महाभारत · अध्याय 3.86
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.86.1
दक्षिणस्यां तु पुण्यानि शृणु तीर्थानि भारत ।
विस्तरेण यथाबुद्धि कीर्त्यमानानि तानि वै ॥ ३.८६.१ ॥
हे भारता, दक्षिण दिशेतील पवित्र तीर्थांविषयी ऐक. माझ्या बुद्धीनुसार त्यांचे विस्ताराने वर्णन केले जाईल.
3.86.2
यस्यामाख्यायते पुण्या दिशि गोदावरी नदी ।
बह्वारामा बहुजला तापसाचरिता शिवा ॥ ३.८६.२ ॥
ज्या दिशेत पवित्र गोदावरी नदीचे वर्णन केले जाते, ती अनेक उद्यानांनी युक्त, विपुल जलयुक्त, तपस्व्यांनी सेवित आणि कल्याणकारी आहे.
3.86.3
वेणा भीमरथी चैव नद्यौ पापभयापहे ।
मृगद्विजसमाकीर्णे तापसालयभूषिते ॥ ३.८६.३ ॥
वेणा आणि भीमरथी या दोन नद्या पापभय दूर करतात; त्या मृग व पक्ष्यांनी भरलेल्या आणि तपस्व्यांच्या आश्रमांनी शोभित आहेत.
3.86.4
राजर्षेस्तस् च सरिन्नृगस्य भरतर्षभ ।
रम्यतीर्था बहुजला पयोष्णी द्विजसेविता ॥ ३.८६.४ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, ही राजर्षी नृगाची नदी आहे. सुंदर तीर्थे व विपुल जल असलेली पयोष्णी, जिची द्विजांकडून सेवा होते.
3.86.5
अपि चात्र महायोगी मार्कण्डेयो महायशाः ।
अनुवंश्यां जगौ गाथां नृगस्य धरणीपतेः ॥ ३.८६.५ ॥
येथे महायोगी, महायशस्वी मार्कंडेयांनी वंशपरंपरेनुसार धरणीपती नृगाविषयी एक गाथा गायली होती.
3.86.6
नृगस् यजमानस्य प्रत्यक्षमिति नः श्रुतम् ।
मरुतः परिवेष्टारः सदस्याश्च दिवौकसः ॥ ३.८६.६ ॥
यजमान नृगाच्या समोरच हे घडले असे आम्ही ऐकले आहे; मरुत वाढणारे होते आणि स्वर्गवासी देव सभासद होते.
3.86.7
पयोष्ण्यां यजमानस्य वाराहे तीर्थ उत्तमे ।
उद्धृतं भूतलस्थं वावायुना समुदीरितम्।
पयोष्ण्या हरते तोयं पापमामरणान्तिकम् ॥ ३.८६.७ ॥
यजमानासाठी पयोष्णीत, वाराह तीर्थात, उत्तम घाटावर, भूमीवर असलेले किंवा वाऱ्याने उडवलेले पाणी पयोष्णी घेते; ते मरणापर्यंतचे पाप हरण करते.
3.86.8
स्वर्गादुत्तुङ्गममलं विषाणं यत्र शूलिनः ।
स्वमात्मविहितं दृष्ट्वा मर्त्यः शिवपुरं व्रजेत् ॥ ३.८६.८ ॥
स्वर्गापेक्षाही उंच, निर्मल विषाण-शिखर; जेथे शूलधारी (शिव) यांनी स्वतः स्थापलेले रूप दिसते; ते पाहून मर्त्याने शिवपुरास जावे.
3.86.9
एकतः सरितः सर्वा गङ्गाद्याः सलिलोच्चयाः ।
पयोष्णी चैकतः पुण्या तीर्थेभ्यो हि मता मम ॥ ३.८६.९ ॥
एका बाजूला गंगा इत्यादी सर्व नद्या व जलराशी; दुसऱ्या बाजूला पवित्र पयोष्णी; माझ्या मते ती सर्व तीर्थांपेक्षा श्रेष्ठ आहे.
3.86.10
माठरस्य वनं पुण्यं बहुमूलफलं शिवम् ।
यूपश्च भरतश्रेष्ठ वरुणस्रोतसे गिरौ ॥ ३.८६.१० ॥
माठराचे पवित्र वन, मुळे व फळांनी भरलेले, मंगलकारी; हे भरतश्रेष्ठा, वरुणस्रोताजवळ डोंगरावर यूप (यज्ञस्तंभ) आहे.
3.86.11
प्रवेण्युत्तरपार्स्वे तु पुण्ये कण्वाश्रमे तथा ।
तापसानामरण्यानि कीर्तितानि यथाश्रुति ॥ ३.८६.११ ॥
प्रवेणीच्या उत्तर तीरावर, कण्वाच्या पवित्र आश्रमात, आणि तसेच तपस्व्यांची अरण्येही ऐकल्याप्रमाणे सांगितली आहेत.
3.86.12
वेदी शूर्पारके तात जमदग्नेर्महात्मनः ।
रम्या पाषाणतीर्था च पुरश्चन्द्रा च भारत ॥ ३.८६.१२ ॥
हे तात, शूर्पारकात महात्मा जमदग्नीची वेदी आहे; हे भारत, रमणीय पाषाणतीर्थ व पुरश्चंद्राही आहेत.
3.86.13
अशोकतीर्थं तत्रैव कौन्ते य बहुलाश्रमम् ।
अगस्त्यतीर्थं पाण्ड्येषु वारुणं च युधिष्ठिर ॥ ३.८६.१३ ॥
हे कौन्तेया, तेथेच अशोकतीर्थ आणि बहुलाश्रम आहे. पांड्य देशात अगस्त्यतीर्थ आणि हे युधिष्ठिरा, वारुणतीर्थही आहे.
3.86.14
कुमार्यः कथिताः पुण्याः पाण्ड्येष्वेव नरर्षभ ।
ताम्रपर्णी तु कौन्तेय कीर्तयिष्यामि तां शृणु ॥ ३.८६.१४ ॥
हे नरश्रेष्ठा, पांड्य देशातच पवित्र कुमारी (नद्या) सांगितल्या आहेत. हे कौन्तेया, तामिरपर्णीबद्दल मी सांगेन, ऐक.
3.86.15
यत्र देवैस्तपस्तप्तं महदिच्छद्भिराश्रमे ।
गोकर्णमिति विख्यातं त्रिषु लोकेषु भारत ॥ ३.८६.१५ ॥
देवांनी मोठ्या फलाची इच्छा धरून आश्रमात जेथे तप केले, ते हे भारता, त्रिलोकात गोकर्ण नावाने प्रसिद्ध आहे.
3.86.16
शीततोयो बहुजलः पुण्यस्तात शिवश्च सः ।
ह्रदः परमदुष्प्रापो मानुषैरकृतात्मभिः ॥ ३.८६.१६ ॥
हे तात, ते शीतल पाणी आणि भरपूर जल असलेले, पवित्र आणि शुभ सरोवर आहे; अशुद्ध मनाच्या माणसांना तेथे पोहोचणे अत्यंत कठीण आहे.
3.86.17
तत्र वृक्षतृणाद्यैश्च संपन्नः फलमूलवान् ।
आश्रमोऽगस्त्यशिष्यस्य पुण्यो देवसहे गिरौ ॥ ३.८६.१७ ॥
तेथे वृक्ष, तृण इत्यादींनी संपन्न, फळमूलांनी युक्त, अगस्त्याच्या शिष्याचा पवित्र आश्रम देवसह पर्वतावर आहे.
3.86.18
वैडूर्यपर्वतस्तत्र श्रीमान्मणिमयः शिवः ।
अगस्त्यस्याश्रमश्चैव बहुमूलफलोदकः ॥ ३.८६.१८ ॥
तेथे वैडूर्य पर्वत आहे, जो श्रीमान, मणिमय आणि शुभ आहे. आणि अगस्त्याचा आश्रमही पुष्कळ कंद, फळे व पाण्याने युक्त आहे.
3.86.19
सुराष्ट्रेष्वपि वक्ष्यामि पुण्यान्यायतनानि च ।
आश्रमान्सरितश्चैव सरांसि च नराधिप ॥ ३.८६.१९ ॥
हे नराधिपा, सुराष्ट्र प्रदेशांतही मी पुण्य स्थाने, आश्रम, नद्या आणि सरोवरे सांगेन.
3.86.20
चमसोद्भेदनं विप्रास्तत्रापि कथयन्त्युत ।
प्रभासं चोदधौ तीर्थं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ॥ ३.८६.२० ॥
तेथे ब्राह्मण चमसोद्भेदनाचेही वर्णन करतात; आणि समुद्रतीरी त्रिलोकप्रसिद्ध प्रभास तीर्थ आहे.
3.86.21
तत्र पिण्डारकं नाम तापसाचरितं शिवम् ।
उज्जयन्तश्च शिखरी क्षिप्रं सिद्धिकरो महान् ॥ ३.८६.२१ ॥
तेथे तपस्व्यांनी सेवलेले पिण्डारक नावाचे शिव तीर्थ आहे; आणि शिखरांचा उज्जयन्त पर्वत आहे, जो लवकर सिद्धी देणारा महान तीर्थ आहे.
3.86.22
तत्र देवर्षिवीरेण नारदेनानुकीर्तितः ।
पुराणः श्रूयते श्लोकस्तं निबोध युधिष्ठिर ॥ ३.८६.२२ ॥
तेथे देवर्षींमधील वीर नारदांनी उच्चारलेला एक प्राचीन श्लोक ऐकू येतो; हे युधिष्ठिरा, तो ऐक.
3.86.23
पुण्ये गिरौ सुराष्ट्रेषु मृगपक्षिनिषेविते ।
उज्जयन्ते स्म तप्ताङ्गो नाकपृष्ठे महीयते ॥ ३.८६.२३ ॥
सुराष्ट्रातील पुण्य पर्वत उज्जयन्तावर, जिथे मृग व पक्षी वावरतात, तपाने देह तापवलेला पुरुष स्वर्गात सन्मानित होतो.
3.86.24
एष नारायणः श्रीमान्क्षीरार्णवनिकेतनः ।
नागपर्यङ्कमुत्सृज्यह्यागतो मधुरां पुरीम् ॥ ३.८६.२४ ॥
क्षीरसागरात निवास करणारे हे श्रीमान नारायण नागशय्या सोडून मथुरा नगरीत आले.
3.86.25
पुण्या द्वारवती तत्रयत्रासौ मधुसूदनः ।
साक्षाद्देवः पुराणोसौ स हि धर्मः सनातनः ॥ ३.८६.२५ ॥
पवित्र द्वारवती तेथे आहे, जिथे मधुसूदन आहेत. ते साक्षात पुरातन देव आहेत; तेच सनातन धर्म आहेत.
3.86.26
ये च कवेदविदो विप्रा ये चाध्यात्मविदो जनाः ।
ते वदन्ति महात्मानं कृष्णं धर्मं सनातनम् ॥ ३.८६.२६ ॥
जे कवी, वेदज्ञ ब्राह्मण आणि अध्यात्मज्ञ लोक आहेत, ते त्या महात्मा कृष्णाला सनातन धर्म म्हणतात.
3.86.27
पवित्राणां हि गोविन्दः पवित्रं परमुच्यते ।
पुण्यानामपि पुण्योसौ मङ्गालानां च मङ्गलम्।
त्रैलोक्ये पुण्डरीकाक्षो देवदेवः सनातनः ॥ ३.८६.२७ ॥
पवित्रांमध्ये गोविंदच परम पवित्र म्हटले जातात. पुण्यांमध्येही तेच पुण्य आहेत; मंगलांमध्ये मंगल. त्रैलोक्यात ते पुंडरीकाक्ष, देवदेव, सनातन आहेत.
3.86.28
अव्ययात्मा व्ययात्मा च क्षेत्रज्ञः परमेश्वरः ।
आस्ते हरिरचिन्त्यात्मा तत्रैव मधुसूदनः ॥ ३.८६.२८ ॥
अव्यय आत्मा आणि व्यय आत्मा असलेले, क्षेत्रज्ञ, परमेश्वर, अचिंत्य आत्मा असलेले हरी मधुसूदन तेथेच वास करतात.