มหาภารตะ · อัธยายะ 3.72
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.72.1
गच्छ केशिनि जानीहि क एष रथवाहकः ।
उपविष्टो रथोपस्थे विकृतो ह्रस्वबाहुकः ॥ ३.७२.१ ॥
จงไปเถิดเกศินี จงไปหาคำตอบว่าผู้ขับรถนี้เป็นผู้ใด ผู้นั่งอยู่บนที่นั่งของรถ ร่างพิการและมีแขนสั้น
3.72.2
अभ्येत्य कुशलं भद्रे मृदुपूर्वंसमाहिता ।
पृच्छेथाः पुरुषे ह्येनं यथातत्त्वमनिन्दिते ॥ ३.७२.२ ॥
ดูกรผู้มีความเจริญ จงเข้าไปใกล้ด้วยใจสงบและอ่อนโยน ถามไถ่ความเป็นอยู่ของเขาเป็นอันดับแรก ดูกรผู้ไร้ที่ติ จงสอบถามบุรุษผู้นั้นตามความจริง
3.72.3
अत्र मे महती शङ्का भवेदेष नलो नृपः ।
यथाच मनसस्तुष्टिर्हृदयस्य च निर्वृतिः ॥ ३.७२.३ ॥
ที่นี่ข้าพเจ้ามีความสงสัยใหญ่หลวง ชายผู้นี้จะเป็นพระเจ้านลหรือไม่ ถ้าเป็นเช่นนั้น ใจของข้าพเจ้าก็จะได้ความพอใจ และหัวใจจะได้ความสงบ
3.72.4
ब्रूयाश्चैनं कथान्ते त्वं पर्णादवचनं यथा ।
प्रतिवाक्यं च सुश्रोणि बुद्ध्येथास्त्वमनिन्दिते ॥ ३.७२.४ ॥
และเมื่อจบการสนทนา ดูกรผู้มีสะโพกงาม จงบอกถ้อยคำของปรรณาแก่เขา และดูกรผู้ไร้ที่ติ จงสังเกตคำตอบของเขาให้ดี
3.72.5
एवं समाहिता गत्वा दूती बाहुकमब्रवीत् ।
दमयन्त्यपि कल्याणी प्रासादस्थाऽनव्वैक्षत ॥ ३.७२.५ ॥
ทูตผู้มีใจสงบจึงไปพูดกับพาหุกะดังนี้ ส่วนพระนางทมยันตีผู้เป็นมงคล ยืนอยู่บนปราสาทก็ทอดพระเนตรคอยอยู่
3.72.6
स्वागतं ते मनुष्येन्द्र कुशलं ते ब्रवीम्यहम् ।
दमयन्त्या वचः साधु निबोध पुरुषर्षभ ॥ ३.७२.६ ॥
ขอต้อนรับ ดูกรเจ้าแห่งมนุษย์ ข้าพเจ้าขอถามไถ่ความเป็นอยู่ของพระองค์ ดูกรบุรุษผู้เป็นดั่งวัวจ่า จงฟังถ้อยคำอันดีของพระนางทมยันตี
3.72.7
कदा वै प्रस्थिता यूयं किमर्थमिह चागताः ।
तत्त्वं ब्रूहि यथान्यायं वैदर्भी श्रोतुमिच्छति ॥ ३.७२.७ ॥
ท่านออกเดินทางเมื่อไร และมาที่นี่เพื่อจุดประสงค์อะไร จงบอกความจริงตามลำดับเถิด เพราะพระนางแห่งวิทรรภต้องการจะฟัง
3.72.8
श्रुतः स्वयंवरो राज्ञा कोसलेन महात्मना ।
द्वितीयो दमयन्त्या वै भविता श्व इति द्विजात् ॥ ३.७२.८ ॥
พระราชาผู้มีจิตใจสูงส่งแห่งโกศลทรงได้ยินข่าวการสวยังวรจากพราหมณ์ผู้เกิดสองครั้งว่า การสวยังวรครั้งที่สองของพระนางทมยันตีจะมีขึ้นในวันพรุ่งนี้
3.72.9
श्रुत्वैतत्प्रस्थितो राजा शतयोजनयायिभिः ।
हयैर्वातजवैर्मुख्यैरहमस्य च सारथिः ॥ ३.७२.९ ॥
เมื่อได้ยินเช่นนั้น พระราชาจึงเสด็จออกเดินทาง ด้วยม้าชั้นเลิศที่วิ่งได้ร้อยโยชน์ เร็วดั่งลม ส่วนข้าพเจ้าเป็นนายสารถีของพระองค์
3.72.10
अथ योसौ तृतीयो वः स कुतः कस्य वा पुनः ।
त्वं च कस्य कथं चेदंत्वयि कर्म समाहितम् ॥ ३.७२.१० ॥
บัดนี้ ผู้ที่เป็นคนที่สามในพวกท่านนั้นเป็นใคร มาจากที่ใด และเป็นของผู้ใด ส่วนท่านเป็นของผู้ใด และภารกิจนี้มอบหมายแก่ท่านได้อย่างไร
3.72.11
पुण्यश्लोकस्य वै सूतो वार्ष्णेय इति विश्रतः ।
स नले विद्रुते भद्रेभागस्वरिमुपस्थितः ॥ ३.७२.११ ॥
สารถีของผู้มีชื่อเสียงอันบริสุทธิ์ (นล) เป็นที่รู้จักกันในนามวาร์ษเณยะ ดูกรผู้มีความเจริญ เมื่อนลหนีไปแล้ว เขาจึงเข้ารับใช้พระภาคัสวริ
3.72.12
अहमप्यश्वकुशलः सूतत्वे च प्रतिष्ठितः ।
ऋतुपर्णेन सारथ्ये भोजने च वृतः स्वयम् ॥ ३.७२.१२ ॥
ข้าพเจ้าเองก็ชำนาญในการดูแลม้า และตั้งตนอยู่ในตำแหน่งนายสารถี ฤตุปรรณาทรงเลือกข้าพเจ้าเองให้เป็นนายสารถีและพ่อครัว
3.72.13
अथ जानाति वार्ष्णेयः क्वनु राजा नलो गतः ।
कथं च त्वयि वा तेन कथितं स्यात्तु बाहुक ॥ ३.७२.१३ ॥
วาร์ษเณยะรู้หรือไม่ว่าพระราชานลเสด็จไปที่ใด หรือท่านจะได้รับการบอกเล่าจากเขาได้อย่างไร ดูกรพาหุกะ
3.72.14
इहैव पुत्रौ निक्षिप्य नलस्य प्रियदर्शनौ ।
गतस्ततो यथाकामं नैष जानाति नैषधम् ॥ ३.७२.१४ ॥
ทิ้งโอรสทั้งสองที่น่ารักของนลไว้ที่นี่ แล้วเขาก็ไปตามใจปรารถนา เขาไม่รู้จักนลผู้เป็นนิษธะ
3.72.15
न चान्यः पुरुषः कश्चिन्नलं वेत्ति यशस्विनि ।
गूढश्चरति लोकेऽस्मिन्नष्टरूपो महीपतिः ॥ ३.७२.१५ ॥
ดูกรผู้มียศ ไม่มีบุรุษอื่นใดรู้จักนล ในโลกนี้ เจ้าแผ่นดินเสด็จเร้นกายท่องไป โดยเปลี่ยนรูปร่างไปแล้ว
3.72.16
आत्मैव तु नलं वेद या चास्य तदनन्तरा ।
न हि वै स्वानि लिङ्गानि नलं शंसन्ति कर्हिचित् ॥ ३.७२.१६ ॥
มีเพียงตัวนลเองเท่านั้นที่รู้จักนล และผู้ที่อยู่ใกล้ชิดถัดจากนลลงมา เพราะเครื่องหมายของตนเองนั้นไม่เคยเผยให้เห็นนลเลย
3.72.17
योसावयोध्यां प्रथमं गतोसौ ब्राह्मणस्तदा ।
इमानि नारीवाक्यानि कथयानः पुनःपुनः ॥ ३.७२.१७ ॥
พราหมณ์ผู้ที่ไปยังอโยธยาก่อนนั้น ผู้ท่องถ้อยคำของหญิงนั้นซ้ำแล้วซ้ำอีก
3.72.18
क्वनु त्वं कितव च्छित्त्वा वस्त्रार्धं प्रस्थितो मम ।
उत्सृज्य विपिने सुप्तामनुरक्तां प्रियां प्रिय ॥ ३.७२.१८ ॥
ดูกรนักพนัน ท่านไปที่ไหนแล้ว ตัดผ้าของข้าพเจ้าไปครึ่งผืนแล้วก็จากไป ทิ้งภรรยาผู้รักและภักดีของท่านไว้ในป่าขณะที่นางหลับอยู่ ดูกรที่รัก
3.72.19
सा वै यथा समादिष्टा तथाऽऽस्ते त्वत्प्रतीक्षिणी ।
दह्यमाना दिवारात्रौ वस्त्रार्धेनाभिसंवृता ॥ ३.७२.१९ ॥
นางยังคงอยู่ตามที่ได้รับคำสั่งไว้ คอยท่านอยู่จริงๆ ร้อนรนทั้งวันทั้งคืน ห่มผ้าเพียงครึ่งผืน
3.72.20
तस्या रुदनत्याः सततं तेन दुःखेन पार्थिव ।
प्रसादं कुरु मे वीर प्रतिवाक्यं वदस्व च ॥ ३.७२.२० ॥
เพราะนางร่ำไห้อยู่เสมอด้วยความทุกข์นั้น ดูกรพระราชา ดูกรวีรบุรุษ ขอพระองค์โปรดแสดงความเมตตาแก่ข้าพเจ้า และตรัสตอบมาเถิด
3.72.21
तस्यास्तत्प्रियमाख्यानं प्रवदस्व महामते ।
तदेव वाक्यं वैदर्भी श्रोतुमिच्छन्त्यनिन्दिता ॥ ३.७२.२१ ॥
ข้าแต่ผู้มีปัญญาอันยิ่ง จงกล่าวถ้อยคำอันเป็นที่รักของนางนั้นเถิด เพราะไวทรภีผู้ไร้ตำหนิปรารถนาจะฟังถ้อยคำนั้นเอง
3.72.22
एतच्छ्रुत्वा प्रतिवचस्तस्य दत्तं त्वया किल ।
यत्पुरा तत्पुनस्त्वत्तो वैदर्भी श्रोतुमिच्छति ॥ ३.७२.२२ ॥
ได้ยินดังนี้แล้ว ไวทรภีปรารถนาจะฟังซ้ำจากพระองค์ถึงคำตอบที่พระองค์เคยให้แก่นางไว้แต่ก่อน
3.72.23
एवमुक्तस्य केशिन्या नलस्य कुरुनन्दन ।
हृदयं व्यथितं चासीदश्रुपूर्णे च लोचने ॥ ३.७२.२३ ॥
ข้าแต่ผู้เป็นความยินดีของชาวกุรุ เมื่อเกศินีกล่าวดังนี้แล้ว หทัยของนละก็ปวดร้าวและดวงตาก็เต็มไปด้วยน้ำตา
3.72.24
स निग्राह्यात्मनो दुःखं दह्यमानो महीपतिः ।
बाष्पसंदिग्धया वाचा पुनरेवेदमब्रवीत् ॥ ३.७२.२४ ॥
พระราชาทรงกลั้นความทุกข์ของพระองค์ไว้ ขณะที่ทรงเร่าร้อนอยู่ แล้วตรัสถ้อยคำเหล่านี้อีกครั้ง ด้วยเสียงที่สะอื้นด้วยน้ำตา
3.72.25
वैषम्यमपि संप्राप्ता गोपायन्ति कुलस्त्रियः ।
आत्मानमात्मना सत्यो जितः स्वर्गो न संशयः ॥ ३.७२.२५ ॥
แม้ตกอยู่ในความทุกข์ยาก สตรีผู้มีตระกูลย่อมรักษาตนไว้ด้วยกำลังของตนเอง หญิงผู้ซื่อสัตย์ย่อมได้สวรรค์ด้วยตนเอง ไม่ต้องสงสัยเลย
3.72.26
रहिता भर्तृभिश्चापि न क्रुध्यन्ति कदाचन ।
प्राणांश्चारित्रकवचान्धारयन्ति वरस्त्रियः ॥ ३.७२.२६ ॥
แม้ถูกพรากจากสามี สตรีผู้ประเสริฐก็ไม่เคยโกรธเลย พวกนางดำรงชีวิตไว้ด้วยความประพฤติดีเป็นเกราะป้องกัน
3.72.27
विषमस्थेन मूढेन परिभ्रष्टसुखेन च ।
यत्सा तेन परित्यक्ता तत्रन क्रोद्धुमर्हति ॥ ३.७२.२७ ॥
เพราะเขาอยู่ในความทุกข์ยาก หลงผิด และพลัดตกจากความสุข จึงทอดทิ้งนางไป นางจึงไม่ควรโกรธเขาเลย
3.72.28
प्राणयात्रां परिप्रेप्सोः शकुनैर्हतवाससः ।
आधिभिर्दह्यमानस्य श्यामा न क्रोद्धुमर्हति ॥ ३.७२.२८ ॥
สำหรับสามีผู้แสวงหาสิ่งยังชีพ ผ้านุ่งของเขาถูกนกคาบไปและเขาต้องทนทุกข์ทางใจอยู่ ศยามาไม่ควรโกรธเลย
3.72.29
सत्कृताऽसत्कृता वाऽपि पतिं दृष्ट्वा तथाविधम् ।
राज्यभ्रष्टं श्रिया हीनं क्षिधितं व्यसनाप्लुतम् ॥ ३.७२.२९ ॥
ไม่ว่าจะได้รับการยกย่องหรือไม่ได้รับการยกย่อง เมื่อเห็นสามีของตนอยู่ในสภาพเช่นนั้น คือพลัดจากราชอาณาจักร ปราศจากโชคลาภ หิวโหย และจมอยู่ในความทุกข์ยาก
3.72.30
एवं ब्रुवाणस्तद्वाक्यं नलः परमदुर्मनाः ।
न बाष्पमशकत्सोढुं प्ररुरोद च भारत ॥ ३.७२.३० ॥
ข้าแต่ภารตะ นละผู้มีใจทุกข์ระทมอย่างยิ่ง เมื่อกล่าวถ้อยคำนั้นอยู่ ก็ไม่อาจกลั้นน้ำตาไว้ได้ จึงร่ำไห้ออกมาดังลั่น
3.72.31
ततः सा केशिनी गत्वा दमयन्त्यै न्यवेदयत् ।
तत्सर्वं कथितं चैव विकारं तस्य चैव तम् ॥ ३.७२.३१ ॥
ครั้นแล้วเกศินีจึงไปเฝ้าทมยันตีและกราบทูลทุกสิ่งทุกอย่าง รวมทั้งความวิกลของพระองค์ให้นางทราบทั้งหมด