशेषतः ॥ ३.६९.७ ॥
ମୋ ଶୋକରେ ବ୍ୟାକୁଳ ଓ ନିରାଶାରେ କୃଶ କଟିବିଶିଷ୍ଟା ସେ ଏପରି କେବେ ବି କରନ୍ତା ନାହିଁ; ବିଶେଷତଃ ସପତ୍ନୀ ପ୍ରତି ତ ନୁହେଁ।
3.69.8
यदत्र सत्यं वाऽसत्यं गत्वा वेत्स्यामि निश्चयम् ।
ऋतुपर्णस्य वै काममात्मार्थं च करोम्यहम् ॥ ३.६९.८ ॥
ଏଥିରେ ସତ୍ୟ କି ମିଥ୍ୟା, ସେଠାକୁ ଯାଇ ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଜାଣିବି; ଋତୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପାଇଁ ଏବଂ ମୋ ନିଜ ପ୍ରୟୋଜନ ପାଇଁ ମୁଁ ଏହା କରିବି।
3.69.9
इति निश्चित्य मनसा बाहुको दीनमानसः ।
कृतालुरुवाचेदमृतुपर्णं जनाधिपम् ॥ ३.६९.९ ॥
ମନରେ ଏପରି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଦୁଃଖିତ ମନ ବାହୁକ କରଯୋଡ଼ି ଜନାଧିପ ଋତୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଏହା କହିଲେ।
3.69.10
प्रतिजानामि ते वाक्यं गमिष्यामि नराधिप ।
एकाह्ना पुरुषव्याघ्र विदर्भनगरीं नृप।
तत्रादित्योदये काले श्वो विदर्भान्गमिष्यसि ॥ ३.६९.१० ॥
ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ବଚନ ଦେଉଛି, ହେ ନରାଧିପ, ମୁଁ ଯିବି। ହେ ପୁରୁଷବ୍ୟାଘ୍ର, ରାଜନ୍, ଏକ ଦିନରେ ବିଦର୍ଭ ନଗରୀକୁ; ସେଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ସମୟରେ, ଆଗାମୀ କାଲି ଆପଣ ବିଦର୍ଭରେ ପହଞ୍ଚିବେ।
3.69.11
एवमुक्तोऽब्रवीद्राजा बाहुकं प्रहसन्निव ।
किं ते कामं करोम्यद्य तुष्टोऽस्मि तव बाहुक ॥ ३.६९.११ ॥
ଏପରି କୁହାଯିବାରେ ରାଜା ହସୁଥିବା ପରି ବାହୁକଙ୍କୁ କହିଲେ: "ତୁମର କ'ଣ ଇଚ୍ଛା? ଆଜି ମୁଁ ତାହା ପୂରଣ କରିବି; ହେ ବାହୁକ, ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରତି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ।"
3.69.12
यावद्यानमिदं सज्जमृतुपर्ण करोम्यहम् ॥ ३.६९.१२ ॥
ଏହି ରଥ ପ୍ରସ୍ତୁତ ନ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ହେ ଋତୁପର୍ଣ୍ଣ, ମୁଁ ତାହା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଛି।
3.69.13
ततः परीक्षामश्वानां चक्रे राजन्स बाहुकः ।
अश्वशालामुपागम्य भागस्वरिनृपाज्ञया ॥ ३.६९.१३ ॥
ତା'ପରେ, ହେ ରାଜନ୍, ସେ ବାହୁକ ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଅଶ୍ୱଶାଳାକୁ ଯାଇ ଘୋଡାମାନଙ୍କୁ ପରୀକ୍ଷା କଲା।
3.69.14
स त्वर्यमाणो बहुश ऋतुपर्णन बाहुकः ।
अश्वाञ्जिज्ञासमानो वै विचार्य च पुनःपुनः।
अध्यगच्छत्कृशानश्वान्समर्थानध्वनि क्षमान् ॥ ३.६९.१४ ॥
ଋତୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ତ୍ୱରାରେ ସେ ବାରମ୍ବାର ବିଚାର କରି, ଘୋଡାମାନଙ୍କୁ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, କୃଶ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପଥରେ ସମର୍ଥ ଓ ସହନଶୀଳ ଘୋଡା ପାଇଲା।
3.69.15
तेजोबलसमायुक्तान्कुलशीलसमन्वितान् ।
वर्जिताँल्लक्षणैर्हीनैः पृथुप्रोथान्महाहनून् ॥ ३.६९.१५ ॥
ତେଜ ଓ ବଳରେ ଯୁକ୍ତ, ଉତ୍ତମ କୁଳ ଓ ସ୍ୱଭାବଯୁକ୍ତ, ଦୁର୍ଲକ୍ଷଣରହିତ, ପ୍ରଶସ୍ତ ନାସାରନ୍ଧ୍ର ଓ ବୃହତ୍ ହନୁଯୁକ୍ତ ଘୋଡା।
3.69.16
शुद्धान्दशभिरावर्तैः सिन्धुजान्वातरंहसः ।
दृश्यमानान्कृशानङ्गैर्जवेनाप्रतिमान्पथि ॥ ३.६९.१६ ॥
ଶୁଦ୍ଧ, ଦଶ ଆବର୍ତଯୁକ୍ତ, ସିନ୍ଧୁ ଦେଶରେ ଜାତ, ପବନ ପରି ବେଗବାନ; ଶରୀରରେ କୃଶ ଦେଖାଗଲେ ମଧ୍ୟ ପଥରେ ଗତିରେ ଅତୁଳନୀୟ।
3.69.17
तान्दृष्ट्वा दुर्बलान्नाजा प्राह कोपसमन्वितः ।
किमिदं प्रार्थितं कर्तुं प्रलब्धव्या न ते वचम् ॥ ३.६९.१७ ॥
ସେହି ଦୁର୍ବଳ ଘୋଡାମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ରାଜା କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ, "ଏ କଣ ବାଛିଲ? ତୁମ କଥାରେ ମୁଁ ପ୍ରତାରିତ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।"
3.69.18
कथमल्पबलप्राणा वक्ष्यन्तीमे हया रथम् ।
महानध्वा स चैकाह्ना गन्तव्यः कथमीदृशैः ॥ ३.६९.१८ ॥
ଅଳ୍ପ ବଳ ଓ ପ୍ରାଣଯୁକ୍ତ ଏହି ଘୋଡାମାନେ ରଥକୁ କିପରି ବହିବେ? ଏମିତି ଘୋଡାମାନଙ୍କ ସହିତ ସେ ଦୀର୍ଘ ପଥ ଏକ ଦିନରେ କିପରି ଅତିକ୍ରମ କରାଯିବ?
3.69.19
एको ललाटे द्वे मूर्ध्नि द्वौद्वौ पार्श्वोपपार्श्वयोः ।
द्वौद्वौ वक्षसि विज्ञैर्यौ प्रयाणे चैक एव तु ॥ ३.६९.१९ ॥
କପାଳରେ ଏକ, ମୁଣ୍ଡରେ ଦୁଇ, ପାର୍ଶ୍ୱ ଓ ଉପପାର୍ଶ୍ୱରେ ପ୍ରତ୍ୟେକରେ ଦୁଇ-ଦୁଇ, ଛାତିରେ ଦୁଇ-ଦୁଇ; ଯାତ୍ରାରେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଯେଉଁ ଚିହ୍ନ ଜାଣନ୍ତି ସେଗୁଡ଼ିକ ଏହି; କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ ଗୋଟିଏ ହିଁ ଶୁଭ।
3.69.20
एते हया गमिष्यन्ति विदर्भान्नात्र संशयः ।
यानन्यान्मन्यसे राजन्ब्रूहि तान्योजयामिते ॥ ३.६९.२० ॥
ଏହି ଘୋଡ଼ାମାନେ ବିଦର୍ଭକୁ ଯିବେ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ହେ ରାଜନ୍, ଅନ୍ୟ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କୁ ଯଦି ଆପଣ ଉତ୍ତମ ମାନନ୍ତି ତେବେ କହନ୍ତୁ, ସେମାନଙ୍କୁ ହିଁ ଯୋଡ଼ିବି।
3.69.21
त्वमेव हयतत्त्वज्ञः कुशलो ह्यसि बाहुक ।
यान्मन्यसे समर्थास्त्वं क्षिप्रं तानेव योजय ॥ ३.६९.२१ ॥
ବାହୁକ, ଘୋଡ଼ାର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିବା ଓ କୁଶଳୀ ତୁମେ ହିଁ। ଯେଉଁମାନଙ୍କୁ ତୁମେ ସମର୍ଥ ମନେ କର, ସେମାନଙ୍କୁ ହିଁ ଶୀଘ୍ର ଯୋଡ଼।
3.69.22
ततः सदश्वांश्चतुरः कुलशीलसमन्वितान् ।
योजयामास कुशलो जवयुक्तान्रथे नलः ॥ ३.६९.२२ ॥
ତା'ପରେ କୁଶଳୀ ନଳ ଉତ୍ତମ କୁଳ ଓ ସ୍ୱଭାବଯୁକ୍ତ, ବେଗ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଚାରିଟି ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା ରଥରେ ଯୋଡ଼ିଲେ।
3.69.23
ततो युक्तं रथं राजा समारोहत्त्वरान्वितः ।
अथ पर्यपतन्भूमौ जानुभिस्ते हयोत्तमाः ॥ ३.६९.२३ ॥
ତା'ପରେ ରାଜା ଯୋଡ଼ାଯାଇଥିବା ରଥରେ ତ୍ୱରାରେ ଆରୋହଣ କଲେ; ତାପରେ ସେହି ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଆଣ୍ଠୁ ଭରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
3.69.24
ततो नरवरः श्रीमान्नलो राजा विशांपते ।
सान्त्वयामास तानश्वांस्तेजोबलसमन्वितान् ॥ ३.६९.२४ ॥
ତା'ପରେ ହେ ପ୍ରଜାପତି, ଶ୍ରୀମାନ୍ ନଳ ରାଜା, ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତେଜ ଓ ବଳଯୁକ୍ତ ସେହି ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ।
3.69.25
रश्मिभिश्च समुद्यम्य नलो यातुमियेष सः ।
सूतमारोप्य वार्ष्णेयं जवमास्थाय वै परम् ॥ ३.६९.२५ ॥
ଲଗାମ ଧରି ନଳ ଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ। ବାର୍ଷ୍ଣେୟ (ସାରଥି)ଙ୍କୁ ରଥରେ ବସାଇ ସେ ପରମ ବେଗ ଅବଲମ୍ବନ କଲେ।
3.69.26
ते चोद्यमाना विधिवद्बाहुकेन हयोत्तमाः ।
समुत्पेतुरिवाकाशं रथिनं मोहयन्ति च ॥ ३.६९.२६ ॥
ବାହୁକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଧିବତ୍ ଚାଳିତ ସେହି ଉତ୍ତମ ଅଶ୍ୱମାନେ ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିବା ପରି ଉଛୁଳି ଉଠି ରଥୀଙ୍କୁ ବିମୁଗ୍ଧ କଲେ।
3.69.27
तथा तु दृष्ट्वा तानश्वान्वहतो वातरंहसः ।
अयोध्याधिपतिः श्रीमान्विस्मयं परमं ययौ ॥ ३.६९.२७ ॥
ପବନ ପରି ବେଗରେ ଧାଇଁଥିବା ସେହି ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କୁ ଏପରି ଟାଣି ନେଉଥିବା ଦେଖି ଅଯୋଧ୍ୟାର ତେଜସ୍ୱୀ ଅଧିପତି ଅତ୍ୟଧିକ ବିସ୍ମିତ ହେଲେ।
3.69.28
रथघोषं तु तं श्रुत्वा हयसंग्रहणं च तत् ।
वार्ष्णेयश्चिन्तयामास बाहुकस्य हयज्ञताम् ॥ ३.६९.२८ ॥
ସେହି ରଥର ଘୋଷ ଓ ଅଶ୍ୱ ସମ୍ଭାଳିବାର ଧାରା ଶୁଣି ବାର୍ଷ୍ଣେୟ ବାହୁକଙ୍କ ଅଶ୍ୱଜ୍ଞାନ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କଲେ।
3.69.29
किंनु स्यान्मातलिरयं देवराजस्य सारथिः ।
तथा तल्लक्षणं वीरे बाहुके दृश्यते महत् ॥ ३.६९.२९ ॥
ଏ କ'ଣ ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସାରଥି ମାତଲି? ବୀର ବାହୁକଙ୍କଠାରେ ସେପରି ମହାନ ଲକ୍ଷଣ ଦିଶୁଛି।
3.69.30
शालिहोत्रोऽथ किंतु स्याद्धयानां कुलतत्त्ववित् ।
मानुपं समनुप्राप्तो वपुः परमशोभनम् ॥ ३.६९.३० ॥
ଅଥବା ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କ ବଂଶତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିବା ଶାଳିହୋତ୍ର କି, ଯିଏ ମନୁଷ୍ୟର ଅତି ସୁନ୍ଦର ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି?
3.69.31
उताहोस्विद्भवेद्राजा नलः परपुरंजयः ।
सोयं नृपतिरायात इत्येवं समचिन्तयत् ॥ ३.६९.३१ ॥
ଅଥବା ଶତ୍ରୁନଗର ଜିତିଥିବା ନଳ ହୁଏତ ଏହି। ଏହି ରାଜା ଆସିଛନ୍ତି, ଏହିପରି ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ।
3.69.32
अथवाऽयंनलात्प्राप्तो विद्यां तामेव बाहुकः ।
तुल्यं हि लक्षये ज्ञानं बाहुकस्य नलस्य च ॥ ३.६९.३२ ॥
ଅଥବା ଏହି ବାହୁକ ନଳଙ୍କଠାରୁ ସେହି ବିଦ୍ୟା ପାଇଛନ୍ତି। ବାହୁକ ଓ ନଳଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ମୋତେ ସମାନ ଲାଗୁଛି।
3.69.33
अपिचेदं वयस्तुल्यं बाहुकस्य नलस्य च ।
नायं नलो महावीर्यस्तद्विद्यश्च भविष्यति ॥ ३.६९.३३ ॥
ଆହୁରି, ବାହୁକ ଓ ନଳଙ୍କ ବୟସ ମଧ୍ୟ ସମାନ। ଏହି ମହାବୀର୍ଯ୍ୟ ନଳ ନୁହଁନ୍ତି, ଆଉ ସେ ସେହି ବିଦ୍ୟା ଜାଣିଥିବା ବି ନୁହଁନ୍ତି।
3.69.34
प्रच्छन्ना हि महात्मानश्चरन्ति पृथिवीमिमाम् ।
दैवेन विधिना युक्ताः शास्त्रोक्तैश्च निरूपणैः ॥ ३.६९.३४ ॥
ମହାତ୍ମାମାନେ ଗୁପ୍ତରେ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ବିଚରଣ କରନ୍ତି; ସେମାନେ ଦୈବ ବିଧାନ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ଆଚରଣରେ ଯୁକ୍ତ ଥାଆନ୍ତି।
3.69.35
भवेन्न मतिभेदो मे गात्रवैरूप्यता प्रति ।
प्रमाणात्परिहीनस्तु भवेदिति मतिर्मम ॥ ३.६९.३५ ॥
ଅଙ୍ଗର ବିକୃତି ବିଷୟରେ ମୋ ମତରେ ଭିନ୍ନତା ନ ହେଉ। ଉଚ୍ଚତାରେ ଟିକେ କମ ହୋଇପାରେ, ଏହା ମୋ ମତ।
3.69.36
वयःप्रमाणं तत्तुल्यं रूपेण तु विपर्ययः ।
नलं सर्वगुणैर्युक्तं मन्ये बाहुकमन्ततः ॥ ३.६९.३६ ॥
ବୟସର ପରିମାଣ ସମାନ, କିନ୍ତୁ ରୂପରେ ବିପରୀତ। ଶେଷରେ, ସର୍ବଗୁଣଯୁକ୍ତ ନଳ ହିଁ ବାହୁକ ବୋଲି ମୁଁ ଭାବେ।
3.69.37
एवं विचार्य बहुशो वार्ष्णोयः पर्यचिन्तयत् ।
हृदयेन महाराज पुण्यश्लोकस्य सारथिः ॥ ३.६९.३७ ॥
ଏହିପରି ବାରମ୍ବାର ବିଚାର କରି ବାର୍ଷ୍ଣେୟ ମନରେ ଚିନ୍ତା କଲେ, ହେ ମହାରାଜ, ପୁଣ୍ୟଶ୍ଲୋକଙ୍କ ସାରଥି।
3.69.38
ऋतुपर्णश्च राजेनद्रो बाहुकस्य हयज्ञताम् ।
चिन्तयन्मुमुदे राजा सहवार्ष्णेयसारथिः ॥ ३.६९.३८ ॥
ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଋତୁପର୍ଣ୍ଣ ବାହୁକଙ୍କ ଅଶ୍ୱକୌଶଳ ଚିନ୍ତା କରି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ବାର୍ଷ୍ଣେୟ ସାରଥି ସହିତ।
3.69.39
ऐकाग्र्यं च तथोत्साहं हयसंग्रहणं च तत् ।
कौशलं चापि संप्रेक्ष्य परां सुदमवाप ह ॥ ३.६९.३९ ॥
ଏକାଗ୍ରତା, ସେହିପରି ଉତ୍ସାହ, ଅଶ୍ୱ ସଂଯମ ଏବଂ ସେହି କୌଶଳ ଦେଖି ସେ ପରମ ଆନନ୍ଦ ପାଇଲେ।