มหาภารตะ · อัธยายะ 3.69
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.69.1
श्रुत्वा वचः सुदेवस्य ऋतुपर्णो नराधिपः ।
सारथीन्स समानीय वार्ष्णेयप्रभृतीन्नृपः।
कथयामास यद्वृत्तं ब्राह्मणेन श्रुतं तथा ॥ ३.६९.१ ॥
เมื่อได้ฟังคำของสุเทพแล้ว พระเจ้าฤตุปรรณะจึงเรียกสารถีทั้งหลาย มีวารษเณยะเป็นต้น มาประชุมกัน แล้วตรัสเล่าเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น ตามที่ได้ทรงฟังจากพราหมณ์นั้น
3.69.2
बाहुकं च समाहूय दमयन्त्याः स्वयंवरम् ।
सान्त्यञ्श्र्लक्ष्णया वाचा बाहुकं प्रत्यभाषत ॥ ३.६९.२ ॥
ทรงเรียกพาหุกมา แล้วตรัสถึงพิธีสวยัมวรของทมยันตีด้วยถ้อยคำอ่อนโยนและนุ่มนวล
3.69.3
विदर्भान्यातुमिच्छामि दमयन्त्याः स्वयंवरम् ।
एकाह्ना हयतत्त्वज्ञ मन्यसे यदि बाहुक ॥ ३.६९.३ ॥
พาหุกผู้รู้จักม้าเอ๋ย เราปรารถนาจะไปยังวิทรรภเพื่อพิธีสวยัมวรของทมยันตีในวันเดียว หากท่านเห็นว่าทำได้ก็จงบอกเรา
3.69.4
एवमुक्तस्य कौन्तेय तेन राज्ञा नलस्य ह ।
व्यदीर्यत मनो दुःखात्प्रदध्यौ च महामनाः ॥ ३.६९.४ ॥
โอ้บุตรแห่งกุนตี เมื่อพระราชาตรัสดังนั้น ใจของนละก็แตกสลายด้วยความทุกข์ ผู้มีใจยิ่งใหญ่จึงจมอยู่ในความคิดลึก
3.69.5
दमयन्ती भवेदेवं किंनु दुःखेन मोहिता ।
अस्मदर्थे भवेद्बाऽयमुपायश्चिन्तितो महान् ॥ ३.६९.५ ॥
ทมยันตีจะถูกความทุกข์ทำให้หลงใหลถึงเพียงนี้หรือ บางทีอุบายอันยิ่งใหญ่นี้อาจถูกคิดขึ้นเพื่อข้าพเจ้า
3.69.6
नृशंसं बत वैदर्भी कर्तुकामा तपस्विनी ।
यया क्षुद्रेण निकृताकृपणा पापबुद्धिना।
स्त्रीस्वभावश्चलो लोके मम दोषश्च दारुणः ॥ ३.६९.६ ॥
แท้จริงแล้ว ธิดาแห่งวิทรรภผู้ตบะสูงนั้น อาจปรารถนาจะกระทำการอันโหดร้าย ถูกชายต่ำช้าผู้มีจิตชั่วร้ายหลอกลวง นางจึงกลายเป็นผู้น่าสงสาร สภาวะของสตรีในโลกนี้ไม่เที่ยงแท้ และความผิดของข้าพเจ้าก็ร้ายแรงนัก
3.69.7
मम शोकेन संविग्ना नैराश्यात्तनुमध्यमा ।
नैवं सा कर्हिचित्कुर्यात्सापत्या च विशेषतः ॥ ३.६९.७ ॥
นางถูกความโศกของข้าพเจ้าทำให้หวาดหวั่น และเอวบางเพราะความสิ้นหวัง นางจะไม่กระทำเช่นนี้เด็ดขาด โดยเฉพาะต่อเพื่อนร่วมสามีเช่นนั้น
3.69.8
यदत्र सत्यं वाऽसत्यं गत्वा वेत्स्यामि निश्चयम् ।
ऋतुपर्णस्य वै काममात्मार्थं च करोम्यहम् ॥ ३.६९.८ ॥
ไม่ว่าเรื่องนี้จริงหรือเท็จ ข้าพเจ้าจะไปที่นั่นและรู้แน่ชัด ข้าพเจ้าจะทำเพื่อความปรารถนาของพระฤตุปรรณะและเพื่อจุดหมายของตนเอง
3.69.9
इति निश्चित्य मनसा बाहुको दीनमानसः ।
कृतालुरुवाचेदमृतुपर्णं जनाधिपम् ॥ ३.६९.९ ॥
เมื่อตัดสินใจในใจดังนี้แล้ว พาหุกผู้มีใจหม่นหมอง ประนมมือ จึงกล่าวถ้อยคำเหล่านี้แก่พระฤตุปรรณะ ผู้เป็นเจ้าแห่งประชาชน
3.69.10
प्रतिजानामि ते वाक्यं गमिष्यामि नराधिप ।
एकाह्ना पुरुषव्याघ्र विदर्भनगरीं नृप।
तत्रादित्योदये काले श्वो विदर्भान्गमिष्यसि ॥ ३.६९.१० ॥
พระองค์ผู้เป็นเจ้าแห่งมนุษย์ ข้าพเจ้าขอรับคำของพระองค์และจะไป โอ้บุรุษผู้เป็นเสือในหมู่คน พระราชา ในวันเดียวท่านจะไปถึงนครวิทรรภ ณ ที่นั้นเมื่อพระอาทิตย์ขึ้นในวันพรุ่งนี้ ท่านจะไปถึงวิทรรภ
3.69.11
एवमुक्तोऽब्रवीद्राजा बाहुकं प्रहसन्निव ।
किं ते कामं करोम्यद्य तुष्टोऽस्मि तव बाहुक ॥ ३.६९.११ ॥
เมื่อถูกกล่าวดังนั้น พระราชาตรัสกับพาหุกราวกับทรงยิ้มว่า "ท่านปรารถนาสิ่งใด วันนี้เราจะทำให้สำเร็จ พาหุกเอ๋ย เราพอใจในตัวท่านแล้ว"
3.69.12
यावद्यानमिदं सज्जमृतुपर्ण करोम्यहम् ॥ ३.६९.१२ ॥
ระหว่างที่รถศึกนี้กำลังถูกเตรียมพร้อม พระฤตุปรรณะ ข้าพเจ้ากำลังเตรียมมันอยู่
3.69.13
ततः परीक्षामश्वानां चक्रे राजन्स बाहुकः ।
अश्वशालामुपागम्य भागस्वरिनृपाज्ञया ॥ ३.६९.१३ ॥
ครั้นนั้น โอ้พระราชา พาหุกตามพระบัญชาของพระราชาจึงไปยังโรงม้าและทดสอบม้าทั้งหลาย
3.69.14
स त्वर्यमाणो बहुश ऋतुपर्णन बाहुकः ।
अश्वाञ्जिज्ञासमानो वै विचार्य च पुनःपुनः।
अध्यगच्छत्कृशानश्वान्समर्थानध्वनि क्षमान् ॥ ३.६९.१४ ॥
พาหุกถูกพระฤตุปรรณะเร่งรัดหลายครั้ง ปรารถนาจะรู้จักม้า จึงพิจารณาแล้วพิจารณาเล่า และพบม้าผอมที่มีความสามารถและทนการเดินทางไกลได้
3.69.15
तेजोबलसमायुक्तान्कुलशीलसमन्वितान् ।
वर्जिताँल्लक्षणैर्हीनैः पृथुप्रोथान्महाहनून् ॥ ३.६९.१५ ॥
ม้าเหล่านั้นเต็มไปด้วยพลังและกำลัง มีตระกูลและนิสัยดี ปราศจากลักษณะอันไม่เป็นมงคล มีรูจมูกกว้างและกรามใหญ่
3.69.16
शुद्धान्दशभिरावर्तैः सिन्धुजान्वातरंहसः ।
दृश्यमानान्कृशानङ्गैर्जवेनाप्रतिमान्पथि ॥ ३.६९.१६ ॥
ม้าที่บริสุทธิ์ มีวงเกลียวสิบวง เกิดในแคว้นสินธุ เร็วดุจลม แม้ดูผอมบางแต่ไม่มีใครเทียบได้ในความเร็วบนทาง
3.69.17
तान्दृष्ट्वा दुर्बलान्नाजा प्राह कोपसमन्वितः ।
किमिदं प्रार्थितं कर्तुं प्रलब्धव्या न ते वचम् ॥ ३.६९.१७ ॥
เมื่อพระราชาทอดพระเนตรเห็นม้าที่อ่อนแอเหล่านั้น ก็ทรงเต็มไปด้วยความโกรธและตรัสว่า "ท่านเลือกสิ่งนี้เพื่อจุดประสงค์ใด อย่าให้เราถูกถ้อยคำของท่านหลอกลวงเลย"
3.69.18
कथमल्पबलप्राणा वक्ष्यन्तीमे हया रथम् ।
महानध्वा स चैकाह्ना गन्तव्यः कथमीदृशैः ॥ ३.६९.१८ ॥
ม้าเหล่านี้มีกำลังและชีวิตน้อยนิด จะลากรถได้อย่างไร และทางไกลนั้นจะเดินให้ถึงในวันเดียวได้อย่างไรด้วยม้าเช่นนี้
3.69.19
एको ललाटे द्वे मूर्ध्नि द्वौद्वौ पार्श्वोपपार्श्वयोः ।
द्वौद्वौ वक्षसि विज्ञैर्यौ प्रयाणे चैक एव तु ॥ ३.६९.१९ ॥
หนึ่งอยู่ที่หน้าผาก สองอยู่ที่ศีรษะ สองข้างละสองที่ลำตัวและข้างรอง สองข้างละสองที่อก ผู้รอบรู้รู้จักเครื่องหมายเหล่านี้ในการเดินทาง แต่มีเพียงหนึ่งเดียวเท่านั้นที่เป็นมงคลแท้จริง
3.69.20
एते हया गमिष्यन्ति विदर्भान्नात्र संशयः ।
यानन्यान्मन्यसे राजन्ब्रूहि तान्योजयामिते ॥ ३.६९.२० ॥
ม้าเหล่านี้จะไปถึงวิทรรภอย่างไม่ต้องสงสัย โอ้พระราชา หากพระองค์เห็นว่ามีม้าอื่นที่ดีกว่า ก็จงบอกเรา แล้วเราจะเทียมม้าเหล่านั้นแทน
3.69.21
त्वमेव हयतत्त्वज्ञः कुशलो ह्यसि बाहुक ।
यान्मन्यसे समर्थास्त्वं क्षिप्रं तानेव योजय ॥ ३.६९.२१ ॥
พาหุกะ เจ้าเท่านั้นที่รู้แจ้งธรรมชาติของม้า และเจ้าก็มีความชำนาญ จงรีบเทียมม้าที่เจ้าเห็นว่าสามารถเหล่านั้นเถิด
3.69.22
ततः सदश्वांश्चतुरः कुलशीलसमन्वितान् ।
योजयामास कुशलो जवयुक्तान्रथे नलः ॥ ३.६९.२२ ॥
ครั้นแล้ว นละผู้ชำนาญได้เทียมม้าดีสี่ตัว ประกอบด้วยตระกูลและนิสัยอันงาม ซึ่งเหมาะแก่ความเร็ว เข้ากับรถ
3.69.23
ततो युक्तं रथं राजा समारोहत्त्वरान्वितः ।
अथ पर्यपतन्भूमौ जानुभिस्ते हयोत्तमाः ॥ ३.६९.२३ ॥
จากนั้น พระราชาทรงรีบขึ้นรถที่เทียมม้าแล้ว ส่วนม้าอันประเสริฐเหล่านั้นก็ทรุดลงกับพื้นด้วยเข่าทั้งสอง
3.69.24
ततो नरवरः श्रीमान्नलो राजा विशांपते ।
सान्त्वयामास तानश्वांस्तेजोबलसमन्वितान् ॥ ३.६९.२४ ॥
ลำดับนั้น ข้าแต่ผู้เป็นใหญ่แห่งประชาชน พระนละผู้งามสง่า ผู้เป็นเลิศในหมู่มนุษย์ ได้ปลอบโยนม้าเหล่านั้นซึ่งประกอบด้วยพลังและกำลัง
3.69.25
रश्मिभिश्च समुद्यम्य नलो यातुमियेष सः ।
सूतमारोप्य वार्ष्णेयं जवमास्थाय वै परम् ॥ ३.६९.२५ ॥
นลาจับบังเหียนแล้วปรารถนาจะไป ให้สารถีวารษเณยะขึ้นรถแล้ว จึงเร่งความเร็วสูงสุดขึ้น
3.69.26
ते चोद्यमाना विधिवद्बाहुकेन हयोत्तमाः ।
समुत्पेतुरिवाकाशं रथिनं मोहयन्ति च ॥ ३.६९.२६ ॥
ม้าอันประเสริฐเหล่านั้นถูกพาหุกะกระตุ้นตามวิธีที่ถูกต้อง จึงพุ่งขึ้นราวกับจะไปสู่ท้องฟ้า ทำให้ผู้ขับรถรู้สึกงุนงง
3.69.27
तथा तु दृष्ट्वा तानश्वान्वहतो वातरंहसः ।
अयोध्याधिपतिः श्रीमान्विस्मयं परमं ययौ ॥ ३.६९.२७ ॥
เมื่อเห็นม้าเหล่านั้นลากรถไปเร็วดุจลม ผู้เป็นใหญ่แห่งอโยธยาผู้งามสง่าก็เต็มไปด้วยความอัศจรรย์ใจยิ่งนัก
3.69.28
रथघोषं तु तं श्रुत्वा हयसंग्रहणं च तत् ।
वार्ष्णेयश्चिन्तयामास बाहुकस्य हयज्ञताम् ॥ ३.६९.२८ ॥
เมื่อได้ยินเสียงรถและวิธีควบคุมม้านั้น วารษเณยะจึงครุ่นคิดถึงความชำนาญของพาหุกะในการจัดการม้า
3.69.29
किंनु स्यान्मातलिरयं देवराजस्य सारथिः ।
तथा तल्लक्षणं वीरे बाहुके दृश्यते महत् ॥ ३.६९.२९ ॥
ผู้นี้จะเป็นมาตลีสารถีของพระอินทร์ราชาแห่งเทวดากระนั้นหรือ? ลักษณะอันยิ่งใหญ่เช่นนั้นปรากฏอยู่ในวีรบุรุษพาหุกะจริงๆ
3.69.30
शालिहोत्रोऽथ किंतु स्याद्धयानां कुलतत्त्ववित् ।
मानुपं समनुप्राप्तो वपुः परमशोभनम् ॥ ३.६९.३० ॥
หรือจะเป็นศาลิโหตระ ผู้รู้ตระกูลของม้า ที่มาอยู่ในร่างมนุษย์อันงดงามยิ่งนัก?
3.69.31
उताहोस्विद्भवेद्राजा नलः परपुरंजयः ।
सोयं नृपतिरायात इत्येवं समचिन्तयत् ॥ ३.६९.३१ ॥
หรือบางทีผู้นี้จะเป็นพระราชานละ ผู้พิชิตนครของศัตรู? ท่านคิดว่า 'พระราชาองค์นี้เสด็จมาแล้ว' แล้วจึงพิจารณาดังนี้
3.69.32
अथवाऽयंनलात्प्राप्तो विद्यां तामेव बाहुकः ।
तुल्यं हि लक्षये ज्ञानं बाहुकस्य नलस्य च ॥ ३.६९.३२ ॥
หรือไม่ก็ พาหุกะนี้ได้วิชานั้นมาจากนละนั่นเอง เพราะข้าพเจ้าเห็นว่าความรู้ของพาหุกะและของนละเสมอกัน
3.69.33
अपिचेदं वयस्तुल्यं बाहुकस्य नलस्य च ।
नायं नलो महावीर्यस्तद्विद्यश्च भविष्यति ॥ ३.६९.३३ ॥
อีกประการหนึ่ง อายุของพาหุกะกับของนละก็เท่ากัน ผู้นี้ไม่ใช่นละผู้มีพลังมหาศาล และคงไม่ใช่ผู้รู้วิชานั้นด้วย
3.69.34
प्रच्छन्ना हि महात्मानश्चरन्ति पृथिवीमिमाम् ।
दैवेन विधिना युक्ताः शास्त्रोक्तैश्च निरूपणैः ॥ ३.६९.३४ ॥
เพราะมหาตมะทั้งหลายย่อมท่องเที่ยวไปในแผ่นดินนี้โดยปกปิดตน ประกอบด้วยการจัดสรรของเทวะและด้วยความประพฤติที่ตำราระบุไว้
3.69.35
भवेन्न मतिभेदो मे गात्रवैरूप्यता प्रति ।
प्रमाणात्परिहीनस्तु भवेदिति मतिर्मम ॥ ३.६९.३५ ॥
ข้าพเจ้าไม่ควรมีความเห็นต่างเรื่องความผิดปกติของรูปกาย ความเห็นของข้าพเจ้าคือ เขาอาจมีรูปร่างเตี้ยกว่าปกติอยู่บ้าง
3.69.36
वयःप्रमाणं तत्तुल्यं रूपेण तु विपर्ययः ।
नलं सर्वगुणैर्युक्तं मन्ये बाहुकमन्ततः ॥ ३.६९.३६ ॥
อายุก็เท่ากัน ส่วนรูปร่างกลับต่างกัน ในที่สุด ข้าพเจ้าเห็นว่าพาหุกะคือนละ ผู้ประกอบด้วยคุณความดีทั้งปวง
3.69.37
एवं विचार्य बहुशो वार्ष्णोयः पर्यचिन्तयत् ।
हृदयेन महाराज पुण्यश्लोकस्य सारथिः ॥ ३.६९.३७ ॥
เมื่อพิจารณาอยู่หลายครั้งเช่นนี้ วารษณัยะ ผู้เป็นโอรสของวฤษณิ ได้ครุ่นคิดในใจ ข้าแต่มหาราช ถึงสารถีของผู้มีเกียรติศัพท์อันศักดิ์สิทธิ์
3.69.38
ऋतुपर्णश्च राजेनद्रो बाहुकस्य हयज्ञताम् ।
चिन्तयन्मुमुदे राजा सहवार्ष्णेयसारथिः ॥ ३.६९.३८ ॥
พระเจ้าฤตุปรรณ ผู้เป็นจอมกษัตริย์ ทรงปีติยินดีเมื่อครุ่นคิดถึงความชำนาญของพาหุกะในการจัดการม้า พร้อมกับสารถีผู้เป็นโอรสของวฤษณิ
3.69.39
ऐकाग्र्यं च तथोत्साहं हयसंग्रहणं च तत् ।
कौशलं चापि संप्रेक्ष्य परां सुदमवाप ह ॥ ३.६९.३९ ॥
ครั้นทรงเห็นความมีสมาธิแน่วแน่ ความกระตือรือร้นเช่นเดียวกัน การควบคุมม้า และความชำนาญนั้น พระองค์ก็ทรงได้รับความยินดียิ่ง