มหาภารตะ · อัธยายะ 3.71
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.71.1
ततो विदर्भान्संप्राप्तं सायाह्ने सत्यविक्रमम् ।
ऋतुपर्णं जना राज्ञे भीमाय प्रत्यवेदयन् ॥ ३.७१.१ ॥
ครั้งนั้น ในยามเย็น ประชาชนได้แจ้งแก่พระเจ้าภีมะว่า ฤตุปรรณะผู้มีวิกรมอันแท้จริงได้เสด็จมาถึงวิทรรภแล้ว
3.71.2
स भीमवचनाद्राजा कुण्डिनं प्राविशत्पुरम् ।
नादयन्रथघोषेण सर्वाः स विदिशो दिशः ॥ ३.७१.२ ॥
ตามพระดำรัสของพระเจ้าภีมะ พระราชาเสด็จเข้าสู่นครกุณฑินะ ทรงทำให้ทิศและอนุทิศทั้งปวงก้องด้วยเสียงรถศึกของพระองค์
3.71.3
ततस्तं रथनिर्घोषं नलाश्वास्तत्र शुश्रुवुः ।
श्रुत्वा तु समहृष्यन्त पुरेव नलसन्निधौ ॥ ३.७१.३ ॥
ม้าของนละได้ยินเสียงรถนั้นที่นั่น และเมื่อได้ยินแล้วก็พากันยินดี ราวกับว่าอยู่ในนครและอยู่ต่อหน้านละ
3.71.4
दमयन्ती तु शुश्राव रथघोषं नलस्य तम् ।
यथा मेघस्य नदतो गम्भीरं जलदागमे ॥ ३.७१.४ ॥
ฝ่ายทมยันตีได้ยินเสียงรถของนละนั้น ลึกซึ้งดุจเสียงคำรามของเมฆเมื่อฤดูฝนมาถึง
3.71.5
परं विस्मयमापन्ना श्रुत्वा नादं महास्वनम् ।
नलेन संगृहीतेषु पुरेव नलवाजिषु।
सदृशं रथनिर्घोषं मेने भैमी तथा हयाः ॥ ३.७१.५ ॥
เมื่อได้ยินเสียงอันดังกึกก้องนั้น พระนางไภมีก็อัศจรรย์ใจยิ่งนัก พระนางทรงดำริว่าเสียงรถนั้นเหมือนรถในนคร และม้าเหล่านั้นก็คือม้าของนละที่ถูกบังคับไว้
3.71.6
प्रासादस्थाश्च शिखिनः शालास्थाश्चैव वारणाः ।
हयाश्च शुश्रुवुस्तस्य रथघोषं महीपतेः ॥ ३.७१.६ ॥
นกยูงบนยอดปราสาท และช้างกับม้าที่ยืนอยู่ในโรงม้า ได้ยินเสียงรถของพระมหากษัตริย์องค์นั้น
3.71.7
तच्छ्रुत्वा रथनिर्घोषं वारणाः शिखिनस्तथा ।
प्रवेदुरुन्मुखा राजन्दृष्ट्वेव जलदोदयम् ॥ ३.७१.७ ॥
เมื่อได้ยินเสียงกึกก้องของรถนั้น ช้างและนกยูงก็เช่นกัน ข้าแต่พระราชา ต่างเงยหน้าขึ้นและร้องออกมา ดุจเห็นเมฆฝนผุดขึ้น
3.71.8
यथाऽसौ रथनिर्घोषः पूरयन्निव मेदिनीम् ।
ममाह्लादयते चेतो नल एव महीपतिः ॥ ३.७१.८ ॥
เสียงกึกก้องของรถนั้นราวกับเต็มไปทั่วพิภพ เสียงนั้นทำให้ใจของข้าพเจ้าชื่นบาน ที่แท้คงเป็นพระเจ้านละนั่นเอง
3.71.9
अद्य नन्द्राभवक्रं तं न पश्यामि नलं यदि ।
असंख्येयगुणं वीरं विनङ्क्ष्यामि न संशयः ॥ ३.७१.९ ॥
วันนี้หากข้าพเจ้าไม่ได้เห็นนละนั้น วีรบุรุษผู้มีคุณความดีนับไม่ถ้วน ข้าพเจ้าจะต้องสิ้นชีพแน่นอน ไม่มีข้อสงสัย
3.71.10
यदि वै तस्य वीरस्य हाह्वोर्नाद्याहमन्तरम् ।
प्रविशामि सुखस्पर्शं नभविष्याम्यसंशयम् ॥ ३.७१.१० ॥
หากวันนี้ข้าพเจ้าไม่อาจเข้าไปอยู่ในอ้อมแขนอันอ่อนโยนของวีรบุรุษนั้นได้ ข้าพเจ้าก็จะไม่มีอยู่อีก ไม่มีข้อสงสัย
3.71.11
यदि मां मेघनिर्घोषो नोपगच्छति नैषधः ।
अद्य चामीकरप्रख्यं प्रवेक्ष्यामि हुताशनम् ॥ ३.७१.११ ॥
หากนัยษธะผู้มีเสียงดังดุจฟ้าคำรามนั้นมิได้มาหาข้าพเจ้า วันนี้ข้าพเจ้าจะเข้าไปในกองไฟที่งดงามดุจทองคำ
3.71.12
यदि मां सिंहविक्रान्तो मत्तवारणविक्रमः ।
नाभिगच्छतिराजेन्द्रो विनङ्क्ष्यामि न संशयः ॥ ३.७१.१२ ॥
หากพระราชาผู้ประเสริฐแห่งกษัตริย์ ผู้ย่างก้าวดุจราชสีห์และมีพลังดุจช้างที่คลั่ง มิได้มาหาข้าพเจ้า ข้าพเจ้าจะสิ้นชีพ ไม่มีข้อสงสัย
3.71.13
न स्मराम्यनृतं किंचिन्न स्मराम्यपकारताम् ।
न च पर्युषितं वाक्यं स्वैरेष्वपि महात्मनः ॥ ३.७१.१३ ॥
ข้าพเจ้าไม่ระลึกถึงคำเท็จใด ๆ ของผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่นั้น และไม่ระลึกถึงการทำร้ายใด ๆ ต่อข้าพเจ้า ทั้งถ้อยคำไร้สาระที่เขากล่าวไว้ แม้แต่ในการเล่นสนุก
3.71.14
प्रभुः क्षमावान्वीरश्च दाता चाप्यधिको नृपैः ।
अहो नीचानुवर्ती च क्लीबवन्मम नैषध ॥ ३.७१.१४ ॥
พระองค์ทรงมีอำนาจ อดทนอดกลั้น กล้าหาญ และเอื้อเฟื้อ ยิ่งกว่ากษัตริย์ทั้งหลาย ข้าแต่นัยษธะ โอ้ พระองค์กลับคล้อยตามคนต่ำช้า และกลายเป็นเหมือนคนไร้ความเป็นชายต่อข้าพเจ้า
3.71.15
गुणांस्तस्य स्मरन्त्या मे तत्पराया दिवानिशम् ।
हृदयं दीर्यत इदं शोकात्प्रियविनाकृतम् ॥ ३.७१.१५ ॥
ข้าพเจ้าระลึกถึงคุณความดีของพระองค์ ทุ่มเทให้พระองค์ทั้งกลางวันและกลางคืน หัวใจของข้าพเจ้านี้กำลังแตกสลายด้วยความเศร้า เพราะต้องพลัดพรากจากผู้เป็นที่รัก
3.71.16
एवं विलपमाना सा नष्टसंज्ञेव भारत ।
आरुरोह महद्वेश्म पुण्यश्लोकदिदृक्षया ॥ ३.७१.१६ ॥
ข้าแต่ภารตะ นางคร่ำครวญเช่นนั้นราวกับสติสัมปชัญญะหายไป แล้วนางก็ขึ้นไปยังปราสาทอันใหญ่ด้วยความปรารถนาจะได้เห็นผู้มีชื่อเสียงอันศักดิ์สิทธิ์
3.71.17
ततो मध्यमकक्षायां ददर्श रथमास्थितम् ।
ऋतुपर्णं महीपालं सहवार्ष्णेयबाहुकम् ॥ ३.७१.१७ ॥
ต่อมา ในลานกลางปราสาท นางได้เห็นพระเจ้าฤตุปรรณะประทับอยู่บนรถ พร้อมด้วยวารษเณยะ คือพาหุกะ
3.71.18
ततोऽवतीर्य वार्ष्णएयो बाहुकश्च रथोत्तमात् ।
हयांस्तानवमुच्याथ स्थापयामासतू रथम् ॥ ३.७१.१८ ॥
ลำดับนั้น วารษเณยะ คือพาหุกะ ลงจากรถอันประเสริฐ ปลดม้าเหล่านั้น แล้วจึงให้จอดรถไว้
3.71.19
सोऽवतीर्य रथोपस्थादृतुपर्णो नराधिपः ।
उपतस्थे महाराजं भीमं भीमपराक्रमम् ॥ ३.७१.१९ ॥
ฤตุปรรณะ ผู้เป็นเจ้าแห่งมนุษย์ ลงจากที่นั่งบนรถ แล้วเข้าเฝ้าพระมหากษัตริย์ภีมะ ผู้มีพระปรีชาสามารถอันน่าเกรงขาม
3.71.20
तं भीमः प्रतिजग्राह पूजया परया मुदा ।
स तेन पूजितो राज्ञा ऋतुपर्णो नराधिपः ॥ ३.७१.२० ॥
พระเจ้าภีมะต้อนรับพระองค์ด้วยความเคารพอย่างยิ่งและด้วยความยินดี และฤตุปรรณะ ผู้เป็นเจ้าแห่งมนุษย์ ก็ได้รับเกียรติจากพระเจ้าภีมะ
3.71.21
स तत्र कुण्डिने रम्ये वसमानो महीपतिः ।
न च किंचित्तदाऽपश्यत्प्रेक्षमाणो मुहुर्मुहुः।
स तु राज्ञा समागम्य विदर्भपतिना तदा ॥ ३.७१.२१ ॥
กษัตริย์ผู้เป็นใหญ่แห่งแผ่นดินประทับอยู่ที่กุณฑินะอันงดงาม เฝ้ามองซ้ำแล้วซ้ำเล่า แต่ในเวลานั้นกลับไม่เห็นสิ่งใดเลย ครั้นได้พบกับพระราชาแห่งวิทรรภ
3.71.22
किं कार्यं स्वागतं तेऽस्तु राज्ञा पृष्टः स भारत ।
नाभिजज्ञे स नृपतिर्दुहित्रर्थे समागतम् ॥ ३.७१.२२ ॥
พระราชาตรัสถามว่า "ท่านมาด้วยกิจอันใด ขอให้ท่านได้รับการต้อนรับ" ดูก่อนภารตะ บุรุษผู้เป็นใหญ่แห่งมนุษย์นั้นไม่รู้จักผู้ที่มาเพราะเรื่องของพระธิดา
3.71.23
ऋतुपर्णोपि राजा स धीमान्सत्यपराक्रमः ।
राजानं राजपुत्रं वा न स्म पश्यति कंचन ॥ ३.७१.२३ ॥
แม้พระราชาฤตุปรรณะ ผู้ฉลาดและมีความกล้าหาญอันแท้จริง ก็มิได้เห็นกษัตริย์หรือพระราชกุมารองค์ใดเลย
3.71.24
नैव स्वयंवरकथां न च विप्रसमागमम् ।
न चान्यं कंचिदारम्भं स्वयंवरविधिं प्रति ॥ ३.७१.२४ ॥
พระองค์ไม่รู้เรื่องพิธีสวยัมวรเลย ทั้งการชุมนุมของพราหมณ์ และการเตรียมการอื่นใดเกี่ยวกับพิธีสวยัมวรก็ไม่รู้
3.71.25
ततो विगणयद्राजा मनसा कोसलाधिपः ।
आगतोस्मीत्युवाचैनं भवन्तमभिवादुकः ॥ ३.७१.२५ ॥
ครั้นนั้น พระราชาแห่งโกศล ทรงคิดคำนวณในพระทัย แล้วตรัสกับพระราชานั้นว่า "เรามาด้วยความปรารถนาจะถวายความเคารพท่าน"
3.71.26
राजापि च स्मयन्भीमो मनसा समचिन्तयत् ।
अधिकं योजनशतं तस्यागमनकारणम्।
ग्रामान्बहूनतिक्रम्य नाध्यगच्छद्यथातथम् ॥ ३.७१.२६ ॥
ฝ่ายพระราชาภีมะ ทรงยิ้มและคิดในพระทัยว่า "เหตุที่เขามานั้นอยู่ห่างออกไปเกินร้อยโยชน์" แม้จะผ่านหมู่บ้านมามากมาย ก็มิได้ทรงทราบเหตุที่แท้จริง
3.71.27
अल्पकार्यं विनिर्दिष्टं तस्यागमनकारणम् ।
पश्चादुदर्के ज्ञास्याप्रि कारणं यद्भविष्यति ॥ ३.७१.२७ ॥
"เหตุที่เขามานั้นถูกกล่าวว่าเป็นเรื่องเล็กน้อย ภายหลังในเวลาต่อไป เราจักทราบเหตุที่แท้จริง ไม่ว่าจะเป็นอย่างไรก็ตาม"
3.71.28
नैतदेवं स नृपतिस्तं सत्कृत्य व्यसर्जयत् ।
विश्राम्यतामित्युवाच क्लान्तोसीति पुनःपुनः ॥ ३.७१.२८ ॥
"ไม่ใช่อย่างนั้นเลย" พระราชานั้นทรงให้เกียรติแล้วส่งเขาไป ตรัสซ้ำแล้วซ้ำเล่าว่า "จงพักผ่อนเถิด เพราะท่านเหน็ดเหนื่อยแล้ว"
3.71.29
स सत्कृतः प्रहृष्टात्मा प्रीतः प्रीतेन पार्थिवः ।
राजप्रेष्यैरनुगतो दिष्टं वेश्म समाविशत् ॥ ३.७१.२९ ॥
พระราชาผู้นั้นได้รับการให้เกียรติ ใจเบิกบานและยินดี มีข้าราชบริพารของพระราชานำทางไปยังที่พักที่จัดไว้ให้ แล้วทรงเข้าไปพำนัก
3.71.30
ऋतुपर्णे गते राजन्वार्ष्णेयसहिते नृपे ।
बाहुको रथमादाय रथशालामुपागमत् ॥ ३.७१.३० ॥
ดูก่อนพระราชา เมื่อพระราชาฤตุปรรณะเสด็จไปพร้อมกับวารษณัยแล้ว บาหุกะก็นำรถม้ามาถึงโรงเก็บรถ
3.71.31
स मोचयित्वा तानश्वानुपचर्य च शास्त्रतः ।
स्वयं चैतान्समाश्वास्य रथोपस्थ उपाविशत् ॥ ३.७१.३१ ॥
เขาปลดม้าเหล่านั้นออก ดูแลตามตำราแล้ว และปลอบโยนม้าเหล่านั้นด้วยตนเอง จากนั้นจึงนั่งลงบนที่นั่งของรถ
3.71.32
दमयन्त्यपि शोकार्ता दृष्ट्वा भागस्वरिं नृपम् ।
सूतपुत्रं च वार्ष्णेयं बाहुकं च तथाविधम् ॥ ३.७१.३२ ॥
ฝ่ายทมยันตี ซึ่งเศร้าโศกทุกข์ระทม ได้เห็นพระราชาภาคสวริ วารษณัยบุตรของสารถี และบาหุกะซึ่งเป็นอยู่เช่นนั้น
3.71.33
चिन्तयामास वैदर्भी कस्यैष रथनिःस्वनः ।
नलस्येव महानासीन्न च पश्यामि नैषधम् ॥ ३.७१.३३ ॥
ทมยันตีผู้เป็นชาววิทรรภ ทรงคิดว่า "เสียงรถนี้เป็นของผู้ใดกันนะ ดังมากเหมือนของนละ แต่เราก็ไม่เห็นพระนิษัธเลย"
3.71.34
वार्ष्णोयेन भवेन्नूनं विद्या सैवोपशिक्षिता ।
तेनाद्य रथनिर्घोषो नलस्येव महानभूत् ॥ ३.७१.३४ ॥
คงเป็นเพราะวารษณัยได้รับการสอนศิลปะนั้นมาอย่างดีแน่นอน เสียงโครมครามของรถจึงดังมากวันนี้ เหมือนของนละ
3.71.35
कआहोस्विदृतुपर्णोऽपि यथा राजा नलस्यथा ।
यथाऽयंरथनिर्घोषो नैषधस्येव लक्ष्यते ॥ ३.७१.३५ ॥
นี่คือพระราชาฤตุปรรณะหรือ หรือเสียงโครมครามของรถนี้ เหมือนของนละ ดูเหมือนจะเป็นของพระนิษัธ
3.71.36
एवं सा तर्कयित्वा तु दमयन्ती विशांपते ।
दूतीं प्रस्थापयामास नैषधान्वेषणे शुभा ॥ ३.७१.३६ ॥
ดูก่อนพระราชาผู้เป็นใหญ่แห่งมนุษย์ ทมยันตีผู้เป็นมงคลคิดไตร่ตรองดังนี้แล้ว จึงส่งทูตไปตามหาพระนิษัธ