మహాభారతం · అధ్యాయం 3.71
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.71.1
ततो विदर्भान्संप्राप्तं सायाह्ने सत्यविक्रमम् ।
ऋतुपर्णं जना राज्ञे भीमाय प्रत्यवेदयन् ॥ ३.७१.१ ॥
అప్పుడు సాయంకాలం సత్యపరాక్రముడైన ఋతుపర్ణుడు విదర్భకు చేరాడని ప్రజలు రాజు భీముడికి తెలియజేశారు.
3.71.2
स भीमवचनाद्राजा कुण्डिनं प्राविशत्पुरम् ।
नादयन्रथघोषेण सर्वाः स विदिशो दिशः ॥ ३.७१.२ ॥
భీముని మాట ప్రకారం ఆ రాజు రథఘోషతో అన్ని దిశలను ఉపదిశలను ప్రతిధ్వనింపజేస్తూ కుండినపురంలో ప్రవేశించాడు.
3.71.3
ततस्तं रथनिर्घोषं नलाश्वास्तत्र शुश्रुवुः ।
श्रुत्वा तु समहृष्यन्त पुरेव नलसन्निधौ ॥ ३.७१.३ ॥
అక్కడ నలుని గుర్రాలు ఆ రథధ్వనిని విన్నాయి; విని, నలుని సమీపంలో నగరంలోనే ఉన్నట్లు ఎంతో ఆనందించాయి.
3.71.4
दमयन्ती तु शुश्राव रथघोषं नलस्य तम् ।
यथा मेघस्य नदतो गम्भीरं जलदागमे ॥ ३.७१.४ ॥
దమయంతి నలుని ఆ రథధ్వనిని విన్నది; వర్షాకాలం రాకముందు గర్జించే మేఘం యొక్క గంభీర ధ్వనిలా అది ఉంది.
3.71.5
परं विस्मयमापन्ना श्रुत्वा नादं महास्वनम् ।
नलेन संगृहीतेषु पुरेव नलवाजिषु।
सदृशं रथनिर्घोषं मेने भैमी तथा हयाः ॥ ३.७१.५ ॥
ఆ మహాధ్వనిని విని భైమి ఎంతో ఆశ్చర్యపడింది; నలుడు పట్టుకున్న గుర్రాలలో నగరంలో ఉన్నట్లే ఆ రథధ్వని ఉందని ఆమె భావించింది.
3.71.6
प्रासादस्थाश्च शिखिनः शालास्थाश्चैव वारणाः ।
हयाश्च शुश्रुवुस्तस्य रथघोषं महीपतेः ॥ ३.७१.६ ॥
ప్రాసాదాలపై ఉన్న నెమళ్ళు, శాలలలో నిలిచిన ఏనుగులు, గుర్రాలు ఆ మహీపతి రథధ్వనిని విన్నాయి.
3.71.7
तच्छ्रुत्वा रथनिर्घोषं वारणाः शिखिनस्तथा ।
प्रवेदुरुन्मुखा राजन्दृष्ट्वेव जलदोदयम् ॥ ३.७१.७ ॥
ఆ రథ ఘోషను విని ఏనుగులు, నెమళ్ళు కూడా, ఓ రాజా, మేఘోదయాన్ని చూసినట్లు తలలెత్తి అరిచాయి.
3.71.8
यथाऽसौ रथनिर्घोषः पूरयन्निव मेदिनीम् ।
ममाह्लादयते चेतो नल एव महीपतिः ॥ ३.७१.८ ॥
భూమిని నింపుతున్నట్లు ఆ రథ ఘోష నా మనసును ఆనందింపజేస్తోంది; అది నిజంగా భూపతి నలుడే.
3.71.9
अद्य नन्द्राभवक्रं तं न पश्यामि नलं यदि ।
असंख्येयगुणं वीरं विनङ्क्ष्यामि न संशयः ॥ ३.७१.९ ॥
ఈ రోజు అసంఖ్యాత గుణాలున్న ఆ వీరుడు నలుడిని నేను చూడకపోతే, నేను నశించిపోతాను; సందేహం లేదు.
3.71.10
यदि वै तस्य वीरस्य हाह्वोर्नाद्याहमन्तरम् ।
प्रविशामि सुखस्पर्शं नभविष्याम्यसंशयम् ॥ ३.७१.१० ॥
ఆ వీరుని బాహువుల మధ్య ఈ రోజు సుఖస్పర్శలో నేను ప్రవేశించలేకపోతే, నేను ఉండను; సందేహం లేదు.
3.71.11
यदि मां मेघनिर्घोषो नोपगच्छति नैषधः ।
अद्य चामीकरप्रख्यं प्रवेक्ष्यामि हुताशनम् ॥ ३.७१.११ ॥
మేఘగర్జన వంటి స్వరం కలిగిన ఆ నైషధుడు నలుడు నా దగ్గరకు రాకపోతే, ఈ రోజు బంగారు కాంతి గల అగ్నిలో నేను ప్రవేశిస్తాను.
3.71.12
यदि मां सिंहविक्रान्तो मत्तवारणविक्रमः ।
नाभिगच्छतिराजेन्द्रो विनङ्क्ष्यामि न संशयः ॥ ३.७१.१२ ॥
సింహంలా పరాక్రమించే, మత్త గజ పరాక్రమం గల ఆ రాజేంద్రుడు నా దగ్గరకు రాకపోతే, నేను నశించిపోతాను; సందేహం లేదు.
3.71.13
न स्मराम्यनृतं किंचिन्न स्मराम्यपकारताम् ।
न च पर्युषितं वाक्यं स्वैरेष्वपि महात्मनः ॥ ३.७१.१३ ॥
ఆ మహాత్ముని ఏ అసత్యమూ నాకు గుర్తులేదు, ఏ అపకారమూ గుర్తులేదు; చమత్కారంగానైనా ఆయన పలికిన వ్యర్థ వాక్యమూ గుర్తులేదు.
3.71.14
प्रभुः क्षमावान्वीरश्च दाता चाप्यधिको नृपैः ।
अहो नीचानुवर्ती च क्लीबवन्मम नैषध ॥ ३.७१.१४ ॥
ఆయన సమర్థుడు, క్షమాశీలి, వీరుడు, దాత; ఇతర రాజుల కంటే కూడా అధికుడు. అయ్యో! నైషధా, ఇప్పుడు ఆయన నీచులను అనుసరించేవాడై నాకు నపుంసకుడిలా అయ్యాడు.
3.71.15
गुणांस्तस्य स्मरन्त्या मे तत्पराया दिवानिशम् ।
हृदयं दीर्यत इदं शोकात्प्रियविनाकृतम् ॥ ३.७१.१५ ॥
ఆయన గుణాలను స్మరిస్తూ, రేయిపగలు ఆయననే ధ్యానిస్తూ ఉన్న నా ఈ హృదయం, ప్రియునిని కోల్పోయిన శోకంతో చీలిపోతోంది.
3.71.16
एवं विलपमाना सा नष्टसंज्ञेव भारत ।
आरुरोह महद्वेश्म पुण्यश्लोकदिदृक्षया ॥ ३.७१.१६ ॥
భారతా! ఇలా విలపిస్తూ ఆమె, స్పృహ కోల్పోయినదానిలా, పుణ్యకీర్తి గలవాడిని చూడాలనే కోరికతో ఒక పెద్ద మేడ ఎక్కింది.
3.71.17
ततो मध्यमकक्षायां ददर्श रथमास्थितम् ।
ऋतुपर्णं महीपालं सहवार्ष्णेयबाहुकम् ॥ ३.७१.१७ ॥
అప్పుడు ఆమె మధ్య ప్రాంగణంలో రథంపై నిలిచి ఉన్న రాజు ఋతుపర్ణుడిని, వార్ష్ణేయుడైన బాహుకుడితో కలిసి చూసింది.
3.71.18
ततोऽवतीर्य वार्ष्णएयो बाहुकश्च रथोत्तमात् ।
हयांस्तानवमुच्याथ स्थापयामासतू रथम् ॥ ३.७१.१८ ॥
అప్పుడు వార్ష్ణేయుడైన బాహుకుడు ఆ ఉత్తమ రథం నుంచి దిగి, ఆ గుర్రాలను విడిపించి, అనంతరం రథాన్ని నిలిపాడు.
3.71.19
सोऽवतीर्य रथोपस्थादृतुपर्णो नराधिपः ।
उपतस्थे महाराजं भीमं भीमपराक्रमम् ॥ ३.७१.१९ ॥
ఆ నరాధిపతి ఋతుపర్ణుడు రథపీఠం నుండి దిగి, భయంకర పరాక్రమశాలి మహారాజు భీముని ఎదుట నిలిచాడు.
3.71.20
तं भीमः प्रतिजग्राह पूजया परया मुदा ।
स तेन पूजितो राज्ञा ऋतुपर्णो नराधिपः ॥ ३.७१.२० ॥
భీముడు అతనిని అత్యంత గౌరవంతో, సంతోషంతో స్వీకరించాడు. ఆ రాజు భీమునిచే సత్కరించబడిన నరాధిపతి ఋతుపర్ణుడు.
3.71.21
स तत्र कुण्डिने रम्ये वसमानो महीपतिः ।
न च किंचित्तदाऽपश्यत्प्रेक्षमाणो मुहुर्मुहुः।
स तु राज्ञा समागम्य विदर्भपतिना तदा ॥ ३.७१.२१ ॥
ఆ మహీపతి రమ్యమైన కుండినంలో నివసిస్తూ మళ్ళీ మళ్ళీ చూశాడు; కానీ అప్పుడు ఏదీ కనబడలేదు. తరువాత విదర్భ రాజును కలిసి.
3.71.22
किं कार्यं स्वागतं तेऽस्तु राज्ञा पृष्टः स भारत ।
नाभिजज्ञे स नृपतिर्दुहित्रर्थे समागतम् ॥ ३.७१.२२ ॥
"మీ కార్యమేమిటి? స్వాగతం" అని రాజు అడిగినప్పుడు, ఓ భారతా, ఆ నృపతి కుమార్తె కోసం వచ్చిన అతన్ని గుర్తించలేకపోయాడు.
3.71.23
ऋतुपर्णोपि राजा स धीमान्सत्यपराक्रमः ।
राजानं राजपुत्रं वा न स्म पश्यति कंचन ॥ ३.७१.२३ ॥
ఆ ఋతుపర్ణ రాజు కూడా, బుద్ధిమంతుడు, సత్యపరాక్రమశాలి, ఏ రాజునూ లేదా రాజకుమారుడినీ చూడలేదు.
3.71.24
नैव स्वयंवरकथां न च विप्रसमागमम् ।
न चान्यं कंचिदारम्भं स्वयंवरविधिं प्रति ॥ ३.७१.२४ ॥
స్వయంవర కథనూ, బ్రాహ్మణుల సమాగమమూ, స్వయంవర విధి గురించిన మరే ఆరంభమూ అతనికి తెలియవు.
3.71.25
ततो विगणयद्राजा मनसा कोसलाधिपः ।
आगतोस्मीत्युवाचैनं भवन्तमभिवादुकः ॥ ३.७१.२५ ॥
అప్పుడు కోసల రాజు మనసులో ఆలోచించి అతనితో ఇలా అన్నాడు: 'నేను వచ్చాను, మిమ్మల్ని అభివాదం చేయడానికి.'
3.71.26
राजापि च स्मयन्भीमो मनसा समचिन्तयत् ।
अधिकं योजनशतं तस्यागमनकारणम्।
ग्रामान्बहूनतिक्रम्य नाध्यगच्छद्यथातथम् ॥ ३.७१.२६ ॥
రాజు భీముడు కూడా నవ్వి మనసులో ఆలోచించాడు: 'అతను రావడానికి కారణం వంద యోజనాలకు పైగా దూరం.' అనేక గ్రామాలు దాటినా యథార్థ కారణం తెలుసుకోలేకపోయాడు.
3.71.27
अल्पकार्यं विनिर्दिष्टं तस्यागमनकारणम् ।
पश्चादुदर्के ज्ञास्याप्रि कारणं यद्भविष्यति ॥ ३.७१.२७ ॥
'అతను రావడానికి కారణం చిన్న విషయంగానే చెప్పబడింది. తరువాత, భవిష్యత్తులో, ఏది జరుగుతుందో దాని నిజమైన కారణాన్ని నేను తెలుసుకుంటాను.'
3.71.28
नैतदेवं स नृपतिस्तं सत्कृत्य व्यसर्जयत् ।
विश्राम्यतामित्युवाच क्लान्तोसीति पुनःपुनः ॥ ३.७१.२८ ॥
'అలా కాదు.' ఆ రాజు అతనికి సత్కారం చేసి వీడ్కోలు ఇచ్చాడు; 'విశ్రాంతి తీసుకోండి, మీరు అలసిపోయారు' అని మళ్లీ మళ్లీ అన్నాడు.
3.71.29
स सत्कृतः प्रहृष्टात्मा प्रीतः प्रीतेन पार्थिवः ।
राजप्रेष्यैरनुगतो दिष्टं वेश्म समाविशत् ॥ ३.७१.२९ ॥
సత్కారం పొంది సంతోష హృదయంతో ఉన్న ఆ రాజు, సంతోషించి, రాజ సేవకులతో అనుసరించబడి నియమించిన నివాసంలో ప్రవేశించాడు.
3.71.30
ऋतुपर्णे गते राजन्वार्ष्णेयसहिते नृपे ।
बाहुको रथमादाय रथशालामुपागमत् ॥ ३.७१.३० ॥
ఓ రాజా, ఋతుపర్ణుడు వార్ష్ణేయునితో కలిసి వెళ్లిన తర్వాత, బాహుకుడు రథాన్ని తీసుకొని రథశాలకు చేరుకున్నాడు.
3.71.31
स मोचयित्वा तानश्वानुपचर्य च शास्त्रतः ।
स्वयं चैतान्समाश्वास्य रथोपस्थ उपाविशत् ॥ ३.७१.३१ ॥
అతడు ఆ గుర్రాలను విప్పి, శాస్త్రానుసారం వాటికి సేవ చేసి, తానే వాటికి ఊరట చెప్పి రథ ఆసనంపై కూర్చున్నాడు.
3.71.32
दमयन्त्यपि शोकार्ता दृष्ट्वा भागस्वरिं नृपम् ।
सूतपुत्रं च वार्ष्णेयं बाहुकं च तथाविधम् ॥ ३.७१.३२ ॥
దుఃఖంతో బాధపడిన దమయంతి కూడా భాగస్వరి రాజును, సూతపుత్రుడైన వార్ష్ణేయుడిని, అలాంటి బాహుకుడిని చూసింది.
3.71.33
चिन्तयामास वैदर्भी कस्यैष रथनिःस्वनः ।
नलस्येव महानासीन्न च पश्यामि नैषधम् ॥ ३.७१.३३ ॥
విదర్భ రాజకుమారి ఆలోచించింది: 'ఇది ఎవరి రథధ్వని? ఇది నలుని రథధ్వనిలా గొప్పగా ఉంది, కానీ నైషధుడిని నేను చూడటం లేదే.'
3.71.34
वार्ष्णोयेन भवेन्नूनं विद्या सैवोपशिक्षिता ।
तेनाद्य रथनिर्घोषो नलस्येव महानभूत् ॥ ३.७१.३४ ॥
వార్ష్ణేయుడు ఆ విద్యను బాగా నేర్చుకుని ఉండాలి; అందువల్ల నేడు అతని రథగర్జన నలుని రథగర్జనలా గొప్పగా మారింది.
3.71.35
कआहोस्विदृतुपर्णोऽपि यथा राजा नलस्यथा ।
यथाऽयंरथनिर्घोषो नैषधस्येव लक्ष्यते ॥ ३.७१.३५ ॥
ఇది ఋతుపర్ణుడా? లేక నలుడి వలెనే, ఈ రథధ్వని నైషధుడిదిలా కనిపిస్తోంది.
3.71.36
एवं सा तर्कयित्वा तु दमयन्ती विशांपते ।
दूतीं प्रस्थापयामास नैषधान्वेषणे शुभा ॥ ३.७१.३६ ॥
ఓ ప్రజాపతీ, ఇలా ఆలోచించి శుభురాలైన దమయంతి నైషధుడిని వెతకడానికి ఒక దూతికను పంపింది.