महाभारत · अध्याय 3.79
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.79.1
धनञ्जयोत्सुकास्ते तु वने तस्मिन्महारथाः ।
न्यवसन्त महाभागा द्रौपद्या सह कृष्णया ॥ ३.७९.१ ॥
अर्जुन के लिए उत्सुक वे महारथी उस वन में रहने लगे, वे महाभाग्यशाली द्रौपदी कृष्णा के साथ।
3.79.2
धनं जयोत्सुकानां तु भ्रातॄणां कृष्णया सह ।
श्रुत्वा वाक्यानि विमना धर्मराजोप्यजायत ॥ ३.७९.२ ॥
धन-विजय के लिए उत्सुक भाइयों और कृष्णा के वचन सुनकर धर्मराज भी उदास मन वाले हो गए।
3.79.3
अथापश्यन्महात्मानं देवर्षिं तत्र नारदम् ।
दीप्यमानं श्रिया ब्राह्म्या दीप्ताग्निसमतेजसम् ॥ ३.७९.३ ॥
तब उन्होंने वहाँ महात्मा देवर्षि नारद को देखा, जो ब्रह्मा की श्री से दीप्त थे और जलती अग्नि के समान तेज वाले थे।
3.79.4
तमागतमभिप्रेक्ष्य भ्रातृभिः सह धर्मराट् ।
प्रत्युत्थाय यथान्यायं पूजां चक्रे महात्मने ॥ ३.७९.४ ॥
उन्हें आया देखकर धर्मराज ने भाइयों के साथ उठकर विधि के अनुसार महात्मा का सत्कार किया।
3.79.5
स तैः परिवृतः श्रीमान्भ्रातृभिः कुरुसत्तमः ।
विबभावतिदीप्तौजा देवैरिव शतक्रतुः ॥ ३.७९.५ ॥
भाइयों से घिरे हुए वे तेजस्वी कुरुश्रेष्ठ, अत्यंत दीप्त ओज वाले, देवताओं से घिरे शतक्रतु इन्द्र के समान शोभित हुए।
3.79.6
यथा च वेदान्सावित्री याज्ञसेनी तथा पतीन् ।
न जहौ धर्मतः पार्थान्मेरुमर्कप्रभा यथा ॥ ३.७९.६ ॥
जैसे सावित्री वेदों को नहीं छोड़ती, वैसे ही याज्ञसेनी ने धर्मानुसार पाण्डवों को नहीं छोड़ा, जैसे सूर्य का प्रकाश मेरु को नहीं छोड़ता।
3.79.7
अर्ध्यं पाद्यमथानीय त्वभ्यवायदच्युतः ।
नारदस्तु महातेजाः स्वस्त्यस्त्वित्यभ्यभाषत ॥ ३.७९.७ ॥
अर्घ्य और पाद्य जल लाकर अच्युत (कृष्ण) उनके पास आए। किन्तु महातेजस्वी नारद ने कहा, "स्वस्ति हो।"
3.79.8
ततो युधिष्ठिरो राजा दृष्ट्वा देवर्षिसत्तमम् ।
यथार्हं पूजयामास विधिवत्कुरुनन्दनः ॥ ३.७९.८ ॥
तब राजा युधिष्ठिर ने देवर्षियों में श्रेष्ठ (नारद) को देखकर, कुरुनन्दन होने के नाते, विधिपूर्वक यथायोग्य पूजा की।
3.79.9
प्रतिगृह्य च तां पूजां नारदो भगवानृषिः ।
आश्वासयद्धर्मसुतं युक्तरूपमिवानघ ॥ ३.७९.९ ॥
उस पूजा को स्वीकार कर भगवान ऋषि नारद ने धर्मपुत्र (युधिष्ठिर) को आश्वस्त किया, मानो यह उचित ही हो, हे निष्पाप।
3.79.10
उवाच च महात्मानं धर्मराजं युधिष्ठिरम् ।
ब्रूहि धर्मभृतां श्रेष्ठ केनार्थः किं ददानि ते ॥ ३.७९.१० ॥
और उन्होंने महात्मा धर्मराज युधिष्ठिर से कहा, "हे धर्मधारियों में श्रेष्ठ, बोलो—तुम्हारा क्या प्रयोजन है? मैं तुम्हें क्या दूँ?"
3.79.11
अथ धर्मसुतो राजा प्रणम्य भ्रातृभिः सह ।
उवाच प्राञ्जलिर्भूत्वा नारदं देवसंमितम् ॥ ३.७९.११ ॥
तब धर्मपुत्र राजा युधिष्ठिर ने भाइयों के साथ प्रणाम करके, हाथ जोड़कर देवतुल्य नारद से कहा।
3.79.12
न्वयि तुष्टे महाभाग सर्वलोकाभिपूजिते ।
कृतमित्येव मन्येऽहं प्रसादात्तव सुव्रत ॥ ३.७९.१२ ॥
"हे महाभाग, आप प्रसन्न हुए हैं और समस्त लोकों द्वारा पूजित हैं। आपकी कृपा से मैं मानता हूँ कि मेरा कार्य सिद्ध हो गया, हे सुव्रत।"
3.79.13
यदि त्वहमनुग्राह्यो भ्रातृभिः सहितोऽनघ ।
संदेहं मे सुनिश्रेष्ठ तत्वतश्छेत्तुमर्हसि ॥ ३.७९.१३ ॥
हे निष्पाप, यदि मैं अपने भाइयों सहित आपकृपा का पात्र हूँ, तो हे श्रेष्ठ मुनि, मेरे संदेह का यथार्थ रूप से निवारण कीजिए।
3.79.14
प्रदक्षिणां यः कुरुते पृथिवीं तीर्थतत्परः ।
किं फलं तस्य कार्त्स्न्येन तद्भवान्वक्तुमर्हति ॥ ३.७९.१४ ॥
जो तीर्थों में तत्पर होकर पृथ्वी की प्रदक्षिणा करता है, उसका फल पूर्णरूप से क्या है? आप वह बताने में समर्थ हैं।
3.79.15
शृणु राजन्नवहितो यथा भीष्मेण धीमता ।
पुलस्त्यस्य सकाशाद्वै सर्वमेतदुपश्रुतम् ॥ ३.७९.१५ ॥
हे राजन्, सावधान होकर सुनो, जैसा बुद्धिमान् भीष्म ने पुलस्त्य के समीप यह सब सुना था।
3.79.16
पुरा भागीरथीतीरे भीष्मो धर्मभृतांवरः ।
पित्र्यं व्रतं समास्थाय न्यवसन्मुनिभिः सह ॥ ३.७९.१६ ॥
पूर्वकाल में भागीरथी के तट पर धर्मधारियों में श्रेष्ठ भीष्म पितृव्रत धारण करके मुनियों के साथ निवास करते थे।
3.79.17
शुभे देशे तथा राजन्पुण्ये देवर्षिसेविते ।
गङ्गाद्वारे महाभाग देवगन्धर्वसेविते ॥ ३.७९.१७ ॥
हे राजन्, शुभ और पुण्य देश में, देवर्षियों से सेवित गंगाद्वार पर, हे महाभाग, जहाँ देव और गन्धर्व भी सेवा करते हैं।
3.79.18
स पितॄंस्तर्पयामास देवांश्च परमद्युतिः ।
ऋषींश्च तर्पयामास विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ ३.७९.१८ ॥
उस परम तेजस्वी ने पितरों को तृप्त किया, देवताओं को भी तृप्त किया, और विधि द्वारा निर्दिष्ट कर्म से ऋषियों को भी तृप्त किया।
3.79.19
कस्य चित्त्वथ कालस्य जपन्नेव महायशाः ।
ददर्शाद्भुतसंकाशं पुलस्त्यमृषिसत्तमम् ॥ ३.७९.१९ ॥
किसी समय महायशस्वी (भीष्म) जप करते हुए ही अद्भुत तेज वाले ऋषियों में श्रेष्ठ पुलस्त्य को देखा।
3.79.20
स तं दृष्ट्वोग्रतपसं दीप्यमानमिव श्रिया ।
प्रहर्षमतुलं लेभे विस्मयं परमं ययौ ॥ ३.७९.२० ॥
उस उग्र तपस्वी को तेज से दीप्त देखकर उन्हें अतुलनीय हर्ष हुआ और वे परम विस्मय को प्राप्त हुए।
3.79.21
उपस्थितं महाभागं पूजयामास भारत ।
भीष्मो धर्मभृतां श्रेष्ठो विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ ३.७९.२१ ॥
हे भारत! समीप आए उस महाभाग (पुलस्त्य) की धर्मधारियों में श्रेष्ठ भीष्म ने विधिपूर्वक कर्म से पूजा की।
3.79.22
शिरसा चाघमादाय शुचिः प्रयतमानसः ।
नाम संकीर्तयामास तस्मिन्ब्रह्मर्षिसत्तमे ॥ ३.७९.२२ ॥
शिर से अर्घ्य लेकर शुचि और संयत मन से उन्होंने उस ब्रह्मर्षिश्रेष्ठ के सम्मुख अपना नाम उच्चारित किया।
3.79.23
भीष्मोऽहमस्मि भद्रं ते दासोऽस्मि तव सुव्रत ।
तव संदर्शनादेव मुक्तोऽहं सर्वकिल्वपैः ॥ ३.७९.२३ ॥
"मैं भीष्म हूँ। आपका कल्याण हो। हे सुव्रत! मैं आपका दास हूँ। आपके दर्शन मात्र से ही मैं सब पापों से मुक्त हो गया हूँ।"
3.79.24
रएवमुक्त्वा महाराज भीष्मो धर्मभृतांवरः ।
वाग्यतः प्राञ्जलिर्भूत्वातूष्णीमासीद्युधिष्ठिर ॥ ३.७९.२४ ॥
हे महाराज युधिष्ठिर! ऐसा कहकर धर्मधारियों में श्रेष्ठ भीष्म वाणी को संयत करके हाथ जोड़कर मौन होकर बैठ गए।
3.79.25
तं दृष्ट्वा नियमेनाथ स्वाध्यायाम्नायकर्शितम् ।
भीष्मं कुरुकुलश्रेष्ठं मुनिः प्रीतमनाऽभवत् ॥ ३.७९.२५ ॥
उसे नियम से, स्वाध्याय और वेदपाठ से कृश हुए, कुरुकुल के श्रेष्ठ भीष्म को देखकर मुनि का मन प्रसन्न हो गया।
3.79.26
ततः स मधुरेणाथ स्वरेण सुमहातपाः ।
उवाच वाक्यं धर्मज्ञः पुलस्त्यः प्रीतमानसः ॥ ३.७९.२६ ॥
तब उस महान तपस्वी, धर्मज्ञ पुलस्त्य ने मधुर स्वर में, प्रसन्न मन से यह वचन कहा।