మహాభారతం · అధ్యాయం 3.69
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.69.1
श्रुत्वा वचः सुदेवस्य ऋतुपर्णो नराधिपः ।
सारथीन्स समानीय वार्ष्णेयप्रभृतीन्नृपः।
कथयामास यद्वृत्तं ब्राह्मणेन श्रुतं तथा ॥ ३.६९.१ ॥
సుదేవుని మాటలు విని రాజు ఋతుపర్ణుడు వార్ష్ణేయుడు మొదలైన సారథులను పిలిపించి, బ్రాహ్మణుడి వలన విన్న వృత్తాంతాన్ని వారికి చెప్పాడు.
3.69.2
बाहुकं च समाहूय दमयन्त्याः स्वयंवरम् ।
सान्त्यञ्श्र्लक्ष्णया वाचा बाहुकं प्रत्यभाषत ॥ ३.६९.२ ॥
బాహుకుని పిలిపించి, దమయంతి స్వయంవరం గురించి, మృదువైన మాటలతో బాహుకుడికి సాంత్వనగా సమాధానమిచ్చాడు.
3.69.3
विदर्भान्यातुमिच्छामि दमयन्त्याः स्वयंवरम् ।
एकाह्ना हयतत्त्वज्ञ मन्यसे यदि बाहुक ॥ ३.६९.३ ॥
బాహుకా, అశ్వ తత్త్వం తెలిసినవాడా! దమయంతి స్వయంవరానికి విదర్భకు ఒకే రోజులో వెళ్లాలనుకుంటున్నాను; నీకు సాధ్యమనిపిస్తే చెప్పు.
3.69.4
एवमुक्तस्य कौन्तेय तेन राज्ञा नलस्य ह ।
व्यदीर्यत मनो दुःखात्प्रदध्यौ च महामनाः ॥ ३.६९.४ ॥
కౌంతేయా! రాజు అలా అనగానే నలుని మనసు దుఃఖంతో చీలిపోయింది; మహామనస్కుడైన అతడు చింతలో మునిగిపోయాడు.
3.69.5
दमयन्ती भवेदेवं किंनु दुःखेन मोहिता ।
अस्मदर्थे भवेद्बाऽयमुपायश्चिन्तितो महान् ॥ ३.६९.५ ॥
దమయంతి ఇలా దుఃఖంతో మోహం పొందిందా? నా కోసమే ఈ గొప్ప ఉపాయం ఆలోచించబడిందేమో.
3.69.6
नृशंसं बत वैदर्भी कर्तुकामा तपस्विनी ।
यया क्षुद्रेण निकृताकृपणा पापबुद्धिना।
स्त्रीस्वभावश्चलो लोके मम दोषश्च दारुणः ॥ ३.६९.६ ॥
వైదర్భి క్రూరంగా ప్రవర్తించాలనుకుంది! ఆ నీచుడు, పాపబుద్ధిగలవాడు ఆమెను మోసగించాడు; దీనురాలైంది. లోకంలో స్త్రీ స్వభావం చంచలం; నా తప్పు కూడా భయంకరమైనది.
3.69.7
मम शोकेन संविग्ना नैराश्यात्तनुमध्यमा ।
नैवं सा कर्हिचित्कुर्यात्सापत्या च विशेषतः ॥ ३.६९.७ ॥
నా శోకంతో కలవరపడి, నిరాశతో సన్నని నడుము గల ఆమె అలా ఎప్పుడూ చేసి ఉండేది కాదు; ముఖ్యంగా సవతి విషయంలో అసలు చేయదు.
3.69.8
यदत्र सत्यं वाऽसत्यं गत्वा वेत्स्यामि निश्चयम् ।
ऋतुपर्णस्य वै काममात्मार्थं च करोम्यहम् ॥ ३.६९.८ ॥
ఇందులో నిజమో అబద్ధమో, అక్కడికి వెళ్ళి నిశ్చయంగా తెలుసుకుంటాను; ఋతుపర్ణుని కోరిక కోసం, నా స్వప్రయోజనం కోసం నేను ఇది చేస్తాను.
3.69.9
इति निश्चित्य मनसा बाहुको दीनमानसः ।
कृतालुरुवाचेदमृतुपर्णं जनाधिपम् ॥ ३.६९.९ ॥
మనసులో ఇలా నిశ్చయించుకొని, దుఃఖిత మనస్కుడైన బాహుకుడు చేతులు జోడించి జనాధిపతి ఋతుపర్ణునితో ఇలా అన్నాడు.
3.69.10
प्रतिजानामि ते वाक्यं गमिष्यामि नराधिप ।
एकाह्ना पुरुषव्याघ्र विदर्भनगरीं नृप।
तत्रादित्योदये काले श्वो विदर्भान्गमिष्यसि ॥ ३.६९.१० ॥
నేను మీకు మాట ఇస్తున్నాను, ఓ నరాధిపా, నేను వెళ్తాను. ఓ పురుషవ్యాఘ్రా, రాజా, ఒకే రోజులో విదర్భ నగరానికి; అక్కడ సూర్యోదయ సమయానికి, రేపు మీరు విదర్భలకు చేరుకుంటారు.
3.69.11
एवमुक्तोऽब्रवीद्राजा बाहुकं प्रहसन्निव ।
किं ते कामं करोम्यद्य तुष्टोऽस्मि तव बाहुक ॥ ३.६९.११ ॥
ఇలా చెప్పబడగా రాజు బాహుకునితో నవ్వుతున్నట్లుగా ఇలా అన్నాడు: "నీ కోరిక ఏమిటి? ఈ రోజు దాన్ని నేను తీరుస్తాను; ఓ బాహుకా, నేను నీతో సంతోషంగా ఉన్నాను."
3.69.12
यावद्यानमिदं सज्जमृतुपर्ण करोम्यहम् ॥ ३.६९.१२ ॥
ఈ రథం సిద్ధమయ్యే వరకు, ఓ ఋతుపర్ణా, నేను దాన్ని సిద్ధం చేస్తాను.
3.69.13
ततः परीक्षामश्वानां चक्रे राजन्स बाहुकः ।
अश्वशालामुपागम्य भागस्वरिनृपाज्ञया ॥ ३.६९.१३ ॥
అప్పుడు ఓ రాజా, ఆ బాహుకుడు రాజాజ్ఞతో అశ్వశాలకు వెళ్ళి గుర్రాలను పరీక్షించాడు.
3.69.14
स त्वर्यमाणो बहुश ऋतुपर्णन बाहुकः ।
अश्वाञ्जिज्ञासमानो वै विचार्य च पुनःपुनः।
अध्यगच्छत्कृशानश्वान्समर्थानध्वनि क्षमान् ॥ ३.६९.१४ ॥
అతడు ఋతుపర్ణుని తొందరతో పదేపదే ఆలోచించి, గుర్రాలను తెలుసుకోవాలని కోరి, బలహీనంగా కనిపించినా దారిలో శక్తివంతమైన గుర్రాలను కనుగొన్నాడు.
3.69.15
तेजोबलसमायुक्तान्कुलशीलसमन्वितान् ।
वर्जिताँल्लक्षणैर्हीनैः पृथुप्रोथान्महाहनून् ॥ ३.६९.१५ ॥
తేజస్సు, బలంతో కూడినవి, ఉత్తమ వంశ స్వభావాలు కలిగినవి, దుర్లక్షణాలు లేనివి, విశాలమైన ముక్కు రంధ్రాలు, పెద్ద దవడలు కలవి.
3.69.16
शुद्धान्दशभिरावर्तैः सिन्धुजान्वातरंहसः ।
दृश्यमानान्कृशानङ्गैर्जवेनाप्रतिमान्पथि ॥ ३.६९.१६ ॥
దోషరహితమైనవి, పది సుడులు కలవి, సింధు దేశంలో జన్మించినవి, గాలివేగంతో పరుగెత్తేవి; శరీరంలో కృశించినట్లు కనిపించినా దారిలో వేగంలో సాటిలేనివి.
3.69.17
तान्दृष्ट्वा दुर्बलान्नाजा प्राह कोपसमन्वितः ।
किमिदं प्रार्थितं कर्तुं प्रलब्धव्या न ते वचम् ॥ ३.६९.१७ ॥
ఆ బలహీనమైన గుర్రాలను చూసి రాజు కోపంతో ఇలా అన్నాడు: "నువ్వు ఇలా ఎందుకు కోరి ఎంచుకున్నావు? నీ మాటలతో నేను మోసపోకూడదు."
3.69.18
कथमल्पबलप्राणा वक्ष्यन्तीमे हया रथम् ।
महानध्वा स चैकाह्ना गन्तव्यः कथमीदृशैः ॥ ३.६९.१८ ॥
తక్కువ బలం, ప్రాణశక్తి ఉన్న ఈ గుర్రాలు రథాన్ని ఎలా లాగుతాయి? ఇలాంటి వాటితో ఆ పెద్ద దారిని ఒక్క రోజులో ఎలా దాటగలము?
3.69.19
एको ललाटे द्वे मूर्ध्नि द्वौद्वौ पार्श्वोपपार्श्वयोः ।
द्वौद्वौ वक्षसि विज्ञैर्यौ प्रयाणे चैक एव तु ॥ ३.६९.१९ ॥
నుదుటిపై ఒకటి, తలపై రెండు, ప్రక్కలు, ఉపప్రక్కలపై ఒక్కొక్కటి రెండేసి, ఛాతీపై రెండేసి; ప్రయాణంలో జ్ఞానులు గుర్తించే లక్షణాలు ఇవి; కానీ నిజంగా ఒక్కటే శుభం.
3.69.20
एते हया गमिष्यन्ति विदर्भान्नात्र संशयः ।
यानन्यान्मन्यसे राजन्ब्रूहि तान्योजयामिते ॥ ३.६९.२० ॥
ఈ గుర్రాలు విదర్భకు వెళ్తాయి; ఇందులో సందేహం లేదు. రాజా, మరే గుర్రాలను మీరు ఉత్తమమని భావిస్తే చెప్పండి, వాటినే కట్టెదను.
3.69.21
त्वमेव हयतत्त्वज्ञः कुशलो ह्यसि बाहुक ।
यान्मन्यसे समर्थास्त्वं क्षिप्रं तानेव योजय ॥ ३.६९.२१ ॥
బాహుకా, గుర్రాల తత్వాన్ని తెలిసినవాడవు, సమర్థుడవు నీవే. సమర్థమని నీవు భావించే వాటినే త్వరగా కట్టు.
3.69.22
ततः सदश्वांश्चतुरः कुलशीलसमन्वितान् ।
योजयामास कुशलो जवयुक्तान्रथे नलः ॥ ३.६९.२२ ॥
తరువాత నైపుణ్యుడైన నలుడు మంచి వంశమూ స్వభావమూ కలిగిన, వేగంగా పరుగెత్తే నాలుగు మంచి గుర్రాలను రథానికి కట్టాడు.
3.69.23
ततो युक्तं रथं राजा समारोहत्त्वरान्वितः ।
अथ पर्यपतन्भूमौ जानुभिस्ते हयोत्तमाः ॥ ३.६९.२३ ॥
అప్పుడు రాజు పూన్చిన రథమెక్కి త్వరపడ్డాడు; అంతలో ఆ ఉత్తమ గుర్రాలు మోకాళ్లపై నేలపై పడిపోయాయి.
3.69.24
ततो नरवरः श्रीमान्नलो राजा विशांपते ।
सान्त्वयामास तानश्वांस्तेजोबलसमन्वितान् ॥ ३.६९.२४ ॥
తరువాత ప్రజాపతీ, శ్రీమంతుడైన నలరాజు, నరశ్రేష్ఠుడు, తేజస్సు బలం కలిగిన ఆ గుర్రాలను ఓదార్చాడు.
3.69.25
रश्मिभिश्च समुद्यम्य नलो यातुमियेष सः ।
सूतमारोप्य वार्ष्णेयं जवमास्थाय वै परम् ॥ ३.६९.२५ ॥
పగ్గాలను పట్టుకుని నలుడు వెళ్లాలని కోరాడు. వార్ష్ణేయుడిని (సారథిని) రథంపై ఎక్కించి, అత్యంత వేగాన్ని అవలంబించాడు.
3.69.26
ते चोद्यमाना विधिवद्बाहुकेन हयोत्तमाः ।
समुत्पेतुरिवाकाशं रथिनं मोहयन्ति च ॥ ३.६९.२६ ॥
బాహుకుడు విధిగా ప్రేరేపించగా ఆ ఉత్తమ అశ్వాలు ఆకాశంలోకి ఎగిరినట్లు దూకి, రథికుడిని మోహింపజేశాయి.
3.69.27
तथा तु दृष्ट्वा तानश्वान्वहतो वातरंहसः ।
अयोध्याधिपतिः श्रीमान्विस्मयं परमं ययौ ॥ ३.६९.२७ ॥
గాలివేగంతో పరుగెత్తే ఆ అశ్వాలు అలా లాగుతుండటం చూసి, అయోధ్యాధిపతి శ్రీమంతుడు అత్యంత విస్మయం చెందాడు.
3.69.28
रथघोषं तु तं श्रुत्वा हयसंग्रहणं च तत् ।
वार्ष्णेयश्चिन्तयामास बाहुकस्य हयज्ञताम् ॥ ३.६९.२८ ॥
ఆ రథధ్వనిని, అశ్వాలను నియంత్రించే ఆ పద్ధతిని విని, వార్ష్ణేయుడు బాహుకుని అశ్వవిద్యా నైపుణ్యం గురించి ఆలోచించాడు.
3.69.29
किंनु स्यान्मातलिरयं देवराजस्य सारथिः ।
तथा तल्लक्षणं वीरे बाहुके दृश्यते महत् ॥ ३.६९.२९ ॥
ఇతడు దేవేంద్రుని సారథి మాతలియా? వీరుడైన బాహుకునిలో అలాంటి గొప్ప లక్షణాలే కనిపిస్తున్నాయి.
3.69.30
शालिहोत्रोऽथ किंतु स्याद्धयानां कुलतत्त्ववित् ।
मानुपं समनुप्राप्तो वपुः परमशोभनम् ॥ ३.६९.३० ॥
లేక అశ్వాల వంశతత్త్వం తెలిసిన శాలిహోత్రుడా? మానవ రూపంలో అత్యంత సుందరమైన ఆకారాన్ని పొందినవాడా?
3.69.31
उताहोस्विद्भवेद्राजा नलः परपुरंजयः ।
सोयं नृपतिरायात इत्येवं समचिन्तयत् ॥ ३.६९.३१ ॥
లేదా శత్రునగరాలను జయించిన నలుడే కావచ్చు. ఈ రాజు వచ్చాడు అని అతడు ఇలా ఆలోచించాడు.
3.69.32
अथवाऽयंनलात्प्राप्तो विद्यां तामेव बाहुकः ।
तुल्यं हि लक्षये ज्ञानं बाहुकस्य नलस्य च ॥ ३.६९.३२ ॥
లేదా ఇతడు బాహుకుడై నలుని నుండి ఆ విద్యను పొంది ఉండవచ్చు. బాహుకుని జ్ఞానం, నలుని జ్ఞానం సమానంగా కనిపిస్తున్నాయి.
3.69.33
अपिचेदं वयस्तुल्यं बाहुकस्य नलस्य च ।
नायं नलो महावीर्यस्तद्विद्यश्च भविष्यति ॥ ३.६९.३३ ॥
ఇంకా, బాహుకుడు, నలుడు ఇద్దరి వయస్సు సమానంగా ఉంది. ఇతడు మహావీర్యుడైన నలుడు కాడు, ఆ విద్యను తెలిసినవాడూ కాడు.
3.69.34
प्रच्छन्ना हि महात्मानश्चरन्ति पृथिवीमिमाम् ।
दैवेन विधिना युक्ताः शास्त्रोक्तैश्च निरूपणैः ॥ ३.६९.३४ ॥
మహాత్ములు మారువేషంలో ఈ భూమిపై సంచరిస్తారు; వారు దైవ విధానంతో, శాస్త్రోక్త నిరూపణలతో కూడినవారు.
3.69.35
भवेन्न मतिभेदो मे गात्रवैरूप्यता प्रति ।
प्रमाणात्परिहीनस्तु भवेदिति मतिर्मम ॥ ३.६९.३५ ॥
అవయవాల వికృతత్వం గురించి నాకు భిన్నాభిప్రాయం ఉండకూడదు. ఎత్తులో కొంత తక్కువగా ఉండవచ్చు అని నా అభిప్రాయం.
3.69.36
वयःप्रमाणं तत्तुल्यं रूपेण तु विपर्ययः ।
नलं सर्वगुणैर्युक्तं मन्ये बाहुकमन्ततः ॥ ३.६९.३६ ॥
వయస్సు కొలత సమానంగా ఉంది, కానీ రూపంలో విరుద్ధంగా ఉంది. చివరికి, అన్ని గుణాలతో కూడిన నలుడిగానే బాహుకుని నేను భావిస్తున్నాను.
3.69.37
एवं विचार्य बहुशो वार्ष्णोयः पर्यचिन्तयत् ।
हृदयेन महाराज पुण्यश्लोकस्य सारथिः ॥ ३.६९.३७ ॥
ఈ విధంగా పలుమార్లు ఆలోచించి వార్ష్ణేయుడు మనసులో ఆలోచించాడు, మహారాజా, పుణ్యశ్లోకుని సారథి.
3.69.38
ऋतुपर्णश्च राजेनद्रो बाहुकस्य हयज्ञताम् ।
चिन्तयन्मुमुदे राजा सहवार्ष्णेयसारथिः ॥ ३.६९.३८ ॥
రాజేంద్రుడైన ఋతుపర్ణుడు బాహుకుని అశ్వవిద్యా నైపుణ్యాన్ని ఆలోచిస్తూ సంతోషించాడు, వార్ష్ణేయ సారథితో కలిసి.
3.69.39
ऐकाग्र्यं च तथोत्साहं हयसंग्रहणं च तत् ।
कौशलं चापि संप्रेक्ष्य परां सुदमवाप ह ॥ ३.६९.३९ ॥
ఏకాగ్రత, అలాగే ఉత్సాహం, గుర్రాలను అదుపు చేయడం, ఆ నైపుణ్యాన్ని చూసి అతను అత్యంత ఆనందం పొందాడు.