મહાભારત · અધ્યાય 3.71
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.71.1
ततो विदर्भान्संप्राप्तं सायाह्ने सत्यविक्रमम् ।
ऋतुपर्णं जना राज्ञे भीमाय प्रत्यवेदयन् ॥ ३.७१.१ ॥
પછી સાંજે સત્યપરાક્રમી ઋતુપર્ણ વિદર્ભ પહોંચ્યા એ સમાચાર લોકોએ રાજા ભીમને આપ્યા.
3.71.2
स भीमवचनाद्राजा कुण्डिनं प्राविशत्पुरम् ।
नादयन्रथघोषेण सर्वाः स विदिशो दिशः ॥ ३.७१.२ ॥
ભીમના કહેવાથી તે રાજા રથના ઘોષથી સર્વ દિશાઓ અને વિદિશાઓને ગજવતા કુંડિન નગરમાં પ્રવેશ્યા.
3.71.3
ततस्तं रथनिर्घोषं नलाश्वास्तत्र शुश्रुवुः ।
श्रुत्वा तु समहृष्यन्त पुरेव नलसन्निधौ ॥ ३.७१.३ ॥
ત્યાં નળના ઘોડાઓએ એ રથનો ઘોષ સાંભળ્યો; સાંભળીને તેઓ નગરમાં નળની સમીપે હોય તેમ હર્ષિત થયા.
3.71.4
दमयन्ती तु शुश्राव रथघोषं नलस्य तम् ।
यथा मेघस्य नदतो गम्भीरं जलदागमे ॥ ३.७१.४ ॥
દમયંતીએ નળના એ રથનો ઘોષ સાંભળ્યો; વરસાદની ઋતુના આગમનમાં ગર્જતા મેઘના ગંભીર ધ્વનિ જેવો.
3.71.5
परं विस्मयमापन्ना श्रुत्वा नादं महास्वनम् ।
नलेन संगृहीतेषु पुरेव नलवाजिषु।
सदृशं रथनिर्घोषं मेने भैमी तथा हयाः ॥ ३.७१.५ ॥
એ મહાન નાદ સાંભળીને ભૈમી અત્યંત વિસ્મિત થઈ; નળે પકડેલા ઘોડાઓમાં નગરની જેમ જ એ રથઘોષ છે એમ તેણે માન્યું.
3.71.6
प्रासादस्थाश्च शिखिनः शालास्थाश्चैव वारणाः ।
हयाश्च शुश्रुवुस्तस्य रथघोषं महीपतेः ॥ ३.७१.६ ॥
મહેલની અટારીઓ પરના મોર, શાળાઓમાં ઊભેલા હાથી અને ઘોડાઓએ એ મહીપતિનો રથઘોષ સાંભળ્યો.
3.71.7
तच्छ्रुत्वा रथनिर्घोषं वारणाः शिखिनस्तथा ।
प्रवेदुरुन्मुखा राजन्दृष्ट्वेव जलदोदयम् ॥ ३.७१.७ ॥
રથનો એ ઘોષ સાંભળીને હાથીઓ અને મોર પણ, હે રાજન, મેઘોદય જોયો હોય તેમ મોં ઊંચું કરીને ચીસ પાડવા લાગ્યા.
3.71.8
यथाऽसौ रथनिर्घोषः पूरयन्निव मेदिनीम् ।
ममाह्लादयते चेतो नल एव महीपतिः ॥ ३.७१.८ ॥
પૃથ્વીને ભરી દેતો એ રથનો ઘોષ મારા ચિત્તને આનંદિત કરે છે; તે ખરેખર ભૂપતિ નળ જ છે.
3.71.9
अद्य नन्द्राभवक्रं तं न पश्यामि नलं यदि ।
असंख्येयगुणं वीरं विनङ्क्ष्यामि न संशयः ॥ ३.७१.९ ॥
આજે અસંખ્ય ગુણોવાળા એ વીર નળને હું જો નહીં જોઉં, તો હું નાશ પામીશ, એમાં સંશય નથી.
3.71.10
यदि वै तस्य वीरस्य हाह्वोर्नाद्याहमन्तरम् ।
प्रविशामि सुखस्पर्शं नभविष्याम्यसंशयम् ॥ ३.७१.१० ॥
એ વીરની ભુજાઓ વચ્ચે આજે સુખસ્પર્શ સાથે જો હું પ્રવેશી ન શકું, તો હું નહીં રહું, એમાં સંશય નથી.
3.71.11
यदि मां मेघनिर्घोषो नोपगच्छति नैषधः ।
अद्य चामीकरप्रख्यं प्रवेक्ष्यामि हुताशनम् ॥ ३.७१.११ ॥
મેઘગર્જના જેવો સ્વર ધરાવતો એ નૈષધ નળ જો મારી પાસે નહીં આવે, તો આજે સોના જેવી કાંતિવાળા અગ્નિમાં હું પ્રવેશીશ.
3.71.12
यदि मां सिंहविक्रान्तो मत्तवारणविक्रमः ।
नाभिगच्छतिराजेन्द्रो विनङ्क्ष्यामि न संशयः ॥ ३.७१.१२ ॥
સિંહ જેવો પરાક્રમી અને મદમસ્ત હાથી જેવા શૌર્યવાળો એ રાજેન્દ્ર જો મારી પાસે નહીં આવે, તો હું નાશ પામીશ, એમાં સંશય નથી.
3.71.13
न स्मराम्यनृतं किंचिन्न स्मराम्यपकारताम् ।
न च पर्युषितं वाक्यं स्वैरेष्वपि महात्मनः ॥ ३.७१.१३ ॥
તે મહાત્માનું કોઈ જૂઠ મને યાદ નથી, કોઈ અપકાર યાદ નથી; મશ્કરીમાં પણ તેમણે કહેલું નિરર્થક વચન યાદ નથી.
3.71.14
प्रभुः क्षमावान्वीरश्च दाता चाप्यधिको नृपैः ।
अहो नीचानुवर्ती च क्लीबवन्मम नैषध ॥ ३.७१.१४ ॥
તેઓ સમર્થ, ક્ષમાશીલ, વીર અને દાતા હતા, બીજા રાજાઓથી પણ અધિક. અરેરે! હે નૈષધ, હવે તેઓ નીચોના અનુયાયી થઈ મારા માટે નપુંસક જેવા બની ગયા છે.
3.71.15
गुणांस्तस्य स्मरन्त्या मे तत्पराया दिवानिशम् ।
हृदयं दीर्यत इदं शोकात्प्रियविनाकृतम् ॥ ३.७१.१५ ॥
તેમના ગુણોનું સ્મરણ કરતાં, દિવસ-રાત તેમનામાં લીન રહેલું મારું આ હૃદય પ્રિયના વિયોગના શોકથી ફાટી રહ્યું છે.
3.71.16
एवं विलपमाना सा नष्टसंज्ञेव भारत ।
आरुरोह महद्वेश्म पुण्यश्लोकदिदृक्षया ॥ ३.७१.१६ ॥
હે ભારત! આ રીતે વિલાપ કરતી તે, જાણે ભાન ખોઈ બેઠી હોય તેમ, પુણ્યકીર્તિવાળાને જોવાની ઇચ્છાથી એક મોટા મહેલ પર ચઢી ગઈ.
3.71.17
ततो मध्यमकक्षायां ददर्श रथमास्थितम् ।
ऋतुपर्णं महीपालं सहवार्ष्णेयबाहुकम् ॥ ३.७१.१७ ॥
પછી તેણે મધ્ય આંગણામાં રથ પર ઊભેલા રાજા ઋતુપર્ણને, વાર્ષ્ણેય બાહુક સાથે જોયા.
3.71.18
ततोऽवतीर्य वार्ष्णएयो बाहुकश्च रथोत्तमात् ।
हयांस्तानवमुच्याथ स्थापयामासतू रथम् ॥ ३.७१.१८ ॥
પછી વાર્ષ્ણેય બાહુક એ ઉત્તમ રથ પરથી ઊતર્યો, તે ઘોડાઓને છોડ્યા, પછી રથ ઊભો રખાવ્યો.
3.71.19
सोऽवतीर्य रथोपस्थादृतुपर्णो नराधिपः ।
उपतस्थे महाराजं भीमं भीमपराक्रमम् ॥ ३.७१.१९ ॥
તે નરાધિપ ઋતુપર્ણ રથના આસનેથી ઊતરીને ભયંકર પરાક્રમી મહારાજ ભીમ સમક્ષ ઉપસ્થિત થયા.
3.71.20
तं भीमः प्रतिजग्राह पूजया परया मुदा ।
स तेन पूजितो राज्ञा ऋतुपर्णो नराधिपः ॥ ३.७१.२० ॥
ભીમે તેનું અત્યંત આદરથી અને આનંદથી સ્વાગત કર્યું; રાજા ભીમ દ્વારા સન્માનિત થયેલ નરાધિપ ઋતુપર્ણ.
3.71.21
स तत्र कुण्डिने रम्ये वसमानो महीपतिः ।
न च किंचित्तदाऽपश्यत्प्रेक्षमाणो मुहुर्मुहुः।
स तु राज्ञा समागम्य विदर्भपतिना तदा ॥ ३.७१.२१ ॥
તે મહીપતિ રમણીય કુંડિનમાં વસતાં વારંવાર જોતો રહ્યો; પણ ત્યારે તેને કંઈ દેખાયું નહીં. પછી વિદર્ભના રાજાને મળીને.
3.71.22
किं कार्यं स्वागतं तेऽस्तु राज्ञा पृष्टः स भारत ।
नाभिजज्ञे स नृपतिर्दुहित्रर्थे समागतम् ॥ ३.७१.२२ ॥
"આપનું શું કાર્ય છે? સ્વાગત હો" એમ રાજાએ પૂછ્યું; હે ભારત, પુત્રી માટે આવેલા તેને તે નૃપતિ ઓળખી શક્યો નહીં.
3.71.23
ऋतुपर्णोपि राजा स धीमान्सत्यपराक्रमः ।
राजानं राजपुत्रं वा न स्म पश्यति कंचन ॥ ३.७१.२३ ॥
તે ઋતુપર્ણ રાજા પણ, બુદ્ધિમાન અને સત્યપરાક્રમી, કોઈ રાજા કે રાજકુમારને જોતો નહોતો.
3.71.24
नैव स्वयंवरकथां न च विप्रसमागमम् ।
न चान्यं कंचिदारम्भं स्वयंवरविधिं प्रति ॥ ३.७१.२४ ॥
સ્વયંવરની કથા, બ્રાહ્મણોનું મિલન, કે સ્વયંવર વિધિ વિશેની બીજી કોઈ તૈયારી તેને જાણી નહોતી.
3.71.25
ततो विगणयद्राजा मनसा कोसलाधिपः ।
आगतोस्मीत्युवाचैनं भवन्तमभिवादुकः ॥ ३.७१.२५ ॥
ત્યારે કોસલના રાજાએ મનમાં વિચાર કરીને તેમને કહ્યું, 'હું આવ્યો છું, આપને અભિવાદન કરવા.'
3.71.26
राजापि च स्मयन्भीमो मनसा समचिन्तयत् ।
अधिकं योजनशतं तस्यागमनकारणम्।
ग्रामान्बहूनतिक्रम्य नाध्यगच्छद्यथातथम् ॥ ३.७१.२६ ॥
રાજા ભીમ પણ હસીને મનમાં વિચારવા લાગ્યો, 'તેના આવવાનું કારણ સો યોજનથી પણ વધુ દૂરનું છે.' ઘણાં ગામો વટાવ્યા છતાં સાચું કારણ તે જાણી શક્યો નહીં.
3.71.27
अल्पकार्यं विनिर्दिष्टं तस्यागमनकारणम् ।
पश्चादुदर्के ज्ञास्याप्रि कारणं यद्भविष्यति ॥ ३.७१.२७ ॥
'તેના આવવાનું કારણ એક નાની બાબત તરીકે કહેવામાં આવ્યું છે. પછી, ભવિષ્યમાં, જે થશે તેનું સાચું કારણ હું જાણીશ.'
3.71.28
नैतदेवं स नृपतिस्तं सत्कृत्य व्यसर्जयत् ।
विश्राम्यतामित्युवाच क्लान्तोसीति पुनःपुनः ॥ ३.७१.२८ ॥
'એવું નથી.' તે રાજાએ તેમનો સત્કાર કરીને તેમને વિદાય આપી; 'વિશ્રામ કરો, તમે થાકેલા છો' એમ વારંવાર કહ્યું.
3.71.29
स सत्कृतः प्रहृष्टात्मा प्रीतः प्रीतेन पार्थिवः ।
राजप्रेष्यैरनुगतो दिष्टं वेश्म समाविशत् ॥ ३.७१.२९ ॥
સત્કાર પામીને પ્રસન્ન હૃદયવાળો તે રાજા, આનંદિત થઈને રાજસેવકો સાથે નિયત નિવાસમાં પ્રવેશ્યો.
3.71.30
ऋतुपर्णे गते राजन्वार्ष्णेयसहिते नृपे ।
बाहुको रथमादाय रथशालामुपागमत् ॥ ३.७१.३० ॥
હે રાજન, ઋતુપર્ણ વાર્ષ્ણેય સાથે ગયા પછી, બાહુક રથ લઈને રથશાળામાં આવ્યો.
3.71.31
स मोचयित्वा तानश्वानुपचर्य च शास्त्रतः ।
स्वयं चैतान्समाश्वास्य रथोपस्थ उपाविशत् ॥ ३.७१.३१ ॥
તેણે તે ઘોડાઓને છોડ્યા, શાસ્ત્રાનુસાર તેમની સેવા કરી, પોતે તેમને આશ્વાસન આપીને રથના આસન પર બેઠો.
3.71.32
दमयन्त्यपि शोकार्ता दृष्ट्वा भागस्वरिं नृपम् ।
सूतपुत्रं च वार्ष्णेयं बाहुकं च तथाविधम् ॥ ३.७१.३२ ॥
શોકથી પીડિત દમયંતીએ પણ રાજા ભાગસ્વરિને, સૂતપુત્ર વાર્ષ્ણેયને અને તેવા બાહુકને જોયા.
3.71.33
चिन्तयामास वैदर्भी कस्यैष रथनिःस्वनः ।
नलस्येव महानासीन्न च पश्यामि नैषधम् ॥ ३.७१.३३ ॥
વિદર્ભની રાજકુમારીએ વિચાર્યું: 'આ કોના રથનો અવાજ છે? નળના જેવો એ મહાન છે, પણ હું નૈષધને જોતી નથી.'
3.71.34
वार्ष्णोयेन भवेन्नूनं विद्या सैवोपशिक्षिता ।
तेनाद्य रथनिर्घोषो नलस्येव महानभूत् ॥ ३.७१.३४ ॥
વાર્ષ્ણેયે ચોક્કસ એ વિદ્યા સારી રીતે શીખી હશે; તેથી આજે તેના રથની ગર્જના નળ જેવી મહાન બની છે.
3.71.35
कआहोस्विदृतुपर्णोऽपि यथा राजा नलस्यथा ।
यथाऽयंरथनिर्घोषो नैषधस्येव लक्ष्यते ॥ ३.७१.३५ ॥
શું આ ઋતુપર્ણ રાજા છે? અથવા નળની જેમ જ આ રથનો અવાજ નૈષધનો હોય એમ લાગે છે.
3.71.36
एवं सा तर्कयित्वा तु दमयन्ती विशांपते ।
दूतीं प्रस्थापयामास नैषधान्वेषणे शुभा ॥ ३.७१.३६ ॥
હે નરાધિપ, આ રીતે વિચારીને શુભ દમયંતીએ નૈષધની શોધ માટે એક દૂતીને મોકલી.