ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 3.8

3.8.1

धतराष्ट्र महाप्राज्ञ निबोध वचनं मम ।
वक्ष्यामि त्वां कौरवाणां सर्वेषां हितमुत्तमम् ॥ ३.८.१ ॥

ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਗਿਆ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕੌਰਵਾਂ ਸਭਨਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਹਿਤ ਦੀ ਗੱਲ ਆਖਾਂਗਾ।

न मे प्रियं महाबाहो यद्गताः पाण्डवा वनम् ।
निकृत्त्या निकृताश्चैव दुर्योधनपुरोगमैः ॥ ३.८.२ ॥

ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਦਾ ਬਨ ਜਾਣਾ ਮੈਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ। ਦੁਰਯੋਧਨ ਆਦਿ ਦੁਆਰਾ ਛਲ ਨਾਲ ਉਹ ਠੱਗੇ ਗਏ।

ते स्मरन्तः परिक्लेशान्वर्षे पूर्णे त्रयोदशे ।
विमोक्ष्यन्ति विषं क्रुद्धाः कौरवेयेषु भारत ॥ ३.८.३ ॥

ਹੇ ਭਾਰਤ, ਉਹ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਤੇਰ੍ਹਵਾਂ ਸਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਕੌਰਵਾਂ ਉੱਤੇ ਜ਼ਹਿਰ ਛੱਡਣਗੇ।

तदयं किंनु पापात्मा तव पुत्रः सुमन्दधीः ।
पाण्डवान्नित्यसंक्रुद्धो राज्यहेतोर्जिघांसति ॥ ३.८.४ ॥

ਫਿਰ ਇਹ ਪਾਪੀ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਅਤਿ ਮੂਰਖ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜ ਲਈ ਸਦਾ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।

वार्यतां साध्वयं मूढः शमं गच्छतु ते सुतः ।
वनस्थांस्तानयं हन्तुमिच्छन्प्राणान्विमोक्ष्यति ॥ ३.८.५ ॥

ਇਸ ਮੂਰਖ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਾਵੇ। ਬਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣ ਗੁਆਏਗਾ।

यथाऽऽह विदुरः प्राज्ञो यथा भीष्मो यथा वयम् ।
यथा कृपश्च द्रोणश्च तथा साधु विधीयताम् ॥ ३.८.६ ॥

ਪ੍ਰਾਗਿਆਵਾਨ ਵਿਦੁਰ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿਹਾ, ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਜਿਵੇਂ, ਅਸੀਂ ਜਿਵੇਂ, ਕ੍ਰਿਪ ਅਤੇ ਦ੍ਰੋਣ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿਹਾ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।

विग्रहो हि महाप्राज्ञ स्वजनेन विगर्हितः ।
अधर्म्यमयशस्यं च मा राजन्प्रतिपद्यथाः ॥ ३.८.७ ॥

ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ, ਆਪਣੇ ਸੁਜਨਾਂ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਅਧਰਮੀ ਅਤੇ ਅਪਯਸ਼ ਵਾਲੇ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਨਾ ਚੱਲੋ।

समीक्षा यादृशी ह्मस्य पाण्डवान्प्रति भारत ।
उपेक्ष्यमाणा सा राजन्महान्तमनयं व्रजेत् ॥ ३.८.८ ॥

ਹੇ ਭਾਰਤ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸਦੀ ਜੋ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ, ਜੇ ਉਹ ਅਣਗੌਲੀ ਰਹੀ, ਤਾਂ ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਵੱਡੇ ਅਨਰਥ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਵੇਗੀ।

अथवाऽयं सुमन्दात्मा वनं गच्छतु ते सुतः ।
पाण्डवैः सहितो राजन्नेक एवासहायवान् ॥ ३.८.९ ॥

ਜਾਂ ਇਹ ਮੰਦਬੁੱਧੀ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਚਲਾ ਜਾਵੇ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਬਿਨਾਂ ਸਹਾਇਕਾਂ ਦੇ ਇਕੱਲਾ ਹੀ।

ततः संसर्गजः स्नेहः पुत्रस्य तव पाण्डवैः ।
यदि स्यात्कृतकृत्यस्त्वं भवेथाः पुरषर्षभ ॥ ३.८.१० ॥

ਫਿਰ ਜੇ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਤੋਂ ਪਿਆਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਰਿਸ਼ਭ, ਤੂੰ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ।

अथवा जायमानस्य यच्छीलमनुजायते ।
श्रूयते तन्महाराज नामृतस्यापसर्पति ॥ ३.८.११ ॥

ਜਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਜਨਮ ਨਾਲ ਜੋ ਸੁਭਾਅ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

कथं वा मन्यते भीष्मो द्रोणोऽथ विदुरोपिवा ।
भवान्वाऽत्र परं कार्यं पुरा चार्थो निवर्तते ॥ ३.८.१२ ॥

ਭੀਸ਼ਮ, ਦ੍ਰੋਣ ਜਾਂ ਵਿਦੁਰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੀ ਸੋਚਦੇ ਹਨ? ਜਾਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪ? ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਕਰਤੱਵ ਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਕਿਹੜਾ ਮਕਸਦ ਮੁੜ ਸਕਦਾ ਹੈ?