महाभारत · अध्याय 3.78
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.78.1
भगवान्काम्यकात्पार्थे गते मे प्रपितामहे ।
पाण्डवाः किमकुर्वंस्ते तमृते सव्यसाचिनम् ॥ ३.७८.१ ॥
भगवन्, काम्यक वनातून पार्थ (अर्जुन) निघून गेल्यावर, त्या सव्यसाचीशिवाय माझ्या पणजोबांनी, पांडवांनी, काय केले?
3.78.2
स हि तेषां महेष्वासो गतिरासीदनीकजित् ।
आदित्यानां यथा विष्णुस्तथैव प्रतिभाति मे ॥ ३.७८.२ ॥
तो महाधनुर्धर त्यांचा आधार होता, सेनांना जिंकणारा. आदित्यांमध्ये विष्णू जसा, तसाच तो मला भासतो.
3.78.3
तेनेन्द्रसमवीर्येण संग्रामेष्वनिवर्तिना ।
विनाभूता वने वीराः कथमासन्पितामहाः ॥ ३.७८.३ ॥
इंद्रासमान पराक्रमी, युद्धांमध्ये कधीही माघार न घेणाऱ्या त्या वीराविना, वनात ते वीर पितामह कसे राहिले?
3.78.4
गते तु पाण्डवेतात काम्यकात्सव्यसाचिनि ।
बभूवुः कौरवेयास्ते दुःखशोकपरायणाः ॥ ३.७८.४ ॥
पांडूचा प्रिय पुत्र सव्यसाची काम्यक वनातून गेल्यावर, ते कौरवकुलोत्पन्न दुःख आणि शोकात बुडाले.
3.78.5
आक्षिप्तसूत्रा मणयश्छिन्नपक्षा इवाण्डजाः ।
अप्रीतमनसः सर्वे बभूवुरथ पाण्डवाः ॥ ३.७८.५ ॥
धागा तुटलेल्या मण्यांप्रमाणे, छाटलेल्या पंखांच्या पक्ष्यांप्रमाणे, सर्व पांडव उदास मनाचे झाले.
3.78.6
वनं तु तदभूत्तेन हीनमक्लिष्टकर्मणा ।
कुबेरेण यथाहीनं वनं चैत्ररथं तथा ॥ ३.७८.६ ॥
अनायास कर्मे करणाऱ्या त्याच्याविना ते वन, कुबेराविना चैत्ररथ वनासारखे झाले.
3.78.7
तमृते ते नरव्याघ्राः पाण्डवा जनमेजय ।
मुदमप्राप्नुवन्तो वै काम्यके न्यवसंस्तदा ॥ ३.७८.७ ॥
हे जनमेजया, त्याच्याविना ते नरव्याघ्र पाण्डव आनंद न मिळवता तेव्हा काम्यक वनात राहिले.
3.78.8
ब्राह्मणार्थे पराक्रान्ताः शुद्धैर्वाणैर्महारथाः ।
निघ्नन्तो भरतश्रेष्ठ मेध्यान्बहुविधान्मृगान् ॥ ३.७८.८ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, ब्राह्मणांसाठी पराक्रम करणाऱ्या त्या महारथींनी शुद्ध बाणांनी यज्ञयोग्य विविध प्रकारच्या मृगांना मारले.
3.78.9
नित्यंहि पुरुषव्याघ्रा वन्याहारमरिंदमाः ।
प्रविसृत्य समाहृत्य ब्राह्मणेभ्यो न्यवेदयन् ॥ ३.७८.९ ॥
नरव्याघ्र आणि शत्रूंचे दमन करणारे ते नेहमी वनातील अन्न आणून ब्राह्मणांना अर्पण करत.
3.78.10
एवं ते न्यवसंस्तत्रसोत्कणअठाः पुरुषर्षभाः ।
अहृष्टमनसः सर्वेगते राजन्धनंजये ॥ ३.७८.१० ॥
असे ते पुरुषर्षभ तेथे उत्कंठेने राहिले; हे राजा, धनंजय गेल्यावर सर्वांची मने अप्रसन्न होती.
3.78.11
अथ विप्रोषितं राजन्पाञ्चाली मध्यमं पतिम् ।
स्मरन्ती पाण्डवश्रेष्ठमिदं वचनमब्रवीत् ॥ ३.७८.११ ॥
मग, हे राजा, दूर गेलेल्या मध्यम पतीचे स्मरण करीत पांचाली पाण्डवश्रेष्ठाबद्दल हे शब्द बोलली.
3.78.12
योऽर्जुनेनार्जुनस्तुल्यो द्विबाहुर्बहुबाहुना ।
तमृते पाण्डवश्रेष्ठं वनं न प्रतिभाति मे ॥ ३.७८.१२ ॥
जो अर्जुनासारखा आहे, दोन बाहू असूनही बहुबाहूंसारखा आहे, त्या पाण्डवश्रेष्ठाशिवाय हे वन मला शोभत नाही.
3.78.13
शून्यामिव प्रपश्यामि तत्रतत्र महीमिमाम् ।
बह्वाश्चर्यमिदं चापि वनं कुसुमितद्रुमम् ॥ ३.७८.१३ ॥
इथे-तिथे ही पृथ्वी मला रिकामी दिसत आहे; फुललेल्या वृक्षांचे आणि अनेक आश्चर्यांचे हे वनही तसेच भासत आहे.
3.78.14
न तथा रमणीयं वै तमृते सव्यसाचिनम् ।
नीलाम्बुदसमप्रख्यं मत्तमातङ्गगामिनम् ॥ ३.७८.१४ ॥
नीलमेघासारखा तेजस्वी, मत्त हत्तीच्या चालीने चालणारा सव्यसाची (अर्जुन) नसता हे तितकेसे रमणीय वाटत नाही.
3.78.15
तमृते पुण्डरीकाक्षं काम्यकं नातिभाति मे ।
यस्य वा धनुषो घोषः श्रूयते चाशनिस्वनः।
न लभे शर्म वै राजन्स्मरन्ती सव्यसाचिनम् ॥ ३.७८.१५ ॥
कमलनयन (अर्जुना)शिवाय कामयक वन मला तितकेसे तेजस्वी वाटत नाही; ज्याच्या धनुष्याचा टंकार वीजेच्या गर्जनेसारखा ऐकू येत असे. हे राजा, सव्यसाचीची आठवण होऊन मला शांती मिळत नाही.
3.78.16
तथा लालप्यमानां तां निशाम्य परवीरहा ।
भीमसेनो महाराज द्रौपदीमिदमब्रवीत् ॥ ३.७८.१६ ॥
अशा प्रकारे विलाप करणाऱ्या तिचे बोलणे ऐकून शत्रुवीरांचा संहार करणारा भीमसेन, हे महाराजा, द्रौपदीला म्हणाला.
3.78.17
मनःप्रीतिकरं भद्रे यद्ब्रवीषि सुमध्यमे ।
तन्म प्रीणाति हृदयममृतप्राशनोपमम् ॥ ३.७८.१७ ॥
हे भद्रे, हे सुमध्यमे, तू जे बोललीस ते मनाला आनंद देणारे आहे; ते माझ्या हृदयाला अमृत प्राशन केल्यासारखे तृप्त करते.
3.78.18
यस्य दीर्घौ समौ पीनौ भुजौ परिघसन्निभौ ।
मौर्वीकृतकिणौ वृत्तौ खङ्गायुधधनुर्धरौ ॥ ३.७८.१८ ॥
ज्याचे लांब, समान, पुष्ट बाहू परिघासारखे आहेत, धनुष्याच्या दोरीने ज्यांवर घट्टे पडले आहेत, जे गोल आहेत, जे खड्ग, आयुध व धनुष्य धारण करतात (तो).
3.78.19
निष्काङ्गदकृतापीडौ पञ्चशीर्षाविवोरगौ ।
तमृते पुरुषव्याघ्रं नष्टसूर्यमिवाम्बरम् ॥ ३.७८.१९ ॥
बाजूबंद आणि मुकुट धारण केलेल्या दोन पाचफणी नागांप्रमाणे, त्या पुरुषव्याघ्राशिवाय सूर्य मावळलेल्या आकाशाप्रमाणे.
3.78.20
यमाश्रित्य महाबाहुं पाञ्चालाः कुरवस्तथा ।
सुराणामपि यत्तानां पृतनासु न बिभ्यति ॥ ३.७८.२० ॥
ज्या महाबाहूचा आश्रय घेऊन पांचाल आणि कौरव, युद्धासाठी सज्ज देवांच्या सेनांमध्येही भीत नाहीत.
3.78.21
यस्य बाहू समाश्रित्य वयं सर्वेमहात्मनः ।
मन्यामहे जितानाजौ परान्प्राप्तां च मेदिनीम् ॥ ३.७८.२१ ॥
ज्या महात्म्याचे बाहू आश्रय करून आम्ही सर्व युद्धात शत्रूंना जिंकले आणि पृथ्वी मिळवली असे मानतो.
3.78.22
तमृते फल्गुनं वीरं न लभे काम्यके धृतिम् ।
पश्यामि च दिशः सर्वास्तिमिरेणावृता इव ॥ ३.७८.२२ ॥
त्या वीर फाल्गुनाशिवाय काम्यक वनात मला धीर मिळत नाही; सर्व दिशा अंधाराने व्यापल्यासारख्या दिसतात.
3.78.23
ततोऽब्रवीत्साश्रुकण्ठो नकुलः पाण्डुनन्दनः ।
यस्मिन्दिव्यानि कर्माणि कथयन्ति रणाजिरे।
देवा अपि युधांश्रेष्ठं तमृतेका रतिर्वने ॥ ३.७८.२३ ॥
तेव्हा अश्रूभरल्या कंठाने पांडुपुत्र नकुल म्हणाला — रणांगणात देवसुद्धा ज्याची दिव्य कर्मे वर्णन करतात, त्या योद्ध्यांमध्ये श्रेष्ठाशिवाय या वनात मला केवळ एकाकीपणच सुखदायक वाटतो.
3.78.24
उदीचीं चो दिशं गत्वा जित्वा युधि महाबलान् ।
गन्धर्वमुख्याञ्शतशो हर्याँल्लेबे महाद्युतिः ॥ ३.७८.२४ ॥
उत्तर दिशेला जाऊन, युद्धात महाबली गंधर्वप्रमुखांना शेकडो संख्येने जिंकून त्या महातेजस्वीने उत्तम घोडे मिळवले.
3.78.25
राज्ञे तित्तिरिकल्माषाञ्श्रीमतोऽनिलरंहसः ।
प्रादाद्भात्रे प्रियः प्रेम्णा राजसूये महाक्रतौ ॥ ३.७८.२५ ॥
राजसूय महायज्ञात प्रिय अर्जुनाने प्रेमाने वाऱ्याच्या वेगाचे, तित्तिरासारखे ठिपके असलेले श्रेष्ठ अश्व आपल्या भावा राजाला दिले.
3.78.26
तमृतेभीमधन्वानं भीमादवरजं वने ।
कामये काम्यके वासं नेदानीममरोपमम् ॥ ३.७८.२६ ॥
भीमापेक्षा धाकटा, भीमधन्वा असलेल्या त्या अर्जुनाविना, आता देवतुल्य काम्यक वनात राहण्याची माझी इच्छा नाही.
3.78.27
यो धनानिन कन्याश्च युधि हित्वा महाबलान् ।
शतशो घातयित्वाऽरीन्पृतनामध्यगस्तदा।
आजहार पुरा राज्ञे राजसूये महाक्रतौ ॥ ३.७८.२७ ॥
युद्धात महाबलवानांना मागे टाकून, शेकडो शत्रूंना मारवून, सेनेवर विजय मिळवून, पूर्वी राजसूय महायज्ञात धने आणि कन्या आणून राजाला अर्पण करणारा तो.
3.78.28
यः समेतान्मृधे जित्वायादवानमितद्युतिः ।
सुभद्रामाजहारैको वासुदेवस्य संमते ॥ ३.७८.२८ ॥
युद्धात एकत्र झालेल्या यादवांना जिंकून, वासुदेवाच्या संमतीने, अमित तेजस्वी अशा त्याने एकट्याने सुभद्रेचे हरण केले.
3.78.29
येनार्धराज्यमाच्छिद्य द्रुपदस्य महात्मनः ।
आचार्यदक्षिणा दत्ता रणे द्रोणश्यभारत ॥ ३.७८.२९ ॥
हे भारता! युद्धात महात्मा द्रुपदाचे अर्धे राज्य हिसकावून आचार्य द्रोणांना गुरुदक्षिणा म्हणून देणारा तो.
3.78.30
तस्य जिष्णोर्बृसीं दृष्ट्वा सून्यत्रेव निवेशने ।
हृदयं मे महाराज न शाम्यात्रकदाचन ॥ ३.७८.३० ॥
हे महाराजा! विजयी अर्जुनाचे आसन घरात रिकामे पाहून माझे मन कधीच शांत होत नाही.
3.78.31
विनादस्माद्विवासं तु रोचयेऽहमरिंदम ।
न हि नस्तमृते वीरं रमणीयमिदं वनम् ॥ ३.७८.३१ ॥
हे अरिंदमा! या वनवासाशिवायही मला हे स्थान आवडते; परंतु त्या वीराशिवाय हे रमणीय वन आम्हाला आनंददायक वाटत नाही.