મહાભારત · અધ્યાય 3.81
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.81.1
ततो गच्छेत राजेन्द्र कुरुक्षेत्रमभिष्टुतम् ।
पापेभ्योविप्रमुच्यन्ते तद्गताः सर्वजन्तवः ॥ ३.८१.१ ॥
હે રાજેન્દ્ર, ત્યારે પ્રશંસિત કુરુક્ષેત્રે જવું જોઈએ. ત્યાં ગયેલા સર્વ જીવો પાપોથી મુક્ત થાય છે.
3.81.2
कुरुक्षेत्रं गमिष्यामि कुरुक्षेत्रे वसाम्यहम् ।
य एवं सततं ब्रूयात्सोऽपि पापैः प्रमुच्यते ॥ ३.८१.२ ॥
'હું કુરુક્ષેત્રે જઈશ, કુરુક્ષેત્રે વસીશ' એમ જે સતત કહે છે, તે પણ પાપોથી મુક્ત થાય છે.
3.81.3
पांसवोऽपिकुरुक्षेत्रे वायुना समुदीरिताः ।
अपिदुष्कृतकर्माणं नयन्ति परमां गतिम् ॥ ३.८१.३ ॥
કુરુક્ષેત્રમાં પવન દ્વારા ઉડાડાયેલા ધૂળના કણો પણ દુષ્કર્મ કરનારને પરમ ગતિએ લઈ જાય છે.
3.81.4
दक्षिणेन सरस्वत्या दृषद्वत्युत्तरेण च ।
ये वसन्ति कुरुक्षेत्रे ते वसन्ति त्रिविष्टपे ॥ ३.८१.४ ॥
સરસ્વતીની દક્ષિણે અને દૃષદ્વતીની ઉત્તરે કુરુક્ષેત્રમાં જે વસે છે, તેઓ સ્વર્ગમાં વસે છે.
3.81.5
तत्र मासं वसेद्धीरः सरस्वत्यां युधांवर ।
यत्रब्रह्मादयो देवा ऋषयः सिद्धचारणाः ॥ ३.८१.५ ॥
હે યોદ્ધાઓમાં શ્રેષ્ઠ, ત્યાં ધીર પુરુષે સરસ્વતીના તટે એક માસ વસવું; જ્યાં બ્રહ્માદિ દેવો, ઋષિઓ, સિદ્ધો અને ચારણો વસે છે.
3.81.6
गन्धर्वाप्सरसो यक्षाः पन्नगाश्च महीपते ।
ब्रह्मक्षेत्रं महापुण्यमभिगच्छन्ति भारत ॥ ३.८१.६ ॥
હે મહીપતિ, ભારત, ગંધર્વો, અપ્સરાઓ, યક્ષો અને નાગો અત્યંત પુણ્યમય બ્રહ્મક્ષેત્રે જાય છે.
3.81.7
मनसाऽप्यभिकामस्य कुरुक्षेत्रं युधांवर ।
पापानि विप्रणश्यन्ति ब्रह्मलोकं च गच्छति ॥ ३.८१.७ ॥
હે યોદ્ધાઓમાં શ્રેષ્ઠ! જે મનથી પણ કુરુક્ષેત્રની કામના કરે છે, તેનાં પાપો નાશ પામે છે અને તે બ્રહ્મલોકમાં જાય છે.
3.81.8
गत्वा हि श्रद्धया युक्तः करुक्षेत्रं कुरूद्वह ।
राजसूयाश्वमेधाभ्यां फलमाप्नोति मानवः ॥ ३.८१.८ ॥
હે કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ! શ્રદ્ધાથી યુક્ત થઈને કુરુક્ષેત્રે જનાર મનુષ્ય રાજસૂય અને અશ્વમેધ યજ્ઞનું ફળ પામે છે.
3.81.9
ततश्च मन्तुकं राजन्द्वारपालं महाबलम् ।
यक्षं समभिवाद्यैव गोसहस्रफलं लभेत् ॥ ३.८१.९ ॥
પછી, હે રાજન! દ્વારપાળ અને મહાબલી યક્ષ મન્તુકને યોગ્ય રીતે અભિવાદન કરવાથી હજાર ગાયોના દાનનું ફળ મળે છે.
3.81.10
ततो गच्छेत धर्मज्ञ विष्णो स्थानमनुत्तमम् ।
सततं नाम राजेन्द्र यत्रसन्निहितो हरिः ॥ ३.८१.१० ॥
પછી, હે ધર્મજ્ઞ! વિષ્ણુના તે ઉત્તમ સ્થાને જવું જોઈએ; તેનું નામ સતત છે; હે રાજેન્દ્ર, ત્યાં હરિ સદા ઉપસ્થિત રહે છે.
3.81.11
तत्रस्नात्वाऽर्चयित्वा च त्रिलोकप्रभवं हरिम् ।
अश्वमेधमवाप्नोति विष्णुलोकं च गच्छति ॥ ३.८१.११ ॥
ત્યાં સ્નાન કરીને, ત્રણ લોકના ઉદ્ગમ હરિની પૂજા કરીને તે અશ્વમેધ યજ્ઞનું ફળ પામે છે અને વિષ્ણુલોકમાં જાય છે.
3.81.12
ततः परिप्लवं गच्छेत्तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् ।
अग्निष्टोमातिरात्राभ्यां फलं प्राप्नोति भारत ॥ ३.८१.१२ ॥
પછી ત્રણ લોકમાં પ્રખ્યાત પરિપ્લવ તીર્થે જવું જોઈએ; હે ભારત, તે અગ્નિષ્ટોમ અને અતિરાત્ર યજ્ઞનું ફળ પામે છે.
3.81.13
पृथिवीतीर्थमासाद्य गोसहस्रफलं लभेत् ।
ततः शालूकिनी गत्वा तीर्थसेवी नराधिप ॥ ३.८१.१३ ॥
પૃથ્વીતીર્થે પહોંચવાથી હજાર ગાયોનું ફળ મળે છે. પછી શાલૂકિનીમાં જઈને, હે નરાધિપ, તીર્થસેવી (એ જ ફળ મેળવે છે).
3.81.14
दशाश्वमेधे स्नात्वा च तदेव फलमाप्नुयात् ।
सर्पदर्वीं समासाद्य नागानां तीर्थमुत्तमम् ॥ ३.८१.१४ ॥
દસ અશ્વમેધોમાં સ્નાન કરવાથી એ જ ફળ મળે છે. સર્પદર્વીએ પહોંચીને નાગોના ઉત્તમ તીર્થમાં (ફળ મળે છે).
3.81.15
अग्निष्टोममवाप्नोति नागलोकं च विन्दति ।
ततो गच्छेत धर्मज्ञ द्वारपालमरुन्तुकम् ॥ ३.८१.१५ ॥
અગ્નિષ્ટોમનું ફળ મેળવે છે અને નાગલોક પામે છે. પછી, હે ધર્મજ્ઞ, દ્વારપાલ અરુન્તુક પાસે જવું જોઈએ.
3.81.16
तत्रोष्य रजनीमेकां गोसहस्रफलं लभेत् ।
ततः पञ्चनदं गत्वा नियतो नियताशनः ॥ ३.८१.१६ ॥
ત્યાં એક રાત્રિ રહેવાથી હજાર ગાયોનું ફળ મળે છે. પછી પંચનદમાં જઈને, સંયમી અને નિયમિત આહાર લેનાર (ફળ મેળવે છે).
3.81.17
कोटितीर्थमुपस्पृश्य हयमेधफंल लभेत् ।
अश्विनोस्तीर्थमासाद्य रूपवानमिजायते ॥ ३.८१.१७ ॥
કોટિતીર્થમાં આચમન કરવાથી અશ્વમેધનું ફળ મળે છે. અશ્વિનીકુમારોના તીર્થે પહોંચીને (મનુષ્ય) સુંદર રૂપે જન્મે છે.
3.81.18
ततो गच्छेत धर्मज्ञ वाराहं तीर्थमुत्तमम् ।
विष्णुर्वाराहरूपेण पूर्वं यत्र स्थितो विभुः ॥ ३.८१.१८ ॥
પછી, હે ધર્મજ્ઞ, ઉત્તમ વારાહ તીર્થમાં જવું જોઈએ; પૂર્વે જ્યાં સર્વવ્યાપી વિષ્ણુ વરાહ રૂપે રહ્યા હતા ત્યાં.
3.81.19
तत्रस्नात्वा नरश्रेष्ठ अग्निष्टोमफलं लभेत् ।
ततो जयन्त्यां राजेन्द्र सोमतीर्थं समाविशेत् ॥ ३.८१.१९ ॥
હે નરશ્રેષ્ઠ, ત્યાં સ્નાન કરીને અગ્નિષ્ટોમ યજ્ઞનું ફળ મળે. પછી, હે રાજેન્દ્ર, જયંતીમાં સોમતીર્થમાં પ્રવેશ કરવો.
3.81.20
स्नात्वा फलमवाप्नोति राजसूयस्य मानवः ।
एकहंसे नरः स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत् ॥ ३.८१.२० ॥
સ્નાન કરનાર મનુષ્ય રાજસૂય યજ્ઞનું ફળ મેળવે છે. એકહંસમાં મનુષ્યે સ્નાન કરીને હજાર ગાયોનું ફળ મેળવવું.
3.81.21
शतशौचं समासाद्य तीर्थसेवी नराधिप ।
पौण्डरीकमवाप्नोति कृतशौचो भवेच्च सः ॥ ३.८१.२१ ॥
હે નરાધિપ, શતશૌચ મેળવીને તીર્થસેવા કરનાર પુંડરીક યજ્ઞનું ફળ મેળવે છે. શુદ્ધ થયેલો પણ એવો જ થાય છે.
3.81.22
ततो मुञ्जवटं नाम स्थाणोः स्थानं महात्मनः ।
उपोष्य रजनीमेकां गाणपत्यमवाप्नुयात् ॥ ३.८१.२२ ॥
પછી મુંજવટ નામનું, મહાત્મા સ્થાણુ (શિવ)નું સ્થાન છે. ત્યાં એક રાત ઉપવાસ કરીને ગાણપત્ય પદ મેળવવું.
3.81.23
तत्रैव च महाराज यक्षिणी लोकविश्रुता ।
तां चाभिगम्यराजेन्द्र सर्वान्कामानवाप्नुयात् ॥ ३.८१.२३ ॥
ત્યાં જ, હે મહારાજ, લોકપ્રસિદ્ધ યક્ષિણી છે. તેની પાસે જઈને, હે રાજેન્દ્ર, સર્વ કામનાઓ મેળવવી.
3.81.24
कुरुक्षेत्रस् तद्द्वारं विश्रुतं भरतर्षभ ।
प्रदक्षिणमुपावृत्य तीर्थसेवी समाहितः ॥ ३.८१.२४ ॥
હે ભરતર્ષભ, કુરુક્ષેત્રનું તે દ્વાર પ્રસિદ્ધ છે. તીર્થસેવીએ સમાહિત ચિત્તે પ્રદક્ષિણા કરવી.
3.81.25
संमिते पुष्कराणां च स्नात्वाऽर्च्य पितृदेवताः ।
जामदग्न्येन रामेण कृतं तत्सुमहात्मना ॥ ३.८१.२५ ॥
પુષ્કરોના સંમિત તીર્થમાં સ્નાન કરીને પિતૃઓ અને દેવોની પૂજા કરવી; તે મહાત્મા જામદગ્ન્ય રામે તે કર્યું હતું.
3.81.26
कृतकृत्यो भवेद्राजन्नश्वमेधं च विन्दति ।
ततो रामह्रदानार्च्छेत्तीर्थसेवी समाहितः ॥ ३.८१.२६ ॥
હે રાજન, એમ કરનાર કૃતકૃત્ય થાય છે અને અશ્વમેધનું ફળ પામે છે; પછી તીર્થસેવી અને સમાહિત ચિત્તે રામહ્રદોની પૂજા કરવી.
3.81.27
तत्ररामेण राजेनद्रतरसा दीप्ततेजसा ।
क्षत्रमुत्साद् वीरेण ह्रदाः पञ्च निवेशिताः ॥ ३.८१.२७ ॥
હે રાજેન્દ્ર, ત્યાં દીપ્ત તેજવાળા વીર રામે ઝડપથી ક્ષત્રિય વંશનો ઉચ્છેદ કરીને પાંચ હ્રદ સ્થાપ્યા.
3.81.28
पूरयित्वा नरव्याघ्र रुधिरेणेति नः श्रुतम् ।
पितरस्तर्पिताः सर्वे तथैव प्रपितागहाः ॥ ३.८१.२८ ॥
હે નરવ્યાઘ્ર, રુધિરથી તેમને ભરી દીધા એવું અમે સાંભળ્યું છે; તેથી સર્વ પિતૃઓ તૃપ્ત થયા, તેમ જ પ્રપિતામહો પણ.
3.81.29
ततस्ते पितरः प्रीता राममूचुर्नराधिप ।
रामराम महाभाग प्रीताः स्म तव भार्गव ॥ ३.८१.२९ ॥
ત્યારે તે પિતૃઓ પ્રસન્ન થઈને રામને બોલ્યા — હે નરાધિપ, હે રામ રામ, હે મહાભાગ ભાર્ગવ, અમે તારાથી પ્રસન્ન છીએ.
3.81.30
अनया पितृभक्त्या च विक्रमेण च ते विभो ।
वरं वृणीष्व भद्रं ते किमिच्छसि महाद्युते ॥ ३.८१.३० ॥
આ પિતૃભક્તિ અને પરાક્રમથી, હે વિભો, તારું કલ્યાણ થાઓ; વર માગ — હે મહાદ્યુતિ, તું શું ઇચ્છે છે?
3.81.31
एवमुक्तः स राजेन्द्र राम प्रहरतांवरः ।
अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यं पितॄन्स गगने स्थितान् ॥ ३.८१.३१ ॥
આમ કહેવાતાં, હે રાજેન્દ્ર, યોદ્ધાઓમાં શ્રેષ્ઠ રામે હાથ જોડીને આકાશમાં ઊભેલા પિતૃઓને આ વચન કહ્યું.
3.81.32
भवन्तो यदि मे प्रीता यद्यनुग्राह्यता मयि ।
पितृप्रसादादिच्छेयं तपःस्वाध्ययनं पुनः ॥ ३.८१.३२ ॥
હે પૂજ્યો, જો તમે મારા પર પ્રસન્ન હો અને મને કૃપાને યોગ્ય માનતા હો, તો પિતૃઓની કૃપાથી હું ફરી તપ અને સ્વાધ્યાયની ઇચ્છા રાખું છું.
3.81.33
यच्च रोषाभिभूतेन क्षत्रमुत्सादितं मया ।
ततश्च पापान्मुच्येयं युष्माकं तेजसाऽप्यहम् ॥ ३.८१.३३ ॥
ક્રોધથી અભિભૂત થઈને મેં જે ક્ષત્રિયોનો સંહાર કર્યો, તે પાપમાંથી અને તમારા તેજથી પણ હું મુક્ત થાઉં.
3.81.34
ह्रदाश्च तीर्थभूता मे भवेयुर्भुवि विश्रुताः ।
एतच्छ्रुत्वा शुभं वाक्यं रामस्य पितरस्तदा ॥ ३.८१.३४ ॥
પૃથ્વી પર વિખ્યાત, તીર્થરૂપ સરોવરો મારા નામે હો. રામનું આ શુભ વચન સાંભળીને ત્યારે પિતૃઓ.
3.81.35
प्रत्यूचुः परमप्रीता रामं हर्पसमन्विताः ।
तपस्ते वर्धतां भूयः पितृभक्त्या विशेषतः ॥ ३.८१.३५ ॥
અત્યંત પ્રસન્ન અને હર્ષથી ભરેલા પિતૃઓએ રામને ઉત્તર આપ્યો, "તારું તપ વધુ ને વધુ વધે, ખાસ કરીને પિતૃભક્તિથી."
3.81.36
यच्च रोपाभिभूतेन क्षत्रमुत्सादितं त्वया ।
ततश्च पापान्मुक्तस्त्वं पातितास्ते स्वकर्मभिः ॥ ३.८१.३६ ॥
ક્રોધથી અભિભૂત થઈને તેં જે ક્ષત્રિયોનો સંહાર કર્યો, તેથી તું પાપમાંથી મુક્ત થયો; કારણ કે તેઓ પોતાનાં જ કર્મોથી પતિત થયા હતા.
3.81.37
ह्रदाश्च तव तीर्थत्वं गमिष्यन्ति न संशयः ।
ह्रदेषु तेषु यः स्नात्वा पितॄन्संतर्पयिष्यति ॥ ३.८१.३७ ॥
તે સરોવરો તારાં તીર્થ બનશે, એમાં શંકા નથી. એ સરોવરોમાં સ્નાન કરીને જે પિતૃઓને તૃપ્ત કરશે.
3.81.38
पितरस्तस् वै प्रीता दास्यन्ति भुवि दुर्लभम् ।
ईप्सितं च मनःकामं स्वर्गलोकं च शाश्वतम् ॥ ३.८१.३८ ॥
પિતૃઓ પ્રસન્ન થઈને પૃથ્વી પર દુર્લભ વસ્તુ, ઇચ્છિત મનોકામના અને શાશ્વત સ્વર્ગલોક આપશે.
3.81.39
एवं दत्त्वा वरान्राजन्रामस्य पितरस्तदा ।
आमन्त्र्य भारग्वं प्रीत्या तत्रैवान्तर्हितास्ततः ॥ ३.८१.३९ ॥
રાજન્, આ રીતે રામને વરદાન આપીને પિતૃઓએ ભાર્ગવને પ્રેમથી સંબોધીને ત્યાં જ અંતર્ધાન થઈ ગયા.
3.81.40
एवं रामह्रदाः पुण्या भार्गवस्य महात्मनः ।
स्नात्वा ह्रहेषु रामस्य ब्रह्मचारी शुचिव्रतः ॥ ३.८१.४० ॥
આ રીતે મહાત્મા ભાર્ગવ (પરશુરામ)ના પવિત્ર રામહ્રદ છે; રામના સરોવરોમાં સ્નાન કરીને, બ્રહ્મચારી અને શુચિવ્રત.
3.81.41
राममभ्यर्च्य राजेन्द्र लभेद्बहु सुवर्णकम् ।
वंशमूलकमासाद्य तीर्थसेवी कुरूद्वह ॥ ३.८१.४१ ॥
રાજેન્દ્ર, રામની પૂજા કરીને ઘણું સુવર્ણ પ્રાપ્ત કરે; વંશમૂલક તીર્થે પહોંચીને, કુરુશ્રેષ્ઠ, તીર્થસેવી.
3.81.42
स्ववंशमुद्धरेद्राजन्स्नात्वा वै वंशमूलके ।
कायशोधनमासाद्य तीर्थं भरतसत्तम
शरीरशुद्धिः स्नातस्य तस्मिंस्तीर्थे न संशयः। ॥ ३.८१.४२ ॥
રાજન્, વંશમૂલકમાં સ્નાન કરીને પોતાના વંશનો ઉદ્ધાર કરે; ભરતશ્રેષ્ઠ, શરીર-શોધન કરનાર તીર્થ પામીને, તે તીર્થમાં સ્નાન કરનારની શરીરશુદ્ધિ થાય છે, એમાં શંકા નથી.
3.81.43
शरीरशुद्धिः स्नातस्य तस्मिंस्तीर्थे न संशयः ।
शुद्धदेहश्च संयाति युभाँल्लोकाननुत्तमान् ॥ ३.८१.४३ ॥
એ તીર્થમાં સ્નાન કરનારના શરીરની શુદ્ધિ થાય છે, એમાં સંશય નથી. શુદ્ધ દેહે તે એ અનુત્તમ લોકોમાં જાય છે.
3.81.44
ततो गच्छेत धर्मज्ञ तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् ।
लोका यत्रोद्धृताः पूर्वं विष्णुना प्रभविष्णुना ॥ ३.८१.४४ ॥
પછી, હે ધર્મજ્ઞ, ત્રિલોકમાં વિખ્યાત એ તીર્થમાં જવું; પૂર્વે પ્રભવિષ્ણુ વિષ્ણુએ ત્યાં લોકોનો ઉદ્ધાર કર્યો હતો.
3.81.45
लोकोद्धारं समासाद्य तीर्थं त्रैलोक्यपूजितम् ।
स्नात्वा तीर्थवरे राजँल्लोकानुद्धरते स्वकान् ॥ ३.८१.४५ ॥
હે રાજન, લોકોદ્ધાર કરનારા, ત્રિલોકપૂજિત તીર્થમાં પહોંચીને, શ્રેષ્ઠ તીર્થમાં સ્નાન કરીને મનુષ્ય પોતાના લોકોનો ઉદ્ધાર કરે છે.
3.81.46
श्रीतीर्थं च समासाद्य स्नात्वा नियतमानसः ।
अर्चयित्वा पितॄन्देवान्विन्दते श्रियमुत्तमाम् ॥ ३.८१.४६ ॥
શ્રીતીર્થે પહોંચીને, સંયમિત મનથી સ્નાન કરીને, પિતૃઓ અને દેવોની પૂજા કરીને મનુષ્ય ઉત્તમ શ્રી પામે છે.
3.81.47
कपिलातीर्थमासाद्य ब्रह्मचारी समाहितः ।
तत्र स्नात्वाऽर्चयित्वा च पितॄन्स्वान्दैवतान्यपि ॥ ३.८१.४७ ॥
કપિલાતીર્થે પહોંચીને, બ્રહ્મચારી અને સમાહિત થઈને, ત્યાં સ્નાન કરીને, પોતાના પિતૃઓ અને દેવોની પણ પૂજા કરીને...
3.81.48
कपिलानां सहस्रस्य फलंविन्दति मानवः ।
सूर्यतीर्थं समासाद्य स्नात्वा नियतमानसः ॥ ३.८१.४८ ॥
કપિલા ગાયોના હજાર દાનનું ફળ મનુષ્ય પામે છે. સૂર્યતીર્થે પહોંચીને, સંયમિત મનથી સ્નાન કરીને...
3.81.49
अर्चयित्वा पितॄन्देवानुपवासपरायणः ।
अग्निष्टोममवाप्नोति सूर्यलोकं च गच्छति ॥ ३.८१.४९ ॥
પિતૃઓ અને દેવોની પૂજા કરીને, ઉપવાસમાં તત્પર માણસ અગ્નિષ્ટોમ યજ્ઞનું ફળ મેળવે છે અને સૂર્યલોકમાં જાય છે.
3.81.50
गवां भगवनासाद्य तीर्थसेवी यथाक्रमम् ।
तत्राभिषेकं कुर्वाणो गोसहस्रफलं लभेत् ॥ ३.८१.५० ॥
ગોતીર્થ પહોંચીને, ક્રમ પ્રમાણે તીર્થસેવા કરીને, ત્યાં સ્નાન કરનાર હજાર ગાયોનું ફળ પામે.
3.81.51
शङ्खिनीतीर्थमासाद्य तीर्थसेवी कुरूद्वह ।
देव्यास्तीर्थे नरः स्नात्वा लभते रूपमुत्तमम् ॥ ३.८१.५१ ॥
હે કુરુશ્રેષ્ઠ! શંખિની તીર્થે પહોંચીને તીર્થસેવા કરનાર માણસ દેવીના તીર્થમાં સ્નાન કરીને ઉત્તમ રૂપ પામે છે.
3.81.52
ततो गच्छेत राजेन्द्रद्वारपालमरुन्तुकम् ।
तच्च तीर्थं सरस्वत्यां यक्षेन्द्रस्य महात्मनः ॥ ३.८१.५२ ॥
પછી, હે રાજેન્દ્ર, દ્વારપાલ અરુન્તુક પાસે જવું જોઈએ; તે સરસ્વતી પરના મહાત્મા યક્ષેન્દ્રનું તીર્થ છે.
3.81.53
तत्रस्नात्वा नरो राजन्नग्निष्टोमफलं लभेत् ।
ततो गच्छेत राजेन्द्र ब्रह्मावर्तं नरोत्तमः ॥ ३.८१.५३ ॥
ત્યાં સ્નાન કરનાર માણસ, હે રાજન, અગ્નિષ્ટોમ યજ્ઞનું ફળ પામે; પછી, હે રાજેન્દ્ર, ઉત્તમ માણસે બ્રહ્માવર્ત જવું.
3.81.54
ब्रह्मावर्ते नरः स्नात्वा ब्रह्मलोकमवाप्नुयात् ।
ततो गच्छेत राजेन्द्र सुतीर्थकमनुत्तमम् ॥ ३.८१.५४ ॥
બ્રહ્માવર્તમાં સ્નાન કરનાર માણસ બ્રહ્મલોક પામે; પછી, હે રાજેન્દ્ર, અનુત્તમ સુતીર્થક જવું.
3.81.55
तत्रसन्निहिता नित्यं पितरो दैवतैः सह ।
तत्राभिषेकं कुर्वीत पितृदेवार्चने रतः ॥ ३.८१.५५ ॥
ત્યાં પિતૃઓ હંમેશા દેવતાઓ સાથે રહે છે. ત્યાં પિતૃ અને દેવોની પૂજામાં લીન રહીને અભિષેક કરવો.
3.81.56
अश्वमेधमावाप्नोति पितृलोकं च गच्छति ।
ततोम्बुमत्यां धर्मज्ञ सुतीर्थकमनुत्तमम् ॥ ३.८१.५६ ॥
તે અશ્વમેધનું ફળ પામીને પિતૃલોકમાં જાય છે. પછી, હે ધર્મજ્ઞ, અંબુમતીમાં શ્રેષ્ઠ સુતીર્થ છે.
3.81.57
कोशेश्वरस्य तीर्थेषु स्नात्वा भरतसत्तम ।
सर्वव्याधिविनिर्मुक्तो ब्रह्मलोके महीयते ॥ ३.८१.५७ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, કોશેશ્વરનાં તીર્થોમાં સ્નાન કરીને સર્વ રોગોથી મુક્ત થઈ બ્રહ્મલોકમાં પૂજાય છે.
3.81.58
मातृतीर्थं च तत्रैव यत्रस्नातस्य भारत ।
प्रजा विवर्धते राजन्न तन्वीं श्रियमश्नुते ॥ ३.८१.५८ ॥
ત્યાં જ માતૃતીર્થ પણ છે, જ્યાં સ્નાન કરનારની સંતતિ વધે છે. હે રાજન, તે ક્ષીણ સમૃદ્ધિ પામતો નથી.
3.81.59
ततः शीतवनं गच्छेन्नियतो नियताशनः ।
तीर्थं तत्रमहाराज महदन्यत्र दुर्लभम् ॥ ३.८१.५९ ॥
પછી, સંયમી અને મિતાહારી માણસે શીતવન જવું. હે મહારાજ, ત્યાં એવું એક તીર્થ છે જે બીજે ક્યાંય દુર્લભ છે.
3.81.60
पुनाति गमनादेव कुलमेकं नराधिप ।
केशानभ्युक्ष् वै तस्मिन्पूतो भवति भारत ॥ ३.८१.६० ॥
હે નરાધિપ, ત્યાં જવા માત્રથી તે એક કુળને પવિત્ર કરે છે. હે ભારત, ત્યાં વાળ પર પાણી છાંટવાથી તે પવિત્ર થાય છે.
3.81.61
तीर्थं तत्र महाराज श्वानलोमापहं स्मृतम् ।
यत्र विप्रा नरव्याघ्र विद्वांसस्तीर्थतत्पराः ॥ ३.८१.६१ ॥
હે મહારાજ, ત્યાં 'શ્વાનલોમાપહ' નામનું તીર્થ કહેવાયું છે, જ્યાં હે નરવ્યાઘ્ર, તીર્થપરાયણ વિદ્વાન બ્રાહ્મણો રહે છે.
3.81.62
गतिं गच्छन्ति परमां स्नात्वा भरतसत्तम ।
श्वानलोमापनयने तीर्थे भरतसत्तम ॥ ३.८१.६२ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, ત્યાં સ્નાન કરીને માણસો પરમ ગતિ પામે છે. હે ભરતશ્રેષ્ઠ, શ્વાનલોમા દૂર કરનારા તે તીર્થમાં.
3.81.63
प्राणायामैर्निर्हरन्ति स्वलोमानि द्विजोत्तमाः ।
पूतात्मानश्च राजेन्द्रप्रयान्ति परमां गतिम् ॥ ३.८१.६३ ॥
શ્રેષ્ઠ દ્વિજો પ્રાણાયામથી પોતાના શરીરના રોમ દૂર કરે છે. હે રાજેન્દ્ર, પવિત્ર આત્માઓ પરમ ગતિ પામે છે.
3.81.64
दशाश्वमेधिकं चैव तस्मिंस्तीर्थे महीपते ।
तत्र स्नात्वा नरव्याघ्र गच्छेत परमां गतिम् ॥ ३.८१.६४ ॥
હે મહીપતિ, તે તીર્થમાં દસ અશ્વમેધનું ફળ છે. હે નરવ્યાઘ્ર, ત્યાં સ્નાન કરીને પરમ ગતિ પામવી.
3.81.65
ततो गच्छेत राजेन्द्र मानुषं लोकविश्रुतम् ।
यत्र कृष्णमृगा राजन्व्याधेन परिपीडिताः ॥ ३.८१.६५ ॥
પછી હે રાજેન્દ્ર, લોકપ્રસિદ્ધ 'માનુષ' તરફ જવું; જ્યાં હે રાજન, શિકારીથી પીડિત કાળા હરણ હતાં.
3.81.66
विगाह्य तस्मिन्सरसि मानुषत्वमुपागताः ।
तस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा ब्रह्मचारी समाहितः ॥ ३.८१.६६ ॥
તે સરોવરમાં ડૂબકી મારીને (તે હરણો) માનવ જન્મ પામ્યાં. તે તીર્થમાં સ્નાન કરનાર માણસ બ્રહ્મચારી અને સમાહિત હોવો જોઈએ.
3.81.67
सर्वपापविशुद्धात्मा स्वर्गलोके महीयते ।
मानुषस्य तु पूर्वेण क्रोशमात्रे महीपते ॥ ३.८१.६७ ॥
બધાં પાપોથી સંપૂર્ણ શુદ્ધ આત્મા ધરાવનાર સ્વર્ગલોકમાં પૂજાય છે. હે મહીપતિ, માનવની પૂર્વ દિશામાં એક ક્રોશ અંતરે (તે આવેલું છે).
3.81.68
आपगा नाम विख्याता नदीसिद्धनिषेविता ।
श्यामाकभोजनं तत्रयः प्रयच्छति मानवः ॥ ३.८१.६८ ॥
આપગા નામે પ્રખ્યાત, નદીઓ અને સિદ્ધોથી સેવાયેલી (નદી છે). ત્યાં જે માનવ શ્યામાક ભોજન અર્પે છે (તેને ફળ મળે છે).
3.81.69
देवान्पितॄन्समुद्दिश्य तस्य धर्मफलं महत् ।
एकस्मिन्भोजिते विप्रे कोटिर्भवति भोजिता ॥ ३.८१.६९ ॥
દેવો અને પિતૃઓના ઉદ્દેશથી કરેલું ધર્મફળ મહાન છે. એક બ્રાહ્મણને ભોજન કરાવતાં કરોડો (બ્રાહ્મણોને) ભોજન કરાવ્યું હોય એવું થાય છે.
3.81.70
तत्रस्नात्वाऽर्चयित्वा च पितृन्वै दैवतानि च ।
उषित्वा रजनीमेकामग्निष्टोमफलं लभेत् ॥ ३.८१.७० ॥
ત્યાં સ્નાન કરીને, પિતૃઓ અને દેવતાઓની પૂજા કરીને, એક રાત્રિ રહીને (માનવ) અગ્નિષ્ટોમ યજ્ઞનું ફળ પ્રાપ્ત કરે.
3.81.71
ततो गच्छेत राजेन्द्र ब्रह्मणः स्थानमुत्तमम् ।
ब्रह्मोदुम्बरमित्येव प्रकाशं भुवि भारत ॥ ३.८१.७१ ॥
પછી, હે રાજેન્દ્ર, બ્રહ્માના ઉત્તમ સ્થાને જવું જોઈએ. તે પૃથ્વી પર 'બ્રહ્મોદુંબર' નામે પ્રખ્યાત છે, હે ભારત.
3.81.72
तत्रसप्तर्षिकुण्डेषु स्नातस् यनरपुङ्गव ।
केदारे चैवराजेन्द्रकपिञ्जलमहामुनेः ॥ ३.८१.७२ ॥
ત્યાં સપ્તર્ષિ કુંડોમાં સ્નાન કરીને, હે નરપુંગવ, હે રાજેન્દ્ર, કેદારમાં અને મહામુનિ કપિંજલના (તીર્થમાં)...
3.81.73
ब्रह्माणमधिगत्वा च शुचिः प्रयतमानसः ।
सर्वपापविशुद्धात्मा ब्रह्मलोकं प्रपद्यते ॥ ३.८१.७३ ॥
બ્રહ્માને પામીને, શુચિ અને સંયમિત મનવાળો, સર્વ પાપોથી શુદ્ધ આત્માવાળો બ્રહ્મલોકને પ્રાપ્ત થાય છે.
3.81.74
कपिञ्जलस्य केदारं समासाद्य सुदुर्लभम् ।
अन्तर्धानमवाप्नोति तपसा दग्धकिल्विषः ॥ ३.८१.७४ ॥
કપિંજલના તે કેદારને, અતિ દુર્લભ, પામીને, તપથી પાપો બળી ગયેલો માણસ અંતર્ધાન પામે છે.
3.81.75
ततो गच्छेत राजेन्द्र शङ्करं लोकविश्रुतम् ।
कृष्णपक्षे चतुर्दश्यामभिगम्य वृषध्वजम् ॥ ३.८१.७५ ॥
પછી, હે રાજેન્દ્ર, લોકવિખ્યાત શંકર પાસે જવું જોઈએ; કૃષ્ણપક્ષની ચતુર્દશીએ વૃષધ્વજ પાસે જઈને.
3.81.76
लभेत सर्वकामान्हि स्वर्गलोकं च गच्छति ।
तिस्रः कोट्यस्तु तीर्थानां शङ्करे कुरुनन्दन ॥ ३.८१.७६ ॥
તે સર્વ કામનાઓ પામે છે અને સ્વર્ગલોકે જાય છે. હે કુરુનંદન, શંકર પાસે ત્રણ કરોડ તીર્થો છે.
3.81.77
रुद्रकोट्यां तथा कूपे ह्रदेषु च महीपते ।
शुद्धास्पदं च तत्रैव तीर्थं भरतसत्तम ॥ ३.८१.७७ ॥
રુદ્રકોટિમાં, કૂવામાં અને સરોવરોમાં પણ; હે મહીપતિ, ત્યાં જ શુદ્ધાસ્પદ તીર્થ છે, હે ભરતશ્રેષ્ઠ.
3.81.78
तत्रस्नात्वाऽर्चयित्वा च दैवतानि पितॄनथ ।
न दुर्गतिमवाप्नोति वाजपेयं च विन्दति ॥ ३.८१.७८ ॥
ત્યાં સ્નાન કરીને, દેવો અને પિતૃઓની પૂજા કરનાર દુર્ગતિ પામતો નથી; વાજપેય યજ્ઞનું ફળ પણ મેળવે છે.
3.81.79
किंदाने च नरः स्नात्वा किंजप्ये च महीपते ।
अप्रमेयमवाप्नोति दानं जप्यं च भारत ॥ ३.८१.७९ ॥
હે મહીપતિ, કયા દાનથી અને કયા જપથી સ્નાન કરનાર મનુષ્ય અપ્રમેય ફળ પામે છે? હે ભારત, દાન અને જપ તે આપે છે.
3.81.80
कलश्यां वार्युपस्पृश्य श्रद्दधानो जितेन्द्रियः ।
अग्निष्टोमस् यज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानवः ॥ ३.८१.८० ॥
કળશના જળથી આચમન કરીને, શ્રદ્ધાવાન અને ઇન્દ્રિયજિત મનુષ્ય અગ્નિષ્ટોમ યજ્ઞનું ફળ પામે છે.
3.81.81
शंकरस्य तु पूर्वेण नारदस्य महात्मनः ।
तीर्थं कुरुकुलश्रेष्ठ अजानन्तेति विश्रुतम् ॥ ३.८१.८१ ॥
શંકરની પૂર્વે, મહાત્મા નારદ પાસે, હે કુરુકુળશ્રેષ્ઠ, તે તીર્થ 'અજાનંત' નામે પ્રસિદ્ધ છે.
3.81.82
तत्रतीर्थे नरः स्नात्वा प्राणानुत्सृज्य भारत ।
नारदेनाभ्यनुज्ञातो लोकान्प्राप्नोत्यनुत्तमानन् ॥ ३.८१.८२ ॥
તે તીર્થમાં સ્નાન કરીને, હે ભારત, પ્રાણ ત્યજીને, નારદની અનુમતિ પામીને, મનુષ્ય શ્રેષ્ઠ લોકો પામે છે.
3.81.83
शुक्लपक्षे दशम्यां च पुण्डरीकं समाविशेत् ।
तत्र स्नात्वा नरो राजन्पौण्डरीकफलं लभेत् ॥ ३.८१.८३ ॥
શુક્લ પક્ષની દશમીએ પુંડરીક તીર્થમાં પ્રવેશ કરવો; ત્યાં સ્નાન કરીને, હે રાજન, મનુષ્ય પૌંડરીક ફળ પામે.
3.81.84
ततस्त्रिविष्टपं गच्छेत्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ।
तत्र वैतरणी पुण्या नदी पापप्रणाशिनी ॥ ३.८१.८४ ॥
પછી ત્રણ લોકોમાં પ્રખ્યાત ત્રિવિષ્ટપમાં જવું; ત્યાં પાપનાશિની પવિત્ર વૈતરણી નદી છે.
3.81.85
तत्र स्नात्वाऽर्चयित्वा च शूलपाणिं वृषध्वजम् ।
सर्वपापविशुद्धात्मा गच्छेत परमां गतिम् ॥ ३.८१.८५ ॥
ત્યાં સ્નાન કરીને અને ત્રિશૂલધારી, વૃષભધ્વજ (શિવ)ની પૂજા કરીને, સર્વ પાપોથી શુદ્ધ આત્મા ધરાવનાર પરમ ગતિ પામે.
3.81.86
ततो गच्छेत राजेन्द्र फलकीवनमुत्तमम् ।
तत्र देवाः सदा राजन्फलकीवनमाश्रिताः ॥ ३.८१.८६ ॥
પછી, હે રાજેન્દ્ર, ઉત્તમ ફલકીવનમાં જવું; ત્યાં દેવો સદા ફલકીવનમાં વસે છે.
3.81.87
तपश्चरन्ति विपुलं बहुवर्षसहस्रकम् ।
दृषद्वत्यां नरः स्नात्वा तर्पयित्वा च देवताः ॥ ३.८१.८७ ॥
તેઓ અનેક હજારો વર્ષ સુધી વિપુલ તપ કરે છે. દૃષદ્વતીમાં સ્નાન કરીને અને દેવતાઓનું તર્પણ કરીને મનુષ્ય (ફળ પામે છે).
3.81.88
अग्निष्टोमातिरात्राभ्यां फलं विन्दति भारत ।
तीर्ते च सर्वदेवानां स्नात्वा भरतसत्तम ॥ ३.८१.८८ ॥
હે ભારત, અગ્નિષ્ટોમ અને અતિરાત્ર યજ્ઞો દ્વારા (મનુષ્ય) ફળ મેળવે છે. સર્વ દેવતાઓના તીર્થમાં સ્નાન કરીને, હે ભરતશ્રેષ્ઠ.
3.81.89
गोसहस्रस्य राजेन्द्र फलं विन्दति मानवः ।
पाणिस्वाते नरः स्नात्त्वा तर्पयित्वा च देवताः ॥ ३.८१.८९ ॥
હે રાજેન્દ્ર, મનુષ્ય હજાર ગાયોના દાનનું ફળ મેળવે છે. પાણિસ્વાતમાં સ્નાન કરીને અને દેવતાઓનું તર્પણ કરીને મનુષ્ય (આ ફળ મેળવે છે).
3.81.90
अग्निष्टोमातिरात्राभ्यां फलं विन्दति भारत ।
राजसूयमावाप्नोति ऋषिलोकं च विन्दति ॥ ३.८१.९० ॥
હે ભારત, અગ્નિષ્ટોમ અને અતિરાત્ર યજ્ઞો દ્વારા (મનુષ્ય) ફળ મેળવે છે. તે રાજસૂય યજ્ઞ પામે છે અને ઋષિલોક પણ મેળવે છે.
3.81.91
ततो गच्छेत राजेन्द्र मिश्रकं तीर्थमुत्तमम् ।
तत्र तीर्थानि राजेन्द्र मिश्रितानि महात्मना ॥ ३.८१.९१ ॥
પછી, હે રાજેન્દ્ર, ઉત્તમ મિશ્રક તીર્થે જવું જોઈએ. ત્યાં, હે રાજેન્દ્ર, મહાત્માએ ભેળવેલાં તીર્થો છે.
3.81.92
व्यासेन नृपशार्दूल द्विजार्थमिति नः श्रुतम् ।
सर्वतीर्थेषु स स्नाति मिश्रके स्नाति यो नरः ॥ ३.८१.९२ ॥
હે નૃપશાર્દૂલ, વ્યાસે દ્વિજો માટે આમ કહ્યું હોવાનું અમે સાંભળ્યું છે. જે માણસ મિશ્રકમાં સ્નાન કરે છે, તે સર્વ તીર્થોમાં સ્નાન કરે છે.
3.81.93
ततो व्यासवनं गच्छेन्नियतो नियताशनः ।
मनोजवे नरः स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत् ॥ ३.८१.९३ ॥
પછી, સંયમી અને મિતાહારી થઈને વ્યાસવનમાં જવું. મનોજવમાં સ્નાન કરીને માણસ હજાર ગાયોનું ફળ મેળવે.
3.81.94
गत्वा मधुवटीं चैव देव्याः स्थानं नरः शुचिः ।
तत्र स्नात्वाऽर्चयित्वा च पितॄन्देवांश्च पूरुषः ॥ ३.८१.९४ ॥
મધુવટી જઈને, દેવીના સ્થાને શુચિ માણસે ત્યાં સ્નાન કરીને પિતૃઓ અને દેવોની પૂજા કરવી.
3.81.95
स देव्या समनुज्ञातो गोसहस्रफलं लभेत् ।
कौशिक्याः संगमे यस्तु दृषद्वत्याश्च भारत ॥ ३.८१.९५ ॥
તે દેવીની અનુમતિ પામીને હજાર ગાયોનું ફળ મેળવે. હે ભારત, કૌશિકીના સંગમે તથા દૃષદ્વતીના સંગમે.
3.81.96
स्नाति वै नियताहार सर्वपापैः प्रमुच्यते ।
ततो व्यासस्थली नाम यत्रव्यासेन धीमता ॥ ३.८१.९६ ॥
નિયમિત આહારથી જે સ્નાન કરે છે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે. પછી વ્યાસસ્થલી નામનું સ્થળ છે, જ્યાં બુદ્ધિમાન વ્યાસે.
3.81.97
पुत्रशोकाभितप्तेन देहत्यागे कृता मतिः ।
ततो देवैस्तु राजेन्द्र पुनरुत्थापितस्तदा ॥ ३.८१.९७ ॥
પુત્રશોકથી સંતપ્ત થઈને તેણે દેહત્યાગનો સંકલ્પ કર્યો. ત્યારે, હે રાજેન્દ્ર, દેવોએ તેને ફરી ઊભો કર્યો.
3.81.98
अभिगत्वा स्थलीं तस्य गोसहस्रफलं लभेत् ।
किंदत्तं कूपमासाद्य तिलप्रस्थं प्रदाय च ॥ ३.८१.९८ ॥
તે પવિત્ર સ્થળે જનારને હજાર ગાયોનું ફળ મળે છે. કૂવા પાસે પહોંચી એક પ્રસ્થ તલનું દાન કરવાથી પણ તે જ ફળ.
3.81.99
गच्छेत परमां सिद्धिमृणैर्मुक्तः कुरूद्वह ।
वेदीतीर्थे नरः स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत् ॥ ३.८१.९९ ॥
હે કુરુશ્રેષ્ઠ, ઋણોથી મુક્ત થઈને માણસ પરમ સિદ્ધિ પામે. વેદીતીર્થમાં સ્નાન કરનાર માણસને હજાર ગાયોનું ફળ મળે છે.
3.81.100
अहस्छ सुदिनं चैव द्वे तीर्थे लोकविश्रुते ।
तयोः स्नात्वा नरव्याघ्र सूर्यलोकमवाप्नुयात् ॥ ३.८१.१०० ॥
લોકપ્રસિદ્ધ બે તીર્થો છે — અહઃ અને સુદિન. હે નરવ્યાઘ્ર, તે બંનેમાં સ્નાન કરનાર માણસ સૂર્યલોક પામે છે.
3.81.101
मृगधूमं ततो गच्छेत्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ।
तत्राभिषेकं कुर्वीत गङ्गायां नृपसत्तम ॥ ३.८१.१०१ ॥
પછી મૃગધૂમ જવું જોઈએ; તે ત્રણે લોકમાં પ્રસિદ્ધ છે. ત્યાં, હે નૃપશ્રેષ્ઠ, ગંગામાં અભિષેક સ્નાન કરવું.
3.81.102
अर्चयित्वा महादेवमश्वमेधफलं लभेत् ।
देव्यास्तीर्थे नरः स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत् ॥ ३.८१.१०२ ॥
મહાદેવની પૂજા કરીને માણસ અશ્વમેધનું ફળ મેળવે. દેવીના તીર્થમાં સ્નાન કરનાર માણસને હજાર ગાયોનું ફળ મળે છે.
3.81.103
ततो वामनकं गच्छेत्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ।
तत्रविष्णुपदे स्नात्वा अर्चयित्वा च वामनम् ॥ ३.८१.१०३ ॥
પછી ત્રણે લોકમાં વિખ્યાત વામનક તીર્થે જવું. ત્યાં વિષ્ણુપદમાં સ્નાન કરીને અને વામનની પૂજા કરીને.
3.81.104
सर्वपापविशुद्धात्मा विष्णुलोकं स गच्छति ।
कुलपुने नरः स्नात्वा पुनाति स्वकुलं ततः ॥ ३.८१.१०४ ॥
સર્વ પાપોથી શુદ્ધ આત્મા ધરાવનાર તે વિષ્ણુલોકે જાય છે. કુલપુનમાં સ્નાન કરનાર માણસ પછી પોતાના કુળને પણ પવિત્ર કરે છે.
3.81.105
पवनस्य ह्रदे स्नात्वा मरुतां तीर्थमुत्तमम् ।
तत्रस्नात्वा नख्याघ्र विष्णुलोके महीयते ॥ ३.८१.१०५ ॥
પવનના સરોવરમાં સ્નાન કરીને, મરુતોના ઉત્તમ તીર્થમાં. ત્યાં સ્નાન કરીને, હે નરશ્રેષ્ઠ, તે વિષ્ણુલોકમાં સન્માનિત થાય છે.
3.81.106
अमराणां ह्रदे स्नात्वा समभ्यर्च्यामराधिपम् ।
अमराणां प्रभावेन स्वर्गलोके महीयते ॥ ३.८१.१०६ ॥
અમરોના સરોવરમાં સ્નાન કરીને, અમરોના અધિપતિની યથાવિધિ પૂજા કરીને, અમરોના પ્રભાવથી તે સ્વર્ગલોકમાં સન્માનિત થાય છે.
3.81.107
शालिहोत्रस्य तीर्थे च शालिशूर्पे यथाविधि ।
स्नात्वा नरवरश्रेष्ठ गोसहस्रफलं लभेत् ॥ ३.८१.१०७ ॥
શાલિહોત્રના તીર્થમાં અને શાલિશૂર્પમાં યથાવિધિ સ્નાન કરીને, હે નરશ્રેષ્ઠ, તે હજાર ગાયોના દાનનું ફળ મેળવે.
3.81.108
श्रीकुञ्जं च सरस्वत्यास्तीर्थं भरतसत्तम ।
तत्र स्नात्वा नरश्रेष्ठ अग्निष्टोमफलं लभेत् ॥ ३.८१.१०८ ॥
સરસ્વતીનું શ્રીકુંજ તીર્થ, હે ભરતશ્રેષ્ઠ. ત્યાં સ્નાન કરીને, હે નરશ્રેષ્ઠ, તે અગ્નિષ્ટોમ યજ્ઞનું ફળ મેળવે.
3.81.109
ततो नैमिपकुञ्जं च समासाद्य कुरूद्वह ।
ऋषयः किल राजेन्द्र नैमिषेयास्तपस्विनः ॥ ३.८१.१०९ ॥
પછી નૈમિષ કુંજે પહોંચીને, હે કુરુશ્રેષ્ઠ, હે રાજેન્દ્ર, નૈમિષવાસી તપસ્વી ઋષિઓ (ત્યાં છે).
3.81.110
तीर्थयात्रां पुरस्कृत्य कुरुक्षेत्रं गताः पुरा ।
तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा वाजिमेधफलं लभेत्।
ततः कुञ्जः सरस्वत्याः कृतो भरतसत्तम ॥ ३.८१.११० ॥
તીર્થયાત્રાને આગળ રાખીને પૂર્વે તેઓ કુરુક્ષેત્ર ગયા. ત્યાં તે તીર્થમાં સ્નાન કરનાર માણસ અશ્વમેધનું ફળ પામે. પછી, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, સરસ્વતીનો કુંજ બનાવાયો.
3.81.111
ऋपीणामवकाशः स्याद्यथा तुष्टिकरो महान् ।
कन्यातीर्थे नरः स्नात्वागोसहस्रफलं लभेत् ॥ ३.८१.१११ ॥
ઋષિઓ માટે ત્યાં એક મોટું વિશ્રામસ્થાન છે, જે સંતોષ આપનારું છે. કન્યા તીર્થમાં સ્નાન કરનાર માણસ હજાર ગાયોનું ફળ પામે.
3.81.112
ततो गच्छेत धर्मज्ञ कन्यातीर्थमनुत्तमम् ।
कन्यातीर्थे नरः स्नात्वा अग्निष्टोमफलं लभेत् ॥ ३.८१.११२ ॥
પછી, હે ધર્મજ્ઞ, અનુત્તમ કન્યા તીર્થે જવું. કન્યા તીર્થમાં સ્નાન કરનાર માણસ અગ્નિષ્ટોમનું ફળ પામે.
3.81.113
ततो गच्छेत राजेन्द्र ब्रह्मणस्तीर्थमुत्तमम् ।
तत्रवर्णावरः स्नात्वा ब्राह्मण्यं लभते नरः ॥ ३.८१.११३ ॥
પછી, હે રાજેન્દ્ર, બ્રહ્માના ઉત્તમ તીર્થે જવું. ત્યાં નીચી વર્ણનો માણસ પણ સ્નાન કરીને બ્રાહ્મણત્વ પામે.
3.81.114
ब्राह्मणश्च विशुद्धात्मा गच्छेत परमां गतिम् ।
ततो गच्छेन्नरश्रेष्ठ सोमतीर्थमनत्तमम् ॥ ३.८१.११४ ॥
વિશુદ્ધ આત્માવાળો બ્રાહ્મણ પરમ ગતિ પામે. પછી, હે નરશ્રેષ્ઠ, અનુત્તમ સોમ તીર્થે જવું.
3.81.115
तत्र स्नात्वा नरो राजन्सोमलोकमवाप्नुयात् ।
सप्तसारस्वतं तीर्थं ततो गच्छेन्नराधिप ॥ ३.८१.११५ ॥
ત્યાં સ્નાન કરનાર મનુષ્ય, હે રાજન, સોમલોક પ્રાપ્ત કરે છે. પછી સપ્તસારસ્વત તીર્થે જવું, હે નરાધિપ.
3.81.116
यत्र मङ्कणकः सिद्धो महर्षिर्लोकविश्रुतः ।
पुरा मङ्कणको राजन्कुशाग्रेणेति नःश्रुतम् ॥ ३.८१.११६ ॥
લોકપ્રસિદ્ધ સિદ્ધ મહર્ષિ મંકણક જ્યાં હતા ત્યાં. હે રાજન, પૂર્વે મંકણકે કુશના અગ્રભાગથી એમ અમે સાંભળ્યું છે.
3.81.117
क्षतः किल करे राजंस्तस्य शाकरसोऽस्रवत् ।
स वै शाकरसं दृष्ट्वा हर्षाविष्टः प्रनृत्तवान् ॥ ३.८१.११७ ॥
હે રાજન, તેના હાથમાં ઘા થયો, અને તેમાંથી શાકનો રસ વહ્યો. એ રસ જોઈને હર્ષથી ભરાઈને તે નાચ્યો.
3.81.118
ततस्तस्मिन्प्रनृत्ते तु स्थावरं जङ्गमं च यत् ।
प्रनृत्तमुभयं वीर तेजसा तस्य मोहितम् ॥ ३.८१.११८ ॥
તે નાચતો હતો ત્યારે સ્થાવર અને જંગમ જે કંઈ હતું, હે વીર, તે બધું તેના તેજથી મોહિત થઈને નાચ્યું.
3.81.119
ब्रह्मादिभिः सुरै राजनृषिभिश्च तपोधनैः ।
क्षिप्तो वै महादेव ऋषेरर्थे नराधिप ॥ ३.८१.११९ ॥
બ્રહ્માદિ દેવો અને તપોધન ઋષિઓએ, હે નરાધિપ, ઋષિના હિત માટે મહાદેવને પ્રેરિત કર્યા.
3.81.120
नायं नृत्येद्यथा देव तथा न्वं कर्तुमर्हसि ।
तं प्रनृत्तं समासाद्य हर्षाविष्टेन चेतसा।
सुराणां हितकामार्थमृषिं देवोऽभ्यभाषत ॥ ३.८१.१२० ॥
'હે દેવ, આ નાચે છે તેમ તમારે નાચવું ન જોઈએ.' નાચતા તેની પાસે જઈને, હર્ષિત મનથી, દેવોના હિતની કામનાથી દેવે ઋષિને કહ્યું.
3.81.121
भोभो महर्षे धर्मज्ञ किमर्थं नृत्यते भवान् ।
हर्षस्थानं किमर्थं वा तवाद्य मुनिपुङ्गव ॥ ३.८१.१२१ ॥
હે મહર્ષિ, હે ધર્મજ્ઞ, આપ શા માટે નૃત્ય કરી રહ્યા છો? અથવા આજે આપના હર્ષનું કારણ શું છે, હે મુનિશ્રેષ્ઠ?
3.81.122
ऋषिरुवाच ।
तपस्विनो धर्मपथे स्थितस्य द्विजसत्तम।
किं न पश्यसि मे ब्रह्मन्कराच्छाकरसं स्रुतम् ॥ ३.८१.१२२ ॥
ઋષિ બોલ્યા: હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, હે બ્રાહ્મણ, ધર્મપથ પર સ્થિત તપસ્વીના મારા હાથેથી ટપકતો શર્કરારસ તું જોતો નથી?
3.81.123
यं दृष्ट्वाऽहं प्रनृत्तोऽहं हर्षेण महताऽन्वितः ।
तं प्रहस्याब्रवीद्देव ऋषिं रागेण मोहितम् ॥ ३.८१.१२३ ॥
મહાન હર્ષથી ભરાઈને જેને જોઈ હું નાચ્યો, તે દેવે હસીને રાગથી મોહિત થયેલા ઋષિને કહ્યું.
3.81.124
अहं तु विस्मयं विप्र न गच्छामीति पश्य माम् ।
एवमुक्त्वा नरश्रेष्ठ महादेवेन धीमता ॥ ३.८१.१२४ ॥
'હે વિપ્ર, હું વિસ્મય પામતો નથી; મને જુઓ.' હે નરશ્રેષ્ઠ, એમ કહીને બુદ્ધિમાન મહાદેવે.
3.81.125
अङ्गुल्यग्रेण राजेन्द्रस्वाङ्गुष्ठस्ताडितोऽनघ ।
ततो भस्म क्षताद्राजन्निर्गतं हिमसन्निभम् ॥ ३.८१.१२५ ॥
હે રાજેન્દ્ર, હે નિષ્પાપ, તેમણે પોતાના અંગૂઠાના અગ્રભાગથી પ્રહાર કર્યો; પછી હે રાજન, તે ઘાવમાંથી હિમ જેવી ભસ્મ નીકળી.
3.81.126
तद्दृष्ट्वा व्रीडितो राजन्स मुनिः पादयोर्गतः ।
नान्यद्देवात्परं मेने रुद्रात्परतरं महत् ॥ ३.८१.१२६ ॥
તે જોઈને, હે રાજન, તે મુનિ શરમાઈને તેમના ચરણોમાં પડ્યા; દેવથી શ્રેષ્ઠ બીજું કોઈ નથી અને રુદ્રથી મહાન કોઈ નથી એમ તેમણે માન્યું.
3.81.127
सुरासुरस्य जगतो गतिस्त्वमसि शूलधृत् ।
त्वया सर्वमिदं सृष्टं त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥ ३.८१.१२७ ॥
દેવો અને અસુરોનો, જગતનો આશ્રય તમે જ છો, હે ત્રિશૂલધારી. તમારા વડે ચરાચર સહિત આ ત્રિલોક સર્જાયું છે.
3.81.128
त्वमेव सर्वान्ग्रससि पुनरेव युगक्षये ।
देवैरपि न शक्यस्त्वं परिज्ञातुं कुतो मया ॥ ३.८१.१२८ ॥
યુગના અંતે સર્વને તમે જ ફરી ગળી જાઓ છો. દેવો વડે પણ તમને જાણી શકાતા નથી; તો મારાથી કેવી રીતે જાણી શકાય?
3.81.129
त्वयि सर्वे प्रदृश्यन्ते सुरा ब्रह्मादयोऽनघ ।
सर्वस्त्वमसि लोकानां कर्ताकारयिता च ह ॥ ३.८१.१२९ ॥
હે નિષ્પાપ, બ્રહ્મા વગેરે સર્વ દેવો તમારામાં જ દેખાય છે. તમે જ સર્વ લોકોના કર્તા અને કરાવનારા છો.
3.81.130
त्वत्प्रसादात्सुराः सर्वे निवसन्त्यकुतोभयाः ।
एवं स्तुत्वा महादेवमृषिर्वचनमब्रवीत् ॥ ३.८१.१३० ॥
તમારી કૃપાથી સર્વ દેવો નિર્ભય થઈને વસે છે. આ રીતે મહાદેવની સ્તુતિ કરીને ઋષિએ આ વચન કહ્યું.
3.81.131
त्वत्प्रसादान्महादेव तपो मे न क्षरेत वै ।
ततो देवः प्रहृष्टात्मा ब्रह्मर्षिमिदमब्रवीत् ॥ ३.८१.१३१ ॥
હે મહાદેવ, તમારી કૃપાથી મારી તપસ્યા ક્યારેય ક્ષીણ ન થાઓ. ત્યારે પ્રસન્ન મનવાળા દેવે બ્રહ્મર્ષિને આમ કહ્યું.
3.81.132
तपस्ते वर्धतां विप्र मत्प्रसादात्सहस्रशः ।
आश्रमे चेह वत्स्यामि त्वया सह महामुने ॥ ३.८१.१३२ ॥
હે વિપ્ર, મારી કૃપાથી તમારી તપસ્યા હજારગણી વધો. હે મહામુનિ, હું અહીં તમારા આશ્રમમાં તમારી સાથે વસીશ.
3.81.133
सप्तसारस्वते स्नात्वा अर्चयिष्यन्ति ये तु माम् ।
न तेषां दुर्लभं किंचिदिह लोके परत्र च ॥ ३.८१.१३३ ॥
સપ્તસારસ્વત તીર્થોમાં સ્નાન કરીને જેઓ મારી પૂજા કરશે, તેમને આ લોકમાં કે પરલોકમાં કંઈ પણ દુર્લભ નથી.
3.81.134
सारस्वतं च ते लोकं गमिष्यन्ति न संशयः ।
एवमुक्त्वा महादेवस्तत्रैवान्तरधीयत ॥ ३.८१.१३४ ॥
તેઓ નિઃસંદેહ સારસ્વત લોકમાં જશે. એમ કહીને મહાદેવ ત્યાં જ અંતર્ધાન થયા.
3.81.135
ततस्त्वौशनसं गच्छेत्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ।
यत्रब्रह्मादयो देवा ऋषयश्च तपोधनाः ॥ ३.८१.१३५ ॥
પછી ત્રણે લોકમાં પ્રસિદ્ધ ઔશનસ તીર્થે જવું, જ્યાં બ્રહ્માદિ દેવો અને તપોધન ઋષિઓ રહે છે.
3.81.136
कार्तिकेयश्च भगवांस्त्रिसंध्यं किल भारत ।
सान्निध्यमकरोन्नित्यं भार्गवप्रियकाम्यया ॥ ३.८१.१३६ ॥
હે ભરત, ભગવાન કાર્તિકેય પણ ભાર્ગવને પ્રસન્ન કરવાની ઇચ્છાથી ત્રિસંધ્યાએ ત્યાં નિત્ય સાન્નિધ્ય કરે છે.
3.81.137
कपालमोचनं तीर्थं सर्वपापप्रमोचनम् ।
तत्र स्नात्वा नरव्याघ्र सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ ३.८१.१३७ ॥
કપાલમોચન તીર્થ સર્વ પાપોથી મુક્ત કરનારું છે. હે નરવ્યાઘ્ર, ત્યાં સ્નાન કરનાર સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે.
3.81.138
अग्नितीर्थं ततो गच्छेत्तत्र स्नात्वा नरर्षभ ।
अग्निलोकमवाप्नोति कुलं चैव सुमुद्धरेत् ॥ ३.८१.१३८ ॥
પછી અગ્નિતીર્થે જવું. હે નરર્ષભ, ત્યાં સ્નાન કરીને માણસ અગ્નિલોક પામે છે અને પોતાના કુળનો પણ સારો ઉદ્ધાર કરે છે.
3.81.139
विश्वामित्रस्य तत्रैव तीर्थं भरतसत्तम ।
तत्र स्नात्वा नरश्रेष्ठ ब्राह्मण्यमधिगच्छति ॥ ३.८१.१३९ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, ત્યાં જ વિશ્વામિત્રનું તીર્થ છે. હે નરશ્રેષ્ઠ, ત્યાં સ્નાન કરનાર બ્રાહ્મણત્વ પામે છે.
3.81.140
ब्रह्मयोनिं समासाद्य शुचिः प्रयतमानसः ।
तत्र स्नात्वा नरव्याघ्र ब्रह्मलोकं प्रपद्यते ॥ ३.८१.१४० ॥
બ્રહ્મયોનિ પહોંચીને, શુચિ અને સંયમિત મનવાળો થઈને, હે નરવ્યાઘ્ર, ત્યાં સ્નાન કરીને મનુષ્ય બ્રહ્મલોક પામે છે.
3.81.141
पुनात्यासप्तमं चैव कुलं नास्त्यत्रसंशयः ।
ततो गच्छेत राजेन्द्र तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् ॥ ३.८१.१४१ ॥
તે સાતમી પેઢી સુધી કુળને પવિત્ર કરે છે, એમાં શંકા નથી. પછી, હે રાજેન્દ્ર, ત્રણે લોકમાં વિખ્યાત એ તીર્થમાં જવું જોઈએ.
3.81.142
पृथूदकमिति ख्यातं कार्तिकेयस्य वै नृप ।
तत्राभिषेकं कुर्वीत पितृदेवार्चने रतः ॥ ३.८१.१४२ ॥
હે નૃપ, કાર્તિકેયનું પૃથૂદક નામે પ્રસિદ્ધ તીર્થ છે. ત્યાં પિતૃદેવોની અર્ચનામાં રત થઈને અભિષેક કરવો.
3.81.143
अज्ञानाज्ज्ञानतो वाऽपिस्त्रिया वा पुरुषेण वा ।
यत्किंचिदशुभं कर्म कृतं मानुषबुद्धिना ॥ ३.८१.१४३ ॥
અજ્ઞાનથી કે જ્ઞાનપૂર્વક, સ્ત્રી દ્વારા કે પુરુષ દ્વારા, મનુષ્યબુદ્ધિથી જે કોઈ અશુભ કર્મ કરાયું હોય—
3.81.144
तत्सर्वं नश्यते तत्र स्नातमात्रस्य भारत ।
अश्वमेधफलं चास्य स्वर्गलोकं च गच्छति ॥ ३.८१.१४४ ॥
હે ભારત, ત્યાં સ્નાન કરવા માત્રથી એ બધું નષ્ટ થાય છે. તેને અશ્વમેધનું ફળ મળે છે અને તે સ્વર્ગલોકમાં જાય છે.
3.81.145
पुण्यमाहुः कुरुक्षेत्रं कुरुक्षेत्रात्सरस्वती ।
सरस्वत्याश्च तीर्थानि तीर्थेभ्यश् पृथूदकम् ॥ ३.८१.१४५ ॥
કુરુક્ષેત્ર પુણ્યમય કહેવાય છે; કુરુક્ષેત્રથી સરસ્વતી, સરસ્વતીનાં તીર્થોમાં પૃથૂદક (શ્રેષ્ઠ).
3.81.146
उत्तमे सर्वतीर्थानां यस्त्यजेदात्मनस्तनुम् ।
पृथूदके जप्यपरो नैव श्वो मरणं तपेत् ॥ ३.८१.१४६ ॥
બધાં તીર્થોમાં ઉત્તમ પૃથૂદકમાં જપમાં લીન રહી જે દેહ ત્યજે, તેને કાલે મૃત્યુનું દુઃખ થતું નથી.
3.81.147
गीतं सनत्कुमारेण व्यासेन च महात्मना ।
वेदे च नियतं राजन्नभिगच्छेत्पृथूदकम् ॥ ३.८१.१४७ ॥
સનત્કુમાર અને મહાત્મા વ્યાસે આ ગાયું છે; વેદમાં પણ છે — હે રાજન્, પૃથૂદક અવશ્ય જવું જોઈએ.
3.81.148
पृथूदकात्तीर्थतमं नान्यत्तीर्थं कुरूद्वह ।
तन्मेध्यं तत्पवित्रं च पावनं च न संशयः ॥ ३.८१.१४८ ॥
હે કુરુશ્રેષ્ઠ, પૃથૂદકથી ઉત્તમ બીજું કોઈ તીર્થ નથી; તે પવિત્ર, શુદ્ધિકારક અને પાવન છે — એમાં સંશય નથી.
3.81.149
तत्रस्नात्वा दिवं यान्ति येऽपि पापकृतो नराः ।
पृथूदके नरश्रेष्ठ एवमाहुर्मनीषिणः ॥ ३.८१.१४९ ॥
પાપી મનુષ્યો પણ ત્યાં (પૃથૂદકમાં) સ્નાન કરીને સ્વર્ગે જાય છે — હે નરશ્રેષ્ઠ, મનીષીઓ આમ કહે છે.
3.81.150
मधुस्रवं च तत्रैव तीर्थं भरतसत्तम ।
तत्र स्नात्वा नरो राजन्गोसहस्रफलं लभेत् ॥ ३.८१.१५० ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, ત્યાં જ મધુસ્રવ નામનું તીર્થ પણ છે; હે રાજન્, ત્યાં સ્નાન કરનાર મનુષ્ય હજાર ગોદાનનું ફળ મેળવે છે.
3.81.151
ततो गच्छेत राजेन्द्र तीर्थं देव्या यथाक्रमम् ।
सरस्वत्यारुणायाश्च संगमे लोकविश्रुते ॥ ३.८१.१५१ ॥
પછી, હે રાજેન્દ્ર, દેવીના તીર્થમાં ક્રમપ્રમાણે જવું; સરસ્વતી અને અરુણાના લોકવિખ્યાત સંગમ પર.
3.81.152
त्रिरात्रोपोषितः स्नात्वा मुच्यते ब्रह्महत्यया ।
अग्निष्टोमातिरात्राभ्यां फलं विन्दति मानवः ॥ ३.८१.१५२ ॥
ત્રણ રાત ઉપવાસ કરી સ્નાન કરનાર મનુષ્ય બ્રહ્મહત્યાના પાપથી મુક્ત થાય છે; અગ્નિષ્ટોમ અને અતિરાત્ર યજ્ઞનું ફળ પામે છે.
3.81.153
आसप्तमं कुलं चैव पुनाति भरतर्षभ ।
अवतीर्णं च तत्रैव तीर्थं कुरुकुलोद्वह ॥ ३.८१.१५३ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, તે સાત પેઢી સુધી કુળને પવિત્ર કરે છે; હે કુરુકુળના ધારક, ત્યાં જ ઊતરીને તે તીર્થમાં.
3.81.154
विप्राणामनुकम्पार्थं शार्ङ्गिणा निर्मिनं पुरा ।
व्रतोपनयनाभ्यां चाप्युपवासेन वाऽप्युत ॥ ३.८१.१५४ ॥
બ્રાહ્મણો પર કરુણાને કારણે શાર્ઙ્ગધારી (વિષ્ણુ) એ પૂર્વે આને બનાવ્યું; વ્રત અને ઉપનયનથી, અથવા ઉપવાસથી પણ.
3.81.155
क्रियामन्त्रैश्च संयुक्तो ब्राह्मणः स्यान्न संशयः ।
क्रियामन्त्रविहीनोऽपि तत्र स्नात्वा नरर्षभ।
चीर्णव्रतो भवेद्विद्वान्दृष्टमेतत्पुरातनैः ॥ ३.८१.१५५ ॥
ક્રિયા અને મંત્રોથી યુક્ત વ્યક્તિ બ્રાહ્મણ બને છે, એમાં સંશય નથી. હે નરશ્રેષ્ઠ, ક્રિયા અને મંત્ર વિનાનો પણ ત્યાં સ્નાન કરી વ્રત પૂર્ણ કરે તો વિદ્વાન થાય છે; આ પૂર્વજોએ જોયેલું છે.
3.81.156
समुद्राश्चापि चत्वारः समानीताश् दर्भिणा ।
तेषु स्नातो नरश्रेष्ठ न दुर्गतिमवाप्नुयात् ॥ ३.८१.१५६ ॥
દર્ભી (કુશ ધારણ કરનાર) દ્વારા ચારેય સમુદ્રો પણ અહીં લાવવામાં આવ્યા; હે નરશ્રેષ્ઠ, તેમાં સ્નાન કરનાર દુર્ગતિ પામતો નથી.
3.81.157
फलानि गोसहस्राणां चतुर्णां विन्दते च सः ।
ततो गच्छेत धर्मज्ञ तीर्थं शतसहस्रकम् ॥ ३.८१.१५७ ॥
તેને ચાર હજાર ગાયોનું ફળ મળે છે. પછી, હે ધર્મજ્ઞ, તેણે લાખગણા તીર્થે જવું જોઈએ.
3.81.158
साहस्रकं च तत्रैव द्वे तीर्थे लोकविश्रुते ।
उभयोर्हि नरः स्नात्वा गोसरस्रफंल लभेत् ॥ ३.८१.१५८ ॥
ત્યાં જ લોકપ્રસિદ્ધ બે તીર્થ છે, જે હજારગણું ફળ આપે છે. બંનેમાં સ્નાન કરનાર માણસ હજાર ગાયોનું ફળ મેળવે.
3.81.159
दानं वाऽप्युपवासो वा सहस्रगुणितं भवेत् ।
ततो गच्छेत राजेन्द्र रेणुकातीर्थमुत्तमम् ॥ ३.८१.१५९ ॥
ત્યાં દાન કે ઉપવાસ હજારગણાં થાય છે. પછી, હે રાજેન્દ્ર, ઉત્તમ રેણુકા તીર્થે જવું જોઈએ.
3.81.160
तीर्ताभिषेकं कुर्वीत पितृदेवार्चने रतः ।
सर्वपापविशुद्धात्मा अग्निष्टोमफलं लभेत् ॥ ३.८१.१६० ॥
તીર્થમાં અભિષેક કરવો; પિતૃ અને દેવોની પૂજામાં રત રહેવું. સર્વ પાપોથી શુદ્ધ આત્મા થઈ અગ્નિષ્ટોમ યજ્ઞનું ફળ મેળવવું.
3.81.161
विमोचनमुपस्पृश्य जितमन्युर्जितेन्द्रियः ।
प्रतिग्रहकृतैर्दोषैः सर्वैः स परिमुच्यते ॥ ३.८१.१६१ ॥
વિમોચન તીર્થનું જળ સ્પર્શીને, ક્રોધ અને ઇન્દ્રિયોને જીતનાર, પ્રતિગ્રહથી ઉત્પન્ન થયેલા સર્વ દોષોથી સંપૂર્ણ મુક્ત થાય છે.
3.81.162
ततः पञ्चवटीं गत्वा ब्रह्मचारी जितेन्द्रियः ।
पुण्येन महता युक्तः सतां लोके महीयते ॥ ३.८१.१६२ ॥
પછી પંચવટીએ જઈને, બ્રહ્મચારી અને ઇન્દ્રિયોને જીતનાર, મહાન પુણ્યથી યુક્ત થઈને સજ્જનોના લોકમાં સન્માન પામે છે.
3.81.163
यत्रयोगेश्वरः स्थाणुः स्वयमेव वृषध्वजः ।
तमर्चयित्वा देवेशं गमनादेव सिद्ध्यति ॥ ३.८१.१६३ ॥
જ્યાં યોગેશ્વર સ્થાણુ, સ્વયં વૃષધ્વજ (શિવ) બિરાજે છે, તે દેવેશની પૂજા કરીને ત્યાં જવાથી જ સિદ્ધિ મળે છે.
3.81.164
तैजसं वारुणं तीर्थं दीप्यमानं स्वतेजसा ।
यत्र रब्रह्मादिभिर्दैर्वैर्ऋषिभिश्च तपोधनैः ॥ ३.८१.१६४ ॥
પોતાના તેજથી ઝળહળતું તૈજસ અને વારુણ તીર્થ; ત્યાં બ્રહ્માદિ દેવો અને તપોધન ઋષિઓ (છે).
3.81.165
सैनापत्येन देवानामभिषिक्तो गुहस्तदा ।
तैजसस्य तु पूर्वेण कुरुतीर्थं कुरूद्वह ॥ ३.८१.१६५ ॥
ત્યારે દેવોના સેનાપતિપદે ગુહ (કાર્તિકેય) અભિષિક્ત થયા. હે કુરુશ્રેષ્ઠ, તૈજસ તીર્થની પૂર્વે કુરુતીર્થ છે.
3.81.166
कुरुतीर्थे नरः स्नात्वा ब्रह्मचारी जितेन्द्रियः ।
सर्वपापविशुद्धात्मा ब्रह्मलोकं प्रपद्यते ॥ ३.८१.१६६ ॥
કુરુતીર્થમાં સ્નાન કરીને બ્રહ્મચારી, જિતેન્દ્રિય મનુષ્ય સર્વ પાપોથી શુદ્ધ આત્મા થઈ બ્રહ્મલોક પામે છે.
3.81.167
स्वर्गद्वारं ततो गच्छेन्नियतो नियताशनः ।
स्वर्गलोकमवाप्नोति ब्रह्मलोकं च गच्छति ॥ ३.८१.१६७ ॥
પછી સ્વર્ગદ્વાર તરફ જવું, નિયમવાળા અને નિયત આહારવાળા થઈને. તે સ્વર્ગલોક પામે છે અને બ્રહ્મલોકે પણ જાય છે.
3.81.168
ततो गच्छेदनरकं तीर्थसेवी नराधिप ।
तत्र स्नात्वा नरो राजन्न दुर्गतिमवाप्नुयात् ॥ ३.८१.१६८ ॥
પછી, હે નરાધિપ, તીર્થસેવીએ અનરક (નરકરહિત સ્થાન) તરફ જવું. હે રાજન, ત્યાં સ્નાન કરનાર મનુષ્ય દુર્ગતિ પામતો નથી.
3.81.170
तत्रब्रह्मा स्वयं नित्यं देवैः सह महीपते ।
सान्निध्यं तत्रराजेन्द्र रुद्रपत्न्याः कुरूद्वह।
अभिगम्य च तां देवीं न दुर्गतिमवाप्नुयात् ॥ ३.८१.१७० ॥
ત્યાં બ્રહ્મા પોતે દેવો સાથે સદા રહે છે, હે મહીપતિ. હે રાજેન્દ્ર, રુદ્રપત્નીનું ત્યાં સાન્નિધ્ય છે, હે કુરુશ્રેષ્ઠ. તે દેવી પાસે જઈને મનુષ્ય દુર્ગતિ પામતો નથી.
3.81.171
तत्रैव च महाराज विश्वेश्वरमुमापतिम् ।
अभिगम्य महादेवं मुच्यते सर्वकिल्विषैः ॥ ३.८१.१७१ ॥
ત્યાં જ પણ, હે મહારાજ, વિશ્વેશ્વર ઉમાપતિ મહાદેવ પાસે જઈને મનુષ્ય સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે.
3.81.172
नारायणं चाभिगम्य पद्मनाभमरिंदम ।
राजमानो महाराज विष्णुलोकं च गच्छति ॥ ३.८१.१७२ ॥
નારાયણ પાસે જઈને, પદ્મનાભ પાસે પહોંચીને, હે અરિંદમ, હે મહારાજ, તેજસ્વી બનીને તે વિષ્ણુલોકે જાય છે.
3.81.173
तीर्थेषु सर्वदेवानां स्नातः स पुरुषर्षभ ।
सर्वदुःखैः परित्यक्तो द्योतते शशिवन्नरः ॥ ३.८१.१७३ ॥
સર્વ દેવોનાં તીર્થોમાં સ્નાન કરીને, હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, સર્વ દુઃખોથી મુક્ત થયેલો મનુષ્ય ચંદ્રની જેમ પ્રકાશે છે.
3.81.174
ततः स्वस्तिपुरं गच्छेत्तीर्थसेवी नराधिप ।
प्रदक्षिणमुपावृत्य गोसहस्रफलं लभेत् ॥ ३.८१.१७४ ॥
પછી, હે નરાધિપ, તીર્થસેવીએ સ્વસ્તિપુરે જવું જોઈએ. પ્રદક્ષિણા કરીને તેને હજાર ગાયોનું ફળ મળે.
3.81.175
पावनं तीर्थमासाद्य तर्पयेत्पितृदेवताः ।
अग्निष्टोमस्य यत्रस्य फलं प्राप्नोति भारत ॥ ३.८१.१७५ ॥
પાવન તીર્થે પહોંચીને પિતૃઓ અને દેવતાઓનું તર્પણ કરે. હે ભારત, તે અગ્નિષ્ટોમ યજ્ઞનું ફળ પામે છે.
3.81.176
गङ्गाह्रदश्च तत्रैव कूपश्च भरतर्षभ ।
तिस्रः कोट्यस्तु तीर्थानां तस्मिन्कूपे महीपते ॥ ३.८१.१७६ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, ત્યાં જ ગંગાહ્રદ અને એક કૂવો છે. હે મહીપતિ, તે કૂવામાં ત્રણ કરોડ તીર્થો છે.
3.81.177
तत्र स्नात्वा नरो राजन्स्वर्गलोकं प्रपद्यते ।
आपगायां नरः स्नात्वा अर्चयित्वा महेश्वरम् ॥ ३.८१.१७७ ॥
હે રાજન, ત્યાં સ્નાન કરનાર મનુષ્ય સ્વર્ગલોક પામે છે. નદીમાં સ્નાન કરી મહેશ્વરની પૂજા કરનાર મનુષ્ય (પામે છે).
3.81.178
गाणपत्यमवाप्नोति कुलं चैव समुद्धरेत् ।
ततः स्थाणुवटं गच्छेत्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ॥ ३.८१.१७८ ॥
તે ગાણપત્ય પદ પામે છે અને પોતાના કુળનો પણ ઉદ્ધાર કરે છે. પછી ત્રણે લોકમાં વિખ્યાત સ્થાણુવટ તરફ જવું જોઈએ.
3.81.179
तत्र स्नात्वा स्थितो रात्रिं रुद्रलोकमवाप्नयात् ।
बदरीकाननं गच्छेद्वसिष्ठस्याश्रमं गतः ॥ ३.८१.१७९ ॥
ત્યાં સ્નાન કરી રાત્રિ રોકાયેલો માણસ રુદ્રલોક પામે. વસિષ્ઠના આશ્રમે જઈને બદરીવન તરફ જવું.
3.81.180
बदरीं भक्षयेत्तत्र त्रिरात्रोपोषितो नरः ।
सम्यग्द्वादशवर्षाणि बदरीं भक्षयेत्तु यः ॥ ३.८१.१८० ॥
ત્યાં ત્રણ રાત્રિ ઉપવાસ કરી માણસે બદરી (બોર) ખાવાં. જે બાર વર્ષ સુધી સારી રીતે બદરી ખાય છે (તે પણ).
3.81.181
त्रिरात्रोपोषितस्तेन भवेत्तुल्यो नराधिप ।
इन्द्रमार्गं समासाद्य तीर्थसेवी नराधिप ॥ ३.८१.१८१ ॥
તેથી તે ત્રણ રાત્રિ ઉપવાસ કરનાર જેવો થાય છે. હે નરાધિપ, ઇન્દ્રમાર્ગે પહોંચીને તીર્થસેવી (ઇન્દ્રલોક પામે છે).
3.81.182
अहोरात्रोपवासेन शक्रलोके महीयते ।
एकरात्रं समासाद्य एकरात्रोषितो नरः ॥ ३.८१.१८२ ॥
એક દિવસ-રાત ઉપવાસથી માણસ ઇન્દ્રલોકમાં સન્માનિત થાય છે. એક રાત્રિ (એ તીર્થે) પહોંચી, એક રાત્રિ રોકાયેલો માણસ (પણ ફળ પામે છે).
3.81.183
नियतः सत्यवादी च ब्रह्मलोके महीयते ।
ततो गच्छेत राजेन्द्र तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् ॥ ३.८१.१८३ ॥
સંયમી અને સત્યવાદી માણસ બ્રહ્મલોકમાં સન્માનિત થાય છે. પછી, હે રાજેન્દ્ર, ત્રણે લોકમાં પ્રસિદ્ધ એ તીર્થે જવું જોઈએ.
3.81.184
आदित्यस्याश्रमो यत्र तेजोराशेर्महात्मनः ।
तस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा पूजयित्वा विभावसुं ॥ ३.८१.१८४ ॥
તેજોરાશિ મહાત્મા આદિત્યનો આશ્રમ જ્યાં છે, એ તીર્થમાં સ્નાન કરીને અને વિભાવસુ (અગ્નિ)ની પૂજા કરીને માણસ (ફળ પામે છે).
3.81.185
आदित्यलोकं व्रजति कुलं चैव समुद्धरेत् ।
सोमतीर्थे नरः स्नात्वा तीर्थसेवी नराधिप ॥ ३.८१.१८५ ॥
તે આદિત્યલોકમાં જાય છે અને પોતાના કુળનો પણ ઉદ્ધાર કરે છે. સોમતીર્થમાં સ્નાન કરીને, હે નરાધિપ, તીર્થસેવી માણસ (આવું ફળ પામે છે).
3.81.186
सोमलोकमवाप्नोति नरो नास्त्यत्रसंशयः ।
ततो गच्छेत धर्मज्ञ दधीचस्य महात्मनः ॥ ३.८१.१८६ ॥
માણસ સોમલોક પામે છે; એમાં શંકા નથી. પછી, હે ધર્મજ્ઞ, મહાત્મા દધીચના (તીર્થે) જવું જોઈએ.
3.81.187
तीर्थं पुण्यतमं राजन्पावनं लोकविश्रुतम् ।
यत्र सारस्वतो यातः सोङ्गिरास्तपसो निधिः ॥ ३.८१.१८७ ॥
હે રાજન, આ તીર્થ અત્યંત પુણ્યમય, પાવન અને લોકવિખ્યાત છે. અહીં સારસ્વત ગયા; અને તપના ભંડાર અંગિરા પણ (ગયા).
3.81.188
तस्मिस्तीर्थे नरः स्नात्वा वाजिमेधफलं लभेत् ।
सारस्वतीं गतिं चैव लभते नात्र संशयः ॥ ३.८१.१८८ ॥
તે તીર્થમાં સ્નાન કરનાર મનુષ્ય અશ્વમેધ યજ્ઞનું ફળ પામે છે; સારસ્વત ગતિ પણ પામે છે—એમાં સંશય નથી.
3.81.189
ततः कन्याश्रमं गच्छेन्नियतो ब्रह्मचर्यवान् ।
त्रिरात्रोपोषितो राजन्नियतो नियताशनः ॥ ३.८१.१८९ ॥
પછી સંયમી અને બ્રહ્મચર્ય વ્રતધારી થઈને કન્યાશ્રમે જવું; હે રાજન્, ત્રણ રાત ઉપવાસ કરીને, નિયમિત ભોજન લેતાં.
3.81.190
लभेत्कन्याशतं दिव्यं स्वर्गलोकं च गच्छति ।
ततो गच्छेत धर्मज्ञ तीर्थं सन्निहतीमपि ॥ ३.८१.१९० ॥
તે દિવ્ય સો કન્યાઓ પામે છે અને સ્વર્ગલોકે જાય છે. પછી, હે ધર્મજ્ઞ, સન્નિહતી તીર્થે પણ જવું.
3.81.191
तत्रब्रह्मादयो देवा ऋषयश्च तपोधनाः ।
मासिमासि समायान्ति पुण्येन महाताऽन्विताः ॥ ३.८१.१९१ ॥
ત્યાં બ્રહ્માદિ દેવો અને તપરૂપી ધનવાળા ઋષિઓ પુણ્યથી યુક્ત થઈને મહિને મહિને એકત્ર થાય છે.
3.81.192
सन्निहत्यामुपस्पृश्य राहुग्रस्ते दिवाकरे ।
अश्वमेधशतं तेन तत्रेष्टं शाश्वतं भवेत् ॥ ३.८१.१९२ ॥
સન્નિહતીમાં આચમન તથા સ્નાન કરીને, રાહુએ સૂર્યને ગ્રસ્યો હોય ત્યારે, તેણે ત્યાં સો અશ્વમેધ યજ્ઞ કર્યા ગણાય; તેનું ફળ શાશ્વત રહે.
3.81.193
पृथिव्यां यानि तीर्थानि अन्तरिक्षचराणि च ।
नद्यो ह्रदास्तडागाश्च सर्वप्रस्रवणानि च ॥ ३.८१.१९३ ॥
પૃથ્વી પરનાં જે તીર્થો, આકાશમાં વિચરતાં તીર્થો, નદીઓ, સરોવરો, તળાવો અને સર્વ ઝરણાં.
3.81.194
उदपानानि वाप्यश्च तीर्थान्यायतनानि च ।
निःसंशयममावास्यां समेष्यन्ति नराधिप ॥ ३.८१.१९४ ॥
કૂવાઓ, વાવો, તીર્થો અને પવિત્ર સ્થાનો — હે નરાધિપ, નિઃસંશય અમાવાસ્યાએ તે સૌ એકત્ર થશે.
3.81.195
मासिमासि नरव्याघ्र सन्निहत्यां न संशयः ।
तीर्थसन्निहनादेव सन्निहत्येति विश्रुता ॥ ३.८१.१९५ ॥
હે નરવ્યાઘ્ર, માસે માસે સન્નિહત્યામાં સંશય નથી; તીર્થોના સન્નિધાનથી જ તે 'સન્નિહત્યા' નામે પ્રસિદ્ધ છે.
3.81.196
तत्र स्नात्वा च पीत्वा च स्वर्गलोके महीयते ।
अमावास्यां तु तत्रैव राहुग्रस्ते रदिवाकरे ॥ ३.८१.१९६ ॥
ત્યાં સ્નાન કરી જળ પીનાર સ્વર્ગલોકમાં સન્માન પામે છે; અમાવાસ્યાએ, રાહુએ સૂર્યને ગ્રસ્યો હોય ત્યારે ત્યાં જ.
3.81.197
यः श्राद्धं कुरुते मर्त्यस्तस्य पुण्यफंल शृणु ।
अश्वमेधसहस्रस्य सम्यगिष्टस्य यत्फलम् ॥ ३.८१.१९७ ॥
જે મનુષ્ય શ્રાદ્ધ કરે છે તેના પુણ્યફળને સાંભળ — સમ્યક રીતે કરેલા હજાર અશ્વમેધ યજ્ઞોનું જે ફળ છે, તે જ.
3.81.198
स्नात एव समाप्नोति कृत्वा श्राद्धं च मानवः ।
यत्किंचिद्दुष्कृतंकर्म स्त्रिया वा पुरुषेण वा ॥ ३.८१.१९८ ॥
સ્નાન કરતાં જ, શ્રાદ્ધ કરીને મનુષ્ય પ્રાપ્ત કરે છે; સ્ત્રી દ્વારા કે પુરુષ દ્વારા જે કોઈ દુષ્કર્મ થયું હોય—
3.81.199
स्नातमात्रस्य तत्सर्वं नश्यते नात्र संशयः ।
पद्मवर्णेन याने ब्रह्मलोकं प्रपद्यते ॥ ३.८१.१९९ ॥
સ્નાન કરતાં જ તેનું સર્વ નષ્ટ થાય છે — તેમાં સંશય નથી; કમળ-વર્ણના વાહનથી તે બ્રહ્મલોક પામે છે.
3.81.200
अभिवाद्य ततो यक्षं द्वारपालं मचक्रुकम् ।
कोटितीर्थमुपस्पृश्य लभेद्बहुसुवर्णकम् ॥ ३.८१.२०० ॥
પછી દ્વારપાલ યક્ષ મચક્રુકને અભિવાદન કરીને કોટિતીર્થમાં આચમન કરે તો ઘણું સુવર્ણ મળે છે.
3.81.201
गङ्गाह्रदश्च तत्रैव तीर्थं भरतसत्तम ।
तत्रस्नायीत धर्मज्ञ ब्रह्मचारी समाहितः ॥ ३.८१.२०१ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, ત્યાં જ ગંગાહ્રદ નામે તીર્થ પણ છે; હે ધર્મજ્ઞ, ત્યાં બ્રહ્મચર્ય પાળીને, એકાગ્ર ચિત્તે સ્નાન કરવું.
3.81.202
राजसूयाश्वमेधाभ्यां फलं विन्दति मानवः ।
पृथिव्यां नैमिषं तीर्थमन्तरिक्षे च पुष्करम् ॥ ३.८१.२०२ ॥
માણસ રાજસૂય અને અશ્વમેધ યજ્ઞોનું ફળ મેળવે છે — પૃથ્વી પરના નૈમિષ તીર્થથી અને અંતરિક્ષના પુષ્કરથી.
3.81.203
त्रयाणामपि लोकानां कुरुक्षेत्रं विशिष्यते ।
पांसवोपि कुरुक्षेत्राद्वायुना समुदीरिताः ॥ ३.८१.२०३ ॥
ત્રણેય લોકમાં પણ કુરુક્ષેત્ર શ્રેષ્ઠ છે; કુરુક્ષેત્રથી પવનથી ઉડાવાયેલા ધૂળના કણો પણ (પવિત્ર છે).
3.81.204
अपि दुष्कृतकर्माणं नयन्ति परमां गतिम् ।
दक्षिणेन सरस्वत्या उत्तरेण दृषद्वतीम् ॥ ३.८१.२०४ ॥
દુષ્કર્મ કરનારને પણ તેઓ પરમ ગતિ સુધી પહોંચાડે છે — સરસ્વતીની દક્ષિણે અને દૃષદ્વતીની ઉત્તરે (રહેલા).
3.81.205
ये वसन्ति कुरुक्षेत्रे तेवसन्ति त्रिविष्टपे ।
कुरुक्षेत्रं गमिष्यामि कुरुक्षेत्रे वसाम्यहम्।
अप्येकां वाचमुत्सृज्य सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ ३.८१.२०५ ॥
જે કુરુક્ષેત્રમાં વસે છે તેઓ સ્વર્ગમાં વસે છે. "હું કુરુક્ષેત્રે જઈશ, કુરુક્ષેત્રમાં વસીશ" — આ એક વાક્ય બોલવાથી પણ માણસ સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે.
3.81.206
ब्रह्मवेदी कुरुक्षेत्रं पुण्यं ब्रह्मर्षिसेवितम् ।
तस्मिन्वसन्ति ये मर्त्या न ते शोच्याः कथंचन ॥ ३.८१.२०६ ॥
બ્રહ્મવેદી કુરુક્ષેત્ર પુણ્યમય છે, બ્રહ્મર્ષિઓએ સેવેલું છે. ત્યાં વસતા મનુષ્યો કોઈ પણ રીતે શોચનીય નથી.
3.81.207
तरन्तुकारन्तुकयोर्यदन्तरं ।
रामह्रदानां च मचक्रुकस्य च।
एतत्कुरुक्षेत्रसमन्तपञ्चकं ।
पितामहस्योत्तरवेदिरुच्यते ॥ ३.८१.२०७ ॥
તરન્તુક અને કારન્તુક વચ્ચેની જગ્યા, અને રામહ્રદ તથા મચક્રુક વચ્ચેની જગ્યા - એ જ કુરુક્ષેત્રનું સમન્તપઞ્ચક છે. તેને પિતામહની ઉત્તર વેદી કહેવાય છે.