महाभारत · अध्याय 3.76
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.76.1
स मासमुष्य कौन्तेय भीममामन्त्र्य नैषधः ।
पुरादल्पपरीवारो जगाम निषधान्प्रति ॥ ३.७६.१ ॥
तो एक महिना राहून, कौन्तेय भीमाचा निरोप घेऊन, निषधाधिपती नल थोड्या परिवारासह नगरातून निषध देशाकडे निघाला.
3.76.2
रथेनैकेन शुभ्रेण दन्तिभिः परिषोडशै ।
पञ्चाशद्भिर्हयैश्चैव षट्शतैश्च पदातिभिः ॥ ३.७६.२ ॥
एक तेजस्वी रथ, सोळा हत्ती, पन्नास घोडे आणि सहाशे पायदळ सैनिक.
3.76.3
स कम्पयन्निव महीं त्वरमाणो महापुरीम् ।
प्रविवेशाथ संरब्धस्तरसैव महामनाः ॥ ३.७६.३ ॥
जणू पृथ्वी हलवत तो वेगाने त्या महानगरात शिरला; तो संतप्त व महामनस्क होता.
3.76.4
ततः पुष्करमासाद्य वीरसेनसुतो नलः ।
उवाच दीव्याव पुनर्बहुवित्तं मयाऽर्जितम् ॥ ३.७६.४ ॥
मग पुष्कराजवळ जाऊन वीरसेनाचा पुत्र नल म्हणाला, "आपण पुन्हा द्यूत खेळूया; मी पुष्कळ धन मिळवले आहे."
3.76.5
दमयन्ती च यच्चान्यन्मम किंचन विद्यते ।
एष वै मम संन्यासस्तव राज्यंतु पुष्कर ॥ ३.७६.५ ॥
दमयंती आणि माझ्याजवळ जे काही आहे ते — हीच माझी पैज; आणि हे पुष्करा, तुझे राज्य.
3.76.6
पुनः प्रवर्ततां द्यूतमिति मे निश्चिता मतिः ।
एकपाणेन भद्रं ते प्राणयोश्च पणावहे ॥ ३.७६.६ ॥
"पुन्हा द्यूत सुरू होवो — हाच माझा निश्चय आहे. एकाच फाशाने तुझे कल्याण होवो; आपण आपले प्राण पणाला लावू."
3.76.7
जित्वा परस्वमाहृत् राज्यंवा यदि वा वसु ।
प्रतिपाणः प्रदातव्यः प्राणो हि पणमुच्यते ॥ ३.७६.७ ॥
जिंकून दुसऱ्याचे धन, राज्य किंवा इतर संपत्ती घेतली तर त्याच्या बदल्यात प्रतिदान द्यावे; प्राणालाच पण म्हणतात.
3.76.8
न चेद्वाञ्छसि तद्द्यूतं युद्धद्यूतं प्रवर्तताम् ।
द्वैरथेनास्तु वै शान्तिस्तव वा मम वा नृप ॥ ३.७६.८ ॥
जर तुला तो जुगार नको असेल, तर युद्धरूपी जुगार सुरू होवो; हे राजा, तुझ्या आणि माझ्यातील द्वंद्वयुद्धानेच शांती होवो.
3.76.9
वंशभोज्यमिदं राज्यमर्थितव्यं यथा तथा ।
येनकेनाप्युपायेन वृद्धानामिति शासनम् ॥ ३.७६.९ ॥
हे राज्य वंशाचे भोगण्याजोगे आहे; कसेही करून, कोणत्याही उपायाने ते मिळवण्याचा प्रयत्न करावा; हीच वृद्धांची आज्ञा आहे.
3.76.10
द्वयोरेकतरे बुद्धिः क्रियतामद्य पुष्कर ।
कैतवेनाक्षवत्यां वा युद्धे वा नाम्यतां धनुः ॥ ३.७६.१० ॥
हे पुष्करा, दोहोंपैकी एकासाठी आजच निश्चय कर: कपटाने फाशांच्या खेळात, किंवा युद्धात धनुष्य वाकवून.
3.76.11
नैषधेनैवमुक्तस्तु पुष्करः प्रहसन्निव ।
ध्रुवमात्मजयं मत्वा प्रत्याह निषधाधिपम् ॥ ३.७६.११ ॥
नैषधाने असे सांगितल्यावर पुष्कर हसत असल्यासारखा, आपला विजय निश्चित मानून निषधाधिपतीला म्हणाला.
3.76.12
दिष्ट्या त्वयाऽर्जितं वित्तं प्रतिपाणाय नैषध ।
दिष्ट्या च दुष्कृतंकर्म दमयन्त्याः क्षयं गतम् ॥ ३.७६.१२ ॥
हे नैषधा, नशिबाने तू पणासाठी धन मिळवले आहेस; नशिबाने दमयंतीचे दुष्कृत्यही नष्ट झाले आहे.
3.76.13
दिष्ट्या वै प्रीसे राजन्मम लाभाय नैषध ।
पुनर्द्यूते च ते बुद्धिर्दिष्ट्या पुरुषसत्तम ॥ ३.७६.१३ ॥
हे राजा, हे नैषधा, माझ्या लाभासाठी मी नशिबाने आनंदित आहे. हे पुरुषश्रेष्ठा, नशिबाने तुझी बुद्धी पुन्हा द्यूताकडे वळली आहे.
3.76.14
धनेनानेन वै भैमी जितेन समलंकृता ।
मामुपस्थास्यति व्यक्तं दिवि शक्रमिवाप्सराः ॥ ३.७६.१४ ॥
या जिंकलेल्या धनाने अलंकृत झालेली भैमी (दमयंती) स्वर्गात अप्सरा इंद्राची सेवा करते तशी निश्चितपणे माझी सेवा करील.
3.76.15
नित्यशो हि स्मरामि त्वां प्रतीक्षेऽपि च नैषध ।
देवने च मभ प्रीतिर्भवत्येवासुहृद्गणैः ॥ ३.७६.१५ ॥
हे नैषधा, मी सदैव तुझे स्मरण करतो आणि तुझी वाटही पाहतो. द्यूतात शत्रुसमूहांसोबत मला आनंद होतो.
3.76.16
जित्वात्वद्य वरारोहां दमयन्तीमनिन्दिताम् ।
कतकृत्यो भविष्यामि सा हिमे नित्यशो हृदि ॥ ३.७६.१६ ॥
आज सुंदर कमरेच्या, निर्दोष दमयंतीला जिंकून मी कृतकृत्य होईन. ती निश्चितपणे माझ्या हृदयात सदैव आहे.
3.76.17
श्रुत्वा तु तस् ता वाचो बह्वबद्धप्रलापिनः ।
इयेष स शिरश्छेत्तुं खङ्गेन कुपितो नलः ॥ ३.७६.१७ ॥
त्याचे ते असंबद्ध बडबडीचे शब्द ऐकून कुपित झालेल्या नलाने तलवारीने त्याचे मस्तक छाटू इच्छिले.
3.76.18
स्मयंस्तु रोषताम्राक्षस्तमुवाच नलो नृपः ।
पणावः किं व्याहरसे जितो न व्याहरिष्यसि ॥ ३.७६.१८ ॥
पण रागाने लाल डोळे करून हसत राजा नल त्याला म्हणाला, "हे पणाव (जुगारी), तू काय बोलतोस? तू हरलास, आता बोलणार नाहीस."
3.76.19
ततः प्रावर्तत द्यूतं पुष्करस्य नलस्य च ।
एकपाणेन भद्रं ते नलेन स पराजितः ॥ ३.७६.१९ ॥
नंतर पुष्कर आणि नल यांच्यात द्यूत सुरू झाले. तुझे कल्याण असो, एकाच फेकीत नलाने त्याला पराभूत केले.
3.76.20
स रत्नकोशनिचयैः प्राणेन पणितोपि च ।
जित्वा च पुष्करं राजा प्रहसन्निदमब्रवीत् ॥ ३.७६.२० ॥
रत्नांचे ढीग आणि पणाला लावलेल्या प्राणांसह पुष्कराला जिंकून राजा नल हसत म्हणाला.
3.76.21
मम सर्वमिदं राज्यमव्यग्रं हतकण्ठकम् ।
वैदर्भी न त्वया शक्या राजापशद वीक्षितम्।
तस्यास्त्वं सपरीवारो मूढ दासत्वमागतः ॥ ३.७६.२१ ॥
हे सारे राज्य आता माझे आहे, निष्कंटक आणि निश्चिंत. हे नीच राजा, वैदर्भीला तू पाहूही शकणार नाहीस. हे मूर्खा, परिवारासह तू तिचा दास झालास.
3.76.22
न त्वया तत्कृतंकर्म येनाहं विजितः पुरा ।
कलिना तत्कृतं कर्म त्वं च मूढ न बुध्यसे ॥ ३.७६.२२ ॥
पूर्वी ज्या कर्मामुळे मला पराभूत केले गेले, ते कर्म तू केले नाहीस. ते कर्म कलीने केले होते, आणि हे मूर्खा, तू हे समजत नाहीस.
3.76.23
नाहं परकृतं दोषं त्वय्याधास्ये कथंचन ।
यथासुखं वै जीवत्वंप्राणानवसृजामि ते ॥ ३.७६.२३ ॥
दुसऱ्याने केलेला दोष मी कोणत्याही प्रकारे तुझ्यावर लादणार नाही. तू सुखाने जग; तुझे प्राण मी तुला परत देतो.
3.76.24
तथैव सर्वसंभारं स्वमंशं वितरामि ते ।
तथैव च मम प्रीतिस्त्वयि वीर न संशयः ॥ ३.७६.२४ ॥
त्याचप्रमाणे तुझी सर्व सामग्री आणि तुझा स्वतःचा वाटाही मी तुला परत देतो. आणि हे वीरा, तुझ्यावरील माझे प्रेमही तसेच आहे; यात संशय नाही.
3.76.25
सौहार्दं चापि मे त्वत्तो न कदाचित्प्रहास्यति ।
पुष्कर त्वं हि मे भ्राता संजीव शरदः शतम् ॥ ३.७६.२५ ॥
तुझ्याविषयीचे माझे सौहार्द कधीही सुटणार नाही. पुष्करा, तू माझा बंधू आहेस; शंभर शरद ऋतू जग.
3.76.26
एवं नलः सान्त्वयित्वा भ्रातरं सत्यविक्रमः ।
वचनैस्तोषयामास परिष्वज्य पुनः पुनः ॥ ३.७६.२६ ॥
अशा प्रकारे सत्यपराक्रमी नळाने बंधूचे सांत्वन केले, वारंवार आलिंगन देऊन शब्दांनी त्याला संतुष्ट केले.
3.76.27
सान्त्वितो नैषधेनैवं पुष्ररः प्रत्युवाच तम् ।
पुण्यश्लोकं तदा राजन्नभिवाद्य कृताञ्जलिः ॥ ३.७६.२७ ॥
नैषधाने असे सांत्वन दिल्यावर पुष्कराने त्या पुण्यकीर्ती नळाला उत्तर दिले. हे राजा, तेव्हा हात जोडून नमस्कार करून.
3.76.28
कीर्तिरस्तु तवाक्षय्या जीव वर्षायुतं सुखी ।
यो मे वितरसि प्राणानधिष्ठानं च पार्थिव ॥ ३.७६.२८ ॥
तुझी कीर्ती अक्षय होवो; सुखी होऊन दहा हजार वर्षे जग, कारण हे पार्थिवा, तू मला प्राण व आधार देत आहेस.
3.76.29
स तथा सत्कृतो राज्ञा मासमुष्य तदा नृपः ।
प्रययौ पुषरो हृष्टः स्वपुरं स्वजनावृतः ॥ ३.७६.२९ ॥
राजाने असा सत्कार केल्यावर तो राजा एक महिना राहिला; मग आनंदित पुष्कर आपल्या स्वजनांनी वेढलेला आपल्या नगराकडे निघाला.
3.76.30
महत्या सेनया सार्धंविनीतैः परिचारकैः ।
भ्राजमान इवादित्यो वपुषा पुरुषर्षभ ॥ ३.७६.३० ॥
प्रचंड सेना व विनम्र सेवकांसह, हे पुरुषर्षभ, शरीराने सूर्यासारखा तेजस्वी होऊन.
3.76.31
प्रस्थाप्य पुष्करं राजा वित्तवन्तमनामयम् ।
प्रविवेश पुरं श्रीमानत्यर्थमुपशोभिताम् ॥ ३.७६.३१ ॥
राजाने धनवान आणि निरोगी पुष्करास पुढे पाठवून अत्यंत सुशोभित नगरात तेजस्वी रूपाने प्रवेश केला.
3.76.32
प्रविश्य सान्त्वयामास पौरांश्च निषधाधिपः ।
हितेषु चैषां सततं पितेवावहितोऽभवत् ॥ ३.७६.३२ ॥
प्रवेश करून निषधाधिपतीने नगरवासीयांचे सांत्वन केले आणि त्यांच्या हितासाठी सदैव पित्याप्रमाणे सावध राहिला.
3.76.33
पौरा जानपदाश्चापि संप्रहृष्टतनूरुहाः ।
ऊचुः प्राञ्जलयः सर्वे सामात्यप्रमुखा जनाः ॥ ३.७६.३३ ॥
आनंदाने रोमांचित झालेले नगरवासी आणि ग्रामवासी, अमात्यांसह सर्व लोक हात जोडून म्हणाले.
3.76.34
अद्यस्म निर्वृता राजन्पुरे जनपदेऽपि च ।
उपासितुं पुनः प्राप्ता देवा इव शतक्रतुम् ॥ ३.७६.३४ ॥
हे राजा! आज आम्ही नगरात आणि देशात सुखी झालो आहोत, जणू देव पुन्हा शतक्रतू (इंद्र)ची उपासना करू लागले आहेत.