મહાભારત · અધ્યાય 3.77
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.77.1
प्रशान्ते तु पुरे हृष्टे संप्रवृत्ते महोत्सवे ।
महत्या सेनया राजा दमयन्तीमुपानयत् ॥ ३.७७.१ ॥
નગર શાંત અને હર્ષિત થયું, મહોત્સવ શરૂ થયો ત્યારે રાજાએ વિશાળ સેના સાથે દમયંતીને લાવ્યો.
3.77.2
पुण्यश्लोकं तु राज्यस्थं श्रुत्वा भीमो महीपतिः ।
मुदा परमया युक्तो बभूव भरतर्षभ ॥ ३.७७.२ ॥
પુણ્યશ્લોક (નળ) રાજ્યમાં સ્થિત છે એ સાંભળીને રાજા ભીમ પરમ આનંદથી ભરાઈ ગયો, હે ભરતશ્રેષ્ઠ.
3.77.3
अथ हृष्टमना राजा महत्या सेनया सह ।
सुतां प्रस्थापयामास पुण्यश्लोकाय धीमते ॥ ३.७७.३ ॥
પછી હર્ષિત મનના રાજાએ વિશાળ સેના સાથે પોતાની પુત્રીને પુણ્યશ્લોક, બુદ્ધિમાન નળ પાસે મોકલી.
3.77.4
दमयन्तीमपि पिता सत्कृत्यपरवीरहा ।
प्रास्थापयदमेयात्मा भीमो भीमपराक्रमः ॥ ३.७७.४ ॥
શત્રુવીરોનો સંહારક, અમર્યાદ આત્માવાળો, ભયંકર પરાક્રમી પિતા ભીમે દમયંતીને પણ સત્કારપૂર્વક મોકલી.
3.77.5
आगतायां तु वैदर्भ्यां सपुत्रायां नलो नृपः ।
वर्तयामास मुदितो दोवराडिव नन्दने ॥ ३.७७.५ ॥
વૈદર્ભી પુત્ર સહિત આવી ત્યારે રાજા નળ આનંદિત થઈ નંદનવનમાં દેવરાજ ઇન્દ્રની જેમ રહેવા લાગ્યો.
3.77.6
तथा प्रकाशतां यातो जम्बूद्वीपे स राजसु ।
पुनः स्वे चावसद्राज्ये प्रत्याहृत्य महायशाः ॥ ३.७७.६ ॥
આ રીતે તે જંબૂદ્વીપમાં રાજાઓ વચ્ચે પ્રસિદ્ધ થયો; અને મહાયશસ્વી નળ ફરી પોતાનું રાજ્ય પાછું મેળવી તેમાં રહ્યો.
3.77.7
ईजे च विविधैर्यज्ञैर्विधिवच्चाप्तदक्षिणैः ।
तथा त्वमपि राजेन्द्र ससुहृद्वक्ष्यसे चिरात् ॥ ३.७७.७ ॥
તેણે વિધિપૂર્વક, પુષ્કળ દક્ષિણા આપીને વિવિધ યજ્ઞો કર્યા. તેવી જ રીતે, હે રાજેન્દ્ર, તમે પણ મિત્રો સહિત લાંબા સમય પછી (ફળ) મેળવશો.
3.77.8
दुःखमेतादृशंप्राप्तो नलः परपुरंजयः ।
देवनेन नरश्रेष्ठ सभार्यो भरतर्षभ ॥ ३.७७.८ ॥
શત્રુનગરોને જીતનાર નળે જુગારથી, હે નરશ્રેષ્ઠ, હે ભરતર્ષભ, પત્ની સાથે આવું દુઃખ પ્રાપ્ત કર્યું.
3.77.9
एकाकिनैव सुमहन्नलेन पृथिवीपते ।
दुःखमासादितं घोरं प्राप्तश्चाभ्युदयः पुनः ॥ ३.७७.९ ॥
એકલા નળે અતિ મોટું, ભયંકર દુઃખ સહન કર્યું, હે પૃથ્વીપતિ; અને પછી તેને ફરી ઉન્નતિ પણ પ્રાપ્ત થઈ.
3.77.10
त्वं पुनर्भ्रातृसहितः कृष्णया चैव पाण्डव ।
कथाश्चापि समाकर्ण्य धर्ममेवानुचिन्तयन् ॥ ३.७७.१० ॥
હે પાંડવ, તમે પણ ભાઈઓ અને કૃષ્ણા સાથે આ કથાઓ સાંભળીને ધર્મનું જ ચિંતન કરતા છો.
3.77.11
ब्राह्मणैश्च महाभागैर्वेदवेदाङ्गपारगैः ।
नित्यमन्वास्यसे राजंस्तत्र का परिदेवना ॥ ३.७७.११ ॥
વેદ અને વેદાંગોમાં પારંગત મહાભાગ્યશાળી બ્રાહ્મણો દ્વારા તમે નિત્ય સેવિત થાઓ છો, હે રાજન્; તો ત્યાં વિલાપ શાનો?
3.77.12
कर्कोटकस्य नागस् दमयन्त्या नलस्य च ।
ऋतुपर्णस्य राजर्षेः कीर्तनं कलिनाशनम् ॥ ३.७७.१२ ॥
નાગ કર્કોટક, દમયંતી, નળ અને રાજર્ષિ ઋતુપર્ણનું કીર્તન કળિનો નાશ કરનારું છે.
3.77.13
इतिहासमिमं चापि कलिनाशनमच्युत ।
शक्यमाश्वसितुं श्रुत्वा त्वद्विधेन विशांपते ॥ ३.७७.१३ ॥
હે અચ્યુત, કલિનો નાશ કરનારો આ ઇતિહાસ સાંભળીને તારા જેવા માટે આશ્વાસન મેળવવું શક્ય છે, હે વિશાંપતિ.
3.77.14
अस्थिरत्वं च संचिन्त्य पुरुषार्थस् नित्यदा ।
तस्योदये व्यये चापि न चिन्तयितुमर्हसि ॥ ३.७७.१४ ॥
પુરુષાર્થની અસ્થિરતાનો સદા વિચાર કરીને, તેના ઉદય અને વ્યયમાં પણ તારે ચિંતા ન કરવી જોઈએ.
3.77.15
श्रुत्वेतिहासं नृषते समाश्वसिहि मा शुचः ।
व्यसने त्वं महाराज न विषीदितुमर्हसि ॥ ३.७७.१५ ॥
હે નરપતિ, આ ઇતિહાસ સાંભળીને આશ્વસ્ત થા, શોક ન કર. હે મહારાજ, આપત્તિમાં તારે વિષાદ ન કરવો જોઈએ.
3.77.16
विषमावस्थिते दैवे पौरुषेऽफलतां गते ।
विषादयन्ति नात्मानं सत्त्वापाश्रयिणो नराः ॥ ३.७७.१६ ॥
દૈવ વિપરીત થાય અને પૌરુષ નિષ્ફળ જાય ત્યારે પણ સત્ત્વનો આશ્રય લેનારા માણસો પોતાને વિષાદમાં નાખતા નથી.
3.77.17
ये चेदं कथयिष्यन्ति नलस् चरितं महत् ।
श्रोष्यन्ति चाप्यभीक्ष्णं वै नालक्ष्मीस्तान्भजिष्यति ॥ ३.७७.१७ ॥
જે લોકો નળનું આ મહાન ચરિત્ર કહેશે અને સતત સાંભળશે, તેમને અલક્ષ્મી વળગશે નહીં.
3.77.18
अर्थास्तस्योपपत्स्यन्ते धन्यतां च गमिष्यति ।
इतिहासमिमं श्रुत्वा पुराणं शश्वदुत्तमम् ॥ ३.७७.१८ ॥
તેને ધન અને ઇચ્છિત ફળ મળશે અને તે ધન્યતાને પામશે. આ ઇતિહાસ, જે સદા ઉત્તમ પુરાણ છે, તે સાંભળીને.
3.77.19
पुत्रान्पौत्रान्पशूंश्चापि लभते नृषु चाग्र्यताम् ।
आरोग्यप्रीतिमांश्चैव भविष्ति न संशयः ॥ ३.७७.१९ ॥
તે પુત્રો, પૌત્રો અને પશુઓ પ્રાપ્ત કરશે, મનુષ્યોમાં અગ્રસ્થાન મેળવશે, અને નિઃસંદેહ આરોગ્ય તથા પ્રસન્નતાથી યુક્ત થશે.
3.77.20
भयात्रस्यसि यच्च त्वमाह्वयिष्यति मां पुनः ।
अक्षज्ञ इति तत्तेऽहं नाशयिष्यामि पार्थिव ॥ ३.७७.२० ॥
હે રાજા, તું ભયથી ત્રસ્ત છે; અને જો તું મને ફરી 'હું પાસાના જ્ઞાનમાં નિપુણ છું' કહીને પડકારીશ, તો તે હું તારા માટે નષ્ટ કરીશ.
3.77.21
वेदाक्षहृदयं कृत्स्नमहं सत्यपराक्रम ।
उपपद्यस्व कौन्तेय प्रसन्नोऽहं ब्रवीमि ते ॥ ३.७७.२१ ॥
હે સત્યપરાક્રમી, પાસાવિદ્યાનું સંપૂર્ણ હૃદય હું તને કહું છું; હે કૌંતેય, શાંત થા; હું પ્રસન્ન થઈને તને કહું છું.
3.77.22
ततो हृष्टमना राजा बृहदश्वमुवाच ह ।
भगवन्नक्षहृदयं ज्ञातुमिच्छामि तत्त्वतः ॥ ३.७७.२२ ॥
ત્યારે હર્ષિત મનવાળા રાજાએ બૃહદશ્વને કહ્યું, 'હે ભગવન્, પાસાવિદ્યાનું હૃદય યથાર્થપણે જાણવા ઇચ્છું છું.'
3.77.23
कौन्तेयेनैवमुक्तस्तु बृहदश्वो महामुनिः ।
ततोऽक्षहृदयं प्रादात्पाण्डवाय महात्मने।
लब्ध्वा च पाण्डवो राजा विशोकः समपद्यत ॥ ३.७७.२३ ॥
કૌંતેયે એમ કહ્યું ત્યારે મહામુનિ બૃહદશ્વે મહાત્મા પાંડવને પાસાવિદ્યાનું હૃદય આપ્યું; તે મેળવીને પાંડવ રાજા શોકરહિત થયો.
3.77.24
पुनरेव तु वक्ष्यामि यस्त्वत्तो दुःखितो नृपः ।
तं शृणुष्व महाराज सर्वदुःखापनुत्तये ॥ ३.७७.२४ ॥
તોપણ ફરી કહીશ; તારાથી દુઃખી થયેલા રાજાની વાત સાંભળ, હે મહારાજ, સર્વ દુઃખો દૂર કરવા માટે.
3.77.25
इक्ष्वाकूणां कुले जातो महात्मा पृथिवीपतिः ।
त्रिशङ्कुरिति विख्यातोराजराजो महाद्युतिः ॥ ३.७७.२५ ॥
ઇક્ષ્વાકુ કુળમાં મહાત્મા પૃથ્વીપતિ જન્મ્યા; ત્રિશંકુ નામે પ્રખ્યાત, રાજાઓના રાજા અને મહાતેજસ્વી.
3.77.26
हरिश्चन्द्रस्ततो जज्ञे गुणरत्नाकरो नृपात् ।
ततो विशेषैर्विविधैर्यज्ञैर्विपुलदक्षिणैः ॥ ३.७७.२६ ॥
પછી રાજાથી ગુણરત્નાકર હરિશ્ચંદ્ર જન્મ્યા; તેમણે વિપુલ દક્ષિણા સાથે વિવિધ વિશેષ યજ્ઞો કર્યા.
3.77.27
स तु लोके वरः पुंसां पुण्यश्लोको महायशाः ।
सत्यवादी मधुरवाक्सत्येन बहुभाषिता ॥ ३.७७.२७ ॥
તેઓ જગતમાં મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ, પુણ્યશ્લોક અને મહાયશસ્વી હતા; સત્યવાદી અને મધુરભાષી, સત્યને કારણે ઘણા વખણાયેલા.
3.77.28
तस्य भार्याऽभवद्भूमौ सौशील्यसमलंकृता ।
उशीनरस्य राजर्षेर्दुहिता पुण्यलक्षणा ॥ ३.७७.२८ ॥
પૃથ્વી પર તેમની પત્ની થઈ, જે સુશીલતાથી શોભિત હતી; તે રાજર્ષિ ઉશીનરની પુત્રી, શુભ લક્ષણવાળી હતી.
3.77.29
स्वयंवरे महाभागं वरयामास भामिनी ।
हरिश्चन्द्रं समेतानां राज्ञां मद्ये पतिं विभुम् ॥ ३.७७.२९ ॥
સ્વયંવરમાં તે ભામિનીએ એકઠા થયેલા રાજાઓ વચ્ચે મહાભાગ્યશાળી અને સમર્થ હરિશ્ચંદ્રને પતિ તરીકે વર્યા.
3.77.30
तया सह महीपालः सत्यवत्या मनोज्ञया ।
रेमे च सुचिरं कालं राजा राज्यमवाप्य च ॥ ३.७७.३० ॥
તે મનોહર સત્યવતી સાથે મહીપાલ રાજા રાજ્ય પામીને લાંબા સમય સુધી આનંદમાં રહ્યા.
3.77.31
तस्यां देव्यां हरिश्चन्द्राज्जज्ञे राजीवलोचनः ।
पुत्रः पुण्यवतां श्रेष्ठो लोहिताश्व इति श्रुतः ॥ ३.७७.३१ ॥
તે રાણીથી હરિશ્ચંદ્રને કમળનયન પુત્ર જન્મ્યો; પુણ્યવાનોમાં શ્રેષ્ઠ એવો તે લોહિતાશ્વ નામે પ્રસિદ્ધ થયો.
3.77.32
देव्या पुत्रेण सहितः पुण्यश्लोको महायशाः ।
वसिष्ठयाज्यो नृपतिरीजे शुण्यैर्महाध्वरैः ॥ ३.७७.३२ ॥
રાણી અને પુત્ર સાથેના પુણ્યશ્લોક, મહાયશસ્વી રાજાએ, જેમના યાજક વસિષ્ઠ હતા, શુણ્ય નામના મહાયજ્ઞો વડે યજન કર્યું.
3.77.33
एतस्मिन्नेव काले तु विश्वामित्रो दिवं गतः ।
पुरुहूतपुरीं रम्यामाजगामेन्द्रसेवया ॥ ३.७७.३३ ॥
એ જ સમયે વિશ્વામિત્ર સ્વર્ગે ગયા હતા; ઇન્દ્રની સેવા માટે રમણીય પુરુહૂતની નગરીમાં આવ્યા.
3.77.34
उपस्थाने च संवृत्ते देवेन्द्रस्य महात्मनः ।
आजगाम वसिष्ठोऽपि वामदेवसहायवान् ॥ ३.७७.३४ ॥
મહાત્મા દેવેન્દ્રની સભા ભરાઈ ત્યારે વસિષ્ઠ પણ વામદેવ સાથે આવ્યા.
3.77.35
उपस्थाने च संवृत्ते सुखासीने पुरंदरे ।
वर्ण्यमानेषु च तदा सत्यवादिषु राजसु ॥ ३.७७.३५ ॥
સભા ભરાઈ, પુરંદર સુખેથી બેઠા હતા ત્યારે, સત્યવાદી રાજાઓનું વર્ણન થઈ રહ્યું હતું.
3.77.36
तस्यां संसदिसर्वस्माद्धरिश्चन्द्रोऽपि पप्रथे ।
यज्ञदानतपःशीलसत्यवाक्यदृझव्रतैः ॥ ३.७७.३६ ॥
તે સભામાં સૌથી વધુ હરિશ્ચંદ્ર પણ યજ્ઞ, દાન, તપ, શીલ, સત્યવચન અને દૃઢવ્રતોથી પ્રસિદ્ધ થયા.
3.77.37
वसिष्ठः परमप्रीतः स्वयाज्यपरिकीर्तनात् ।
तथापि विश्वामित्रस्तं न सेहे सत्यभूषितम् ॥ ३.७७.३७ ॥
પોતાના યાજ્યની પ્રશંસા સાંભળીને વસિષ્ઠ અત્યંત પ્રસન્ન થયા; તોપણ વિશ્વામિત્ર સત્યથી વિભૂષિત તેમને સહન ન કરી શક્યા.
3.77.38
हरिश्चन्द्रं प्रति तदा विश्वामित्रवसिष्ठयोः ।
पणः कृतस्तदा पश्चाद्विश्वामित्रेण पार्थिवः ॥ ३.७७.३८ ॥
ત્યારે વિશ્વામિત્ર અને વસિષ્ઠ વચ્ચે હરિશ્ચંદ્ર વિશે એક પણ લગાવાયો; પછી વિશ્વામિત્રે તે રાજા વિશે (પણ) મૂક્યો.
3.77.39
राज्याच्चापि सुखाच्चापि सहसा चावरोपितः ।
अवाप परमं दुःखं मरणादमनोहरम् ॥ ३.७७.३९ ॥
રાજ્ય અને સુખથી પણ અચાનક નીચે પાડવામાં આવીને તેણે મૃત્યુથી પણ અપ્રિય પરમ દુઃખ પ્રાપ્ત કર્યું.
3.77.40
तच्छ्रुत्वा परमप्रीतो धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
भ्रातृभिर्ब्राह्मणैश्चैव द्रौपद्या च समन्वितः।
विस्मयं परमं गत्वा साधुसाध्वित्यभाषत ॥ ३.७७.४० ॥
તે સાંભળીને ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિર અત્યંત પ્રસન્ન થયા; ભાઈઓ, બ્રાહ્મણો અને દ્રૌપદી સાથે પરમ વિસ્મય પામીને તેઓ બોલ્યા — 'સાધુ, સાધુ!'
3.77.41
ततो हरिश्चन्द्रकथां च सर्वे ।
श्रुत्वा तु राजा मनुजेन्द्रकेतुः।
विहाय शोकं विजहार भूयः ।
स्मरन्हरिश्चन्द्रमनन्तकीर्तिम् ॥ ३.७७.४१ ॥
પછી સૌએ હરિશ્ચંદ્રની કથા સાંભળી; મનુજેન્દ્રકેતુ એ રાજાએ શોક ત્યજીને અનંતકીર્તિ હરિશ્ચંદ્રનું સ્મરણ કરતાં ફરી વિહાર કર્યો.
3.77.42
कथामेवं तथा कृत्वा हरिश्चन्द्रनलाश्रयाम् ।
आमन्त्र्य पाण्डवान्सर्वान्बृहदश्वो जगाम ह।
उक्त्वा चाशु सरोऽगच्छदुपस्प्रष्टुं महातपाः ॥ ३.७७.४२ ॥
આ રીતે હરિશ્ચંદ્ર અને નળની કથા કહીને, સર્વ પાંડવોની રજા લઈ મહાતપસ્વી બૃહદશ્વ ચાલ્યા ગયા; અને તરત આચમન કરવા સરોવર તરફ ગયા.
3.77.43
बृहदश्व गते पार्थमश्रौषीत्सव्यसाचिनम् ।
वर्तमनं तपस्युग्रे वायुभक्षं मनीषिणम् ॥ ३.७७.४३ ॥
બૃહદશ્વ ચાલ્યા ગયા પછી, કઠોર તપમાં લીન, વાયુ આહાર કરતા જ્ઞાની સવ્યસાચી પાર્થ વિશે (યુધિષ્ઠિરે) સાંભળ્યું.
3.77.44
ब्राह्मणएभ्यस्तपस्विभ्यः संपतद्भ्यस्ततस्ततः ।
तीर्थशैलवनेभ्यश्च समेतेभ्यो दृढव्रतः ॥ ३.७७.४४ ॥
અહીં-તહીંથી આવતા બ્રાહ્મણો અને તપસ્વીઓ પાસેથી, તીર્થો, પર્વતો અને વનોમાંથી એકત્ર થયેલા લોકો પાસેથી (પાર્થ વિશે) દૃઢવ્રતી (યુધિષ્ઠિરે) સાંભળ્યું.
3.77.45
इतिपार्थो महाबाहुर्दुरापं तप आस्थितः ।
न तथा दृष्टपूर्वोऽन्यः कश्चिदुग्रतपा इति ॥ ३.७७.४५ ॥
આ રીતે મહાબાહુ પાર્થે દુર્લભ તપ આરંભ્યું છે; આ પહેલાં આવો ઉગ્ર તપસ્વી બીજો કોઈ જોવામાં આવ્યો નહોતો.
3.77.46
यथा धनंजयः पार्थस्तपस्वी नियतव्रतः ।
मुनिरेकचरः श्रीमान्धर्मो विग्रहवानिव ॥ ३.७७.४६ ॥
ધનંજય પાર્થ તપસ્વી, નિયતવ્રત, એકલા વિચરતા મુનિ અને શ્રીમાન છે; જાણે મૂર્તિમાન ધર્મ હોય.
3.77.47
तं श्रुत्वा पाण्डवो राजंस्तप्यमानं महावने ।
अन्वशोचत कौन्तेयः प्रियं वै भ्रातरं जयम् ॥ ३.७७.४७ ॥
હે રાજન! મહાવનમાં તપ કરતા તે ભાઈ વિશે સાંભળીને પાંડવ કૌંતેયે પોતાના પ્રિય ભાઈ જય (અર્જુન) માટે શોક કર્યો.
3.77.48
दह्यमानेन तु हृदा शरणार्थी महावने ।
ब्राह्मणान्विविधज्ञानान्पर्यपृच्छद्युधिष्ठिरः ॥ ३.७७.४८ ॥
બળતા હૃદય સાથે, મહાવનમાં શરણ શોધતા યુધિષ્ઠિરે વિવિધ જ્ઞાનવાળા બ્રાહ્મણોને પૂછ્યું.
3.77.49
प्रतिगृह्याक्षहृदयं कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
आसीद्धृष्टमना राजन्भीमसेनादिभिर्युतः ॥ ३.७७.४९ ॥
અક્ષહૃદય ગ્રહણ કરીને કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિર, હે રાજન, ભીમસેન આદિ સાથે પ્રસન્નચિત્ત થયા.
3.77.50
स्वभ्रातॄन्सहितान्पश्यन्कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
अपश्यन्नर्जुनं तत्रबभूवाश्रुपरिप्लुतः ॥ ३.७७.५० ॥
પોતાના ભાઈઓને એકઠા જોતા પણ કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિરે ત્યાં અર્જુનને ન જોતા આંસુઓમાં ડૂબી ગયા.
3.77.51
संतप्यमानः कौन्तेयो भीमसेनमुवाच ह ।
कदा द्रक्ष्यामि वै भीम पार्तमत्र तवानुजम् ॥ ३.७७.५१ ॥
સંતપ્ત થયેલા કુંતીપુત્ર ભીમસેનને બોલ્યા: "હે ભીમ, તારા નાના ભાઈ પાર્થને અહીં હું ક્યારે જોઈશ?"
3.77.52
मत्कृते हि कुरुश्रेष्ठ तष्यते परमं तपः ।
तस्याक्षहृदयज्ञानमाख्यास्यामि कदा न्बहम् ॥ ३.७७.५२ ॥
હે કુરુશ્રેષ્ઠ, મારા કારણે તે પરમ તપમાં તપી રહ્યો છે. અક્ષહૃદયનું જ્ઞાન હું તેને ક્યારે કહીશ?
3.77.53
स हि श्रुत्वाऽक्षहृदयं समुपात्तं मया विभो ।
प्रहृष्टः पुरुषव्याघ्रो भविष्यति न संशयः ॥ ३.७७.५३ ॥
હે પ્રભુ, મેં મેળવેલું અક્ષહૃદય સાંભળીને તે પુરુષવ્યાઘ્ર પ્રસન્ન થશે, એમાં શંકા નથી.