महाभारत · अध्याय 3.81
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.81.1
ततो गच्छेत राजेन्द्र कुरुक्षेत्रमभिष्टुतम् ।
पापेभ्योविप्रमुच्यन्ते तद्गताः सर्वजन्तवः ॥ ३.८१.१ ॥
हे राजेन्द्रा, मग प्रशंसित कुरुक्षेत्राला जावे. तेथे गेलेले सर्व प्राणी पापांपासून मुक्त होतात.
3.81.2
कुरुक्षेत्रं गमिष्यामि कुरुक्षेत्रे वसाम्यहम् ।
य एवं सततं ब्रूयात्सोऽपि पापैः प्रमुच्यते ॥ ३.८१.२ ॥
'मी कुरुक्षेत्राला जाईन, कुरुक्षेत्रात राहीन' असे सतत जो म्हणतो, तोही पापांपासून मुक्त होतो.
3.81.3
पांसवोऽपिकुरुक्षेत्रे वायुना समुदीरिताः ।
अपिदुष्कृतकर्माणं नयन्ति परमां गतिम् ॥ ३.८१.३ ॥
कुरुक्षेत्रात वाऱ्याने उडवलेले धुळीचे कणही दुष्कृत्य करणाऱ्याला परम गतीला नेतात.
3.81.4
दक्षिणेन सरस्वत्या दृषद्वत्युत्तरेण च ।
ये वसन्ति कुरुक्षेत्रे ते वसन्ति त्रिविष्टपे ॥ ३.८१.४ ॥
सरस्वतीच्या दक्षिणेला आणि दृषद्वतीच्या उत्तरेला कुरुक्षेत्रात जे राहतात, ते स्वर्गात राहतात.
3.81.5
तत्र मासं वसेद्धीरः सरस्वत्यां युधांवर ।
यत्रब्रह्मादयो देवा ऋषयः सिद्धचारणाः ॥ ३.८१.५ ॥
हे योद्ध्यांमध्ये श्रेष्ठा, तेथे धीराने सरस्वतीच्या तीरी एक महिना राहावे; जेथे ब्रह्मादी देव, ऋषी, सिद्ध आणि चारण राहतात.
3.81.6
गन्धर्वाप्सरसो यक्षाः पन्नगाश्च महीपते ।
ब्रह्मक्षेत्रं महापुण्यमभिगच्छन्ति भारत ॥ ३.८१.६ ॥
हे महीपते, भारता, गंधर्व, अप्सरा, यक्ष आणि नाग अत्यंत पुण्यमय ब्रह्मक्षेत्रात जातात.
3.81.7
मनसाऽप्यभिकामस्य कुरुक्षेत्रं युधांवर ।
पापानि विप्रणश्यन्ति ब्रह्मलोकं च गच्छति ॥ ३.८१.७ ॥
हे योद्ध्यांत श्रेष्ठा! जो मनानेही कुरुक्षेत्राची इच्छा करतो, त्याची पापे नष्ट होतात आणि तो ब्रह्मलोकास जातो.
3.81.8
गत्वा हि श्रद्धया युक्तः करुक्षेत्रं कुरूद्वह ।
राजसूयाश्वमेधाभ्यां फलमाप्नोति मानवः ॥ ३.८१.८ ॥
हे कुरुश्रेष्ठा! श्रद्धेने युक्त होऊन कुरुक्षेत्राला जाणारा मनुष्य राजसूय आणि अश्वमेध यज्ञांचे फल प्राप्त करतो.
3.81.9
ततश्च मन्तुकं राजन्द्वारपालं महाबलम् ।
यक्षं समभिवाद्यैव गोसहस्रफलं लभेत् ॥ ३.८१.९ ॥
मग, हे राजा! द्वारपाल आणि महाबली यक्ष मन्तुकाला योग्य प्रकारे वंदन केल्यास हजार गाईंच्या दानाचे फल मिळते.
3.81.10
ततो गच्छेत धर्मज्ञ विष्णो स्थानमनुत्तमम् ।
सततं नाम राजेन्द्र यत्रसन्निहितो हरिः ॥ ३.८१.१० ॥
मग, हे धर्मज्ञा! विष्णूच्या त्या उत्तम स्थानी जावे; त्याचे नाव सतत; हे राजेंद्रा, तेथे हरी सदैव उपस्थित आहे.
3.81.11
तत्रस्नात्वाऽर्चयित्वा च त्रिलोकप्रभवं हरिम् ।
अश्वमेधमवाप्नोति विष्णुलोकं च गच्छति ॥ ३.८१.११ ॥
तेथे स्नान करून, त्रिलोकांचा उगम असलेल्या हरीची पूजा करून तो अश्वमेध यज्ञाचे फल मिळवतो आणि विष्णुलोकास जातो.
3.81.12
ततः परिप्लवं गच्छेत्तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् ।
अग्निष्टोमातिरात्राभ्यां फलं प्राप्नोति भारत ॥ ३.८१.१२ ॥
मग त्रैलोक्यात प्रसिद्ध असलेल्या परिप्लव तीर्थाला जावे; हे भारता, तो अग्निष्टोम आणि अतिरात्र यज्ञांचे फल मिळवतो.
3.81.13
पृथिवीतीर्थमासाद्य गोसहस्रफलं लभेत् ।
ततः शालूकिनी गत्वा तीर्थसेवी नराधिप ॥ ३.८१.१३ ॥
पृथ्वीतीर्थाला पोहोचल्यावर हजार गायींचे फळ मिळते. नंतर शालूकिनीला जाऊन, हे नराधिपा, तीर्थसेवी (तेच फळ मिळवतो).
3.81.14
दशाश्वमेधे स्नात्वा च तदेव फलमाप्नुयात् ।
सर्पदर्वीं समासाद्य नागानां तीर्थमुत्तमम् ॥ ३.८१.१४ ॥
दहा अश्वमेधांमध्ये स्नान केल्याने तेच फळ मिळते. सर्पदर्वीला पोहोचून नागांच्या उत्तम तीर्थात (फळ मिळते).
3.81.15
अग्निष्टोममवाप्नोति नागलोकं च विन्दति ।
ततो गच्छेत धर्मज्ञ द्वारपालमरुन्तुकम् ॥ ३.८१.१५ ॥
अग्निष्टोमाचे फळ मिळवून तो नागलोक प्राप्त करतो. नंतर, हे धर्मज्ञा, द्वारपाल अरुन्तुकाकडे जावे.
3.81.16
तत्रोष्य रजनीमेकां गोसहस्रफलं लभेत् ।
ततः पञ्चनदं गत्वा नियतो नियताशनः ॥ ३.८१.१६ ॥
तेथे एक रात्र राहिल्यास हजार गायींचे फळ मिळते. नंतर पंचनदाला जाऊन, संयमी आणि नियमित आहार घेणारा (फळ मिळवतो).
3.81.17
कोटितीर्थमुपस्पृश्य हयमेधफंल लभेत् ।
अश्विनोस्तीर्थमासाद्य रूपवानमिजायते ॥ ३.८१.१७ ॥
कोटितीर्थात आचमन केल्याने अश्वमेधाचे फळ मिळते. अश्विनींच्या तीर्थाला पोहोचून (मनुष्य) सुंदर रूपाने जन्म घेतो.
3.81.18
ततो गच्छेत धर्मज्ञ वाराहं तीर्थमुत्तमम् ।
विष्णुर्वाराहरूपेण पूर्वं यत्र स्थितो विभुः ॥ ३.८१.१८ ॥
नंतर, हे धर्मज्ञा, उत्तम वाराह तीर्थाला जावे; पूर्वी जिथे सर्वव्यापी विष्णू वराह रूपात उभे राहिले होते तेथे.
3.81.19
तत्रस्नात्वा नरश्रेष्ठ अग्निष्टोमफलं लभेत् ।
ततो जयन्त्यां राजेन्द्र सोमतीर्थं समाविशेत् ॥ ३.८१.१९ ॥
हे नरश्रेष्ठा, तेथे स्नान करून अग्निष्टोम यज्ञाचे फल मिळते. नंतर, हे राजेंद्रा, जयंतीतील सोमतीर्थात प्रवेश करावा.
3.81.20
स्नात्वा फलमवाप्नोति राजसूयस्य मानवः ।
एकहंसे नरः स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत् ॥ ३.८१.२० ॥
स्नान करणारा मनुष्य राजसूय यज्ञाचे फल मिळवतो. एकहंसात स्नान करून मनुष्याला हजार गायींचे फल मिळावे.
3.81.21
शतशौचं समासाद्य तीर्थसेवी नराधिप ।
पौण्डरीकमवाप्नोति कृतशौचो भवेच्च सः ॥ ३.८१.२१ ॥
हे नराधिपा, शतशौच मिळवून तीर्थसेवा करणारा पुंडरीक यज्ञाचे फल मिळवतो. शुद्ध झालेला तसाच होतो.
3.81.22
ततो मुञ्जवटं नाम स्थाणोः स्थानं महात्मनः ।
उपोष्य रजनीमेकां गाणपत्यमवाप्नुयात् ॥ ३.८१.२२ ॥
मग मुंजवट नावाचे, महात्मा स्थाणूचे (शिवाचे) स्थान आहे. तेथे एक रात्र उपवास करून गाणपत्य पद मिळवावे.
3.81.23
तत्रैव च महाराज यक्षिणी लोकविश्रुता ।
तां चाभिगम्यराजेन्द्र सर्वान्कामानवाप्नुयात् ॥ ३.८१.२३ ॥
तेथेच, हे महाराजा, लोकप्रसिद्ध यक्षिणी आहे. तिच्याजवळ जाऊन, हे राजेंद्रा, सर्व कामना मिळवाव्यात.
3.81.24
कुरुक्षेत्रस् तद्द्वारं विश्रुतं भरतर्षभ ।
प्रदक्षिणमुपावृत्य तीर्थसेवी समाहितः ॥ ३.८१.२४ ॥
हे भरतर्षभा, कुरुक्षेत्राचे ते द्वार प्रसिद्ध आहे. तीर्थसेवी समाहित मनाने प्रदक्षिणा करावी.
3.81.25
संमिते पुष्कराणां च स्नात्वाऽर्च्य पितृदेवताः ।
जामदग्न्येन रामेण कृतं तत्सुमहात्मना ॥ ३.८१.२५ ॥
पुष्करांच्या संमित तीर्थात स्नान करून पितर आणि देवतांची पूजा करावी; त्या महात्म्या जामदग्न्य रामाने हे केले होते.
3.81.26
कृतकृत्यो भवेद्राजन्नश्वमेधं च विन्दति ।
ततो रामह्रदानार्च्छेत्तीर्थसेवी समाहितः ॥ ३.८१.२६ ॥
हे राजा, असे केल्याने माणूस कृतकृत्य होतो व अश्वमेधाचे फल मिळवतो; नंतर तीर्थसेवी व समाहित चित्ताने रामह्रदांची पूजा करावी.
3.81.27
तत्ररामेण राजेनद्रतरसा दीप्ततेजसा ।
क्षत्रमुत्साद् वीरेण ह्रदाः पञ्च निवेशिताः ॥ ३.८१.२७ ॥
हे राजेंद्रा, तेथे प्रदीप्त तेजाच्या वीर रामाने त्वरेने क्षत्रिय वंशाचा उच्छेद करून पाच ह्रद स्थापिले.
3.81.28
पूरयित्वा नरव्याघ्र रुधिरेणेति नः श्रुतम् ।
पितरस्तर्पिताः सर्वे तथैव प्रपितागहाः ॥ ३.८१.२८ ॥
हे नरव्याघ्रा, रक्ताने ती भरली असे आम्ही ऐकले आहे; त्यामुळे सर्व पितर तृप्त झाले, तसेच प्रपितामहही.
3.81.29
ततस्ते पितरः प्रीता राममूचुर्नराधिप ।
रामराम महाभाग प्रीताः स्म तव भार्गव ॥ ३.८१.२९ ॥
तेव्हा ते पितर प्रसन्न होऊन रामाला म्हणाले — हे नराधिपा, राम राम, हे महाभाग भार्गवा, आम्ही तुझ्यावर प्रसन्न आहोत.
3.81.30
अनया पितृभक्त्या च विक्रमेण च ते विभो ।
वरं वृणीष्व भद्रं ते किमिच्छसि महाद्युते ॥ ३.८१.३० ॥
या पितृभक्तीने आणि पराक्रमाने, हे विभो, तुझे कल्याण असो; वर माग — हे महाद्युते, तुला काय हवे आहे?
3.81.31
एवमुक्तः स राजेन्द्र राम प्रहरतांवरः ।
अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यं पितॄन्स गगने स्थितान् ॥ ३.८१.३१ ॥
असे सांगितल्यावर, हे राजेंद्रा, योद्ध्यांमध्ये श्रेष्ठ राम हात जोडून आकाशात उभ्या असलेल्या पितरांना म्हणाला.
3.81.32
भवन्तो यदि मे प्रीता यद्यनुग्राह्यता मयि ।
पितृप्रसादादिच्छेयं तपःस्वाध्ययनं पुनः ॥ ३.८१.३२ ॥
हे पूज्यजनहो, तुम्ही माझ्यावर प्रसन्न असाल आणि माझ्यावर कृपा करण्यास योग्य मानत असाल, तर पितरांच्या कृपेने मी पुन्हा तप आणि स्वाध्याय इच्छितो.
3.81.33
यच्च रोषाभिभूतेन क्षत्रमुत्सादितं मया ।
ततश्च पापान्मुच्येयं युष्माकं तेजसाऽप्यहम् ॥ ३.८१.३३ ॥
क्रोधाने व्याप्त होऊन मी जे क्षत्रियांचे निर्दालन केले, त्या पापातून आणि तुमच्या तेजानेही मी मुक्त होवो.
3.81.34
ह्रदाश्च तीर्थभूता मे भवेयुर्भुवि विश्रुताः ।
एतच्छ्रुत्वा शुभं वाक्यं रामस्य पितरस्तदा ॥ ३.८१.३४ ॥
पृथ्वीवर प्रसिद्ध, तीर्थरूप असे सरोवर माझ्या नावाने असावेत. रामाचे हे शुभ वचन ऐकून तेव्हा पितर.
3.81.35
प्रत्यूचुः परमप्रीता रामं हर्पसमन्विताः ।
तपस्ते वर्धतां भूयः पितृभक्त्या विशेषतः ॥ ३.८१.३५ ॥
परम प्रसन्न आणि आनंदाने भरलेले पितर रामाला म्हणाले, "तुझे तप अधिकाधिक वाढो, विशेषतः पितृभक्तीमुळे."
3.81.36
यच्च रोपाभिभूतेन क्षत्रमुत्सादितं त्वया ।
ततश्च पापान्मुक्तस्त्वं पातितास्ते स्वकर्मभिः ॥ ३.८१.३६ ॥
क्रोधाने व्याप्त होऊन तू जे क्षत्रियांचे निर्दालन केलेस, त्यामुळे तू पापातून मुक्त झालास; कारण ते स्वतःच्याच कर्मांनी पतित झाले होते.
3.81.37
ह्रदाश्च तव तीर्थत्वं गमिष्यन्ति न संशयः ।
ह्रदेषु तेषु यः स्नात्वा पितॄन्संतर्पयिष्यति ॥ ३.८१.३७ ॥
ती सरोवरे तुझी तीर्थे होतील, यात संशय नाही. त्या सरोवरांत स्नान करून जो पितरांना तृप्त करील.
3.81.38
पितरस्तस् वै प्रीता दास्यन्ति भुवि दुर्लभम् ।
ईप्सितं च मनःकामं स्वर्गलोकं च शाश्वतम् ॥ ३.८१.३८ ॥
पितर प्रसन्न होऊन त्याला पृथ्वीवर दुर्लभ वस्तू, इष्ट मनोकामना आणि शाश्वत स्वर्गलोक देतील.
3.81.39
एवं दत्त्वा वरान्राजन्रामस्य पितरस्तदा ।
आमन्त्र्य भारग्वं प्रीत्या तत्रैवान्तर्हितास्ततः ॥ ३.८१.३९ ॥
राजा, याप्रमाणे रामाला वर देऊन पितरांनी भार्गवाला प्रेमाने संबोधून तेथेच अंतर्धान पावले.
3.81.40
एवं रामह्रदाः पुण्या भार्गवस्य महात्मनः ।
स्नात्वा ह्रहेषु रामस्य ब्रह्मचारी शुचिव्रतः ॥ ३.८१.४० ॥
अशा प्रकारे महात्मा भार्गवाची (परशुरामाची) पुण्य रामहृदे; रामाच्या सरोवरांत स्नान करून, ब्रह्मचारी आणि शुचिव्रत.
3.81.41
राममभ्यर्च्य राजेन्द्र लभेद्बहु सुवर्णकम् ।
वंशमूलकमासाद्य तीर्थसेवी कुरूद्वह ॥ ३.८१.४१ ॥
राजेंद्रा, रामाची पूजा करून पुष्कळ सुवर्ण मिळवावे; वंशमूलक तीर्थाला पोहोचून, कुरुश्रेष्ठा, तीर्थसेवी.
3.81.42
स्ववंशमुद्धरेद्राजन्स्नात्वा वै वंशमूलके ।
कायशोधनमासाद्य तीर्थं भरतसत्तम
शरीरशुद्धिः स्नातस्य तस्मिंस्तीर्थे न संशयः। ॥ ३.८१.४२ ॥
राजा, वंशमूलकात स्नान करून आपल्या वंशाचा उद्धार करावा; भरतश्रेष्ठा, देहशुद्धी करणारे तीर्थ मिळवून, त्या तीर्थात स्नान करणाऱ्याची देहशुद्धी होते, यात संशय नाही.
3.81.43
शरीरशुद्धिः स्नातस्य तस्मिंस्तीर्थे न संशयः ।
शुद्धदेहश्च संयाति युभाँल्लोकाननुत्तमान् ॥ ३.८१.४३ ॥
त्या तीर्थात स्नान करणाऱ्याचे शरीर शुद्ध होते, यात संशय नाही. शुद्ध देहाने तो त्या अनुत्तम लोकांना जातो.
3.81.44
ततो गच्छेत धर्मज्ञ तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् ।
लोका यत्रोद्धृताः पूर्वं विष्णुना प्रभविष्णुना ॥ ३.८१.४४ ॥
नंतर, हे धर्मज्ञा, त्रैलोक्यप्रसिद्ध त्या तीर्थाला जावे; पूर्वी प्रभविष्णू विष्णूने तेथे लोकांचा उद्धार केला.
3.81.45
लोकोद्धारं समासाद्य तीर्थं त्रैलोक्यपूजितम् ।
स्नात्वा तीर्थवरे राजँल्लोकानुद्धरते स्वकान् ॥ ३.८१.४५ ॥
हे राजा, लोकोद्धार करणाऱ्या, त्रैलोक्यपूजित तीर्थाला जाऊन, श्रेष्ठ तीर्थात स्नान करून माणूस आपल्या लोकांचा उद्धार करतो.
3.81.46
श्रीतीर्थं च समासाद्य स्नात्वा नियतमानसः ।
अर्चयित्वा पितॄन्देवान्विन्दते श्रियमुत्तमाम् ॥ ३.८१.४६ ॥
श्रीतीर्थाला पोहोचून, संयत मनाने स्नान करून, पितर व देवांची पूजा करून माणूस उत्तम श्री मिळवतो.
3.81.47
कपिलातीर्थमासाद्य ब्रह्मचारी समाहितः ।
तत्र स्नात्वाऽर्चयित्वा च पितॄन्स्वान्दैवतान्यपि ॥ ३.८१.४७ ॥
कपिलातीर्थाला पोहोचून, ब्रह्मचारी व समाहित होऊन, तेथे स्नान करून, आपल्या पितरांची व देवतांचीही पूजा करून...
3.81.48
कपिलानां सहस्रस्य फलंविन्दति मानवः ।
सूर्यतीर्थं समासाद्य स्नात्वा नियतमानसः ॥ ३.८१.४८ ॥
कपिला गायींच्या हजार दानाचे फल माणूस मिळवतो. सूर्यतीर्थाला पोहोचून, संयत मनाने स्नान करून...
3.81.49
अर्चयित्वा पितॄन्देवानुपवासपरायणः ।
अग्निष्टोममवाप्नोति सूर्यलोकं च गच्छति ॥ ३.८१.४९ ॥
पितर आणि देवांची पूजा करून, उपवासात तत्पर असलेला मनुष्य अग्निष्टोम यज्ञाचे फळ मिळवतो आणि सूर्यलोकाला जातो.
3.81.50
गवां भगवनासाद्य तीर्थसेवी यथाक्रमम् ।
तत्राभिषेकं कुर्वाणो गोसहस्रफलं लभेत् ॥ ३.८१.५० ॥
गोतीर्थात पोहोचून, क्रमाने तीर्थसेवा करणारा, तेथे स्नान करणारा हजार गायींचे फळ मिळवेल.
3.81.51
शङ्खिनीतीर्थमासाद्य तीर्थसेवी कुरूद्वह ।
देव्यास्तीर्थे नरः स्नात्वा लभते रूपमुत्तमम् ॥ ३.८१.५१ ॥
हे कुरुश्रेष्ठा! शंखिनी तीर्थाला पोहोचून तीर्थसेवा करणारा मनुष्य देवीच्या तीर्थात स्नान करून उत्तम रूप प्राप्त करतो.
3.81.52
ततो गच्छेत राजेन्द्रद्वारपालमरुन्तुकम् ।
तच्च तीर्थं सरस्वत्यां यक्षेन्द्रस्य महात्मनः ॥ ३.८१.५२ ॥
नंतर, हे राजेन्द्रा, द्वारपाल अरुंतुकाकडे जावे; ते सरस्वतीवरील महात्मा यक्षेंद्राचे तीर्थ आहे.
3.81.53
तत्रस्नात्वा नरो राजन्नग्निष्टोमफलं लभेत् ।
ततो गच्छेत राजेन्द्र ब्रह्मावर्तं नरोत्तमः ॥ ३.८१.५३ ॥
तेथे स्नान करणाऱ्या माणसाला, हे राजा, अग्निष्टोम यज्ञाचे फळ मिळावे; नंतर, हे राजेन्द्रा, उत्तम माणसाने ब्रह्मावर्ताला जावे.
3.81.54
ब्रह्मावर्ते नरः स्नात्वा ब्रह्मलोकमवाप्नुयात् ।
ततो गच्छेत राजेन्द्र सुतीर्थकमनुत्तमम् ॥ ३.८१.५४ ॥
ब्रह्मावर्तात स्नान करणाऱ्या माणसाला ब्रह्मलोक मिळावा; नंतर, हे राजेन्द्रा, अनुत्तम सुतीर्थकाला जावे.
3.81.55
तत्रसन्निहिता नित्यं पितरो दैवतैः सह ।
तत्राभिषेकं कुर्वीत पितृदेवार्चने रतः ॥ ३.८१.५५ ॥
तेथे पितर नेहमी देवतांसह वास करतात. तेथे पितृ व देवांच्या पूजनात रत होऊन अभिषेक करावा.
3.81.56
अश्वमेधमावाप्नोति पितृलोकं च गच्छति ।
ततोम्बुमत्यां धर्मज्ञ सुतीर्थकमनुत्तमम् ॥ ३.८१.५६ ॥
तो अश्वमेधाचे फल मिळवून पितृलोकाला जातो. नंतर, हे धर्मज्ञा, अम्बुमतीमध्ये उत्तम सुतीर्थ आहे.
3.81.57
कोशेश्वरस्य तीर्थेषु स्नात्वा भरतसत्तम ।
सर्वव्याधिविनिर्मुक्तो ब्रह्मलोके महीयते ॥ ३.८१.५७ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, कोशेश्वराच्या तीर्थांमध्ये स्नान करून सर्व रोगांपासून मुक्त होऊन तो ब्रह्मलोकात गौरविला जातो.
3.81.58
मातृतीर्थं च तत्रैव यत्रस्नातस्य भारत ।
प्रजा विवर्धते राजन्न तन्वीं श्रियमश्नुते ॥ ३.८१.५८ ॥
तेथेच मातृतीर्थही आहे; तेथे स्नान करणाऱ्याची संतती वाढते. हे राजा, तो क्षीण संपत्ती मिळवत नाही.
3.81.59
ततः शीतवनं गच्छेन्नियतो नियताशनः ।
तीर्थं तत्रमहाराज महदन्यत्र दुर्लभम् ॥ ३.८१.५९ ॥
नंतर, संयमी व मितहारी माणसाने शीतवनाला जावे. हे महाराजा, तेथे असे एक तीर्थ आहे जे इतरत्र दुर्लभ आहे.
3.81.60
पुनाति गमनादेव कुलमेकं नराधिप ।
केशानभ्युक्ष् वै तस्मिन्पूतो भवति भारत ॥ ३.८१.६० ॥
हे नराधिपा, तेथे जाण्यानेच तो एक कुळ पवित्र करतो. हे भारता, तेथे केसांवर पाणी शिंपडल्यास तो पवित्र होतो.
3.81.61
तीर्थं तत्र महाराज श्वानलोमापहं स्मृतम् ।
यत्र विप्रा नरव्याघ्र विद्वांसस्तीर्थतत्पराः ॥ ३.८१.६१ ॥
हे महाराजा, तेथे 'श्वानलोमापह' नावाचे तीर्थ सांगितले आहे, जेथे हे नरव्याघ्रा, तीर्थपरायण विद्वान ब्राह्मण असतात.
3.81.62
गतिं गच्छन्ति परमां स्नात्वा भरतसत्तम ।
श्वानलोमापनयने तीर्थे भरतसत्तम ॥ ३.८१.६२ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, तेथे स्नान करून लोक परम गती प्राप्त करतात. हे भरतश्रेष्ठा, श्वानलोमा दूर करणाऱ्या त्या तीर्थात.
3.81.63
प्राणायामैर्निर्हरन्ति स्वलोमानि द्विजोत्तमाः ।
पूतात्मानश्च राजेन्द्रप्रयान्ति परमां गतिम् ॥ ३.८१.६३ ॥
श्रेष्ठ द्विज प्राणायामाने आपले देहरोम काढून टाकतात. हे राजेंद्रा, पवित्र आत्मे परम गती प्राप्त करतात.
3.81.64
दशाश्वमेधिकं चैव तस्मिंस्तीर्थे महीपते ।
तत्र स्नात्वा नरव्याघ्र गच्छेत परमां गतिम् ॥ ३.८१.६४ ॥
हे महीपते, त्या तीर्थात दहा अश्वमेधांचे फळ आहे. हे नरव्याघ्रा, तेथे स्नान करून परम गती मिळवावी.
3.81.65
ततो गच्छेत राजेन्द्र मानुषं लोकविश्रुतम् ।
यत्र कृष्णमृगा राजन्व्याधेन परिपीडिताः ॥ ३.८१.६५ ॥
नंतर हे राजेंद्रा, लोकप्रसिद्ध 'मानुष' तीर्थाकडे जावे; जेथे हे राजा, व्याधाने पीडलेली काळी हरणे होती.
3.81.66
विगाह्य तस्मिन्सरसि मानुषत्वमुपागताः ।
तस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा ब्रह्मचारी समाहितः ॥ ३.८१.६६ ॥
त्या सरोवरात बुडी मारून (ती हरणे) मानुष जन्म पावली. त्या तीर्थात स्नान करणारा मनुष्य ब्रह्मचारी आणि एकाग्र असावा.
3.81.67
सर्वपापविशुद्धात्मा स्वर्गलोके महीयते ।
मानुषस्य तु पूर्वेण क्रोशमात्रे महीपते ॥ ३.८१.६७ ॥
सर्व पापांतून पूर्णपणे शुद्ध आत्मा असलेला स्वर्गलोकात सन्मानित होतो. हे महीपते, मानवाच्या पूर्वेस एक क्रोश अंतरावर (ते आहे).
3.81.68
आपगा नाम विख्याता नदीसिद्धनिषेविता ।
श्यामाकभोजनं तत्रयः प्रयच्छति मानवः ॥ ३.८१.६८ ॥
आपगा नावाने प्रसिद्ध, नद्या आणि सिद्धांनी सेवलेली (नदी). तेथे जो मानव श्यामाक भोजन अर्पण करतो (त्याला पुण्य मिळते).
3.81.69
देवान्पितॄन्समुद्दिश्य तस्य धर्मफलं महत् ।
एकस्मिन्भोजिते विप्रे कोटिर्भवति भोजिता ॥ ३.८१.६९ ॥
देव आणि पितरांच्या उद्देशाने केलेल्या दानाचे धर्मफल महान आहे. एका ब्राह्मणाला भोजन दिल्यास कोटी (ब्राह्मणांना) भोजन दिल्याचे फळ मिळते.
3.81.70
तत्रस्नात्वाऽर्चयित्वा च पितृन्वै दैवतानि च ।
उषित्वा रजनीमेकामग्निष्टोमफलं लभेत् ॥ ३.८१.७० ॥
तेथे स्नान करून, पितरांची व देवतांची पूजा करून, एक रात्र राहिल्यास (मानव) अग्निष्टोम यज्ञाचे फळ मिळवतो.
3.81.71
ततो गच्छेत राजेन्द्र ब्रह्मणः स्थानमुत्तमम् ।
ब्रह्मोदुम्बरमित्येव प्रकाशं भुवि भारत ॥ ३.८१.७१ ॥
नंतर, हे राजेंद्रा, ब्रह्मदेवाच्या उत्तम स्थानी जावे. ते पृथ्वीवर 'ब्रह्मोदुंबर' या नावाने प्रसिद्ध आहे, हे भारता.
3.81.72
तत्रसप्तर्षिकुण्डेषु स्नातस् यनरपुङ्गव ।
केदारे चैवराजेन्द्रकपिञ्जलमहामुनेः ॥ ३.८१.७२ ॥
तेथे सप्तर्षी कुंडांमध्ये स्नान करून, हे नरपुंगवा, हे राजेंद्रा, केदारात आणि महामुनी कपिंजलाच्या (तीर्थात)...
3.81.73
ब्रह्माणमधिगत्वा च शुचिः प्रयतमानसः ।
सर्वपापविशुद्धात्मा ब्रह्मलोकं प्रपद्यते ॥ ३.८१.७३ ॥
ब्रह्मदेवाजवळ जाऊन, शुचिर्भूत आणि संयमित मनाचा, सर्व पापांपासून शुद्ध आत्मा झालेला मनुष्य ब्रह्मलोकाला प्राप्त होतो.
3.81.74
कपिञ्जलस्य केदारं समासाद्य सुदुर्लभम् ।
अन्तर्धानमवाप्नोति तपसा दग्धकिल्विषः ॥ ३.८१.७४ ॥
कपिञ्जलाच्या त्या केदाराला, अतिदुर्लभ, पोहोचून, तपाने पापे दग्ध झालेला मनुष्य अंतर्धान प्राप्त करतो.
3.81.75
ततो गच्छेत राजेन्द्र शङ्करं लोकविश्रुतम् ।
कृष्णपक्षे चतुर्दश्यामभिगम्य वृषध्वजम् ॥ ३.८१.७५ ॥
नंतर, हे राजेंद्रा, लोकप्रसिद्ध शंकराकडे जावे; कृष्णपक्षातील चतुर्दशीला वृषध्वजाजवळ जाऊन.
3.81.76
लभेत सर्वकामान्हि स्वर्गलोकं च गच्छति ।
तिस्रः कोट्यस्तु तीर्थानां शङ्करे कुरुनन्दन ॥ ३.८१.७६ ॥
तो सर्व कामना प्राप्त करतो आणि स्वर्गलोकाला जातो. हे कुरुनंदना, शंकराच्या ठिकाणी तीन कोटी तीर्थे आहेत.
3.81.77
रुद्रकोट्यां तथा कूपे ह्रदेषु च महीपते ।
शुद्धास्पदं च तत्रैव तीर्थं भरतसत्तम ॥ ३.८१.७७ ॥
रुद्रकोटीत, विहिरीत आणि सरोवरांत; हे महीपते, तेथेच शुद्धास्पद तीर्थ आहे, हे भरतश्रेष्ठा.
3.81.78
तत्रस्नात्वाऽर्चयित्वा च दैवतानि पितॄनथ ।
न दुर्गतिमवाप्नोति वाजपेयं च विन्दति ॥ ३.८१.७८ ॥
तेथे स्नान करून, देवतांची व पितरांची पूजा करणारा दुर्गती पावत नाही; वाजपेय यज्ञाचे फलही मिळवतो.
3.81.79
किंदाने च नरः स्नात्वा किंजप्ये च महीपते ।
अप्रमेयमवाप्नोति दानं जप्यं च भारत ॥ ३.८१.७९ ॥
हे महीपते, कोणत्या दानाने व कोणत्या जपाने स्नान करणारा मनुष्य अप्रमेय फल मिळवतो? हे भारता, दान आणि जप ते देतात.
3.81.80
कलश्यां वार्युपस्पृश्य श्रद्दधानो जितेन्द्रियः ।
अग्निष्टोमस् यज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानवः ॥ ३.८१.८० ॥
कलशातील पाण्याने आचमन करून, श्रद्धावान आणि इंद्रियजयी मनुष्य अग्निष्टोम यज्ञाचे फळ मिळवतो.
3.81.81
शंकरस्य तु पूर्वेण नारदस्य महात्मनः ।
तीर्थं कुरुकुलश्रेष्ठ अजानन्तेति विश्रुतम् ॥ ३.८१.८१ ॥
शंकराच्या पूर्वेस, महात्मा नारदाजवळ, हे कुरुकुलश्रेष्ठा, ते तीर्थ 'अजानन्त' नावाने प्रसिद्ध आहे.
3.81.82
तत्रतीर्थे नरः स्नात्वा प्राणानुत्सृज्य भारत ।
नारदेनाभ्यनुज्ञातो लोकान्प्राप्नोत्यनुत्तमानन् ॥ ३.८१.८२ ॥
त्या तीर्थात स्नान करून, हे भारता, प्राण त्यागून, नारदाची अनुज्ञा मिळवून मनुष्य श्रेष्ठ लोक मिळवतो.
3.81.83
शुक्लपक्षे दशम्यां च पुण्डरीकं समाविशेत् ।
तत्र स्नात्वा नरो राजन्पौण्डरीकफलं लभेत् ॥ ३.८१.८३ ॥
शुक्ल पक्षातील दशमीला पुंडरीक तीर्थात प्रवेश करावा; तेथे स्नान करून, हे राजन्, मनुष्य पौंडरीक फल मिळवावे.
3.81.84
ततस्त्रिविष्टपं गच्छेत्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ।
तत्र वैतरणी पुण्या नदी पापप्रणाशिनी ॥ ३.८१.८४ ॥
नंतर त्रिलोकात प्रसिद्ध त्रिविष्टपाला जावे; तेथे पापनाशिनी पवित्र वैतरणी नदी आहे.
3.81.85
तत्र स्नात्वाऽर्चयित्वा च शूलपाणिं वृषध्वजम् ।
सर्वपापविशुद्धात्मा गच्छेत परमां गतिम् ॥ ३.८१.८५ ॥
तेथे स्नान करून आणि शूलपाणी, वृषभध्वज (शिव) यांचे पूजन करून, सर्व पापांपासून शुद्ध आत्मा असलेला मनुष्य परम गती प्राप्त करो.
3.81.86
ततो गच्छेत राजेन्द्र फलकीवनमुत्तमम् ।
तत्र देवाः सदा राजन्फलकीवनमाश्रिताः ॥ ३.८१.८६ ॥
नंतर, हे राजेंद्रा, उत्तम फलकीवनाला जावे; तेथे देव नेहमी फलकीवनात वास करतात.
3.81.87
तपश्चरन्ति विपुलं बहुवर्षसहस्रकम् ।
दृषद्वत्यां नरः स्नात्वा तर्पयित्वा च देवताः ॥ ३.८१.८७ ॥
ते अनेक हजारो वर्षे विपुल तपश्चर्या करतात. दृषद्वतीत स्नान करून आणि देवतांचे तर्पण करून मनुष्य (फल मिळवतो).
3.81.88
अग्निष्टोमातिरात्राभ्यां फलं विन्दति भारत ।
तीर्ते च सर्वदेवानां स्नात्वा भरतसत्तम ॥ ३.८१.८८ ॥
हे भारता, अग्निष्टोम आणि अतिरात्र यज्ञांनी (मनुष्य) फल मिळवतो. सर्व देवांच्या तीर्थात स्नान करून, हे भरतश्रेष्ठा.
3.81.89
गोसहस्रस्य राजेन्द्र फलं विन्दति मानवः ।
पाणिस्वाते नरः स्नात्त्वा तर्पयित्वा च देवताः ॥ ३.८१.८९ ॥
हे राजेंद्रा, मनुष्य हजार गायींच्या दानाचे फल मिळवतो. पाणिस्वातात स्नान करून आणि देवतांचे तर्पण करून मनुष्य (हे फल मिळवतो).
3.81.90
अग्निष्टोमातिरात्राभ्यां फलं विन्दति भारत ।
राजसूयमावाप्नोति ऋषिलोकं च विन्दति ॥ ३.८१.९० ॥
हे भारता, अग्निष्टोम आणि अतिरात्र यज्ञांनी (मनुष्य) फल मिळवतो. तो राजसूय यज्ञ प्राप्त करतो आणि ऋषिलोकही मिळवतो.
3.81.91
ततो गच्छेत राजेन्द्र मिश्रकं तीर्थमुत्तमम् ।
तत्र तीर्थानि राजेन्द्र मिश्रितानि महात्मना ॥ ३.८१.९१ ॥
नंतर, हे राजेंद्रा, उत्तम मिश्रक तीर्थाला जावे. तेथे, हे राजेंद्रा, महात्म्याने मिसळलेली तीर्थे आहेत.
3.81.92
व्यासेन नृपशार्दूल द्विजार्थमिति नः श्रुतम् ।
सर्वतीर्थेषु स स्नाति मिश्रके स्नाति यो नरः ॥ ३.८१.९२ ॥
हे नृपशार्दूला, व्यासांनी द्विजांसाठी असे आम्ही ऐकले आहे. जो मनुष्य मिश्रकात स्नान करतो, तो सर्व तीर्थांत स्नान करतो.
3.81.93
ततो व्यासवनं गच्छेन्नियतो नियताशनः ।
मनोजवे नरः स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत् ॥ ३.८१.९३ ॥
नंतर, संयमी आणि मिताहारी होऊन व्यासवनाला जावे. मनोजवात स्नान करून मनुष्याला हजार गाईंचे फळ मिळते.
3.81.94
गत्वा मधुवटीं चैव देव्याः स्थानं नरः शुचिः ।
तत्र स्नात्वाऽर्चयित्वा च पितॄन्देवांश्च पूरुषः ॥ ३.८१.९४ ॥
मधुवटीला जाऊन, देवीच्या स्थानी शुचि मनुष्याने तेथे स्नान करून पितर व देवांचे पूजन करावे.
3.81.95
स देव्या समनुज्ञातो गोसहस्रफलं लभेत् ।
कौशिक्याः संगमे यस्तु दृषद्वत्याश्च भारत ॥ ३.८१.९५ ॥
तो देवीच्या अनुज्ञेने हजार गाईंचे फळ मिळवतो. हे भारता, कौशिकीच्या संगमावर व दृषद्वतीच्या संगमावर.
3.81.96
स्नाति वै नियताहार सर्वपापैः प्रमुच्यते ।
ततो व्यासस्थली नाम यत्रव्यासेन धीमता ॥ ३.८१.९६ ॥
जो नियमित आहार घेऊन स्नान करतो, तो सर्व पापांतून मुक्त होतो. नंतर व्यासस्थली नावाचे स्थान आहे, जेथे बुद्धिमान व्यासांनी.
3.81.97
पुत्रशोकाभितप्तेन देहत्यागे कृता मतिः ।
ततो देवैस्तु राजेन्द्र पुनरुत्थापितस्तदा ॥ ३.८१.९७ ॥
पुत्रशोकाने तप्त झालेल्या त्याने देहत्यागाचा निश्चय केला. तेव्हा, हे राजेंद्रा, देवांनी त्याला पुन्हा उठवले.
3.81.98
अभिगत्वा स्थलीं तस्य गोसहस्रफलं लभेत् ।
किंदत्तं कूपमासाद्य तिलप्रस्थं प्रदाय च ॥ ३.८१.९८ ॥
त्या पवित्र स्थळी जाणाऱ्याला हजार गाईंचे फळ मिळते. विहिरीजवळ पोहोचून एक प्रस्थ तीळ दान केल्यानेही तेच फळ.
3.81.99
गच्छेत परमां सिद्धिमृणैर्मुक्तः कुरूद्वह ।
वेदीतीर्थे नरः स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत् ॥ ३.८१.९९ ॥
हे कुरुश्रेष्ठा, ऋणमुक्त होऊन मनुष्याने परम सिद्धी प्राप्त करावी. वेदीतीर्थात स्नान केल्याने माणसाला हजार गाईंचे फळ मिळते.
3.81.100
अहस्छ सुदिनं चैव द्वे तीर्थे लोकविश्रुते ।
तयोः स्नात्वा नरव्याघ्र सूर्यलोकमवाप्नुयात् ॥ ३.८१.१०० ॥
जगप्रसिद्ध दोन तीर्थे आहेत — अहः आणि सुदिन. हे नरव्याघ्रा, त्या दोन्हीत स्नान करणारा मनुष्य सूर्यलोक प्राप्त करतो.
3.81.101
मृगधूमं ततो गच्छेत्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ।
तत्राभिषेकं कुर्वीत गङ्गायां नृपसत्तम ॥ ३.८१.१०१ ॥
नंतर मृगधूमाला जावे; ते त्रिलोकात प्रसिद्ध आहे. तेथे, हे नृपश्रेष्ठा, गंगेत अभिषेक स्नान करावे.
3.81.102
अर्चयित्वा महादेवमश्वमेधफलं लभेत् ।
देव्यास्तीर्थे नरः स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत् ॥ ३.८१.१०२ ॥
महादेवाची पूजा करून माणसाला अश्वमेधाचे फळ मिळावे. देवीच्या तीर्थात स्नान केल्याने माणसाला हजार गाईंचे फळ मिळते.
3.81.103
ततो वामनकं गच्छेत्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ।
तत्रविष्णुपदे स्नात्वा अर्चयित्वा च वामनम् ॥ ३.८१.१०३ ॥
नंतर त्रिलोकांत प्रसिद्ध असलेल्या वामनकाकडे जावे. तेथे विष्णुपदात स्नान करून आणि वामनाची पूजा करून.
3.81.104
सर्वपापविशुद्धात्मा विष्णुलोकं स गच्छति ।
कुलपुने नरः स्नात्वा पुनाति स्वकुलं ततः ॥ ३.८१.१०४ ॥
सर्व पापांपासून शुद्ध आत्मा असलेला तो विष्णुलोकाला जातो. कुलपुनात स्नान करणारा मनुष्य नंतर आपल्या कुलालाही पवित्र करतो.
3.81.105
पवनस्य ह्रदे स्नात्वा मरुतां तीर्थमुत्तमम् ।
तत्रस्नात्वा नख्याघ्र विष्णुलोके महीयते ॥ ३.८१.१०५ ॥
पवनाच्या तळ्यात स्नान करून, मरुतांच्या उत्तम तीर्थात. तेथे स्नान करून, हे नरश्रेष्ठा, तो विष्णुलोकात गौरविला जातो.
3.81.106
अमराणां ह्रदे स्नात्वा समभ्यर्च्यामराधिपम् ।
अमराणां प्रभावेन स्वर्गलोके महीयते ॥ ३.८१.१०६ ॥
अमरांच्या तळ्यात स्नान करून, अमरांच्या अधिपतीची यथाविधी पूजा करून, अमरांच्या प्रभावाने तो स्वर्गलोकात गौरविला जातो.
3.81.107
शालिहोत्रस्य तीर्थे च शालिशूर्पे यथाविधि ।
स्नात्वा नरवरश्रेष्ठ गोसहस्रफलं लभेत् ॥ ३.८१.१०७ ॥
शालिहोत्राच्या तीर्थात आणि शालिशूर्पात यथाविधी स्नान करून, हे नरश्रेष्ठा, तो हजार गायींच्या दानाचे फळ मिळवतो.
3.81.108
श्रीकुञ्जं च सरस्वत्यास्तीर्थं भरतसत्तम ।
तत्र स्नात्वा नरश्रेष्ठ अग्निष्टोमफलं लभेत् ॥ ३.८१.१०८ ॥
सरस्वतीचे श्रीकुंज तीर्थ, हे भरतश्रेष्ठा. तेथे स्नान करून, हे नरश्रेष्ठा, तो अग्निष्टोम यज्ञाचे फळ मिळवतो.
3.81.109
ततो नैमिपकुञ्जं च समासाद्य कुरूद्वह ।
ऋषयः किल राजेन्द्र नैमिषेयास्तपस्विनः ॥ ३.८१.१०९ ॥
नंतर नैमिष कुंजाजवळ पोहोचून, हे कुरुश्रेष्ठा, हे राजेंद्रा, नैमिषवासी तपस्वी ऋषी (तेथे आहेत).
3.81.110
तीर्थयात्रां पुरस्कृत्य कुरुक्षेत्रं गताः पुरा ।
तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा वाजिमेधफलं लभेत्।
ततः कुञ्जः सरस्वत्याः कृतो भरतसत्तम ॥ ३.८१.११० ॥
तीर्थयात्रेला पुढे ठेवून पूर्वी ते कुरुक्षेत्राला गेले. तेथे त्या तीर्थात स्नान करणाऱ्या माणसाला अश्वमेधाचे फल मिळते. नंतर, हे भरतश्रेष्ठा, सरस्वतीचा कुंज निर्माण झाला.
3.81.111
ऋपीणामवकाशः स्याद्यथा तुष्टिकरो महान् ।
कन्यातीर्थे नरः स्नात्वागोसहस्रफलं लभेत् ॥ ३.८१.१११ ॥
ऋषींसाठी तेथे एक मोठे विश्रांतिस्थान आहे, जे समाधान देणारे आहे. कन्या तीर्थात स्नान करणाऱ्या माणसाला हजार गायींचे फल मिळते.
3.81.112
ततो गच्छेत धर्मज्ञ कन्यातीर्थमनुत्तमम् ।
कन्यातीर्थे नरः स्नात्वा अग्निष्टोमफलं लभेत् ॥ ३.८१.११२ ॥
नंतर, हे धर्मज्ञा, अनुत्तम कन्या तीर्थाला जावे. कन्या तीर्थात स्नान करणाऱ्या माणसाला अग्निष्टोमाचे फल मिळते.
3.81.113
ततो गच्छेत राजेन्द्र ब्रह्मणस्तीर्थमुत्तमम् ।
तत्रवर्णावरः स्नात्वा ब्राह्मण्यं लभते नरः ॥ ३.८१.११३ ॥
नंतर, हे राजेंद्रा, ब्रह्मदेवाच्या उत्तम तीर्थाला जावे. तेथे खालच्या वर्णाचा माणूसही स्नान करून ब्राह्मणत्व मिळवतो.
3.81.114
ब्राह्मणश्च विशुद्धात्मा गच्छेत परमां गतिम् ।
ततो गच्छेन्नरश्रेष्ठ सोमतीर्थमनत्तमम् ॥ ३.८१.११४ ॥
शुद्ध अंतःकरणाचा ब्राह्मण परम गती प्राप्त करो. नंतर, हे नरश्रेष्ठा, अनुत्तम सोम तीर्थाला जावे.
3.81.115
तत्र स्नात्वा नरो राजन्सोमलोकमवाप्नुयात् ।
सप्तसारस्वतं तीर्थं ततो गच्छेन्नराधिप ॥ ३.८१.११५ ॥
तेथे स्नान केलेला मनुष्य, हे राजा, सोमलोक प्राप्त करतो. मग सप्तसारस्वत तीर्थाला जावे, हे नराधिपा.
3.81.116
यत्र मङ्कणकः सिद्धो महर्षिर्लोकविश्रुतः ।
पुरा मङ्कणको राजन्कुशाग्रेणेति नःश्रुतम् ॥ ३.८१.११६ ॥
लोकप्रसिद्ध सिद्ध महर्षी मंकणक जेथे होते तेथे. हे राजा, पूर्वी मंकणकाने कुशाच्या टोकाने असे आम्ही ऐकले आहे.
3.81.117
क्षतः किल करे राजंस्तस्य शाकरसोऽस्रवत् ।
स वै शाकरसं दृष्ट्वा हर्षाविष्टः प्रनृत्तवान् ॥ ३.८१.११७ ॥
हे राजा, त्याच्या हातास जखम झाली, आणि त्यातून भाजीचा रस वाहू लागला. तो रस पाहून आनंदाने भरून तो नाचू लागला.
3.81.118
ततस्तस्मिन्प्रनृत्ते तु स्थावरं जङ्गमं च यत् ।
प्रनृत्तमुभयं वीर तेजसा तस्य मोहितम् ॥ ३.८१.११८ ॥
तो नाचत असताना स्थावर आणि जंगम जे काही होते, हे वीरा, ते सर्व त्याच्या तेजाने मोहित होऊन नाचू लागले.
3.81.119
ब्रह्मादिभिः सुरै राजनृषिभिश्च तपोधनैः ।
क्षिप्तो वै महादेव ऋषेरर्थे नराधिप ॥ ३.८१.११९ ॥
ब्रह्मादी देव आणि तपोधन ऋषींनी, हे नराधिपा, ऋषीच्या हितासाठी महादेवाला प्रेरित केले.
3.81.120
नायं नृत्येद्यथा देव तथा न्वं कर्तुमर्हसि ।
तं प्रनृत्तं समासाद्य हर्षाविष्टेन चेतसा।
सुराणां हितकामार्थमृषिं देवोऽभ्यभाषत ॥ ३.८१.१२० ॥
'हे देवा, हा नाचतो तसे तुम्ही नाचू नये.' नाचणाऱ्या त्याच्याजवळ जाऊन, आनंदाने भरलेल्या मनाने, देवांच्या हितकामनेने देव ऋषीशी बोलला.
3.81.121
भोभो महर्षे धर्मज्ञ किमर्थं नृत्यते भवान् ।
हर्षस्थानं किमर्थं वा तवाद्य मुनिपुङ्गव ॥ ३.८१.१२१ ॥
हे महर्षी, हे धर्मज्ञ, आपण कशासाठी नाचत आहात? किंवा आज आपल्या आनंदाचे कारण काय, हे मुनिश्रेष्ठ?
3.81.122
ऋषिरुवाच ।
तपस्विनो धर्मपथे स्थितस्य द्विजसत्तम।
किं न पश्यसि मे ब्रह्मन्कराच्छाकरसं स्रुतम् ॥ ३.८१.१२२ ॥
ऋषी म्हणाले: हे द्विजश्रेष्ठा, हे ब्रह्मन्, धर्मपथावर स्थिर असलेल्या तपस्व्याच्या माझ्या हातातून ठिबकणारा शर्करारस तुम्हाला दिसत नाही का?
3.81.123
यं दृष्ट्वाऽहं प्रनृत्तोऽहं हर्षेण महताऽन्वितः ।
तं प्रहस्याब्रवीद्देव ऋषिं रागेण मोहितम् ॥ ३.८१.१२३ ॥
मी महान हर्षाने ज्याला पाहून नाचलो, त्या देवाने हसत रागाने मोहित झालेल्या ऋषींना सांगितले.
3.81.124
अहं तु विस्मयं विप्र न गच्छामीति पश्य माम् ।
एवमुक्त्वा नरश्रेष्ठ महादेवेन धीमता ॥ ३.८१.१२४ ॥
'हे विप्रा, मला विस्मय वाटत नाही; मला पाहा.' हे नरश्रेष्ठा, असे म्हणून बुद्धिमान महादेवाने.
3.81.125
अङ्गुल्यग्रेण राजेन्द्रस्वाङ्गुष्ठस्ताडितोऽनघ ।
ततो भस्म क्षताद्राजन्निर्गतं हिमसन्निभम् ॥ ३.८१.१२५ ॥
हे राजेंद्रा, हे निष्पाप, त्यांनी आपल्या अंगठ्याच्या टोकाने ठोकले; मग हे राजा, त्या जखमेतून हिमासारखी भस्म बाहेर पडली.
3.81.126
तद्दृष्ट्वा व्रीडितो राजन्स मुनिः पादयोर्गतः ।
नान्यद्देवात्परं मेने रुद्रात्परतरं महत् ॥ ३.८१.१२६ ॥
ते पाहून, हे राजा, ते मुनी लाजून त्यांच्या पायी पडले; देवापेक्षा श्रेष्ठ दुसरा कोणी नाही आणि रुद्रापेक्षा महान कोणी नाही असे त्यांनी मानले.
3.81.127
सुरासुरस्य जगतो गतिस्त्वमसि शूलधृत् ।
त्वया सर्वमिदं सृष्टं त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥ ३.८१.१२७ ॥
देव आणि असुरांचा, जगाचा आश्रय तुम्हीच आहात, हे त्रिशूलधारी. तुमच्याद्वारे चराचरासह हे त्रैलोक्य निर्माण केले गेले आहे.
3.81.128
त्वमेव सर्वान्ग्रससि पुनरेव युगक्षये ।
देवैरपि न शक्यस्त्वं परिज्ञातुं कुतो मया ॥ ३.८१.१२८ ॥
युगान्ती सर्वांना तुम्हीच पुन्हा गिळता. देवांनाही तुम्हाला जाणता येत नाही; मग मला कसे जमेल?
3.81.129
त्वयि सर्वे प्रदृश्यन्ते सुरा ब्रह्मादयोऽनघ ।
सर्वस्त्वमसि लोकानां कर्ताकारयिता च ह ॥ ३.८१.१२९ ॥
हे निष्पाप, ब्रह्मा आदी सर्व देव तुमच्यातच दिसतात. तुम्हीच सर्व लोकांचे कर्ते आणि करविणारे आहात.
3.81.130
त्वत्प्रसादात्सुराः सर्वे निवसन्त्यकुतोभयाः ।
एवं स्तुत्वा महादेवमृषिर्वचनमब्रवीत् ॥ ३.८१.१३० ॥
तुमच्या प्रसादाने सर्व देव निर्भयपणे वास करतात. अशा प्रकारे महादेवाची स्तुती करून ऋषी हे वचन बोलले.
3.81.131
त्वत्प्रसादान्महादेव तपो मे न क्षरेत वै ।
ततो देवः प्रहृष्टात्मा ब्रह्मर्षिमिदमब्रवीत् ॥ ३.८१.१३१ ॥
हे महादेवा, तुमच्या प्रसादाने माझी तपश्चर्या कधीही क्षीण न होवो. तेव्हा प्रसन्न मनाने देव त्या ब्रह्मर्षींना असे म्हणाले.
3.81.132
तपस्ते वर्धतां विप्र मत्प्रसादात्सहस्रशः ।
आश्रमे चेह वत्स्यामि त्वया सह महामुने ॥ ३.८१.१३२ ॥
हे विप्रा, माझ्या प्रसादाने तुमची तपश्चर्या हजारपटींनी वाढो. हे महामुनी, मी येथे तुमच्या आश्रमात तुमच्यासोबत राहीन.
3.81.133
सप्तसारस्वते स्नात्वा अर्चयिष्यन्ति ये तु माम् ।
न तेषां दुर्लभं किंचिदिह लोके परत्र च ॥ ३.८१.१३३ ॥
सप्तसारस्वत तीर्थांत स्नान करून जे माझी पूजा करतील, त्यांना इहलोकी किंवा परलोकी दुर्लभ असे काहीही नाही.
3.81.134
सारस्वतं च ते लोकं गमिष्यन्ति न संशयः ।
एवमुक्त्वा महादेवस्तत्रैवान्तरधीयत ॥ ३.८१.१३४ ॥
ते निःसंशय सारस्वत लोकी जातील. असे सांगून महादेव तेथेच अंतर्धान पावले.
3.81.135
ततस्त्वौशनसं गच्छेत्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ।
यत्रब्रह्मादयो देवा ऋषयश्च तपोधनाः ॥ ३.८१.१३५ ॥
नंतर त्रिलोकात प्रसिद्ध असलेल्या औशनस तीर्थाला जावे, जिथे ब्रह्मादि देव आणि तपोधन ऋषी असतात.
3.81.136
कार्तिकेयश्च भगवांस्त्रिसंध्यं किल भारत ।
सान्निध्यमकरोन्नित्यं भार्गवप्रियकाम्यया ॥ ३.८१.१३६ ॥
हे भरता, भगवान कार्तिकेयही भार्गवाला प्रसन्न करण्याच्या इच्छेने त्रिसंध्येला तेथे सदैव सान्निध्य करतो.
3.81.137
कपालमोचनं तीर्थं सर्वपापप्रमोचनम् ।
तत्र स्नात्वा नरव्याघ्र सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ ३.८१.१३७ ॥
कपालमोचन तीर्थ सर्व पापांपासून मुक्त करणारे आहे. हे नरव्याघ्रा, तेथे स्नान करणारा सर्व पापांपासून मुक्त होतो.
3.81.138
अग्नितीर्थं ततो गच्छेत्तत्र स्नात्वा नरर्षभ ।
अग्निलोकमवाप्नोति कुलं चैव सुमुद्धरेत् ॥ ३.८१.१३८ ॥
नंतर अग्नितीर्थाला जावे. हे नरर्षभा, तेथे स्नान करून माणूस अग्निलोक मिळवतो आणि आपल्या कुलाचा उद्धारही करतो.
3.81.139
विश्वामित्रस्य तत्रैव तीर्थं भरतसत्तम ।
तत्र स्नात्वा नरश्रेष्ठ ब्राह्मण्यमधिगच्छति ॥ ३.८१.१३९ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, तेथेच विश्वामित्राचे तीर्थ आहे. हे नरश्रेष्ठा, तेथे स्नान केल्याने माणूस ब्राह्मण्य प्राप्त करतो.
3.81.140
ब्रह्मयोनिं समासाद्य शुचिः प्रयतमानसः ।
तत्र स्नात्वा नरव्याघ्र ब्रह्मलोकं प्रपद्यते ॥ ३.८१.१४० ॥
ब्रह्मयोनीस पोहोचून, शुचिर्भूत व संयतमनस्क होऊन, हे नरव्याघ्रा, तेथे स्नान करून माणूस ब्रह्मलोक प्राप्त करतो.
3.81.141
पुनात्यासप्तमं चैव कुलं नास्त्यत्रसंशयः ।
ततो गच्छेत राजेन्द्र तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् ॥ ३.८१.१४१ ॥
ते सातव्या पिढीपर्यंत कुलाला पावन करते, यात संशय नाही. म्हणून, हे राजेंद्रा, त्रैलोक्यात विख्यात त्या तीर्थाला जावे.
3.81.142
पृथूदकमिति ख्यातं कार्तिकेयस्य वै नृप ।
तत्राभिषेकं कुर्वीत पितृदेवार्चने रतः ॥ ३.८१.१४२ ॥
हे नृपा, कार्तिकेयाचे पृथूदक नावाने प्रसिद्ध तीर्थ आहे. तेथे पितृ व देवांच्या अर्चनेत रत होऊन अभिषेक करावा.
3.81.143
अज्ञानाज्ज्ञानतो वाऽपिस्त्रिया वा पुरुषेण वा ।
यत्किंचिदशुभं कर्म कृतं मानुषबुद्धिना ॥ ३.८१.१४३ ॥
अज्ञानाने किंवा ज्ञानपूर्वक, स्त्रीने किंवा पुरुषाने, मानवी बुद्धीने जे काही अशुभ कर्म केले गेले असेल—
3.81.144
तत्सर्वं नश्यते तत्र स्नातमात्रस्य भारत ।
अश्वमेधफलं चास्य स्वर्गलोकं च गच्छति ॥ ३.८१.१४४ ॥
हे भारता, तेथे स्नान केल्यासरशी ते सर्व नष्ट होते. त्याला अश्वमेधाचे फळ मिळते आणि तो स्वर्गलोकाला जातो.
3.81.145
पुण्यमाहुः कुरुक्षेत्रं कुरुक्षेत्रात्सरस्वती ।
सरस्वत्याश्च तीर्थानि तीर्थेभ्यश् पृथूदकम् ॥ ३.८१.१४५ ॥
कुरुक्षेत्र पुण्यमय आहे असे म्हणतात; कुरुक्षेत्रापेक्षा सरस्वती, सरस्वतीच्या तीर्थांमध्ये पृथूदक (श्रेष्ठ).
3.81.146
उत्तमे सर्वतीर्थानां यस्त्यजेदात्मनस्तनुम् ।
पृथूदके जप्यपरो नैव श्वो मरणं तपेत् ॥ ३.८१.१४६ ॥
सर्व तीर्थांत श्रेष्ठ अशा पृथूदकात जपात तत्पर राहून जो देहत्याग करतो, त्याला उद्या मरणाचे दुःख होत नाही.
3.81.147
गीतं सनत्कुमारेण व्यासेन च महात्मना ।
वेदे च नियतं राजन्नभिगच्छेत्पृथूदकम् ॥ ३.८१.१४७ ॥
सनत्कुमार आणि महात्मा व्यास यांनी हे गायले आहे, वेदातही आहे — हे राजा, पृथूदकाला अवश्य जावे.
3.81.148
पृथूदकात्तीर्थतमं नान्यत्तीर्थं कुरूद्वह ।
तन्मेध्यं तत्पवित्रं च पावनं च न संशयः ॥ ३.८१.१४८ ॥
हे कुरुश्रेष्ठा, पृथूदकापेक्षा श्रेष्ठ दुसरे तीर्थ नाही; ते पवित्र, शुद्धिकारक आणि पावन आहे — यात संशय नाही.
3.81.149
तत्रस्नात्वा दिवं यान्ति येऽपि पापकृतो नराः ।
पृथूदके नरश्रेष्ठ एवमाहुर्मनीषिणः ॥ ३.८१.१४९ ॥
पापी मनुष्यही तेथे (पृथूदकात) स्नान करून स्वर्गाला जातात — हे नरश्रेष्ठा, मनीषी असे म्हणतात.
3.81.150
मधुस्रवं च तत्रैव तीर्थं भरतसत्तम ।
तत्र स्नात्वा नरो राजन्गोसहस्रफलं लभेत् ॥ ३.८१.१५० ॥
हे भरतश्रेष्ठा, तिथेच मधुस्रव नावाचेही तीर्थ आहे; हे राजा, तेथे स्नान करणाऱ्या माणसाला हजार गोदानाचे फळ मिळते.
3.81.151
ततो गच्छेत राजेन्द्र तीर्थं देव्या यथाक्रमम् ।
सरस्वत्यारुणायाश्च संगमे लोकविश्रुते ॥ ३.८१.१५१ ॥
नंतर, हे राजेंद्रा, देवीच्या तीर्थाला यथाक्रम जावे; सरस्वती आणि अरुणा यांच्या लोकप्रसिद्ध संगमावर.
3.81.152
त्रिरात्रोपोषितः स्नात्वा मुच्यते ब्रह्महत्यया ।
अग्निष्टोमातिरात्राभ्यां फलं विन्दति मानवः ॥ ३.८१.१५२ ॥
तीन रात्री उपवास करून स्नान करणारा मनुष्य ब्रह्महत्येपासून मुक्त होतो; अग्निष्टोम आणि अतिरात्र यज्ञांचे फळ मिळवतो.
3.81.153
आसप्तमं कुलं चैव पुनाति भरतर्षभ ।
अवतीर्णं च तत्रैव तीर्थं कुरुकुलोद्वह ॥ ३.८१.१५३ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, तो सात पिढ्यांपर्यंत कुलाला पवित्र करतो; हे कुरुकुलाचा भार वाहणाऱ्या, तेथेच उतरून त्या तीर्थात.
3.81.154
विप्राणामनुकम्पार्थं शार्ङ्गिणा निर्मिनं पुरा ।
व्रतोपनयनाभ्यां चाप्युपवासेन वाऽप्युत ॥ ३.८१.१५४ ॥
ब्राह्मणांवरील कृपेसाठी शार्ङ्गधारी (विष्णू) यांनी पूर्वी हे निर्माण केले; व्रत आणि उपनयनाने, किंवा उपवासानेही.
3.81.155
क्रियामन्त्रैश्च संयुक्तो ब्राह्मणः स्यान्न संशयः ।
क्रियामन्त्रविहीनोऽपि तत्र स्नात्वा नरर्षभ।
चीर्णव्रतो भवेद्विद्वान्दृष्टमेतत्पुरातनैः ॥ ३.८१.१५५ ॥
क्रिया आणि मंत्रांनी युक्त असणारा ब्राह्मण होतो, यात संशय नाही. हे नरश्रेष्ठा, क्रिया आणि मंत्रांशिवायही तेथे स्नान करून व्रत पूर्ण करणारा विद्वान होतो; हे पूर्वजांनी पाहिले आहे.
3.81.156
समुद्राश्चापि चत्वारः समानीताश् दर्भिणा ।
तेषु स्नातो नरश्रेष्ठ न दुर्गतिमवाप्नुयात् ॥ ३.८१.१५६ ॥
दर्भींनी (कुश धारण करणाऱ्याने) चारही समुद्र येथे आणले गेले; हे नरश्रेष्ठा, त्यांत स्नान करणारा दुर्गती पावत नाही.
3.81.157
फलानि गोसहस्राणां चतुर्णां विन्दते च सः ।
ततो गच्छेत धर्मज्ञ तीर्थं शतसहस्रकम् ॥ ३.८१.१५७ ॥
त्याला चार हजार गायींचे फल मिळते. मग, हे धर्मज्ञा, त्याने शंभर हजार पटींच्या तीर्थाकडे जावे.
3.81.158
साहस्रकं च तत्रैव द्वे तीर्थे लोकविश्रुते ।
उभयोर्हि नरः स्नात्वा गोसरस्रफंल लभेत् ॥ ३.८१.१५८ ॥
तेथेच लोकप्रसिद्ध दोन तीर्थे आहेत, जी हजारपट फल देतात. दोन्हीत स्नान करणाऱ्या माणसाला हजार गायींचे फल मिळावे.
3.81.159
दानं वाऽप्युपवासो वा सहस्रगुणितं भवेत् ।
ततो गच्छेत राजेन्द्र रेणुकातीर्थमुत्तमम् ॥ ३.८१.१५९ ॥
तेथे दान किंवा उपवास हजारपट होतो. मग, हे राजेंद्रा, उत्तम रेणुका तीर्थाकडे जावे.
3.81.160
तीर्ताभिषेकं कुर्वीत पितृदेवार्चने रतः ।
सर्वपापविशुद्धात्मा अग्निष्टोमफलं लभेत् ॥ ३.८१.१६० ॥
तीर्थात अभिषेक करावा; पितर आणि देवांच्या पूजेत रत राहावे. सर्व पापांपासून शुद्ध आत्मा होऊन अग्निष्टोम यज्ञाचे फल मिळवावे.
3.81.161
विमोचनमुपस्पृश्य जितमन्युर्जितेन्द्रियः ।
प्रतिग्रहकृतैर्दोषैः सर्वैः स परिमुच्यते ॥ ३.८१.१६१ ॥
विमोचन तीर्थाचे जल स्पर्श करून, क्रोध आणि इंद्रिये जिंकलेला, प्रतिग्रहामुळे उत्पन्न झालेल्या सर्व दोषांपासून पूर्णपणे मुक्त होतो.
3.81.162
ततः पञ्चवटीं गत्वा ब्रह्मचारी जितेन्द्रियः ।
पुण्येन महता युक्तः सतां लोके महीयते ॥ ३.८१.१६२ ॥
मग पंचवटीला जाऊन, ब्रह्मचारी आणि इंद्रिये जिंकलेला, महान पुण्याने युक्त होऊन सज्जनांच्या लोकात सन्मानित होतो.
3.81.163
यत्रयोगेश्वरः स्थाणुः स्वयमेव वृषध्वजः ।
तमर्चयित्वा देवेशं गमनादेव सिद्ध्यति ॥ ३.८१.१६३ ॥
जेथे योगेश्वर स्थाणू, स्वतः वृषध्वज (शिव) आहेत, त्या देवेशाची पूजा करून तेथे गेल्यानेच सिद्धी प्राप्त होते.
3.81.164
तैजसं वारुणं तीर्थं दीप्यमानं स्वतेजसा ।
यत्र रब्रह्मादिभिर्दैर्वैर्ऋषिभिश्च तपोधनैः ॥ ३.८१.१६४ ॥
आपल्या तेजाने तळपणारे तैजस व वारुण तीर्थ; तेथे ब्रह्मादी देव आणि तपोधन ऋषी (आहेत).
3.81.165
सैनापत्येन देवानामभिषिक्तो गुहस्तदा ।
तैजसस्य तु पूर्वेण कुरुतीर्थं कुरूद्वह ॥ ३.८१.१६५ ॥
तेव्हा देवांच्या सेनापतिपदी गुह (कार्तिकेय) अभिषिक्त झाला. हे कुरुश्रेष्ठा, तैजस तीर्थाच्या पूर्वेस कुरुतीर्थ आहे.
3.81.166
कुरुतीर्थे नरः स्नात्वा ब्रह्मचारी जितेन्द्रियः ।
सर्वपापविशुद्धात्मा ब्रह्मलोकं प्रपद्यते ॥ ३.८१.१६६ ॥
कुरुतीर्थात स्नान करून ब्रह्मचारी, जितेंद्रिय मनुष्य सर्व पापांपासून शुद्ध होऊन ब्रह्मलोकाला प्राप्त होतो.
3.81.167
स्वर्गद्वारं ततो गच्छेन्नियतो नियताशनः ।
स्वर्गलोकमवाप्नोति ब्रह्मलोकं च गच्छति ॥ ३.८१.१६७ ॥
नंतर स्वर्गद्वाराकडे जावे, नियमित व नियमित आहार घेणारा. तो स्वर्गलोक प्राप्त करतो आणि ब्रह्मलोकालाही जातो.
3.81.168
ततो गच्छेदनरकं तीर्थसेवी नराधिप ।
तत्र स्नात्वा नरो राजन्न दुर्गतिमवाप्नुयात् ॥ ३.८१.१६८ ॥
नंतर, हे नराधिपा, तीर्थसेवकाने अनरक (नरकरहित स्थान) येथे जावे. हे राजा, तेथे स्नान केल्याने मनुष्याला दुर्गती प्राप्त होत नाही.
3.81.170
तत्रब्रह्मा स्वयं नित्यं देवैः सह महीपते ।
सान्निध्यं तत्रराजेन्द्र रुद्रपत्न्याः कुरूद्वह।
अभिगम्य च तां देवीं न दुर्गतिमवाप्नुयात् ॥ ३.८१.१७० ॥
तेथे ब्रह्मदेव स्वतः देवांसह सदैव असतो, हे महीपती. हे राजेंद्रा, रुद्रपत्नीची तेथे उपस्थिती आहे, हे कुरुश्रेष्ठा. त्या देवीजवळ जाऊन मनुष्य दुर्गतीस प्राप्त होत नाही.
3.81.171
तत्रैव च महाराज विश्वेश्वरमुमापतिम् ।
अभिगम्य महादेवं मुच्यते सर्वकिल्विषैः ॥ ३.८१.१७१ ॥
तेथेच, हे महाराजा, विश्वेश्वर उमापती महादेवाजवळ जाऊन मनुष्य सर्व पापांपासून मुक्त होतो.
3.81.172
नारायणं चाभिगम्य पद्मनाभमरिंदम ।
राजमानो महाराज विष्णुलोकं च गच्छति ॥ ३.८१.१७२ ॥
नारायणाजवळ जाऊन, पद्मनाभाजवळ पोहोचून, हे अरिंदमा, हे महाराजा, तेजस्वी होऊन तो विष्णुलोकाला जातो.
3.81.173
तीर्थेषु सर्वदेवानां स्नातः स पुरुषर्षभ ।
सर्वदुःखैः परित्यक्तो द्योतते शशिवन्नरः ॥ ३.८१.१७३ ॥
सर्व देवांच्या तीर्थांमध्ये स्नान करून, हे पुरुषश्रेष्ठा, सर्व दुःखांपासून मुक्त झालेला मनुष्य चंद्रासारखा तेजस्वी होतो.
3.81.174
ततः स्वस्तिपुरं गच्छेत्तीर्थसेवी नराधिप ।
प्रदक्षिणमुपावृत्य गोसहस्रफलं लभेत् ॥ ३.८१.१७४ ॥
नंतर, हे नराधिपा, तीर्थसेवकाने स्वस्तिपुरास जावे. प्रदक्षिणा करून त्याला हजार गायींचे फळ मिळते.
3.81.175
पावनं तीर्थमासाद्य तर्पयेत्पितृदेवताः ।
अग्निष्टोमस्य यत्रस्य फलं प्राप्नोति भारत ॥ ३.८१.१७५ ॥
पावन तीर्थावर पोहोचून पितर आणि देवतांचे तर्पण करावे. हे भारता, त्याला अग्निष्टोम यज्ञाचे फळ मिळते.
3.81.176
गङ्गाह्रदश्च तत्रैव कूपश्च भरतर्षभ ।
तिस्रः कोट्यस्तु तीर्थानां तस्मिन्कूपे महीपते ॥ ३.८१.१७६ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, तिथेच गंगाहृद आणि एक विहीर आहे. हे महीपती, त्या विहिरीत तीन कोटी तीर्थे आहेत.
3.81.177
तत्र स्नात्वा नरो राजन्स्वर्गलोकं प्रपद्यते ।
आपगायां नरः स्नात्वा अर्चयित्वा महेश्वरम् ॥ ३.८१.१७७ ॥
हे राजा, तेथे स्नान केलेला मनुष्य स्वर्गलोकाला प्राप्त होतो. नदीत स्नान करून महेश्वराची पूजा केलेला मनुष्य (प्राप्त होतो).
3.81.178
गाणपत्यमवाप्नोति कुलं चैव समुद्धरेत् ।
ततः स्थाणुवटं गच्छेत्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ॥ ३.८१.१७८ ॥
तो गाणपत्य पद प्राप्त करतो आणि आपल्या कुलाचाही उद्धार करतो. नंतर त्रिलोकात प्रसिद्ध असलेल्या स्थाणुवटाकडे जावे.
3.81.179
तत्र स्नात्वा स्थितो रात्रिं रुद्रलोकमवाप्नयात् ।
बदरीकाननं गच्छेद्वसिष्ठस्याश्रमं गतः ॥ ३.८१.१७९ ॥
तेथे स्नान करून रात्र राहिलेल्या माणसाने रुद्रलोक प्राप्त करावा. वसिष्ठांच्या आश्रमात जाऊन बदरीवनात जावे.
3.81.180
बदरीं भक्षयेत्तत्र त्रिरात्रोपोषितो नरः ।
सम्यग्द्वादशवर्षाणि बदरीं भक्षयेत्तु यः ॥ ३.८१.१८० ॥
तेथे तीन रात्री उपोषण करून माणसाने बदरी (बोरे) खावीत. जो बारा वर्षे नीट बदरी खातो (तोही).
3.81.181
त्रिरात्रोपोषितस्तेन भवेत्तुल्यो नराधिप ।
इन्द्रमार्गं समासाद्य तीर्थसेवी नराधिप ॥ ३.८१.१८१ ॥
त्यामुळे तो तीन रात्री उपोषण करणाऱ्यासारखा होतो. हे नराधिपा, इंद्रमार्गाला पोहोचून तीर्थसेवक (इंद्रलोक प्राप्त करतो).
3.81.182
अहोरात्रोपवासेन शक्रलोके महीयते ।
एकरात्रं समासाद्य एकरात्रोषितो नरः ॥ ३.८१.१८२ ॥
एक दिवस-रात्र उपवासाने माणूस इंद्रलोकात सन्मानित होतो. एक रात्र (त्या तीर्थाला) पोहोचून, एक रात्र राहिलेला माणूस (फलही मिळवतो).
3.81.183
नियतः सत्यवादी च ब्रह्मलोके महीयते ।
ततो गच्छेत राजेन्द्र तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् ॥ ३.८१.१८३ ॥
संयमी आणि सत्यवादी माणूस ब्रह्मलोकात सन्मानित होतो. मग, हे राजेंद्रा, त्रैलोक्यात प्रसिद्ध असलेल्या त्या तीर्थाकडे जावे.
3.81.184
आदित्यस्याश्रमो यत्र तेजोराशेर्महात्मनः ।
तस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा पूजयित्वा विभावसुं ॥ ३.८१.१८४ ॥
तेजोराशी महात्मा आदित्याचा आश्रम जिथे आहे, त्या तीर्थात स्नान करून आणि विभावसूची (अग्नीची) पूजा करून माणूस (फल मिळवतो).
3.81.185
आदित्यलोकं व्रजति कुलं चैव समुद्धरेत् ।
सोमतीर्थे नरः स्नात्वा तीर्थसेवी नराधिप ॥ ३.८१.१८५ ॥
तो आदित्यलोकाला जातो आणि आपल्या कुलाचाही उद्धार करतो. सोमतीर्थात स्नान करून, हे नराधिपा, तीर्थसेवी माणूस (असे फल मिळवतो).
3.81.186
सोमलोकमवाप्नोति नरो नास्त्यत्रसंशयः ।
ततो गच्छेत धर्मज्ञ दधीचस्य महात्मनः ॥ ३.८१.१८६ ॥
माणूस सोमलोक प्राप्त करतो; यात शंका नाही. मग, हे धर्मज्ञा, महात्मा दधीचाच्या (तीर्थाकडे) जावे.
3.81.187
तीर्थं पुण्यतमं राजन्पावनं लोकविश्रुतम् ।
यत्र सारस्वतो यातः सोङ्गिरास्तपसो निधिः ॥ ३.८१.१८७ ॥
हे राजा, हे तीर्थ अत्यंत पुण्यकारक, पावन आणि लोकप्रसिद्ध आहे. येथे सारस्वत गेला; आणि तपाचा निधी असलेला अंगिरसही (गेला).
3.81.188
तस्मिस्तीर्थे नरः स्नात्वा वाजिमेधफलं लभेत् ।
सारस्वतीं गतिं चैव लभते नात्र संशयः ॥ ३.८१.१८८ ॥
त्या तीर्थात स्नान करणारा मनुष्य अश्वमेध यज्ञाचे फळ मिळवतो; सारस्वत गतीही मिळवतो—यात संशय नाही.
3.81.189
ततः कन्याश्रमं गच्छेन्नियतो ब्रह्मचर्यवान् ।
त्रिरात्रोपोषितो राजन्नियतो नियताशनः ॥ ३.८१.१८९ ॥
नंतर संयमी व ब्रह्मचर्यव्रती होऊन कन्याश्रमाकडे जावे; हे राजा, तीन रात्री उपवास करून, नियमित आहार घेत.
3.81.190
लभेत्कन्याशतं दिव्यं स्वर्गलोकं च गच्छति ।
ततो गच्छेत धर्मज्ञ तीर्थं सन्निहतीमपि ॥ ३.८१.१९० ॥
तो दिव्य शंभर कन्या मिळवतो आणि स्वर्गलोकी जातो. मग, हे धर्मज्ञा, सन्निहती तीर्थालाही जावे.
3.81.191
तत्रब्रह्मादयो देवा ऋषयश्च तपोधनाः ।
मासिमासि समायान्ति पुण्येन महाताऽन्विताः ॥ ३.८१.१९१ ॥
तेथे ब्रह्मादी देव आणि तपोधन ऋषी पुण्याने युक्त होऊन दर महिन्याला एकत्र येतात.
3.81.192
सन्निहत्यामुपस्पृश्य राहुग्रस्ते दिवाकरे ।
अश्वमेधशतं तेन तत्रेष्टं शाश्वतं भवेत् ॥ ३.८१.१९२ ॥
सन्निहतीत आचमन व स्नान करून, राहूने सूर्याला ग्रासले असता, त्याने तेथे शंभर अश्वमेध यज्ञ केले असे होईल; त्याचे फळ शाश्वत राहील.
3.81.193
पृथिव्यां यानि तीर्थानि अन्तरिक्षचराणि च ।
नद्यो ह्रदास्तडागाश्च सर्वप्रस्रवणानि च ॥ ३.८१.१९३ ॥
पृथ्वीवरील जी तीर्थे, आकाशात संचार करणारी तीर्थे, नद्या, सरोवरे, तलाव आणि सर्व झरे.
3.81.194
उदपानानि वाप्यश्च तीर्थान्यायतनानि च ।
निःसंशयममावास्यां समेष्यन्ति नराधिप ॥ ३.८१.१९४ ॥
विहिरी, पायविहिरी, तीर्थे आणि पवित्र स्थाने — हे नराधिपा, निःसंशय अमावास्येला ती सर्व एकत्र येतील.
3.81.195
मासिमासि नरव्याघ्र सन्निहत्यां न संशयः ।
तीर्थसन्निहनादेव सन्निहत्येति विश्रुता ॥ ३.८१.१९५ ॥
हे नरव्याघ्रा, दरमहा सन्निहत्येत संशय नाही; तीर्थांच्या सन्निधानानेच ती 'सन्निहत्या' म्हणून प्रसिद्ध झाली.
3.81.196
तत्र स्नात्वा च पीत्वा च स्वर्गलोके महीयते ।
अमावास्यां तु तत्रैव राहुग्रस्ते रदिवाकरे ॥ ३.८१.१९६ ॥
तेथे स्नान करून व पाणी पिऊन माणूस स्वर्गलोकात सन्मानित होतो; अमावास्येला, राहूने सूर्याला ग्रासले असता तेथेच.
3.81.197
यः श्राद्धं कुरुते मर्त्यस्तस्य पुण्यफंल शृणु ।
अश्वमेधसहस्रस्य सम्यगिष्टस्य यत्फलम् ॥ ३.८१.१९७ ॥
जो मनुष्य श्राद्ध करतो त्याचे पुण्यफळ ऐक — योग्य रीतीने केलेल्या सहस्र अश्वमेध यज्ञांचे जे फळ, तेच.
3.81.198
स्नात एव समाप्नोति कृत्वा श्राद्धं च मानवः ।
यत्किंचिद्दुष्कृतंकर्म स्त्रिया वा पुरुषेण वा ॥ ३.८१.१९८ ॥
स्नान करूनच, श्राद्ध करून मनुष्य प्राप्त करतो; स्त्रीने किंवा पुरुषाने केलेले जे काही दुष्कर्म असेल—
3.81.199
स्नातमात्रस्य तत्सर्वं नश्यते नात्र संशयः ।
पद्मवर्णेन याने ब्रह्मलोकं प्रपद्यते ॥ ३.८१.१९९ ॥
स्नान केल्याबरोबर त्याचे ते सर्व नष्ट होते — यात संशय नाही; कमळाच्या रंगाच्या वाहनाने तो ब्रह्मलोकाला प्राप्त होतो.
3.81.200
अभिवाद्य ततो यक्षं द्वारपालं मचक्रुकम् ।
कोटितीर्थमुपस्पृश्य लभेद्बहुसुवर्णकम् ॥ ३.८१.२०० ॥
नंतर द्वारपाल यक्ष मचक्रुक यांना अभिवादन करून कोटितीर्थात आचमन केल्यास पुष्कळ सुवर्ण प्राप्त होते.
3.81.201
गङ्गाह्रदश्च तत्रैव तीर्थं भरतसत्तम ।
तत्रस्नायीत धर्मज्ञ ब्रह्मचारी समाहितः ॥ ३.८१.२०१ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, तेथेच गंगाह्रद नावाचे तीर्थही आहे; हे धर्मज्ञा, तेथे ब्रह्मचर्य पाळून, एकाग्र चित्ताने स्नान कर.
3.81.202
राजसूयाश्वमेधाभ्यां फलं विन्दति मानवः ।
पृथिव्यां नैमिषं तीर्थमन्तरिक्षे च पुष्करम् ॥ ३.८१.२०२ ॥
मनुष्याला राजसूय आणि अश्वमेध यज्ञांचे फल मिळते — पृथ्वीवरील नैमिष तीर्थ आणि अंतरिक्षातील पुष्कर तीर्थामुळे.
3.81.203
त्रयाणामपि लोकानां कुरुक्षेत्रं विशिष्यते ।
पांसवोपि कुरुक्षेत्राद्वायुना समुदीरिताः ॥ ३.८१.२०३ ॥
तिन्ही लोकांतही कुरुक्षेत्र श्रेष्ठ आहे; कुरुक्षेत्रातून वाऱ्याने उडवलेले धुळीचे कणही (पवित्र).
3.81.204
अपि दुष्कृतकर्माणं नयन्ति परमां गतिम् ।
दक्षिणेन सरस्वत्या उत्तरेण दृषद्वतीम् ॥ ३.८१.२०४ ॥
दुष्कर्म करणाऱ्यालाही ते परम गतीप्रत नेतात — सरस्वतीच्या दक्षिणेस आणि दृषद्वतीच्या उत्तरेस (असलेले).
3.81.205
ये वसन्ति कुरुक्षेत्रे तेवसन्ति त्रिविष्टपे ।
कुरुक्षेत्रं गमिष्यामि कुरुक्षेत्रे वसाम्यहम्।
अप्येकां वाचमुत्सृज्य सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ ३.८१.२०५ ॥
जे कुरुक्षेत्रात राहतात ते स्वर्गात राहतात. "मी कुरुक्षेत्रास जाईन, कुरुक्षेत्रात राहीन" — हे एक वाक्यही उच्चारल्याने मनुष्य सर्व पापांपासून मुक्त होतो.
3.81.206
ब्रह्मवेदी कुरुक्षेत्रं पुण्यं ब्रह्मर्षिसेवितम् ।
तस्मिन्वसन्ति ये मर्त्या न ते शोच्याः कथंचन ॥ ३.८१.२०६ ॥
ब्रह्मवेदी कुरुक्षेत्र पुण्यमय आहे, ब्रह्मर्षींनी सेवलेले आहे. तिथे जे मानव राहतात ते कोणत्याही प्रकारे शोच्य नाहीत.
3.81.207
तरन्तुकारन्तुकयोर्यदन्तरं ।
रामह्रदानां च मचक्रुकस्य च।
एतत्कुरुक्षेत्रसमन्तपञ्चकं ।
पितामहस्योत्तरवेदिरुच्यते ॥ ३.८१.२०७ ॥
तरन्तुक आणि कारन्तुक यांच्यातील जागा, आणि रामह्रदांच्या व मचक्रुकाच्या यांच्यातील जागा - हेच कुरुक्षेत्रातील समन्तपञ्चक होय. त्याला पितामहाची उत्तर वेदी म्हणतात.