ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 3.71
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.71.1
ततो विदर्भान्संप्राप्तं सायाह्ने सत्यविक्रमम् ।
ऋतुपर्णं जना राज्ञे भीमाय प्रत्यवेदयन् ॥ ३.७१.१ ॥
ତା'ପରେ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ସତ୍ୟପରାକ୍ରମୀ ଋତୁପର୍ଣ୍ଣ ବିଦର୍ଭରେ ପହଞ୍ଚିଥିବା ଖବର ଲୋକମାନେ ରାଜା ଭୀମଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ।
3.71.2
स भीमवचनाद्राजा कुण्डिनं प्राविशत्पुरम् ।
नादयन्रथघोषेण सर्वाः स विदिशो दिशः ॥ ३.७१.२ ॥
ଭୀମଙ୍କ କଥାରେ ସେହି ରାଜା ରଥର ଘୋଷରେ ସବୁ ଦିଗ ଓ ଉପଦିଗ ଗୁଞ୍ଜାଇ କୁଣ୍ଡିନ ନଗରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
3.71.3
ततस्तं रथनिर्घोषं नलाश्वास्तत्र शुश्रुवुः ।
श्रुत्वा तु समहृष्यन्त पुरेव नलसन्निधौ ॥ ३.७१.३ ॥
ସେଠାରେ ନଳଙ୍କ ଘୋଡ଼ାମାନେ ସେହି ରଥର ଘୋଷ ଶୁଣିଲେ; ଶୁଣି ସେମାନେ ନଳଙ୍କ ସନ୍ନିଧାନରେ ନଗରରେ ଥିବା ପରି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
3.71.4
दमयन्ती तु शुश्राव रथघोषं नलस्य तम् ।
यथा मेघस्य नदतो गम्भीरं जलदागमे ॥ ३.७१.४ ॥
ଦମୟନ୍ତୀ ନଳଙ୍କ ସେହି ରଥର ଘୋଷ ଶୁଣିଲେ; ବର୍ଷା ଋତୁ ଆସିଲେ ଗର୍ଜୁଥିବା ମେଘର ଗମ୍ଭୀର ଧ୍ୱନି ପରି।
3.71.5
परं विस्मयमापन्ना श्रुत्वा नादं महास्वनम् ।
नलेन संगृहीतेषु पुरेव नलवाजिषु।
सदृशं रथनिर्घोषं मेने भैमी तथा हयाः ॥ ३.७१.५ ॥
ସେହି ମହାନ୍ ନାଦ ଶୁଣି ଭୈମୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ମିତ ହେଲେ; ନଳଙ୍କ ଧରିଥିବା ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନଗରରେ ପରି ସେହି ରଥଘୋଷ ଅଛି ବୋଲି ସେ ଭାବିଲେ।
3.71.6
प्रासादस्थाश्च शिखिनः शालास्थाश्चैव वारणाः ।
हयाश्च शुश्रुवुस्तस्य रथघोषं महीपतेः ॥ ३.७१.६ ॥
ପ୍ରାସାଦ ଛାତରେ ଥିବା ମୟୁର, ଶାଳାରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାମାନେ ସେହି ମହୀପତିଙ୍କ ରଥଘୋଷ ଶୁଣିଲେ।
3.71.7
तच्छ्रुत्वा रथनिर्घोषं वारणाः शिखिनस्तथा ।
प्रवेदुरुन्मुखा राजन्दृष्ट्वेव जलदोदयम् ॥ ३.७१.७ ॥
ରଥର ସେହି ଘୋଷ ଶୁଣି ହାତୀ ଓ ମୟୂରମାନେ, ହେ ରାଜନ୍, ମେଘୋଦୟ ଦେଖିଲା ପରି ମୁଖ ଉପରକୁ ତୋଳି ଡାକିଲେ।
3.71.8
यथाऽसौ रथनिर्घोषः पूरयन्निव मेदिनीम् ।
ममाह्लादयते चेतो नल एव महीपतिः ॥ ३.७१.८ ॥
ପୃଥିବୀ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ପରି ସେହି ରଥଘୋଷ ମୋ ମନକୁ ଆନନ୍ଦିତ କରୁଛି; ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଭୂପତି ନଳ।
3.71.9
अद्य नन्द्राभवक्रं तं न पश्यामि नलं यदि ।
असंख्येयगुणं वीरं विनङ्क्ष्यामि न संशयः ॥ ३.७१.९ ॥
ଆଜି ଅସଂଖ୍ୟ ଗୁଣଯୁକ୍ତ ସେହି ବୀର ନଳଙ୍କୁ ଯଦି ମୁଁ ନ ଦେଖେ, ମୁଁ ବିନଷ୍ଟ ହେବି, ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
3.71.10
यदि वै तस्य वीरस्य हाह्वोर्नाद्याहमन्तरम् ।
प्रविशामि सुखस्पर्शं नभविष्याम्यसंशयम् ॥ ३.७१.१० ॥
ସେହି ବୀରଙ୍କ ବାହୁ ମଧ୍ୟରେ ଆଜି ସୁଖସ୍ପର୍ଶରେ ଯଦି ମୁଁ ପ୍ରବେଶ ନ କରେ, ମୁଁ ରହିବି ନାହିଁ, ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
3.71.11
यदि मां मेघनिर्घोषो नोपगच्छति नैषधः ।
अद्य चामीकरप्रख्यं प्रवेक्ष्यामि हुताशनम् ॥ ३.७१.११ ॥
ମେଘଗର୍ଜନ ପରି ସ୍ୱରଯୁକ୍ତ ସେହି ନୈଷଧ ନଳ ଯଦି ମୋ ପାଖକୁ ନ ଆସନ୍ତି, ଆଜି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପରି ଦୀପ୍ତି ଥିବା ଅଗ୍ନିରେ ମୁଁ ପ୍ରବେଶ କରିବି।
3.71.12
यदि मां सिंहविक्रान्तो मत्तवारणविक्रमः ।
नाभिगच्छतिराजेन्द्रो विनङ्क्ष्यामि न संशयः ॥ ३.७१.१२ ॥
ସିଂହ ପରି ପରାକ୍ରମୀ ଏବଂ ମତ୍ତ ହସ୍ତୀ ପରି ବଳଶାଳୀ ସେହି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଯଦି ମୋ ପାଖକୁ ନ ଆସନ୍ତି, ମୁଁ ବିନଷ୍ଟ ହେବି, ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
3.71.13
न स्मराम्यनृतं किंचिन्न स्मराम्यपकारताम् ।
न च पर्युषितं वाक्यं स्वैरेष्वपि महात्मनः ॥ ३.७१.१३ ॥
ସେହି ମହାତ୍ମାଙ୍କ କୌଣସି ମିଥ୍ୟା ମୋର ମନେ ନାହିଁ, କୌଣସି ଅପକାର ମନେ ନାହିଁ; ପରିହାସରେ ମଧ୍ୟ ସେ କହିଥିବା ନିରର୍ଥକ ବାକ୍ୟ ମନେ ନାହିଁ।
3.71.14
प्रभुः क्षमावान्वीरश्च दाता चाप्यधिको नृपैः ।
अहो नीचानुवर्ती च क्लीबवन्मम नैषध ॥ ३.७१.१४ ॥
ସେ ସମର୍ଥ, କ୍ଷମାଶୀଳ, ବୀର ଓ ଦାତା ଥିଲେ, ଅନ୍ୟ ରାଜାଙ୍କଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ। ଅହୋ! ହେ ନୈଷଧ, ବର୍ତ୍ତମାନ ସେ ନୀଚମାନଙ୍କର ଅନୁଗାମୀ ହୋଇ ମୋ ପାଇଁ ନପୁଂସକ ପରି ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି।
3.71.15
गुणांस्तस्य स्मरन्त्या मे तत्पराया दिवानिशम् ।
हृदयं दीर्यत इदं शोकात्प्रियविनाकृतम् ॥ ३.७१.१५ ॥
ତାଙ୍କର ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଦିନରାତି ତାଙ୍କରେ ଲୀନ ହୋଇଥିବା ମୋ ଏହି ହୃଦୟ ପ୍ରିୟଙ୍କ ବିୟୋଗ ଶୋକରେ ଚିରିଯାଉଛି।
3.71.16
एवं विलपमाना सा नष्टसंज्ञेव भारत ।
आरुरोह महद्वेश्म पुण्यश्लोकदिदृक्षया ॥ ३.७१.१६ ॥
ହେ ଭାରତ! ଏହିପରି ବିଳାପ କରୁଥିବା ସେ, ଯେମିତି ଚେତନା ହଜାଇଥିବା ଭଳି, ପୁଣ୍ୟକୀର୍ତ୍ତିଙ୍କୁ ଦେଖିବାର ଇଚ୍ଛାରେ ଏକ ବଡ଼ ପ୍ରାସାଦ ଉପରେ ଚଢ଼ିଗଲେ।
3.71.17
ततो मध्यमकक्षायां ददर्श रथमास्थितम् ।
ऋतुपर्णं महीपालं सहवार्ष्णेयबाहुकम् ॥ ३.७१.१७ ॥
ତା'ପରେ ସେ ମଧ୍ୟ ଅଙ୍ଗଣରେ ରଥ ଉପରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ରାଜା ଋତୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ବାର୍ଷ୍ଣେୟ ବାହୁକଙ୍କ ସହିତ ଦେଖିଲେ।
3.71.18
ततोऽवतीर्य वार्ष्णएयो बाहुकश्च रथोत्तमात् ।
हयांस्तानवमुच्याथ स्थापयामासतू रथम् ॥ ३.७१.१८ ॥
ତା'ପରେ ବାର୍ଷ୍ଣେୟ ବାହୁକ ସେହି ଉତ୍ତମ ରଥରୁ ଓହ୍ଲାଇ, ସେହି ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କୁ ଖୋଲିଦେଲେ, ଏବଂ ରଥକୁ ଠିଆ କରାଇଲେ।
3.71.19
सोऽवतीर्य रथोपस्थादृतुपर्णो नराधिपः ।
उपतस्थे महाराजं भीमं भीमपराक्रमम् ॥ ३.७१.१९ ॥
ସେ ନରାଧିପ ଋତୁପର୍ଣ୍ଣ ରଥର ଆସନରୁ ଓହ୍ଲାଇ ଭୟଙ୍କର ପରାକ୍ରମୀ ମହାରାଜ ଭୀମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।
3.71.20
तं भीमः प्रतिजग्राह पूजया परया मुदा ।
स तेन पूजितो राज्ञा ऋतुपर्णो नराधिपः ॥ ३.७१.२० ॥
ଭୀମ ତାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଦର ଓ ଆନନ୍ଦରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ରାଜା ଭୀମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ନରାଧିପ ଋତୁପର୍ଣ୍ଣ।
3.71.21
स तत्र कुण्डिने रम्ये वसमानो महीपतिः ।
न च किंचित्तदाऽपश्यत्प्रेक्षमाणो मुहुर्मुहुः।
स तु राज्ञा समागम्य विदर्भपतिना तदा ॥ ३.७१.२१ ॥
ସେ ମହୀପତି ରମଣୀୟ କୁଣ୍ଡିନରେ ରହିବା ସମୟରେ ବାରମ୍ବାର ଚାହିଁଲେ; କିନ୍ତୁ ସେତେବେଳେ ସେ କିଛି ଦେଖିଲେ ନାହିଁ। ପରେ ବିଦର୍ଭ ରାଜାଙ୍କୁ ଭେଟି।
3.71.22
किं कार्यं स्वागतं तेऽस्तु राज्ञा पृष्टः स भारत ।
नाभिजज्ञे स नृपतिर्दुहित्रर्थे समागतम् ॥ ३.७१.२२ ॥
"ଆପଣଙ୍କର କଣ କାର୍ଯ୍ୟ? ସ୍ୱାଗତ" ବୋଲି ରାଜା ପଚାରିଲେ; ହେ ଭାରତ, କନ୍ୟା ପାଇଁ ଆସିଥିବା ତାଙ୍କୁ ସେ ନୃପତି ଚିହ୍ନି ପାରିଲେ ନାହିଁ।
3.71.23
ऋतुपर्णोपि राजा स धीमान्सत्यपराक्रमः ।
राजानं राजपुत्रं वा न स्म पश्यति कंचन ॥ ३.७१.२३ ॥
ସେ ଋତୁପର୍ଣ୍ଣ ରାଜା ମଧ୍ୟ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ସତ୍ୟପରାକ୍ରମୀ, କୌଣସି ରାଜା କିମ୍ବା ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖୁ ନଥିଲେ।
3.71.24
नैव स्वयंवरकथां न च विप्रसमागमम् ।
न चान्यं कंचिदारम्भं स्वयंवरविधिं प्रति ॥ ३.७१.२४ ॥
ସ୍ୱୟଂବର କଥା, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସମାଗମ, କିମ୍ବା ସ୍ୱୟଂବର ବିଧି ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆୟୋଜନ ସେ ଜାଣି ନଥିଲେ।
3.71.25
ततो विगणयद्राजा मनसा कोसलाधिपः ।
आगतोस्मीत्युवाचैनं भवन्तमभिवादुकः ॥ ३.७१.२५ ॥
ତା'ପରେ କୋଶଳାଧିପତି ମନରେ ବିଚାର କରି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଆସିଛି, ଆପଣଙ୍କୁ ଅଭିବାଦନ କରିବାକୁ।'
3.71.26
राजापि च स्मयन्भीमो मनसा समचिन्तयत् ।
अधिकं योजनशतं तस्यागमनकारणम्।
ग्रामान्बहूनतिक्रम्य नाध्यगच्छद्यथातथम् ॥ ३.७१.२६ ॥
ରାଜା ଭୀମ ମଧ୍ୟ ହସି ମନରେ ଭାବିଲେ, 'ତାଙ୍କ ଆସିବାର କାରଣ ଶହେ ଯୋଜନରୁ ଅଧିକ ଦୂରରେ ଅଛି।' ଅନେକ ଗ୍ରାମ ପାର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ପ୍ରକୃତ କାରଣ ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ।
3.71.27
अल्पकार्यं विनिर्दिष्टं तस्यागमनकारणम् ।
पश्चादुदर्के ज्ञास्याप्रि कारणं यद्भविष्यति ॥ ३.७१.२७ ॥
'ତାଙ୍କ ଆସିବାର କାରଣ କେବଳ ଏକ ଛୋଟ କଥା ରୂପେ କୁହାଯାଇଛି। ପରେ, ଭବିଷ୍ୟତରେ, ଯାହା ହେବ ତାହାର ପ୍ରକୃତ କାରଣ ମୁଁ ଜାଣିବି।'
3.71.28
नैतदेवं स नृपतिस्तं सत्कृत्य व्यसर्जयत् ।
विश्राम्यतामित्युवाच क्लान्तोसीति पुनःपुनः ॥ ३.७१.२८ ॥
'ଏପରି ନୁହେଁ।' ସେହି ରାଜା ତାଙ୍କୁ ସତ୍କାର କରି ବିଦାୟ ଦେଲେ; 'ବିଶ୍ରାମ କରନ୍ତୁ, ଆପଣ କ୍ଳାନ୍ତ' ବୋଲି ବାରମ୍ବାର କହିଲେ।
3.71.29
स सत्कृतः प्रहृष्टात्मा प्रीतः प्रीतेन पार्थिवः ।
राजप्रेष्यैरनुगतो दिष्टं वेश्म समाविशत् ॥ ३.७१.२९ ॥
ସତ୍କାର ପାଇ ପ୍ରସନ୍ନ ମନ ସେହି ରାଜା, ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ରାଜସେବକମାନଙ୍କ ସହିତ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବାସସ୍ଥାନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
3.71.30
ऋतुपर्णे गते राजन्वार्ष्णेयसहिते नृपे ।
बाहुको रथमादाय रथशालामुपागमत् ॥ ३.७१.३० ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଋତୁପର୍ଣ୍ଣ ବାର୍ଷ୍ଣେୟଙ୍କ ସହିତ ଚାଲିଗଲା ପରେ, ବାହୁକ ରଥ ନେଇ ରଥଶାଳାକୁ ଆସିଲେ।
3.71.31
स मोचयित्वा तानश्वानुपचर्य च शास्त्रतः ।
स्वयं चैतान्समाश्वास्य रथोपस्थ उपाविशत् ॥ ३.७१.३१ ॥
ସେ ସେହି ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରି ଶାସ୍ତ୍ରାନୁସାରେ ସେମାନଙ୍କର ସେବା କଲା, ନିଜେ ସେମାନଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ ରଥର ଆସନରେ ବସିଲା।
3.71.32
दमयन्त्यपि शोकार्ता दृष्ट्वा भागस्वरिं नृपम् ।
सूतपुत्रं च वार्ष्णेयं बाहुकं च तथाविधम् ॥ ३.७१.३२ ॥
ଶୋକରେ ପୀଡ଼ିତା ଦମୟନ୍ତୀ ମଧ୍ୟ ରାଜା ଭାଗସ୍ୱରି, ସୂତପୁତ୍ର ବାର୍ଷ୍ଣେୟ ଏବଂ ସେହିପରି ବାହୁକଙ୍କୁ ଦେଖିଲା।
3.71.33
चिन्तयामास वैदर्भी कस्यैष रथनिःस्वनः ।
नलस्येव महानासीन्न च पश्यामि नैषधम् ॥ ३.७१.३३ ॥
ବିଦର୍ଭର ରାଜକୁମାରୀ ଭାବିଲା: 'ଏହା କାହାର ରଥର ଶବ୍ଦ? ଏହା ନଳର ପରି ମହାନ, ମାତ୍ର ନୈଷଧକୁ ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ।'
3.71.34
वार्ष्णोयेन भवेन्नूनं विद्या सैवोपशिक्षिता ।
तेनाद्य रथनिर्घोषो नलस्येव महानभूत् ॥ ३.७१.३४ ॥
ବାର୍ଷ୍ଣେୟ ନିଶ୍ଚୟ ସେହି ବିଦ୍ୟା ଭଲ ଭାବରେ ଶିଖିଛି; ତେଣୁ ଆଜି ତାହାର ରଥର ଗର୍ଜନ ନଳର ପରି ମହାନ ହୋଇଛି।
3.71.35
कआहोस्विदृतुपर्णोऽपि यथा राजा नलस्यथा ।
यथाऽयंरथनिर्घोषो नैषधस्येव लक्ष्यते ॥ ३.७१.३५ ॥
ଏ କି ଋତୁପର୍ଣ୍ଣ ରାଜା? ନା ନଳର ପରି ଏହି ରଥଧ୍ୱନି ନୈଷଧର ପରି ଜଣାଯାଉଛି।
3.71.36
एवं सा तर्कयित्वा तु दमयन्ती विशांपते ।
दूतीं प्रस्थापयामास नैषधान्वेषणे शुभा ॥ ३.७१.३६ ॥
ହେ ନରାଧିପ, ଏପରି ଭାବି ଶୁଭା ଦମୟନ୍ତୀ ନୈଷଧଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ଜଣେ ଦୂତୀ ପଠାଇଲା।