महाभारत · अध्याय 3.93
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.93.1
ने तथा सहिता वीरा वसन्तस्तत्रतत्र ह ।
क्रमेण पृथिवीपाल नैमिषारण्यमागताः ॥ ३.९३.१ ॥
हे पृथ्वीपाला! ते वीर एकत्र राहून ठिकठिकाणी वास करत क्रमाक्रमाने नैमिषारण्यात आले.
3.93.2
तत्स्तीर्थेषु पुण्येषु गोमत्याः पाण्डवा नृप ।
कृताभिषेकाः प्रददुर्गाश्च वित्तं च भारत ॥ ३.९३.२ ॥
हे नृपा! भरता! मग गोमतीच्या पवित्र तीर्थांमध्ये स्नान करून पांडवांनी गायी आणि धन दान दिले.
3.93.3
तत्र देवान्पितॄन्विप्रांस्तर्पयित्वा पुनःपुनः ।
कन्यातीर्थेऽश्वतीर्थे च गवां तीर्थे च भारत ॥ ३.९३.३ ॥
तेथे देव, पितर आणि ब्राह्मण यांना वारंवार तर्पण करून, हे भरता! कन्यातीर्थावर, अश्वतीर्थावर आणि गोतीर्थावरही.
3.93.4
कालकोट्यां विपप्रस्थे गिरावुष्य च कौरवाः ।
बाहुदायां महीपाल चक्रुः सर्वेऽभिषेचनम् ॥ ३.९३.४ ॥
कालकोटी आणि विप्रप्रस्थ पर्वतावर निवास करून, हे पृथ्वीपाला! बाहुदा येथेही सर्व कौरवांनी अभिषेक केला.
3.93.5
प्रयागे देवयजने देवानां पृथिवीपते ।
ऊषुगप्लुत्य गात्राणि तपश्चातस्थुरुत्तमम् ॥ ३.९३.५ ॥
हे पृथ्वीपते! प्रयागात, देवांच्या यज्ञभूमीवर राहून, शरीराला पाण्यात बुडवून त्यांनी उत्तम तप केले.
3.93.6
गङ्गायमुनयोश्चैव संगमे सत्यसंगराः ।
विपाप्मानो महात्मानो विप्रेभ्यः प्रददुर्वसु ॥ ३.९३.६ ॥
गंगा आणि यमुना यांच्या संगमावर सत्यप्रतिज्ञ, निष्पाप, महात्मे अशा पांडवांनी ब्राह्मणांना धन दान दिले.
3.93.7
तपस्विजनजुष्टां च ततो वेदीं प्रजापतेः ।
जग्मुः पाण्डुसुता राजन्ब्राह्मणैः सह भारत ॥ ३.९३.७ ॥
हे राजा, भरतवंशजा, नंतर पांडुपुत्र ब्राह्मणांसह तपस्व्यांनी सेवलेल्या प्रजापतीच्या वेदीकडे गेले.
3.93.8
तत्र ते न्यवसन्वीरास्तपश्चातस्थुरुत्तमम् ।
संतर्पयन्तः सततं वन्येन हविषा द्विजान् ॥ ३.९३.८ ॥
तेथे त्या वीरांनी वास्तव्य केले आणि वनातील हविषाने सतत द्विजांना तृप्त करीत उत्तम तप केले.
3.93.9
ततो महीधरं जग्मुर्धर्मज्ञेनाभिसत्कृतम् ।
राजर्षिणा पुण्यकृता गयेनानुपमद्युते ॥ ३.९३.९ ॥
नंतर ते धर्मज्ञ, पुण्यकर्मा राजर्षी गयाने सन्मानित केलेल्या त्या पर्वताकडे गेले, हे अनुपम तेजस्वी.
3.93.10
नगो गयशिरो यत्र पुण्या चैव महानदी ।
वानीरमालिनी रम्या नदी पुलिनशोभिता ॥ ३.९३.१० ॥
तो गयशिर पर्वत आहे; तेथे पवित्र महानदी आहे, वानीर वृक्षांनी सुशोभित, वाळूच्या काठांनी शोभणारी रमणीय नदी.
3.93.11
दिव्यं पवित्रकूटं च पवित्रधरणीधरम् ।
ऋषिजुष्टं सुपुण्यं तत्तीर्थं ब्रह्मसरोतुलम् ॥ ३.९३.११ ॥
तो दिव्य, पवित्र शिखर असलेला आणि पवित्र भूमी धारण करणारा आहे; ऋषींनी सेवलेले ते अतिपुण्य तीर्थ ब्रह्मसरोवराच्या तोलामोलाचे आहे.
3.93.12
अगस्त्यो भगवान्यत्र गतो वैवस्वतं प्रति ।
रउवास च स्वयं तत्र धर्मराजः सनातनः ॥ ३.९३.१२ ॥
भगवान अगस्त्य जेथे वैवस्वत यमाकडे गेले, तेथे सनातन धर्मराज स्वतः वास्तव्य करीत होते.
3.93.13
सर्वासां सरितां चैव समुद्भेदो विशांपते ।
यत्रसंनिहितो नित्यं महादेवः पिनाकधृक् ॥ ३.९३.१३ ॥
हे प्रजापते, जेथे सर्व नद्यांचा उगम आहे आणि पिनाकधारी महादेव सदैव वास करतात.
3.93.14
परिपूर्णः परंज्योतिः परमात्मा सनातनः ।
ब्रह्मादिभिरुपास्योऽयं भगवान्परमेश्वरः ॥ ३.९३.१४ ॥
हे परिपूर्ण, परमज्योती, परमात्मा, सनातन आहेत; ब्रह्मादी देवांनी उपासिलेले भगवान परमेश्वर.
3.93.15
तं प्रणम्य महादेवं चतुर्वर्गफलप्रदम् ।
रसिद्धिक्षेत्रमिदं मत्वासर्वेषांमोक्षकाङ्क्षिणाम् ॥ ३.९३.१५ ॥
चतुर्वर्ग फल देणाऱ्या त्या महादेवाला वंदन करून, हे स्थान मोक्षाची इच्छा करणाऱ्या सर्वांसाठी सिद्धिक्षेत्र आहे असे मानून.
3.93.16
तत्र ते पाण्डवा वीराश्चातुर्मास्यैस्तदेजिरे ।
ऋषियज्ञेन महता यत्राक्षयवटो महान्।
अक्षये देवयजने अक्षयं यत्रवै फलम् ॥ ३.९३.१६ ॥
तेथे त्या वीर पांडवांनी चातुर्मास्य व्रतांनी आणि महान ऋषियज्ञाने ते केले; तेथे महान अक्षयवट आहे; अक्षय देवयजनभूमीत अक्षय फल मिळते.
3.93.17
ये तु तत्रोपवासांस्तु चक्रुर्निश्चितमानसाः ।
ब्राह्मणास्तत्रशतशः समाजग्मुस्तपोधनाः ॥ ३.९३.१७ ॥
तेथे निश्चित मनाने उपवास करणारे, तपोधन असे शेकडो ब्राह्मण एकत्र झाले.
3.93.18
चातुर्मास्येनायजन्त आर्षेण विधिना तदा ।
तत्र विद्यातपोवृद्धा ब्राह्मणा वेदपारगाः।
कथां प्रचक्रिरे पुण्यां सदसिस्था महात्मनाम् ॥ ३.९३.१८ ॥
तेव्हा तेथे आर्ष विधीने चातुर्मास्य यज्ञ केला गेला; विद्या आणि तपात वृद्ध, वेदपारंगत ब्राह्मण सभेत बसून महात्म्यांची पुण्यकथा सांगू लागले.
3.93.19
तत्र विद्याव्रतस्नातः कौमारं व्रतमास्थितः ।
शमठोऽकथयद्राजन्नाधूर्तरजसं गयम् ॥ ३.९३.१९ ॥
तेथे विद्यावताने स्नात झालेल्या, कौमार व्रतात स्थित असलेल्या शमठाने, हे राजन, आधूर्तरजसाचा पुत्र गय याच्याविषयी सांगितले.
3.93.20
आधूर्तरजसः पुत्रो गयो राजर्षिसत्तमः ।
पुण्यानि तस्य कर्माणि तानि मे शृणु भारत ॥ ३.९३.२० ॥
आधूर्तरजसाचा पुत्र गय, राजर्षींमध्ये श्रेष्ठ. हे भारता, त्याची पुण्यकर्मे माझ्याकडून ऐका.
3.93.21
यस्य यज्ञो बभूवेह बह्वन्नो बहुदक्षिणः ।
यत्रान्नपर्वता राजञ्शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ३.९३.२१ ॥
ज्याचा यज्ञ येथे झाला, ज्यात अन्न विपुल आणि दक्षिणा विपुल होती; हे राजन, जेथे शेकडो आणि हजारो अन्नपर्वत होते.
3.93.22
घृतकुल्याश्च दध्नश्च नद्यो बहुशतास्तथा ।
व्यञ्जनानां प्रवाहाश्च महार्हाणां सहस्रशः ॥ ३.९३.२२ ॥
तुपाचे कालवे आणि दह्याच्या शेकडो नद्या होत्या, तसेच मौल्यवान व्यंजनांचे हजारो प्रवाहही होते.
3.93.23
अहन्यहनि चाप्येवं याचतां संप्रदीयते ।
अन्ये च ब्राह्मणा राजन्भुञ्जतेऽन्नं सुसंस्कृतम् ॥ ३.९३.२३ ॥
असे दररोज याचकांना दिले जात असे; हे राजन, इतर ब्राह्मणही उत्तम प्रकारे सिद्ध केलेले अन्न खात असत.
3.93.24
तत्र वै दक्षिणाकाले ब्रह्मघोषो दिवं गतः ।
न च प्रज्ञायते किंचिद्ब्रह्मशब्देन भारत ॥ ३.९३.२४ ॥
तेथे दक्षिणेच्या वेळी ब्रह्मघोष स्वर्गाला गेला; हे भारता, 'ब्रह्म' या शब्दाने काहीही ओळखले जात नाही.
3.93.25
पुण्येन चरता राजन्भूर्दिशः खं नभस्तथा ।
आपूर्णमासीच्छब्देन तदप्यासीन्महाद्भुतम् ॥ ३.९३.२५ ॥
हे राजा, पुण्य आचरणाऱ्याने पृथ्वी, दिशा, आकाश आणि नभ शब्दाने भरून गेले; तेही एक मोठे अद्भुत होते.
3.93.26
यत्रस्म गाथा गायन्ति मनुष्या मरतर्षभ ।
अन्नपानैः शुभैस्तृप्ता देशे देशे सुवर्चसः ॥ ३.९३.२६ ॥
हे मरुतांमधील श्रेष्ठा, जिथे माणसे याच्या गाथा गातात; उत्तम अन्नपानांनी तृप्त होऊन, देशोदेशी तेजस्वी होऊन.
3.93.27
गयस्य यज्ञे के त्वद्य प्राणिनो भोक्तुमीप्सवः ।
तत्र भोजनशिष्टस्य पर्वताः पञ्चविंशतिः ॥ ३.९३.२७ ॥
गयाच्या यज्ञात आज कोणते प्राणी भोजन करू इच्छितात? तेथे भोजनातून उरलेले पंचवीस पर्वत होते.
3.93.28
न तत्पूर्वे जनाश्चक्रुर्न करिष्यन्ति चापरे ।
गयो यदकरोद्यज्ञे राजर्षिरमितद्युतिः ॥ ३.९३.२८ ॥
अमित तेजस्वी राजर्षी गयाने यज्ञात जे केले, ते पूर्वीच्या लोकांनी केले नाही आणि पुढचेही करणार नाहीत.
3.93.29
कथं तु देवा हविषा गयेन परितर्पिताः ।
पुन शक्ष्यन्त्युपादातुमन्यैर्दत्तानि कानिचित् ॥ ३.९३.२९ ॥
गयाच्या हविर्द्रव्याने देव पूर्ण तृप्त झाल्यावर, इतरांनी दिलेले काही ते पुन्हा कसे स्वीकारू शकतील?
3.93.30
सिकता वा यथा लोके यथा वा दिवि तारकाः ।
यथा वा वर्षतोधारा असंख्येयाः स्म केनचित्।
तथा गणयितुं शक्या गययज्ञे न दक्षिणाः ॥ ३.९३.३० ॥
जगातील वाळूचे कण, आकाशातील तारे किंवा पावसाच्या धारा जशा असंख्य आहेत आणि कोणालाही मोजता येत नाहीत, तशाच गयाच्या यज्ञातील दक्षिणा मोजता येत नाहीत.
3.93.31
एवंविधाः सुबहवस्तस्य यज्ञा महीपतेः ।
बभूवुरस्य सरसः समीपे कुरुनन्दन ॥ ३.९३.३१ ॥
हे कुरुनंदना, त्या राजाचे असे अनेक यज्ञ या सरोवराजवळ झाले होते.