মহাভারত · অধ্যায় 3.88
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.88.1
उदीच्यां राजशार्दूल दिशि पुण्यानि यानि वै ।
तानि ते कीर्तयिष्यामि पुण्यान्यायतनानि च ॥ ३.८८.१ ॥
হে রাজশার্দূল, উত্তর দিকে যে-সকল পবিত্র স্থান আছে, তাদের কথা আমি তোমাকে বলব।
3.88.2
शृणुष्वावहितो भूत्वा मम मन्त्रयतः प्रभो ।
कथाप्रतिग्रहो वीर श्रद्धां जनयते शुभाम् ॥ ३.८८.२ ॥
হে প্রভু, মনোযোগ দিয়ে আমার উপদেশ শোনো। হে বীর, কথা গ্রহণ শুভ শ্রদ্ধা জাগায়।
3.88.3
सरस्वती महापुण्या ह्रदिनी तीर्थमालिनी ।
समुद्रगा महावेगा यमुना यत्र पाण्डव ॥ ३.८८.३ ॥
হে পাণ্ডব, সেখানে সরস্বতী অতি পবিত্রা, কলকল ধ্বনিময়ী, তীর্থমালায় ভূষিতা; সমুদ্রগামী যমুনা মহাবেগবতী।
3.88.4
यत्र पुण्यतरं तीर्थं प्लक्षावतरणं शुभम् ।
यत्रसारस्वतैरिष्ट्वा गच्छन्त्यवभृथं द्विजाः ॥ ३.८८.४ ॥
সেখানে অতি পবিত্র তীর্থ ও শুভ প্লক্ষাবতরণ আছে; সারস্বতদের দ্বারা যজ্ঞ করে দ্বিজগণ অবভৃথ স্নানে সেখানে যান।
3.88.5
पुण्यं चाख्यायते दिव्यं शिवमग्निशिरोऽनघ ।
सहदेवोऽयजद्यत्रशम्याक्षेपेण भारत ॥ ३.८८.५ ॥
হে অনঘ, সেখানে পবিত্র, দিব্য ও শিবস্বরূপ অগ্নিশিরের কথা বলা হয়; হে ভারত, সেখানে সহদেব শম্যাক্ষেপণে যজ্ঞ করেছিলেন।
3.88.6
एतस्मिन्नेव चार्थेऽसौ इन्द्रगीता युधिष्ठिर ।
गाथा चरति लोकेऽस्मिन्गीयमाना द्विजातिभिः ॥ ३.८८.६ ॥
হে যুধিষ্ঠির, এই বিষয়েই ইন্দ্রের গাওয়া সেই গাথা এই জগতে প্রচলিত আছে, যা দ্বিজাতিরা গান করেন।
3.88.7
अग्नयः सहदेवेन ये चिता यमुनामनु ।
ते तस्य कुरुशार्दूल सहस्रशतदक्षिणाः ॥ ३.८८.७ ॥
হে কুরুশার্দূল, সহদেব যমুনার তীরে যে অগ্নি স্থাপন করেছিলেন, তা তাঁর শত-সহস্র দক্ষিণাযুক্ত যজ্ঞ ছিল।
3.88.8
तत्रैव भरतो राजा चक्रवर्ती महायशाः ।
विंशतीं सप्त चाष्टौ च हयमेधानुपाहरत् ॥ ३.८८.८ ॥
সেখানেই ভরত নামে চক্রবর্তী, মহাযশা রাজা বিশ, সাত ও আট অশ্বমেধ যজ্ঞ সম্পন্ন করেছিলেন।
3.88.9
कामकृद्यो द्विजातीनां श्रुतस्तात यथा पुरा ।
अत्यन्तमाश्रमः पुण्यः शरभङ्गस्य विश्रुतः ॥ ३.८८.९ ॥
হে তাত, তুমি যেমন শুনেছ, দ্বিজদের কামনাপূরক, অত্যন্ত পবিত্র শরভঙ্গের আশ্রম পূর্বকাল থেকেই প্রসিদ্ধ।
3.88.10
सरस्वती नदी सद्भिः सततं पार्थ पूजिता ।
वालखिल्यैर्महाराज यत्रेष्टमृषिभिः पुरा ॥ ३.८८.१० ॥
হে পার্থ, সরস্বতী নদী সজ্জনদের দ্বারা সর্বদা পূজিত; হে মহারাজ, পূর্বে বালখিল্য ঋষিরা যেখানে যজ্ঞ করেছিলেন।
3.88.11
दृषद्वती महापुण्या यत्र रख्याता युधिष्ठिर ।
न्यग्रोधाख्यस्तु पाञ्चाल्यः पाञ्चाल्योद्विपदांवर।
दाल्भ्यघोषश्च दाल्भ्याश् धरणीस्थो महात्मनः ॥ ३.८८.११ ॥
হে যুধিষ্ঠির, মহাপুণ্য দৃষদ্বতী নদী যেখানে বিখ্যাত; ন্যগ্রোধ নামে পাঞ্চাল, দ্বিপদদের মধ্যে শ্রেষ্ঠ পাঞ্চাল, এবং ভূমিতে অবস্থিত মহাত্মা দালভ্যঘোষ ও দালভ্যগণ।
3.88.12
कौन्तेयानन्तयशसः सुव्रतस्यामितौजसः ।
आश्रमः ख्यायते पुण्यस्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः ॥ ३.८८.१२ ॥
হে কৌন্তেয়গণ, অনন্তযশা, সুব্রত ও অমিততেজার পুণ্য আশ্রম ত্রিলোকে বিখ্যাত বলে কথিত হয়।
3.88.13
एतावर्णाववर्णौ च विश्रुतौ मनुजाधिप ।
ईजाते क्रतुभिर्मुख्यैः पुण्यैर्भरतसत्तम ॥ ३.८८.१३ ॥
হে মনুজাধিপ, এই দুজন অবর্ণ এবং বিখ্যাত ছিলেন। হে ভরতশ্রেষ্ঠ, তাঁরা প্রধান পুণ্য যজ্ঞের দ্বারা যজন করেছিলেন।
3.88.14
समेत्य बहुशो देवाः सेन्द्राः सवरुणाः पुरा ।
विशाखयूपेऽतप्यन् तेन पुण्यतमश्च सः ॥ ३.८८.१४ ॥
পূর্বে ইন্দ্র ও বরুণসহ দেবতারা বহুবার মিলিত হয়ে বিশাখযূপে তপস্যা করেছিলেন; তার ফলে সেই স্থান পরম পুণ্যময় হয়েছিল।
3.88.15
ऋषिर्महान्महाभागो जमदग्निर्महायशाः ।
पलाशकेषु पुण्येषु रम्येष्वयजत प्रभुः ॥ ३.८८.१५ ॥
মহান, মহাভাগ্যবান ও মহাযশস্বী ঋষি জমদগ্নি সমর্থ হয়ে পবিত্র ও রমণীয় পলাশ বৃক্ষের মধ্যে যজন করলেন।
3.88.16
यत्रसर्वाः सरिच्छ्रेष्टाः साक्षात्तमृषिसत्तमम् ।
स्वं स्वं तोयमुपादाय परिवार्योपतस्थिरे ॥ ३.८८.१६ ॥
যেখানে সমস্ত শ্রেষ্ঠ নদী সাক্ষাৎভাবে সেই ঋষিশ্রেষ্ঠের কাছে নিজ নিজ জল নিয়ে তাঁকে ঘিরে উপস্থিত হয়েছিল।
3.88.17
अपि चात्र महाराज स्वयं विश्वावसुर्जगौ ।
इमं श्लोकं तदा वीर प्रेक्ष्य दीक्षां महात्मनः ॥ ३.८८.१७ ॥
আর হে মহারাজ, এখানে স্বয়ং বিশ্বাবসু এই শ্লোক গেয়েছিলেন। হে বীর, সেই মহাত্মার দীক্ষা দেখে তখন তিনি এই শ্লোক গাইলেন।
3.88.18
यजमानस्य वै देवाञ्जमदग्नेर्महात्मनः ।
आगम्य सरितो विप्रान्मधुना समतर्पयन् ॥ ३.८८.१८ ॥
যজমান মহাত্মা জমদগ্নির যজ্ঞে নদীরা এসে দেবতাদের ও ব্রাহ্মণদের মধু দ্বারা সম্পূর্ণ তৃপ্ত করল।
3.88.19
गन्धर्वयक्षरक्षोबिरप्सरोभिश्च सेवितम् ।
किरातकिन्नरावासं शैलं शिखरिणांवरम् ॥ ३.८८.१९ ॥
গন্ধর্ব, যক্ষ, রাক্ষস ও অপ্সরাদের দ্বারা সেবিত; কিরাত ও কিন্নরদের আবাসভূমি; শিখরবিশিষ্ট পর্বতসমূহের মধ্যে শ্রেষ্ঠ শৈল।
3.88.20
बिभेद तरसा गङ्गा गङ्गाद्वारं युधिष्ठिर ।
पुण्यं तत्ख्यायते राजन्ब्रह्मर्षिगणसेवितम् ॥ ३.८८.२० ॥
হে যুধিষ্ঠির! গঙ্গা বেগে পর্বত ভেদ করেছিলেন; সেটিই গঙ্গাদ্বার। হে রাজন্, সেই পুণ্যস্থান ব্রহ্মর্ষিগণের দ্বারা সেবিত বলে খ্যাত।
3.88.21
सनत्कुमारः कौरव्य पुण्यं कनखलं तथा ।
पर्वतश्च पुरुर्नाम यत्रयातः पुरूरवाः ॥ ३.८८.२१ ॥
হে কৌরব্য! সনৎকুমারের পুণ্যস্থান এবং কনখলও; পুরু নামে পর্বত, যেখানে পুরূরবা গিয়েছিলেন।
3.88.22
भृगुर्यत्रतपस्तेपे महर्षिगणसेविते ।
राजन्स आश्रमः ख्यातो भृगुतुङ्गो महागिरिः ॥ ३.८८.२२ ॥
মহর্ষিগণের দ্বারা সেবিত স্থানে ভৃগু তপস্যা করেছিলেন; হে রাজন্, সেই আশ্রম খ্যাত — ভৃগুতুঙ্গ নামক মহান পর্বত।
3.88.23
यः स भूतं भविष्यच्च भवच् भरतर्षभ ।
नारायणः प्रभुर्विष्णुः शाश्वतः पुरुषोत्तमः ॥ ३.८८.२३ ॥
হে ভরতশ্রেষ্ঠ! যিনি অতীত, ভবিষ্যৎ ও বর্তমান; তিনি নারায়ণ, প্রভু বিষ্ণু, শাশ্বত পুরুষোত্তম।
3.88.24
तस्यातियशसः पुण्यां विशालां बदरीमनु ।
आश्रमः ख्यायते पुण्यस्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः ॥ ३.८८.२४ ॥
সেই অতিযশস্বীর পুণ্য আশ্রম বিশালা ও বদরীর নিকটে খ্যাত; সেই পবিত্র আশ্রম ত্রিলোকে বিখ্যাত।
3.88.25
उष्णतोयवहा गङ्गा शीततोयवहा पुरा ।
सुवर्णसिकता राजन्विशालां बदरीमनु ॥ ३.८८.२५ ॥
হে রাজা, পূর্বে বিশালা ও বদরীর কাছে গঙ্গা উষ্ণ ও শীতল জল বহন করত; তার বালি ছিল সোনার মতো।
3.88.26
ऋषयो यत्रदेवाश्च महाभागा महौजसः ।
प्राप्य नित्यं नमस्यन्ति देवं नारायणं प्रभुम् ॥ ३.८८.२६ ॥
মহাভাগ্যবান ও মহাতেজস্বী ঋষি ও দেবতারা সেখানে পৌঁছে নিত্য প্রভু দেব নারায়ণকে প্রণাম করেন।
3.88.27
यत्रनाराजणो देवः परमात्मा सनातनः ।
तत्र कृत्स्नं जगत्सर्वं तीर्थान्यायतनानि च ॥ ३.८८.२७ ॥
যেখানে সনাতন পরমাত্মা দেব নারায়ণ আছেন, সেখানে সমগ্র জগৎ, সকল তীর্থ ও আয়তন রয়েছে।
3.88.28
तत्पुण्यं परमं ब्रह्म तत्तीर्थं त्तपोवनम् ।
तत्परं परमं देवं भूतानां परमेश्वरम् ॥ ३.८८.२८ ॥
তা পবিত্র পরব্রহ্ম; তা তীর্থ, তপোবন; তা পরম, পরম দেব, ভূতদের পরমেশ্বর।
3.88.29
शाश्वतं परमं चैव धातारं परमं पदम् ।
यं विदित्वान शोचन्ति विद्वांसः शास्त्रदृष्टयः ॥ ३.८८.२९ ॥
শাস্ত্রদৃষ্টি সম্পন্ন বিদ্বানেরা যাঁকে জেনে শোক করেন না, তিনি শাশ্বত, পরম, ধাতা ও পরম পদ।
3.88.30
तत्र देवर्षयः सिद्धाः सर्वे चैव तपोधनाः ।
आदिदेवो महायोगी यत्रास्ते मधुसूदनः ॥ ३.८८.३० ॥
আদিদেব মহাযোগী মধুসূদন যেখানে বাস করেন, সেখানে দেবর্ষি, সিদ্ধ ও তপোধনেরা সকলেই থাকেন।
3.88.31
पुण्यानामपि तत्पुण्यमत्र ते संशयेस्तु मा ।
एतानि राजन्पुण्यानि पृथिव्यां पृथिवीपते।
कीर्तितानि नरश्रेष्ठ तीर्थान्यायतनानि च ॥ ३.८८.३१ ॥
এই পুণ্য সমস্ত পুণ্যের মধ্যেও শ্রেষ্ঠ; এতে তোমার সংশয় না থাকুক। হে রাজন, হে পৃথিবীপতি, এই পবিত্র স্থানগুলি পৃথিবীতে কীর্তিত হয়েছে, হে নরশ্রেষ্ঠ — এগুলি তীর্থ ও আয়তন।
3.88.32
एतानि वसुभिः साध्यैरादित्यैर्मरुदश्विभिः ।
ऋषिभिर्देवकल्पैश्च सेवितानि महात्मभिः ॥ ३.८८.३२ ॥
এই স্থানগুলি বসু, সাধ্য, আদিত্য, মরুৎ ও অশ্বিনীকুমারদ্বয় এবং দেবতুল্য মহাত্মা ঋষিদের দ্বারা সেবিত।
3.88.33
चरन्नेतानि कौन्तेय सहितो ब्राह्मणर्षभैः ।
भ्रातृभिश्च महाभागैरुत्कण्ठां विजयिष्यसि ॥ ३.८८.३३ ॥
হে কৌন্তেয়, এই স্থানগুলিতে বিচরণ করে, শ্রেষ্ঠ ব্রাহ্মণ ও মহাভাগ্যবান ভ্রাতাদের সঙ্গে থেকে, তুমি উৎকণ্ঠা (অস্থিরতা) জয় করবে।