ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 3.72
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.72.1
गच्छ केशिनि जानीहि क एष रथवाहकः ।
उपविष्टो रथोपस्थे विकृतो ह्रस्वबाहुकः ॥ ३.७२.१ ॥
କେଶିନୀ, ଯାଅ ଜାଣି ଆସ ଏହି ରଥବାହକ କିଏ, ଯିଏ ରଥର ଆସନରେ ବସିଛି; ସେ ବିକୃତ ଓ ଖର୍ବବାହୁ।
3.72.2
अभ्येत्य कुशलं भद्रे मृदुपूर्वंसमाहिता ।
पृच्छेथाः पुरुषे ह्येनं यथातत्त्वमनिन्दिते ॥ ३.७२.२ ॥
ହେ କଲ୍ୟାଣୀ, ଶାନ୍ତଚିତ୍ତେ ନିକଟକୁ ଯାଇ ପ୍ରଥମେ କୋମଳରେ ତାର କୁଶଳ ପଚାର; ହେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷା, ସେ ପୁରୁଷକୁ ଯଥାର୍ଥ ପଚାର।
3.72.3
अत्र मे महती शङ्का भवेदेष नलो नृपः ।
यथाच मनसस्तुष्टिर्हृदयस्य च निर्वृतिः ॥ ३.७२.३ ॥
ଏଠାରେ ମୋର ମହା ସନ୍ଦେହ — ଏ ରାଜା ନଳ କି? ତେବେ ମୋ ମନ ତୃପ୍ତ ଓ ହୃଦୟ ଶାନ୍ତ ହେବ।
3.72.4
ब्रूयाश्चैनं कथान्ते त्वं पर्णादवचनं यथा ।
प्रतिवाक्यं च सुश्रोणि बुद्ध्येथास्त्वमनिन्दिते ॥ ३.७२.४ ॥
ହେ ସୁଶ୍ରୋଣୀ, କଥାର ଶେଷରେ ତୁମେ ତାକୁ ପର୍ଣ୍ଣଙ୍କର ବଚନ କହିବ; ହେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷା, ତାର ଉତ୍ତର ଧ୍ୟାନରେ ବୁଝିବ।
3.72.5
एवं समाहिता गत्वा दूती बाहुकमब्रवीत् ।
दमयन्त्यपि कल्याणी प्रासादस्थाऽनव्वैक्षत ॥ ३.७२.५ ॥
ଏହିପରି ଶାନ୍ତଚିତ୍ତରେ ଯାଇ ଦୂତୀ ବାହୁକଙ୍କୁ କହିଲା। କଲ୍ୟାଣୀ ଦମୟନ୍ତୀ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାସାଦରେ ଠିଆ ହୋଇ ଚାହିଁଥିଲେ।
3.72.6
स्वागतं ते मनुष्येन्द्र कुशलं ते ब्रवीम्यहम् ।
दमयन्त्या वचः साधु निबोध पुरुषर्षभ ॥ ३.७२.६ ॥
ହେ ମନୁଷ୍ୟେନ୍ଦ୍ର, ତୁମକୁ ସ୍ୱାଗତ। ତୁମର କୁଶଳ ପଚାରୁଛି। ହେ ପୁରୁଷର୍ଷଭ, ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କର ଭଲ ବଚନ ଶୁଣ।
3.72.7
कदा वै प्रस्थिता यूयं किमर्थमिह चागताः ।
तत्त्वं ब्रूहि यथान्यायं वैदर्भी श्रोतुमिच्छति ॥ ३.७२.७ ॥
ଆପଣମାନେ କେବେ ଯାତ୍ରା କଲେ ଓ କି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏଠାକୁ ଆସିଲେ? ଯଥାନ୍ୟାୟ ତାହା କୁହନ୍ତୁ, ବୈଦର୍ଭୀ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ।
3.72.8
श्रुतः स्वयंवरो राज्ञा कोसलेन महात्मना ।
द्वितीयो दमयन्त्या वै भविता श्व इति द्विजात् ॥ ३.७२.८ ॥
ମହାତ୍ମା କୋଶଳ ରାଜା ଜଣେ ଦ୍ୱିଜଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣିଲେ ଯେ ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କର ଦ୍ୱିତୀୟ ସ୍ୱୟଂବର କାଲି ହେବ।
3.72.9
श्रुत्वैतत्प्रस्थितो राजा शतयोजनयायिभिः ।
हयैर्वातजवैर्मुख्यैरहमस्य च सारथिः ॥ ३.७२.९ ॥
ଏହା ଶୁଣି ରାଜା ଶହେ ଯୋଜନ ଦୌଡ଼ିବା, ପବନ ପରି ବେଗବାନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା ସହିତ ଯାତ୍ରା କଲେ; ମୁଁ ତାଙ୍କ ସାରଥି।
3.72.10
अथ योसौ तृतीयो वः स कुतः कस्य वा पुनः ।
त्वं च कस्य कथं चेदंत्वयि कर्म समाहितम् ॥ ३.७२.१० ॥
ଏବେ ଆପଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେ ତୃତୀୟ ସେ କିଏ, କେଉଁଠୁ, କାହାର? ଆପଣ କାହାର, ଏବଂ ଏହି କାମ ଆପଣଙ୍କ ଉପରେ କିପରି ଅର୍ପିତ ହେଲା?
3.72.11
पुण्यश्लोकस्य वै सूतो वार्ष्णेय इति विश्रतः ।
स नले विद्रुते भद्रेभागस्वरिमुपस्थितः ॥ ३.७२.११ ॥
ପୁଣ୍ୟଶ୍ଲୋକ (ନଳ)ଙ୍କ ସାରଥି ବାର୍ଷ୍ଣେୟ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ; ହେ ଭଦ୍ରେ, ନଳ ପଳାଇବା ପରେ ସେ ଭାଗସ୍ୱରିଙ୍କ ସେବାରେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ।
3.72.12
अहमप्यश्वकुशलः सूतत्वे च प्रतिष्ठितः ।
ऋतुपर्णेन सारथ्ये भोजने च वृतः स्वयम् ॥ ३.७२.१२ ॥
ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଅଶ୍ୱବିଦ୍ୟାରେ ନିପୁଣ ଏବଂ ସାରଥ୍ୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ଋତୁପର୍ଣ୍ଣ ମୋତେ ନିଜେ ସାରଥି ଓ ରୋଷେୟା ଭାବରେ ବରଣ କରିଛନ୍ତି।
3.72.13
अथ जानाति वार्ष्णेयः क्वनु राजा नलो गतः ।
कथं च त्वयि वा तेन कथितं स्यात्तु बाहुक ॥ ३.७२.१३ ॥
ତେବେ ବାର୍ଷ୍ଣେୟ ଜାଣେ କି ରାଜା ନଳ କୁଆଡ଼େ ଗଲେ? ନଚେତ୍ ସେ ତୁମକୁ କେମିତି କହିଥିବ, ହେ ବାହୁକ?
3.72.14
इहैव पुत्रौ निक्षिप्य नलस्य प्रियदर्शनौ ।
गतस्ततो यथाकामं नैष जानाति नैषधम् ॥ ३.७२.१४ ॥
ନଳଙ୍କ ଦୁଇ ସୁନ୍ଦର ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଏଠାରେ ଛାଡ଼ି ସେ ଇଚ୍ଛାନୁସାର ଚାଲିଗଲା; ଏ ନୈଷଧ ନଳଙ୍କୁ ଜାଣେ ନାହିଁ।
3.72.15
न चान्यः पुरुषः कश्चिन्नलं वेत्ति यशस्विनि ।
गूढश्चरति लोकेऽस्मिन्नष्टरूपो महीपतिः ॥ ३.७२.१५ ॥
ହେ ଯଶସ୍ୱିନୀ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମନୁଷ୍ୟ ନଳଙ୍କୁ ଜାଣେ ନାହିଁ; ଏ ଜଗତରେ ସେ ରାଜା ଲୁଚି, ରୂପ ବଦଳାଇ ବୁଲନ୍ତି।
3.72.16
आत्मैव तु नलं वेद या चास्य तदनन्तरा ।
न हि वै स्वानि लिङ्गानि नलं शंसन्ति कर्हिचित् ॥ ३.७२.१६ ॥
ନଳଙ୍କୁ କେବଳ ତାଙ୍କ ନିଜ ଆତ୍ମା ଜାଣେ, ଏବଂ ତା'ପରେ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ; ନିଜ ଚିହ୍ନ କେବେ ବି ନଳଙ୍କୁ ପ୍ରକାଶ କରେ ନାହିଁ।
3.72.17
योसावयोध्यां प्रथमं गतोसौ ब्राह्मणस्तदा ।
इमानि नारीवाक्यानि कथयानः पुनःपुनः ॥ ३.७२.१७ ॥
ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପ୍ରଥମେ ଅଯୋଧ୍ୟାକୁ ଯାଇଥିଲା, ସେ ସେତେବେଳେ ଏହି ନାରୀର କଥା ବାରମ୍ବାର କହୁଥିଲା।
3.72.18
क्वनु त्वं कितव च्छित्त्वा वस्त्रार्धं प्रस्थितो मम ।
उत्सृज्य विपिने सुप्तामनुरक्तां प्रियां प्रिय ॥ ३.७२.१८ ॥
ହେ ଜୁଆଳି, ତୁମେ କୁଆଡ଼େ ଗଲ? ମୋ ବସ୍ତ୍ରର ଅଧା କାଟି, ବନରେ ଶୋଇଥିବା ଅନୁରକ୍ତା ପ୍ରିୟାକୁ ଛାଡ଼ି, ହେ ପ୍ରିୟ, ତୁମେ ଚାଲିଗଲ!
3.72.19
सा वै यथा समादिष्टा तथाऽऽस्ते त्वत्प्रतीक्षिणी ।
दह्यमाना दिवारात्रौ वस्त्रार्धेनाभिसंवृता ॥ ३.७२.१९ ॥
ତୁମ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରି, କୁହାଯାଇଥିବା ପରି ସେ ରହିଛନ୍ତି, ଦିନରାତି ଜଳୁଥିବା, ଅଧା ବସ୍ତ୍ରରେ ଆବୃତ ହୋଇ।
3.72.20
तस्या रुदनत्याः सततं तेन दुःखेन पार्थिव ।
प्रसादं कुरु मे वीर प्रतिवाक्यं वदस्व च ॥ ३.७२.२० ॥
ସେହି ଦୁଃଖରେ ସେ ନିରନ୍ତର କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି; ହେ ରାଜନ୍, ହେ ବୀର, ମୋ ପ୍ରତି କୃପା କରି ଉତ୍ତର ଦିଅ।
3.72.21
तस्यास्तत्प्रियमाख्यानं प्रवदस्व महामते ।
तदेव वाक्यं वैदर्भी श्रोतुमिच्छन्त्यनिन्दिता ॥ ३.७२.२१ ॥
ହେ ମହାମତି, ତାଙ୍କୁ ସେହି ପ୍ରିୟ ସମ୍ବାଦ କୁହ; ସେହି ବାକ୍ୟ ନିର୍ଦୋଷ ବୈଦର୍ଭୀ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି।
3.72.22
एतच्छ्रुत्वा प्रतिवचस्तस्य दत्तं त्वया किल ।
यत्पुरा तत्पुनस्त्वत्तो वैदर्भी श्रोतुमिच्छति ॥ ३.७२.२२ ॥
ଏହା ଶୁଣି, ତୁମେ ପୂର୍ବରୁ ଦେଇଥିବା ଉତ୍ତର ବୈଦର୍ଭୀ ତୁମଠାରୁ ପୁଣି ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି।
3.72.23
एवमुक्तस्य केशिन्या नलस्य कुरुनन्दन ।
हृदयं व्यथितं चासीदश्रुपूर्णे च लोचने ॥ ३.७२.२३ ॥
କେଶିନୀ ଏପରି କହିବାରୁ, ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ, ନଳଙ୍କ ହୃଦୟ ବ୍ୟଥିତ ହେଲା ଏବଂ ତାଙ୍କ ଆଖି ଲୁହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।
3.72.24
स निग्राह्यात्मनो दुःखं दह्यमानो महीपतिः ।
बाष्पसंदिग्धया वाचा पुनरेवेदमब्रवीत् ॥ ३.७२.२४ ॥
ନିଜ ଦୁଃଖ ସଂଯମ କରି, ଜଳୁଥିବା ସେ ରାଜା ଲୁହରେ ରୁଦ୍ଧ ସ୍ୱରରେ ପୁଣି ଏହା କହିଲେ।
3.72.25
वैषम्यमपि संप्राप्ता गोपायन्ति कुलस्त्रियः ।
आत्मानमात्मना सत्यो जितः स्वर्गो न संशयः ॥ ३.७२.२५ ॥
ବିଷମ ଅବସ୍ଥାରେ ପଡ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ କୁଳସ୍ତ୍ରୀମାନେ ନିଜକୁ ନିଜେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ ସ୍ତ୍ରୀ ନିଜ ବଳରେ ସ୍ୱର୍ଗ ଜିତେ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
3.72.26
रहिता भर्तृभिश्चापि न क्रुध्यन्ति कदाचन ।
प्राणांश्चारित्रकवचान्धारयन्ति वरस्त्रियः ॥ ३.७२.२६ ॥
ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ କେବେ ବି କ୍ରୋଧ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ସଚ୍ଚରିତ୍ରକୁ କବଚ କରି ସେମାନେ ପ୍ରାଣ ଧାରଣ କରନ୍ତି।
3.72.27
विषमस्थेन मूढेन परिभ्रष्टसुखेन च ।
यत्सा तेन परित्यक्ता तत्रन क्रोद्धुमर्हति ॥ ३.७२.२७ ॥
ବିଷମ ଅବସ୍ଥାରେ, ମୋହଗ୍ରସ୍ତ ଓ ସୁଖଭ୍ରଷ୍ଟ ସେ ତାଙ୍କୁ ପରିତ୍ୟାଗ କଲା; ତେଣୁ ସେ କ୍ରୋଧ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
3.72.28
प्राणयात्रां परिप्रेप्सोः शकुनैर्हतवाससः ।
आधिभिर्दह्यमानस्य श्यामा न क्रोद्धुमर्हति ॥ ३.७२.२८ ॥
ଜୀବନଯାତ୍ରା ଖୋଜୁଥିବା, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବସ୍ତ୍ର ହରାଇଥିବା ଓ ମାନସିକ ଯାତନାରେ ଜଳୁଥିବା ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଶ୍ୟାମା କ୍ରୋଧ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
3.72.29
सत्कृताऽसत्कृता वाऽपि पतिं दृष्ट्वा तथाविधम् ।
राज्यभ्रष्टं श्रिया हीनं क्षिधितं व्यसनाप्लुतम् ॥ ३.७२.२९ ॥
ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତୁ ବା ଅପମାନିତ, ରାଜ୍ୟଭ୍ରଷ୍ଟ, ଶ୍ରୀହୀନ, କ୍ଷୁଧିତ ଓ ବିପଦରେ ମଗ୍ନ ସେହି ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଦେଖି—
3.72.30
एवं ब्रुवाणस्तद्वाक्यं नलः परमदुर्मनाः ।
न बाष्पमशकत्सोढुं प्ररुरोद च भारत ॥ ३.७२.३० ॥
ଏହିପରି ସେ କଥା କହୁଥିବା ବେଳେ ନଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ; ଲୁହ ରୋକି ନ ପାରି, ହେ ଭାରତ, ସେ କାନ୍ଦି ପକାଇଲେ।
3.72.31
ततः सा केशिनी गत्वा दमयन्त्यै न्यवेदयत् ।
तत्सर्वं कथितं चैव विकारं तस्य चैव तम् ॥ ३.७२.३१ ॥
ତା'ପରେ ସେ କେଶିନୀ ଯାଇ ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କୁ ସବୁ ଜଣାଇଲା; ତାଙ୍କର ବିକାର (ବ୍ୟାକୁଳତା) ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ସବୁ କହିଲା।