മഹാഭാരതം · അധ്യായം 3.71
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.71.1
ततो विदर्भान्संप्राप्तं सायाह्ने सत्यविक्रमम् ।
ऋतुपर्णं जना राज्ञे भीमाय प्रत्यवेदयन् ॥ ३.७१.१ ॥
പിന്നെ സായാഹ്നത്തിൽ സത്യപരാക്രമിയായ ഋതുപർണ്ണൻ വിദർഭത്തിൽ എത്തിയ വിവരം ജനങ്ങൾ രാജാവായ ഭീമനെ അറിയിച്ചു.
3.71.2
स भीमवचनाद्राजा कुण्डिनं प्राविशत्पुरम् ।
नादयन्रथघोषेण सर्वाः स विदिशो दिशः ॥ ३.७१.२ ॥
ഭീമന്റെ വാക്കനുസരിച്ച് ആ രാജാവ് രഥഘോഷത്താൽ എല്ലാ ദിശകളും ഉപദിശകളും മുഴക്കിക്കൊണ്ട് കുണ്ഡിനപുരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.
3.71.3
ततस्तं रथनिर्घोषं नलाश्वास्तत्र शुश्रुवुः ।
श्रुत्वा तु समहृष्यन्त पुरेव नलसन्निधौ ॥ ३.७१.३ ॥
അവിടെ നളന്റെ കുതിരകൾ ആ രഥഘോഷം കേട്ടു; കേട്ടപ്പോൾ നളന്റെ സമീപം നഗരത്തിൽത്തന്നെയെന്നപോലെ അവ സന്തോഷിച്ചു.
3.71.4
दमयन्ती तु शुश्राव रथघोषं नलस्य तम् ।
यथा मेघस्य नदतो गम्भीरं जलदागमे ॥ ३.७१.४ ॥
ദമയന്തി നളന്റെ ആ രഥഘോഷം കേട്ടു; മഴക്കാലം വരുമ്പോൾ ഗർജ്ജിക്കുന്ന മേഘത്തിന്റെ ഗംഭീരശബ്ദം പോലെ.
3.71.5
परं विस्मयमापन्ना श्रुत्वा नादं महास्वनम् ।
नलेन संगृहीतेषु पुरेव नलवाजिषु।
सदृशं रथनिर्घोषं मेने भैमी तथा हयाः ॥ ३.७१.५ ॥
ആ മഹാശബ്ദം കേട്ട് ഭൈമി അത്യന്തം വിസ്മയിച്ചു; നളൻ പിടിച്ച കുതിരകളിൽ നഗരത്തിലെന്നപോലെ ആ രഥഘോഷമുണ്ടെന്ന് അവൾ കരുതി.
3.71.6
प्रासादस्थाश्च शिखिनः शालास्थाश्चैव वारणाः ।
हयाश्च शुश्रुवुस्तस्य रथघोषं महीपतेः ॥ ३.७१.६ ॥
കൊട്ടാരമാളികകളിലെ മയിലുകളും ശാലകളിൽ നിന്ന ആനകളും കുതിരകളും ആ രാജാവിന്റെ രഥഘോഷം കേട്ടു.
3.71.7
तच्छ्रुत्वा रथनिर्घोषं वारणाः शिखिनस्तथा ।
प्रवेदुरुन्मुखा राजन्दृष्ट्वेव जलदोदयम् ॥ ३.७१.७ ॥
രഥത്തിന്റെ ആ ഘോഷം കേട്ട് ആനകളും മയിലുകളും, ഹേ രാജാവേ, മേഘോദയം കണ്ടതുപോലെ മുഖമുയർത്തി കൂകി.
3.71.8
यथाऽसौ रथनिर्घोषः पूरयन्निव मेदिनीम् ।
ममाह्लादयते चेतो नल एव महीपतिः ॥ ३.७१.८ ॥
ഭൂമിയെ നിറയ്ക്കുന്നതുപോലെ ആ രഥഘോഷം എന്റെ മനസ്സിനെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നു; അത് ഭൂപതിയായ നളൻ തന്നെ.
3.71.9
अद्य नन्द्राभवक्रं तं न पश्यामि नलं यदि ।
असंख्येयगुणं वीरं विनङ्क्ष्यामि न संशयः ॥ ३.७१.९ ॥
ഇന്ന് അസംഖ്യ ഗുണങ്ങളുള്ള ആ വീരൻ നളനെ ഞാൻ കണ്ടില്ലെങ്കിൽ ഞാൻ നശിക്കും, സംശയമില്ല.
3.71.10
यदि वै तस्य वीरस्य हाह्वोर्नाद्याहमन्तरम् ।
प्रविशामि सुखस्पर्शं नभविष्याम्यसंशयम् ॥ ३.७१.१० ॥
ആ വീരന്റെ ഭുജങ്ങൾക്കിടയിൽ ഇന്ന് സുഖസ്പർശത്തോടെ ഞാൻ പ്രവേശിച്ചില്ലെങ്കിൽ ഞാൻ ഉണ്ടാവില്ല, സംശയമില്ല.
3.71.11
यदि मां मेघनिर्घोषो नोपगच्छति नैषधः ।
अद्य चामीकरप्रख्यं प्रवेक्ष्यामि हुताशनम् ॥ ३.७१.११ ॥
മേഘഗർജനം പോലുള്ള ആ നൈഷധൻ നളൻ എന്റെ അടുത്ത് വന്നില്ലെങ്കിൽ, ഇന്ന് സ്വർണ്ണകാന്തിയുള്ള അഗ്നിയിൽ ഞാൻ പ്രവേശിക്കും.
3.71.12
यदि मां सिंहविक्रान्तो मत्तवारणविक्रमः ।
नाभिगच्छतिराजेन्द्रो विनङ्क्ष्यामि न संशयः ॥ ३.७१.१२ ॥
സിംഹത്തെപ്പോലെ വിക്രമമുള്ളവനും മദയാനയുടെ ശൗര്യമുള്ളവനുമായ ആ രാജേന്ദ്രൻ എന്റെ അടുത്ത് വന്നില്ലെങ്കിൽ ഞാൻ നശിക്കും, സംശയമില്ല.
3.71.13
न स्मराम्यनृतं किंचिन्न स्मराम्यपकारताम् ।
न च पर्युषितं वाक्यं स्वैरेष्वपि महात्मनः ॥ ३.७१.१३ ॥
ആ മഹാത്മാവിന്റെ ഒരു നുണയും എനിക്കോർമ്മയില്ല; ഒരു ദ്രോഹവും ഓർമ്മയില്ല; തമാശയ്ക്കുപോലും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞ നിരർത്ഥകമായ വാക്കും ഓർമ്മയില്ല.
3.71.14
प्रभुः क्षमावान्वीरश्च दाता चाप्यधिको नृपैः ।
अहो नीचानुवर्ती च क्लीबवन्मम नैषध ॥ ३.७१.१४ ॥
അദ്ദേഹം സമർത്ഥനും ക്ഷമാശീലനും വീരനും ദാതാവുമായിരുന്നു; മറ്റു രാജാക്കന്മാരേക്കാളും മേലായിരുന്നു. അയ്യോ! നൈഷധാ, ഇപ്പോൾ അദ്ദേഹം നീചരെ പിന്തുടരുന്നവനായി എനിക്ക് ഷണ്ഡനെപ്പോലെയായിരിക്കുന്നു.
3.71.15
गुणांस्तस्य स्मरन्त्या मे तत्पराया दिवानिशम् ।
हृदयं दीर्यत इदं शोकात्प्रियविनाकृतम् ॥ ३.७१.१५ ॥
അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗുണങ്ങൾ ഓർത്ത്, രാവും പകലും അദ്ദേഹത്തിൽത്തന്നെ മനസ്സുറപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന എന്റെ ഈ ഹൃദയം, പ്രിയനെ വിട്ടുപിരിഞ്ഞ ദുഃഖത്താൽ പിളരുകയാണ്.
3.71.16
एवं विलपमाना सा नष्टसंज्ञेव भारत ।
आरुरोह महद्वेश्म पुण्यश्लोकदिदृक्षया ॥ ३.७१.१६ ॥
ഭാരതാ! ഇങ്ങനെ വിലപിച്ചുകൊണ്ട് അവൾ, ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ടവളെപ്പോലെ, പുണ്യകീർത്തിയെ കാണാനുള്ള ആഗ്രഹത്താൽ ഒരു വലിയ മാളികയിൽ കയറി.
3.71.17
ततो मध्यमकक्षायां ददर्श रथमास्थितम् ।
ऋतुपर्णं महीपालं सहवार्ष्णेयबाहुकम् ॥ ३.७१.१७ ॥
അപ്പോൾ അവൾ മധ്യമുറ്റത്ത് രഥത്തിൽ നിൽക്കുന്ന രാജാവായ ഋതുപർണ്ണനെയും വാർഷ്ണേയനായ ബാഹുകനെയും കണ്ടു.
3.71.18
ततोऽवतीर्य वार्ष्णएयो बाहुकश्च रथोत्तमात् ।
हयांस्तानवमुच्याथ स्थापयामासतू रथम् ॥ ३.७१.१८ ॥
പിന്നെ വാർഷ്ണേയനായ ബാഹുകൻ ആ ഉത്തമമായ രഥത്തിൽ നിന്നിറങ്ങി, ആ കുതിരകളെ അഴിച്ചുവിട്ടു, പിന്നെ രഥം നിർത്തിയിട്ടു.
3.71.19
सोऽवतीर्य रथोपस्थादृतुपर्णो नराधिपः ।
उपतस्थे महाराजं भीमं भीमपराक्रमम् ॥ ३.७१.१९ ॥
ആ നരാധിപനായ ഋതുപർണൻ രഥത്തിന്റെ ഇരിപ്പിടത്തിൽ നിന്നിറങ്ങി, ഭീമപരാക്രമനായ മഹാരാജാവ് ഭീമന്റെ മുന്നിൽ എത്തി.
3.71.20
तं भीमः प्रतिजग्राह पूजया परया मुदा ।
स तेन पूजितो राज्ञा ऋतुपर्णो नराधिपः ॥ ३.७१.२० ॥
ഭീമൻ അവനെ അത്യധികമായ ആദരത്തോടും സന്തോഷത്തോടും സ്വീകരിച്ചു. രാജാവായ ഭീമനാൽ ആദരിക്കപ്പെട്ട നരാധിപനായ ഋതുപർണൻ.
3.71.21
स तत्र कुण्डिने रम्ये वसमानो महीपतिः ।
न च किंचित्तदाऽपश्यत्प्रेक्षमाणो मुहुर्मुहुः।
स तु राज्ञा समागम्य विदर्भपतिना तदा ॥ ३.७१.२१ ॥
ആ മഹീപതി രമ്യമായ കുണ്ഡിനത്തിൽ വസിക്കുമ്പോൾ വീണ്ടും വീണ്ടും നോക്കി; എന്നാൽ അപ്പോൾ ഒന്നും കണ്ടില്ല. പിന്നീട് വിദർഭരാജാവിനെ കണ്ടുമുട്ടി.
3.71.22
किं कार्यं स्वागतं तेऽस्तु राज्ञा पृष्टः स भारत ।
नाभिजज्ञे स नृपतिर्दुहित्रर्थे समागतम् ॥ ३.७१.२२ ॥
"നിങ്ങളുടെ കാര്യമെന്ത്? സ്വാഗതം" എന്ന് രാജാവ് ചോദിച്ചപ്പോൾ, ഹേ ഭാരതാ, മകൾക്കായി വന്നവനെ ആ നൃപതി തിരിച്ചറിഞ്ഞില്ല.
3.71.23
ऋतुपर्णोपि राजा स धीमान्सत्यपराक्रमः ।
राजानं राजपुत्रं वा न स्म पश्यति कंचन ॥ ३.७१.२३ ॥
ആ ഋതുപർണ രാജാവും, ബുദ്ധിമാനും സത്യപരാക്രമിയുമായവൻ, ഒരു രാജാവിനെയോ രാജകുമാരനെയോ കണ്ടിരുന്നില്ല.
3.71.24
नैव स्वयंवरकथां न च विप्रसमागमम् ।
न चान्यं कंचिदारम्भं स्वयंवरविधिं प्रति ॥ ३.७१.२४ ॥
സ്വയംവരകഥയോ ബ്രാഹ്മണസമാഗമമോ സ്വയംവരവിധിയെക്കുറിച്ചുള്ള മറ്റൊരു ആരംഭമോ അവൻ അറിഞ്ഞിരുന്നില്ല.
3.71.25
ततो विगणयद्राजा मनसा कोसलाधिपः ।
आगतोस्मीत्युवाचैनं भवन्तमभिवादुकः ॥ ३.७१.२५ ॥
അപ്പോൾ കോസലാധിപതി മനസ്സിൽ ചിന്തിച്ച് അവനോട് പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ വന്നിരിക്കുന്നു, നിങ്ങളെ വന്ദിക്കുവാൻ.'
3.71.26
राजापि च स्मयन्भीमो मनसा समचिन्तयत् ।
अधिकं योजनशतं तस्यागमनकारणम्।
ग्रामान्बहूनतिक्रम्य नाध्यगच्छद्यथातथम् ॥ ३.७१.२६ ॥
രാജാവ് ഭീമനും പുഞ്ചിരിച്ച് മനസ്സിൽ ചിന്തിച്ചു: 'അവൻ വന്നതിന്റെ കാരണം നൂറു യോജനയിലധികം ദൂരെയാണ്.' പല ഗ്രാമങ്ങൾ കടന്നിട്ടും യഥാർത്ഥ കാരണം അറിയാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.
3.71.27
अल्पकार्यं विनिर्दिष्टं तस्यागमनकारणम् ।
पश्चादुदर्के ज्ञास्याप्रि कारणं यद्भविष्यति ॥ ३.७१.२७ ॥
'അവൻ വന്നതിന്റെ കാരണം ഒരു ചെറിയ കാര്യമായിട്ടാണ് പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്. പിന്നീട്, ഭാവിയിൽ, എന്തു സംഭവിക്കുമോ അതിന്റെ യഥാർത്ഥ കാരണം ഞാൻ അറിയും.'
3.71.28
नैतदेवं स नृपतिस्तं सत्कृत्य व्यसर्जयत् ।
विश्राम्यतामित्युवाच क्लान्तोसीति पुनःपुनः ॥ ३.७१.२८ ॥
'അങ്ങനെയല്ല.' ആ രാജാവ് അവനെ ആദരിച്ച് യാത്രയയച്ചു; 'വിശ്രമിക്കൂ, നിങ്ങൾ ക്ഷീണിതനാണ്' എന്ന് വീണ്ടും വീണ്ടും പറഞ്ഞു.
3.71.29
स सत्कृतः प्रहृष्टात्मा प्रीतः प्रीतेन पार्थिवः ।
राजप्रेष्यैरनुगतो दिष्टं वेश्म समाविशत् ॥ ३.७१.२९ ॥
സത്കാരം ലഭിച്ച് സന്തുഷ്ടമനസ്സോടെ, സന്തോഷിച്ച ആ രാജാവ് രാജഭൃത്യന്മാരാൽ അനുഗമിക്കപ്പെട്ട് നിശ്ചിതമായ വസതിയിൽ പ്രവേശിച്ചു.
3.71.30
ऋतुपर्णे गते राजन्वार्ष्णेयसहिते नृपे ।
बाहुको रथमादाय रथशालामुपागमत् ॥ ३.७१.३० ॥
രാജാവേ, ഋതുപർണ്ണൻ വാർഷ്ണേയനോടൊപ്പം പോയശേഷം, ബാഹുകൻ രഥമെടുത്ത് രഥശാലയിലെത്തി.
3.71.31
स मोचयित्वा तानश्वानुपचर्य च शास्त्रतः ।
स्वयं चैतान्समाश्वास्य रथोपस्थ उपाविशत् ॥ ३.७१.३१ ॥
അവൻ ആ കുതിരകളെ അഴിച്ചുവിട്ട്, ശാസ്ത്രവിധിപ്രകാരം അവയെ പരിചരിച്ച്, തന്നെത്തന്നെ അവയ്ക്ക് ആശ്വാസം നൽകി രഥത്തട്ടിൽ ഇരുന്നു.
3.71.32
दमयन्त्यपि शोकार्ता दृष्ट्वा भागस्वरिं नृपम् ।
सूतपुत्रं च वार्ष्णेयं बाहुकं च तथाविधम् ॥ ३.७१.३२ ॥
ദുഃഖാർത്തയായ ദമയന്തിയും രാജാവായ ഭാഗസ്വരിയെയും സൂതപുത്രനായ വാർഷ്ണേയനെയും അത്തരത്തിലുള്ള ബാഹുകനെയും കണ്ടു.
3.71.33
चिन्तयामास वैदर्भी कस्यैष रथनिःस्वनः ।
नलस्येव महानासीन्न च पश्यामि नैषधम् ॥ ३.७१.३३ ॥
വിദർഭരാജകുമാരി ചിന്തിച്ചു: 'ഇത് ആരുടെ രഥനിസ്വനം? നളന്റേതുപോലെ മഹത്തായിരിക്കുന്നു, പക്ഷേ നൈഷധനെ ഞാൻ കാണുന്നില്ലല്ലോ.'
3.71.34
वार्ष्णोयेन भवेन्नूनं विद्या सैवोपशिक्षिता ।
तेनाद्य रथनिर्घोषो नलस्येव महानभूत् ॥ ३.७१.३४ ॥
വാർഷ്ണേയൻ ആ വിദ്യ നന്നായി പഠിച്ചിരിക്കണം; അതിനാൽ ഇന്ന് അവന്റെ രഥഗർജ്ജനം നളന്റേതുപോലെ മഹത്തായിരിക്കുന്നു.
3.71.35
कआहोस्विदृतुपर्णोऽपि यथा राजा नलस्यथा ।
यथाऽयंरथनिर्घोषो नैषधस्येव लक्ष्यते ॥ ३.७१.३५ ॥
ഇത് ഋതുപർണനാണോ? അതോ നളന്റേതുപോലെ ഈ രഥനിസ്വനം നൈഷധന്റേതുപോലെ കാണപ്പെടുന്നു.
3.71.36
एवं सा तर्कयित्वा तु दमयन्ती विशांपते ।
दूतीं प्रस्थापयामास नैषधान्वेषणे शुभा ॥ ३.७१.३६ ॥
ഹേ പ്രജാധിപതേ, ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ചശേഷം ശുഭയായ ദമയന്തി നൈഷധനെ അന്വേഷിക്കുന്നതിനായി ഒരു ദൂതിയെ അയച്ചു.