महाभारत · अध्याय 3.85
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.85.1
तान्सर्वानुत्सुकान्दृष्ट्वा पाण्डवान्दीनचेतसः ।
अश्वासयंस्तथा धौम्यो बृहस्पतिसमोऽब्रवीत् ॥ ३.८५.१ ॥
ते सर्व पांडव उत्सुक आणि दीन मनाचे आहेत हे पाहून, बृहस्पतीसमान धौम्य त्यांचे सांत्वन करीत असे म्हणाले.
3.85.2
ब्राह्मणानुमतान्पुण्यानाश्रमान्भरतर्षभ ।
दिशस्तीर्थानि शैलांश्च शृणु मे वदतोऽनघ ॥ ३.८५.२ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, ब्राह्मणांनी मान्य केलेले पवित्र आश्रम, दिशा, तीर्थे आणि पर्वत — हे निष्पाप, मी सांगतो ते ऐक.
3.85.3
याञ्श्रुत्वा गदतो राजन्विशोको भवितासि ह ।
द्रौपद्या चानया सार्धं भ्रातृभिश्च नरेश्वर ॥ ३.८५.३ ॥
हे राजा, ज्यांचे श्रवण करून तू शोकरहित होशील — या द्रौपदीसह आणि बंधूंसह, हे नरेश्वरा.
3.85.4
श्रवणाच्चैव तेषां त्वं पुण्यमाप्स्यसि पाण्डव ।
गत्वा शतगुणं चैव तेभ्य एव नरोत्तम ॥ ३.८५.४ ॥
हे पांडवा, त्यांचे श्रवणानेच तू पुण्य मिळवशील; हे नरोत्तमा, त्या तीर्थांना जाऊन त्याहून शतपट मिळवशील.
3.85.5
शृणु पूर्वां दिशं राजन्देवर्षिगणसेविताम् ।
रम्यां ते कथयिष्यामि युधिष्ठिर यथास्मृति ॥ ३.८५.५ ॥
हे राजा, देवर्षिगणांनी सेविलेली पूर्व दिशा ऐक; हे युधिष्ठिरा, स्मरणानुसार ती रमणीय दिशा मी तुला सांगेन.
3.85.6
तस्यां रदेवर्षिजुष्टायां नैमिषं नाम भारत ।
यत्रतीर्थानि देवानां पुण्यानि च पृथक् पृथक् ॥ ३.८५.६ ॥
हे भारता, ऋषींनी सेविलेल्या त्या दिशेत नैमिष नावाचे स्थान आहे; तेथे देवांची वेगवेगळी पवित्र तीर्थे आहेत.
3.85.7
यत्र सा गोमती पुण्या रम्या देवर्षिसेविता ।
यज्ञभूमिश्च देवानां शामित्रं च विवस्वतः ॥ ३.८५.७ ॥
जिथे ती पवित्र आणि रमणीय गोमती नदी आहे, जी देवर्षींनी सेवलेली आहे; देवांची यज्ञभूमी आणि विवस्वानाचे शामित्र-स्थानही तिथेच आहे.
3.85.8
तस्यां गिरिवरः पुण्यो गयो राजर्षिसत्कृतः ।
शिवं ब्रह्मसरो यत्रसेवितं त्रिदशर्षिभिः ॥ ३.८५.८ ॥
त्यात पर्वतांत श्रेष्ठ, पवित्र गय पर्वत आहे, जो राजर्षींनी सन्मानित आहे. तिथे कल्याणकारी ब्रह्मसरोवर आहे, जे त्रिदश ऋषींनी सेवलेले आहे.
3.85.9
यदर्थे पुरुषव्याघ्र कीर्तयन्ति पुरातनाः ।
एष्टव्या बहवः पुत्रा यद्येकोपि गयां व्रजेत् ॥ ३.८५.९ ॥
हे पुरुषव्याघ्रा! ज्या कारणासाठी पुरातन लोक म्हणतात की अनेक पुत्र इच्छावे — त्यांपैकी एकानेही गयेला जावे.
3.85.10
गौरीं वा वरयेत्कन्यां नीलं वा वृषमुत्सृजेत् ।
उत्तारयति संतत्या दश पूर्वान्दशावरान् ॥ ३.८५.१० ॥
गौरी नावाच्या कन्येशी विवाह करावा, किंवा नीळा वृषभ सोडावा; आपल्या संततीद्वारे तो दहा पूर्वजांना आणि दहा वंशजांना तारतो.
3.85.11
महानदी च तत्रैव तथा गयशिरो नृप ।
यत्रासौ कीर्त्यते विप्रैरक्षय्यकरणो वटः ॥ ३.८५.११ ॥
तिथेच महानदी आहे, आणि हे नृपा, गयशिरही आहे; जिथे ब्राह्मण त्या अक्षय करणाऱ्या वटवृक्षाची कीर्ती गातात.
3.85.12
यत्रदत्तं पितृभ्योऽन्नमक्षय्यं भवति प्रभो ।
सा च पुण्यजला तत्र फल्गुनामा महानदी ॥ ३.८५.१२ ॥
जिथे पितरांना दिलेले अन्न अक्षय होते, हे प्रभो! आणि तिथे पवित्र जल असलेली ती महानदी आहे, जिचे नाव फल्गु आहे.
3.85.13
बहुमूलफला चापि कौशिकी भरतर्षभ ।
विश्वामित्रोऽध्यगाद्यत्र ब्राह्मणत्वं तपोधनः ॥ ३.८५.१३ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, पुष्कळ मुळे आणि फळांनी भरलेली कौशिकी नदीही तेथे आहे; तेथेच तपोधन विश्वामित्राने ब्राह्मणत्व प्राप्त केले.
3.85.14
गङ्गा यत्रनदी पुण्या यस्यास्तीरे भगीरथः ।
अयजत्तत्रबहुभिः क्रतुभिर्भूरिदक्षिणैः ॥ ३.८५.१४ ॥
जेथे पवित्र गंगा नदी आहे, जिच्या तीरावर भगीरथाने पुष्कळ दक्षिणांसह अनेक यज्ञ केले.
3.85.15
पाञ्चालेषु च कौरव्य कथयन्त्युत्पलावतम् ।
विश्वामित्रोऽयजद्यत्र शक्रेण सह कौशिकः ॥ ३.८५.१५ ॥
हे कौरव्या, पांचाल देशात उत्पलावत नावाच्या ठिकाणाबद्दल सांगितले जाते; तेथे कौशिक विश्वामित्राने इंद्रासह यज्ञ केला.
3.85.16
यत्रानुवंशं भगवाञ्जामदग्न्यस्तथा जगौ ।
विश्वामित्रस्य तां दृष्ट्वा चिभूतिमतिमानुषीम् ॥ ३.८५.१६ ॥
जेथे भगवान जामदग्न्य (परशुराम) यांनीही वंशावळ गायिली; विश्वामित्राचे ते अतिमानवी वैभव पाहून त्यांनी ते गायले.
3.85.17
कान्यकुब्जेऽपिबत्सोममिन्द्रेण सह कौशिकः ।
ततः क्षत्रादपाक्रामद्ब्राह्मणोस्मीति चाब्रवीत् ॥ ३.८५.१७ ॥
कान्यकुब्जातही कौशिकाने इंद्रासह सोम प्राशन केला; नंतर क्षत्रियत्वापासून दूर होऊन तो म्हणाला, "मी ब्राह्मण आहे."
3.85.18
पवित्रमृषिभिर्जुष्टं पुण्यं पावनमुत्तमम् ।
गङ्गायमुनयोर्वीर संगमं लोकविश्रुतम् ॥ ३.८५.१८ ॥
हे वीरा, ऋषींनी सेविलेला, पवित्र, पुण्य, पावन आणि उत्तम असा गंगा-यमुनेचा संगम जगप्रसिद्ध आहे.
3.85.19
यत्रायजत भूतात्मा पूर्वमेव पितामहः ।
प्रयागमिति विख्यातं तस्माद्भरतसत्तम ॥ ३.८५.१९ ॥
भूतात्मा पितामहाने पूर्वी जेथे यज्ञ केला, म्हणून ते प्रयाग नावाने प्रसिद्ध आहे, हे भरतश्रेष्ठा.
3.85.20
अगस्त्यस्य तु राजेन्द्र तत्राश्रमवरो नृप ।
तत्तथा तापसारण्यं तापसैरुपशोभितम् ॥ ३.८५.२० ॥
हे राजेंद्रा, तेथे अगस्त्याचा श्रेष्ठ आश्रम आहे, हे नृपा. ते तापसांचे अरण्य आहे, तापसांनी शोभित.
3.85.21
हिरण्यबिन्दुः कथितो गिरौ कालञ्जरे महान् ।
आगस्त्यपर्वतोरभ्यः पुण्यो गिरिवः शिवः ॥ ३.८५.२१ ॥
कालंजर पर्वतावर महान हिरण्यबिंदू असे म्हटले आहे; अगस्त्य पर्वताजवळ पवित्र, शुभ पर्वत आहे.
3.85.22
महेन्द्रो नाम कौरव्य भार्गवस्य महात्मनः ।
अयजत्तत्रकौन्तेय पूर्वमेव पितामहः ॥ ३.८५.२२ ॥
हे कौरव्या, तेथे महात्मा भार्गवाचा महेंद्र नावाचा पर्वत आहे; हे कौंतेया, तेथे पूर्वी पितामहाने यज्ञ केला.
3.85.23
यत्रभागीरथी पुण्यां सरस्यासीद्युधिष्ठिर ।
यत्र सा ब्रह्मशालेति पुण्याख्याता विशांपते।
धूतपाप्मभिराकीर्णा पुण्यं तस्याश्च दर्शनम् ॥ ३.८५.२३ ॥
हे युधिष्ठिरा, जेथे भागीरथी पवित्र सरोवरात होती; जिला पवित्र 'ब्रह्मशाला' म्हटले आहे, हे विशांपते. पापमुक्त लोकांनी भरलेले; तिचे दर्शन पुण्यकारक.
3.85.24
पवित्रो मङ्गलीयश्च ख्यातो लोके सनातनः ।
केदारश्च मतङ्गस्य महानाश्रम उत्तमः ॥ ३.८५.२४ ॥
पवित्र आणि मंगलदायी, जगात शाश्वत प्रसिद्ध; आणि मतंगाचा केदार, महान व उत्तम आश्रम.
3.85.25
कुण्डोदः पर्वतो रम्यो बहुमूलफलोदकः ।
नैषधस्तृषितो यत्र जलं शर्म च लब्धवान् ॥ ३.८५.२५ ॥
कुंडोद नावाचा पर्वत रमणीय आहे; तेथे मुळे, फळे आणि पाणी विपुल आहे. तहानलेल्या नैषधाने (नलाने) तेथे पाणी आणि शांती मिळवली.
3.85.26
यत्र देववनं पुण्यं तापसैरुपशोभितम् ।
बाहुदा च नदी यत्रनन्दा च गिरिमूर्धनि ॥ ३.८५.२६ ॥
तपस्व्यांनी शोभिवलेले पवित्र देववन जेथे आहे; पर्वतशिखरावर बाहुदा आणि नंदा नद्या आहेत.
3.85.27
तीर्थानि सरितः शैलाः पुण्यान्यायतनानि च ।
प्राच्यां दिशि महाराज कीर्तितानि मया तव ॥ ३.८५.२७ ॥
हे महाराज, पूर्व दिशेतील तीर्थे, नद्या, पर्वत आणि पवित्र आयतने मी तुम्हाला सांगितली.
3.85.28
तिसृष्वन्यासु पुण्यानि दिक्षु तीर्थानि मे शृणु ।
सरितः पर्वतांश्चैव पुण्यान्यायतनानि च ॥ ३.८५.२८ ॥
इतर तीन दिशांतील पवित्र तीर्थे माझ्याकडून ऐका: नद्या, पर्वत आणि पवित्र आयतने.