महाभारत · अध्याय 3.8

3.8.1

धतराष्ट्र महाप्राज्ञ निबोध वचनं मम ।
वक्ष्यामि त्वां कौरवाणां सर्वेषां हितमुत्तमम् ॥ ३.८.१ ॥

हे महाप्राज्ञ धृतराष्ट्रा, माझे बोलणे ऐक. कौरवांच्या सर्वांच्या हिताची उत्तम गोष्ट मी तुला सांगेन.

न मे प्रियं महाबाहो यद्गताः पाण्डवा वनम् ।
निकृत्त्या निकृताश्चैव दुर्योधनपुरोगमैः ॥ ३.८.२ ॥

हे महाबाहो, पांडव वनात गेले ही गोष्ट मला प्रिय नाही. दुर्योधनादिकांनी कपटाने त्यांची फसवणूक केली.

ते स्मरन्तः परिक्लेशान्वर्षे पूर्णे त्रयोदशे ।
विमोक्ष्यन्ति विषं क्रुद्धाः कौरवेयेषु भारत ॥ ३.८.३ ॥

हे भारता, ते भोगलेल्या क्लेशांचे स्मरण करत, तेरावे वर्ष पूर्ण झाल्यावर, क्रोधाने कौरवांवर विष सोडतील.

तदयं किंनु पापात्मा तव पुत्रः सुमन्दधीः ।
पाण्डवान्नित्यसंक्रुद्धो राज्यहेतोर्जिघांसति ॥ ३.८.४ ॥

मग हा पापी मनाचा, अत्यंत मूर्ख तुझा पुत्र राज्यासाठी सदैव क्रोधित होऊन पांडवांना मारू इच्छितो.

वार्यतां साध्वयं मूढः शमं गच्छतु ते सुतः ।
वनस्थांस्तानयं हन्तुमिच्छन्प्राणान्विमोक्ष्यति ॥ ३.८.५ ॥

या मूढ तुझ्या पुत्राला चांगल्या प्रकारे रोखावे, त्याला शांती लाभो. वनात राहणाऱ्यांना मारण्याची इच्छा करून तोच आपले प्राण गमावेल.

यथाऽऽह विदुरः प्राज्ञो यथा भीष्मो यथा वयम् ।
यथा कृपश्च द्रोणश्च तथा साधु विधीयताम् ॥ ३.८.६ ॥

प्राज्ञ विदुराने सांगितल्याप्रमाणे, भीष्मांनी, आम्ही, कृप आणि द्रोण यांनी सांगितल्याप्रमाणे, तसेच चांगल्या प्रकारे करावे.

विग्रहो हि महाप्राज्ञ स्वजनेन विगर्हितः ।
अधर्म्यमयशस्यं च मा राजन्प्रतिपद्यथाः ॥ ३.८.७ ॥

हे महाप्राज्ञा, स्वजनांशी विग्रह निंदनीय आहे. हे राजा, अधर्म्य आणि अपयशकारक मार्गाचा अवलंब करू नकोस.

समीक्षा यादृशी ह्मस्य पाण्डवान्प्रति भारत ।
उपेक्ष्यमाणा सा राजन्महान्तमनयं व्रजेत् ॥ ३.८.८ ॥

हे भारता, पांडवांबद्दल त्याची जी दृष्टी आहे, ती दुर्लक्षित राहिली तर, हे राजा, ती मोठ्या अनर्थाकडे नेईल.

अथवाऽयं सुमन्दात्मा वनं गच्छतु ते सुतः ।
पाण्डवैः सहितो राजन्नेक एवासहायवान् ॥ ३.८.९ ॥

किंवा हा अल्पबुद्धी तुझा पुत्र पांडवांसह वनात जावो. हे राजा, सहाय्यकांविना एकटाच.

ततः संसर्गजः स्नेहः पुत्रस्य तव पाण्डवैः ।
यदि स्यात्कृतकृत्यस्त्वं भवेथाः पुरषर्षभ ॥ ३.८.१० ॥

मग तुझ्या पुत्राला पांडवांच्या सहवासातून जर स्नेह निर्माण झाला, तर हे पुरुषश्रेष्ठा, तू कृतकृत्य होशील.

अथवा जायमानस्य यच्छीलमनुजायते ।
श्रूयते तन्महाराज नामृतस्यापसर्पति ॥ ३.८.११ ॥

किंवा, हे महाराजा, जन्मतःच असलेला स्वभाव मागोमाग येतो असे ऐकले जाते; तो अमृतापासून दूर सरत नाही.

कथं वा मन्यते भीष्मो द्रोणोऽथ विदुरोपिवा ।
भवान्वाऽत्र परं कार्यं पुरा चार्थो निवर्तते ॥ ३.८.१२ ॥

भीष्म, द्रोण किंवा विदुर याबद्दल कसे मानतात? किंवा तू स्वतः? यात परम कर्तव्य काय, आणि पूर्वीचे कोणते प्रयोजन परत वळू शकते?