महाभारत · अध्याय 3.9
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.9.1
भगवन्नाहमप्येतद्रोचये द्यूतसंभवम् ।
मन्ये तद्विधिनाऽऽकृष्य कारितोस्मीति वै मुने ॥ ३.९.१ ॥
हे भगवन्, द्यूतातून निर्माण झालेले हे मलाही आवडत नाही. त्या विधीनेच मला ओढून हे करवले असे मला वाटते, हे मुनी.
3.9.2
नैतद्रोचयते भीष्मो न द्रोणो विदुरो न च ।
गान्धार्या नेष्यते द्यूतं तत्र मोहात्प्रवर्तितम् ॥ ३.९.२ ॥
हे भीष्मांना आवडत नाही, द्रोणांनाही नाही आणि विदुरांनाही नाही. गांधारीलाही द्यूत नको आहे; तेथे मोहानेच ते सुरू केले गेले.
3.9.3
परित्यक्तुं न शक्नोमि दुर्योधनमचेतनम् ।
पुत्रस्नेहेन भगवञ्जानन्नपि यतव्रत ॥ ३.९.३ ॥
हे भगवन्, अचेतन दुर्योधनाचा त्याग मला करता येत नाही. पुत्रस्नेहामुळे, हे जाणूनही, हे यतव्रता.
3.9.4
वैचित्रवीर्य नृपते सत्यमाह यथा भवान् ।
दृढं विझः परं पुत्रं परं पुत्रान्न विद्यते ॥ ३.९.४ ॥
हे वैचित्रवीर्या, हे राजा, आपण खरेच सांगितले. पुत्रावरील आसक्ती दृढ असते; पुत्रापेक्षा श्रेष्ठ काही नाही, पुत्रांपेक्षाही श्रेष्ठ काही नाही.
3.9.5
इन्द्रोप्यश्रुनिपातेन सुरभ्या प्रतिबोधितः ।
अन्यैः समृद्धैरप्यर्थैर्न सुतानमन्यते परम्। ॥ ३.९.५ ॥
इंद्रालाही सुरभीने अश्रू ढाळून जागे केले. इतर समृद्ध संपत्ती असूनही त्याने पुत्रांहून श्रेष्ठ काही मानले नाही.
3.9.6
अत्र ते वर्तयिष्यामि गहदाख्यानमुत्तमम् ।
सुरभ्याश्चैव संवादमिन्द्रस्य च विशांपते ॥ ३.९.६ ॥
येथे मी तुम्हाला एक उत्तम व गूढ आख्यान सांगेन — सुरभी आणि इंद्र यांचा संवाद, हे प्रजापते.
3.9.7
त्रिविष्टपगता राजन्सुरभी प्रारुदत्किल ।
गवां माता पुरा तात तामिन्द्रोऽन्वकृपायत ॥ ३.९.७ ॥
हे राजा, त्रिविष्टपाला गेलेली सुरभी खरोखरच रडली. ती पूर्वी गायींची माता होती; हे तात, इंद्राला तिची दया आली.
3.9.8
किमिदं रोदिषि शुभे कच्चित्क्षेमं दिवौकसाम् ।
मनुष्येष्वथवा गोषु नैतदल्पं भविष्यति ॥ ३.९.८ ॥
हे शुभे, तू का रडतेस? देवांचे कुशल नाही का? की मनुष्यांमध्ये किंवा गायींमध्ये काही झाले आहे? हे थोडे नसेल.
3.9.9
विनिपातो न वः कश्चिद्दृश्यते त्रिदशाधिप ।
अहं तु पुत्रं शोचामि तेन रोदिमि कौशिक ॥ ३.९.९ ॥
हे त्रिदशाधिपा, तुमच्यावर कोणतेही पतन दिसत नाही. पण मी माझ्या पुत्राबद्दल शोक करते, म्हणून रडते, हे कौशिका.
3.9.10
पश्यैनं कर्षकं क्षुद्रं दुर्बलं मम पुत्रकम् ।
प्रतोदेनाभिनिघ्नन्तं लाङ्गलेन च पीडितम्।
निषीदमानं सोत्कण्ठं वध्यमानं सुराधिप ॥ ३.९.१० ॥
पाहा याला, हा दुर्बल, क्षुद्र शेतकरी माझा लहानसा पुत्र. नांगरामुळे पीडित, अंकुशाने मारला जाणारा, व्याकुळ होऊन बसतो आणि मारला जातो आहे, हे सुराधिपा.
3.9.11
एनं दृष्ट्वा भृशं श्रान्तं वध्यमानं सुराधिप ।
कृपाविष्टाऽस्मि देवेन्द्र मनश्चोद्वेपते मम ॥ ३.९.११ ॥
याला पाहून, अत्यंत थकलेला आणि मारला जाणारा, हे सुराधिपा, मी करुणेने भरून गेले आहे, हे देवेंद्रा. माझे मन थरथरत आहे.
3.9.12
एकस्तत्रबलोपेतो धुरमुद्वहतेऽधिकाम् ।
अपरोप्यबलप्राणः कृशो धमनिसंततः।
कृच्छ्रादुद्वहते भारं तं वै शोचामि वासव ॥ ३.९.१२ ॥
तेथे एक बलवान असून अधिक जू वाहतो; दुसरा, क्षीण प्राणशक्तीचा, कृश आणि नसा दिसणारा, कष्टाने ओझे वाहतो. त्याच्यासाठीच मी शोक करते, हे वासवा.
3.9.13
वध्यमानः प्रतोदेन तुद्यमानः पुनः पुनः ।
नैव शक्नोति तं भारमुद्वोढुं पश्य वासव ॥ ३.९.१३ ॥
अंकुशाने मारले जाणारा आणि वारंवार टोचला जाणारा तो त्या भाराला पेलू शकत नाही. पाहा, वासवा.
3.9.14
ततोऽहं तस्य शोकार्ता विरौमि भृशदुःखिता ।
अश्रूण्यावर्तयन्ती च नेत्राभ्यां करुणायती ॥ ३.९.१४ ॥
तेव्हा त्याच्यासाठी शोकाने पीडित होऊन मी अत्यंत दुःखी होऊन आक्रंदले; डोळ्यांतून अश्रू वाहवत करुणेने विलाप केला.
3.9.15
तव पुत्रसहस्रेषु पीड्यमानेषु शोभने ।
किं कृपायितवत्यत्र पुत्र एको निपीड्यते ॥ ३.९.१५ ॥
हे सुंदरी, तुझे हजारो पुत्र पीडित असताना येथे पीडा भोगणाऱ्या एका पुत्रावर तू का कृपा केलीस?
3.9.16
यदि पुत्रसहस्राणि सर्वत्रसमतैव मे ।
दीनस्य तु सतः शक्र पुत्रस्याभ्यधिकाकृपा ॥ ३.९.१६ ॥
माझ्या हजारो पुत्रांबाबत सर्वत्र समानताच आहे; तरी हे शक्रा, दीन अशा त्या पुत्रावर माझी कृपा अधिक आहे.
3.9.17
तदिन्द्रः सुरभेर्वाक्यं निशम्य भृशविस्मितः ।
जीवितेनापि कौरव्य मेनेऽभ्यधिकमात्मजम् ॥ ३.९.१७ ॥
सुरभीचे ते बोल ऐकून इंद्र अत्यंत चकित झाला; हे कौरव्या, त्याने त्या पुत्राला स्वतःच्या प्राणांहूनही प्रिय मानले.
3.9.18
प्रववर्ष च तत्रैव सहसा तोयमुल्वणम् ।
कर्षकस्याचरन्विघ्नं भगवान्पाकशासनः ॥ ३.९.१८ ॥
तिथेच अचानक प्रचंड पाऊस कोसळला; शेतकऱ्यासाठी विघ्न निर्माण करत भगवान पाकशासन (इंद्र) याने मुसळधार पाऊस पाडला.
3.9.19
तद्यथा सुरभिः प्राह सममेवास्तु ते तथा ।
सुतेषु राजन्सर्वेषु हीनेष्वभ्यधिका कृपा ॥ ३.९.१९ ॥
सुरभी म्हणाली तसे, "तुला सर्व समान असोत" असे. हे राजा, सर्व पुत्रांमध्ये जे दुर्बल आहेत त्यांच्यावर अधिक कृपा असावी.
3.9.20
यादृशो मे सुतः पाण्डुस्तादृशो मेऽसि पुत्रक ।
विदुरश्च महाप्राज्ञः स्नेहादेतद्ब्रवीम्यहम् ॥ ३.९.२० ॥
माझा पुत्र पाण्डू जसा, तसाच तूही माझा पुत्र आहेस, हे प्रिय पुत्रा. महाप्राज्ञ विदुरही तसाच. स्नेहाने मी हे सांगतो.
3.9.21
चिराय तव पुत्राणां शतमेकश्च भारत ।
पाण्डौः पञ्चैव लक्ष्यन्ते तेऽपि मन्दाःसुदुःखिताः ॥ ३.९.२१ ॥
हे भारता, तुझे शंभर पुत्र आणि एक (पुत्र) दीर्घकाळ (जिवंत आहेत); पाण्डूचे पाचच दिसतात, आणि तेही दुर्बल व अत्यंत दुःखी आहेत.
3.9.22
कथं जीवेयुरत्यन्तं कथं वर्धेयुरित्यपि ।
इति दीनेषु पार्थेषु मनो मे परितप्यते ॥ ३.९.२२ ॥
ते कसे दीर्घकाल जगतील, कसे वाढतील—या चिंतेने दीन पृथापुत्रांसाठी माझे मन तप्त होत आहे.
3.9.23
यदि पार्थिव कौख्याञ्जीवमानानिहेच्छसि ।
दुर्योधनस्तव सुतः शमं गच्छतु पाण्डवैः ॥ ३.९.२३ ॥
हे राजा, इथे कौरव जिवंत राहावेत अशी तुझी इच्छा असेल, तर तुझ्या पुत्र दुर्योधनाने पाण्डवांशी शांती करावी.