મહાભારત · અધ્યાય 3.70

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

શબ્દાર્થ સાથે વાંચો

3.70.1

स नदीः पर्वतांश्चैव वनानि च सरांसि च ।
अचिरेणातिचक्राम स्वेचरः खे चरन्निव ॥ ३.७०.१ ॥

તેણે નદીઓ, પર્વતો, વનો અને સરોવરો ક્ષણમાં ઓળંગ્યાં, જાણે આકાશમાં સ્વેચ્છાએ વિહરતો હોય.

3.70.2

तथा प्रयाते तु रथे तदा भागस्वरिर्नृपः ।
उत्तरीयमधोपश्यद्धष्टं परपुरंजयः ॥ ३.७०.२ ॥

એ રીતે રથ આગળ વધ્યો ત્યારે શત્રુનગરો જીતનાર રાજા ભાગસ્વરીએ નીચે પોતાનું ઉત્તરીય પડેલું જોયું.

3.70.3

ततः स त्वरमाणस्तु पटे निपतिते तदा ।
ग्रहीष्यामीति तं राजा नलमाह महामनाः ॥ ३.७०.३ ॥

પછી વસ્ત્ર પડતાં, મહામનસ્વી રાજાએ ઉતાવળથી નળને કહ્યું, 'હું તે લઈ લઈશ.'

3.70.4

निगृह्णीष्व महाबुद्धे हयानेतान्महाजवान् ।
वार्ष्णेयो यावदेनं मे पटमानयतामिह ॥ ३.७०.४ ॥

'હે મહાબુદ્ધિ, આ વેગવાન ઘોડાઓને રોકી રાખ; વાર્ષ્ણેય મારું વસ્ત્ર અહીં લાવે ત્યાં સુધી.'

3.70.5

नलस्तं प्रत्युवाचाथ दूरे भ्रष्टः पटस्तव ।
योजनं समतिक्रान्तो नाहर्तुं शक्यते पुनः ॥ ३.७०.५ ॥

ત્યારે નળે તેને ઉત્તર આપ્યો, 'તમારું વસ્ત્ર દૂર પડી ગયું છે; એક યોજન આગળ વીતી ગયું છે, હવે તે પાછું લાવી શકાય તેમ નથી.'

3.70.6

एवमुक्ते नलेनाथ नातिप्रीतमना नृपः ।
आससाद वने राजन्फलवन्तं बिभीतकम् ॥ ३.७०.६ ॥

નળે એમ કહ્યું ત્યારે રાજા બહુ પ્રસન્ન મનથી નહીં, વનમાં ફળોથી ભરેલા બિભીતક વૃક્ષ પાસે પહોંચ્યો.

3.70.7

तं दृष्ट्वा बाहुकं राजा त्वरमाणोऽभ्यभापत ।
ममापि सूत पश्य त्वं संख्याने परमं बलम् ॥ ३.७०.७ ॥

તે બાહુકને જોઈને રાજા ઉતાવળે બોલ્યા, હે સૂત, ગણતરીમાં મારું પરમ કૌશલ્ય પણ તું જો.

3.70.8

सर्वः सर्वं न जानाति सर्वज्ञो नास्ति कश्चन ।
नैकत्र परिनिष्ठाऽस्ति ज्ञानस्य पुरुषे क्वचित् ॥ ३.७०.८ ॥

કોઈ સર્વ કંઈ જાણતું નથી; સર્વજ્ઞ કોઈ નથી. એક પુરુષમાં જ્ઞાનની પૂર્ણ સિદ્ધિ ક્યારેય હોતી નથી.

3.70.9

वृक्षेऽस्मिन्यानि पर्णानि फलामेकं च बाहुक ।
पतितान्यपि यान्यत्रतत्रैकमधिकं कृतम् ॥ ३.७०.९ ॥

હે બાહુક, આ વૃક્ષ પરનાં જેટલાં પાંદડાં અને ફળો છે, અને અહીંતહીં પડેલાં છે, તેમાં એક વધારે ગણાયું છે.

3.70.10

एवपत्राधिकं चात्र फलमेकं च बाहुक ।
फलकोट्यपि पत्राणां द्वयोरपि च शाखयोः।
प्रवक्ष्यामि फलान्यत्र यानि संख्यास्यते भवान् ॥ ३.७०.१० ॥

આ રીતે અહીં પાંદડાં એક વધારે છે, અને ફળ પણ એક. હે બાહુક, બંને ડાળીઓનાં પાંદડાંની કરોડ સંખ્યા પણ હું કહીશ; અને તું અહીં જે ફળ ગણશે તે પણ કહીશ.

3.70.11

प्रचिनुह्यस्य शाखे द्वे याश्चाप्यन्याः प्रशाखिकाः ।
आभ्यां फलसहस्रे द्वे पञ्चोनं शतमेव च ॥ ३.७०.११ ॥

આ વૃક્ષની બે ડાળીઓ અને બીજી નાની ડાળીઓ ગણ. આ બંનેથી બે હજાર ફળ, અને પાંચ ઓછા સો.

3.70.12

ततो रथादवप्लुत्य राजानं बाहुकोऽब्रवीत् ।
परोक्षमिव मे राजन्कत्थसे शत्रुकर्शन ॥ ३.७०.१२ ॥

ત્યારે રથમાંથી કૂદીને બાહુક રાજાને બોલ્યો: હે રાજન, હે શત્રુઓને પીડનાર, તું મારાથી અજાણ્યું હોય તેમ બડાઈ મારે છે.

3.70.13

प्रत्यक्षमेतत्कर्ताऽस्मि शातयित्वा विभीतकम् ।
अथ ते गणिते राजन्द्विजामाम्यपरोक्षताम् ॥ ३.७०.१३ ॥

આ પ્રત્યક્ષ છે; હું વિભીતક વૃક્ષ કાપીને તેની ગણતરી કરી બતાવીશ. હે રાજન, ગણતરીમાં તમને એ અપરોક્ષ કુશળતા મળશે.

3.70.14

प्रत्यक्षं ते महाराज् गणयिष्ये विभीतकम् ।
अहं हि नाभिजानामि भवेदेव नवेति वा ॥ ३.७०.१४ ॥

હે મહારાજ, તમારી સામે હું વિભીતક વૃક્ષનાં ફળો ગણીશ. તે નવ છે કે બીજી સંખ્યામાં, તે મને ચોક્કસ ખબર નથી.

3.70.15

संख्यास्यामि फलान्यस्य पशय्तस्ते जनाधिप ।
मुहूर्तमपि वार्ष्णेयो रश्मीन्यच्छतु वाजिनाम् ॥ ३.७०.१५ ॥

હે જનાધિપ, તમે જોતા હો ત્યારે હું તેનાં ફળ ગણીશ. વાર્ષ્ણેય એક ક્ષણ ઘોડાઓની લગામ પકડો.

3.70.16

तमब्रवीन्नृपः सूतं नायं कालो विलम्बितुम् ।
बाहुकस्त्वब्रवीदेनं परं यत्नं समास्थितः ॥ ३.७०.१६ ॥

રાજાએ તે સારથિને કહ્યું, "આ વિલંબ કરવાનો સમય નથી." પણ બાહુકે પૂરા પ્રયત્નથી તેને ઉત્તર આપ્યો.

3.70.17

प्रतीक्षस्व मुहूर्तं त्वमथवा त्वरते भवान् ।
एष याति शिवः पन्था याहि वार्ष्णेयसारथिः ॥ ३.७०.१७ ॥

એક ક્ષણ રાહ જુઓ, અથવા તમે ઉતાવળમાં છો? આ શુભ માર્ગ છે; વાર્ષ્ણેય સારથિ સાથે જાઓ.

3.70.18

अब्रवीदृतुपर्णस्तं सान्त्वयन्कुरुनन्दन ।
त्वभेव यन्ता नान्योस्ति पृथिव्यामपि बाहुक ॥ ३.७०.१८ ॥

ત્યારે ઋતુપર્ણે તેને આશ્વાસન આપતા કહ્યું, "હે કુરુનંદન, હે બાહુક, પૃથ્વી પર પણ તારા જેવો બીજો સારથિ નથી."

3.70.19

त्वत्कृतेयातुमिच्छामि विदर्भान्हयकोविद ।
शरणं त्वांप्रपन्नोस्मि न विघ्नं कर्तुमर्हसि ॥ ३.७०.१९ ॥

હે અશ્વવિદ્યામાં નિપુણ, તમારા કારણે હું વિદર્ભ જવા ઇચ્છું છું. હું તમારી શરણે આવ્યો છું; વિઘ્ન ન કરો.

3.70.20

कामं च ते करिष्यामि यन्मां वक्ष्यसि बाहुक ।
विदर्भान्यदि यात्वाऽद्य सूर्यं दर्शयितासि मे। ॥ ३.७०.२० ॥

હે બાહુક, તું મને જે કહેશે તે હું આનંદથી કરીશ. જો તું આજે જ વિદર્ભ પહોંચાડીશ, તો મને સૂર્ય બતાવ્યો ગણાશે.

3.70.21

अथाब्रवीद्बाहुकस्तं संख्यायच बिभीतकम् ।
ततो विदर्भान्यास्यामि कुरुष्वैवं वचो मम ॥ ३.७०.२१ ॥

પછી બાહુકે તેને કહ્યું, "બિભીતક વૃક્ષને ગણી લે. પછી હું વિદર્ભ જઈશ; મારી વાત આ રીતે કર."

3.70.22

अकाम इव तं राजा गणयस्वेत्युवाच ह ।
एकदेशं च शाखायाः समादिष्टं मयाऽनघ ॥ ३.७०.२२ ॥

અનિચ્છાથી હોય તેમ રાજાએ તેને કહ્યું, "ગણ." હે નિષ્પાપ, મેં કહેલી ડાળીનો એક ભાગ ગણ.

3.70.23

गणयस्वाश्वतत्वज्ञ ततस्त्वंप्रीतिमावह ।
सोऽवतीर्य रथात्तूर्णं शातयामास तं द्रुमम् ॥ ३.७०.२३ ॥

હે અશ્વતત્ત્વજ્ઞ, ગણ; પછી તું પ્રસન્નતા પ્રાપ્ત કર. તે તરત રથ પરથી ઊતરી તે વૃક્ષ પાડી નાખ્યું.

3.70.24

ततः स विस्मयाविष्टो राजानमिदमब्रवीत् ।
गणयित्वायथोक्तानि तावन्त्येव फलानि तु ॥ ३.७०.२४ ॥

પછી તે વિસ્મયથી ભરાઈ રાજાને બોલ્યો, "કહ્યા પ્રમાણે એટલાં જ ફળ મેં ગણ્યાં છે."

3.70.25

अत्युद्भुतमिदं राजन्दृष्टवानस्मि ते बलम् ।
श्रोतुमिच्छामि तां विद्यां ययैतज्ज्ञायते नृप ॥ ३.७०.२५ ॥

હે રાજન્, તમારું આ અત્યંત અદ્ભુત બળ મેં જોયું છે. હે નૃપ, જે વિદ્યાથી આ જાણી શકાય છે તે વિદ્યા સાંભળવા ઇચ્છું છું.

3.70.26

तमुवाच ततो राजा त्वरितो गमने नृप ।
विद्ध्यक्षहृदयज्ञं मां संख्याने च विशारदम् ॥ ३.७०.२६ ॥

ત્યારે રાજાએ ઉતાવળે તેને કહ્યું: હે નૃપ, મને પાસાના હૃદયને જાણનાર અને ગણતરીમાં નિપુણ જાણો.

3.70.27

बाहुकस्तमुवाचाथ देहि विद्याद्वयं च मे ।
मत्तोऽपि चाश्वहृदयं गृहाण पुरुपर्पभ ॥ ३.७०.२७ ॥

ત્યારે બાહુકે તેને કહ્યું: મને બે વિદ્યાઓ આપો, અને મારી પાસેથી પણ અશ્વહૃદય ગ્રહણ કરો, હે પુરુષશ્રેષ્ઠ.

3.70.28

ऋतुपर्णस्ततो राजा बाहुकं कार्यगौरवात् ।
हयज्ञानस्य लोभाच् तं तथेत्यब्रवीद्वचः ॥ ३.७०.२८ ॥

ત્યારે રાજા ઋતુપર્ણે કાર્યની ગંભીરતાને કારણે અને અશ્વવિદ્યાના લોભથી બાહુકને "એમ જ થાઓ" કહીને આ વચન કહ્યું.

3.70.29

यथोक्तं त्वं गृहाणेदमक्षाणां हृदयं परम् ।
निक्षेपो मेऽश्वहृदयं त्वयि तिष्ठतु बाहुक।
एवमुक्त्वा ददौ विद्यामृतुपर्णो नलाय वै ॥ ३.७०.२९ ॥

કહ્યા પ્રમાણે તમે પાસાનું આ પરમ હૃદય ગ્રહણ કરો. મારું અશ્વહૃદય તમારી પાસે થાપણ રૂપે રહે, હે બાહુક. એમ કહીને ઋતુપર્ણે નલને તે વિદ્યા આપી.

3.70.30

तस्याक्षहृदयज्ञस्य शरीरान्निःसृतः कलिः ।
कर्कोटकविषं तीक्ष्णं मुखात्सततमुद्वमन्।
कलेस्तस्य तदार्तस्य शापाग्निः स विनिःसृतः ॥ ३.७०.३० ॥

પાસાના હૃદયને જાણનારના શરીરમાંથી કલિ બહાર નીકળ્યો; તે મોઢેથી કર્કોટકનું તીક્ષ્ણ ઝેર સતત ઓકતો હતો. તે પીડિત કલિમાંથી શાપની અગ્નિ બહાર નીકળી.

3.70.31

सातेन कर्शितो राजादीर्घकालमनात्मवान् ॥ ३.७०.३१ ॥

કલિની પીડાથી ક્ષીણ થયેલો રાજા લાંબા સમય સુધી આત્મસંયમ વિનાનો રહ્યો.

तं भ्राम्तरूपं निःशोभं संक्लिष्टमकरोत्कलिः ।
ततो विषविमुक्तात्मा स्वंरूपमकरोत्कलिः।
तं शप्तुमैच्छत्कुपितो निषधाधिपतिर्नलः ।
ततो विषविमुक्तात्मा स्वंरूपमकरोत्कलिः।
तं शप्तुमैच्छत्कुपितो निषधाधिपतिर्नलः ॥ ३.७०.३२ ॥

તેણે તે ભ્રમિત રૂપવાળા, તેજહીન, પીડિત કલિને બનાવ્યો. પછી ઝેરથી મુક્ત થયેલા કલિએ પોતાનું રૂપ ધારણ કર્યું. ક્રોધિત નિષધાધિપતિ નલ તેને શાપ આપવા ઇચ્છતો હતો. પછી ઝેરથી મુક્ત થયેલા કલિએ પોતાનું રૂપ ધારણ કર્યું. ક્રોધિત નિષધાધિપતિ નલ તેને શાપ આપવા ઇચ્છતો હતો.