મહાભારત · અધ્યાય 3.97
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.97.1
इल्वलस्तान्विदित्वा तु महर्षिसहितान्नृपान् ।
उपस्थितान्सहामात्यो विषयान्ते ह्यपूजयत् ॥ ३.९७.१ ॥
ઇલ્વલે તેમને, મહર્ષિઓ સાથેના રાજાઓને, ઓળખીને, સીમા પર ઉપસ્થિત તેમનો, અમાત્યો સહિત સત્કાર કર્યો.
3.97.2
तेषां ततोऽसुरश्रेष्ठस्त्वातिथ्यमकरोत्तदा ।
सुसंस्कृतेन कौरव्य भ्रात्रा वातापिना तदा ॥ ३.९७.२ ॥
પછી અસુરશ્રેષ્ઠે તેમનો આતિથ્ય કર્યો, હે કૌરવ્ય, તે સમયે ભાઈ વાતાપિએ સારી રીતે તૈયાર કરેલા ભોજનથી.
3.97.3
ततो राजर्षयः सर्वे विषण्णा गतचेतसः ।
वातापिं संस्कृतं दृष्ट्वा मेषभूतं महासुरम् ॥ ३.९७.३ ॥
પછી બધા રાજર્ષિઓ વિષાદમાં પડ્યા અને મન ગુમાવી બેઠા, વાતાપિને, તે મહાસુરને, મેષરૂપે રાંધેલો જોઈને.
3.97.4
अथाब्रवीदगस्त्यस्तान्राजर्षीनृषिसत्तमः ।
विषादो वो न कर्तव्यो ह्यहं भोक्ष्ये महासुरम् ॥ ३.९७.४ ॥
પછી ઋષિશ્રેષ્ઠ અગસ્ત્યે તે રાજર્ષિઓને કહ્યું: તમારે વિષાદ ન કરવો; હું જ તે મહાસુરને ખાઈશ.
3.97.5
धुर्यासनमथासाद्य निषसाद महानृषिः ।
तं पर्यवेषद्दैत्येन्द्र इल्वलः प्रहसन्निव ॥ ३.९७.५ ॥
મુખ્ય આસન મેળવીને મહર્ષિ બેઠા; દૈત્યેન્દ્ર ઇલ્વલ હસતા હસતા જાણે તેમને પીરસવા લાગ્યો.
3.97.6
अगस्त्य एव कृत्स्नं तु वातापिं बुभुजे ततः ।
बह्वन्नाशापि ते मेऽस्तीत्यवदद्भक्षयन्स्वयम् ॥ ३.९७.६ ॥
અગસ્ત્યે એકલાએ જ આખા વાતાપિને ખાધો; ખાતાં ખાતાં જ તેમણે કહ્યું, 'તમારા માટે મારી પાસે હજી ઘણું અન્ન છે.'
3.97.7
भुक्तवत्यसुरोऽह्वानमकरोत्तस्य चेल्वलः ।
वातापे प्रतिबुध्यस्व दर्शयन्बलतेजसी।
तपसा दुर्जयो यावदेष त्वां नातिवर्तते ॥ ३.९७.७ ॥
ભોજન પછી અસુર ઇલ્વલે તેને બોલાવવાનો સંકેત કર્યો. વાતાપી, જાગ, તારું બળ અને તેજ બતાવ; તપથી અજેય આ તને પાછળ છોડી દે તે પહેલાં.
3.97.8
ततस्तस्योदरं भेत्तुं वातापिर्वेगमाहरत् ।
तमबुध्यत तेजस्वी कुम्भयोनिर्महातपाः ॥ ३.९७.८ ॥
ત્યારે વાતાપીએ તેનું પેટ ફાડવા વેગથી હુમલો કર્યો. તેજસ્વી, મહાતપસ્વી કુંભયોનિ (અગસ્ત્ય) એ તે જાણી લીધું.
3.97.9
स वीर्यात्तपसोग्रस्तु ननर्द भगवानृषिः ।
एष जीर्णोसि वातापे मया लोकस्य शान्तये ॥ ३.९७.९ ॥
ત્યારે ભગવાન ઋષિએ પોતાના વીર્ય અને તપની ઉગ્રતાથી ગર્જના કરી: વાતાપી, આ તું મારાથી જીર્ણ થયો; લોકશાંતિ માટે.
3.97.10
इत्युक्त्वा स्वकराग्रेण उदरं समताडयत् ।
त्रिरेवं प्रतिसंरब्धस्तेजसा प्रज्वलन्निव ॥ ३.९७.१० ॥
એમ કહીને તેમણે પોતાના હાથના અગ્રભાગથી તેના પેટ પર પ્રહાર કર્યો; ત્રણ વાર આમ ક્રોધિત થઈને, તેજથી જાણે બળતા.
3.97.11
ततो वायुः प्रादुरभूदधस्तस्य महात्मनः ।
शब्देन महता तात गर्जन्निव यथा घनः ॥ ३.९७.११ ॥
ત્યારે તે મહાત્માની નીચેથી પવન પ્રગટ્યો; હે તાત, મોટા અવાજથી, મેઘ જેમ ગર્જતો.
3.97.12
वातापे निष्क्रमस्वेति पुनः पुनरुवाच ह ।
तं प्रहस्याब्रवीद्राजन्नगस्त्यो मुनिसत्तमः।
कुतो निष्क्रमितुं शक्तो मया जीर्णस्तु सोसुरः ॥ ३.९७.१२ ॥
"વાતાપી, બહાર આવ" એમ તે વારંવાર બોલ્યો. ત્યારે મુનિશ્રેષ્ઠ અગસ્ત્યે હસીને તેને કહ્યું, રાજન: મારાથી જીર્ણ થયેલો તે અસુર બહાર કેવી રીતે આવી શકે?
3.97.13
इल्वलस्तु विषण्णोऽभूद्दृष्ट्वा जीर्णं महासुरम् ।
प्राञ्जलिश्च सहामात्यैरिदं वचनमब्रवीत्।
किमर्थमुपयाताः स्थ ब्रूत किं करवाणि वः ॥ ३.९७.१३ ॥
જીર્ણ થયેલા એ મહાસુરને જોઈને ઇલ્વલ ખિન્ન થયો. પછી મંત્રીઓ સાથે હાથ જોડીને તેણે આ વચન કહ્યું — "તમે શા માટે આવ્યા છો? કહો, હું તમારા માટે શું કરું?"
3.97.14
प्रत्युवाच ततोऽगस्त्यः प्रहसन्निल्वलं तदा ।
ईशोस्यसुर विद्मस्त्वां वयं सर्वे धनेश्वरम् ॥ ३.९७.१४ ॥
ત્યારે અગસ્ત્ય હસીને ઇલ્વલને ઉત્તર આપ્યો — "હે અસુર, તું ધનનો અધિપતિ છે એ અમે સૌ જાણીએ છીએ."
3.97.15
एते च नातिधनिनो धनाशा महती मम ।
यथाशक्त्यविहिंस्यान्यान्संविभागं प्रयच्छ नः ॥ ३.९७.१५ ॥
"આ લોકો બહુ ધનવાન નથી, અને મારી ધનની આશા મોટી છે. તારી શક્તિ પ્રમાણે, બીજાને હાનિ કર્યા વિના અમને ભાગ આપ."
3.97.16
ततोऽवमत्य तमृषिमिल्वलो वाक्यमब्रवीत् ।
दित्सितं यदि वेत्सि त्वंततो दास्यामि ते वसु ॥ ३.९७.१६ ॥
ત્યારે ઇલ્વલે તે ઋષિનો તિરસ્કાર કરીને આ વચન કહ્યું — "હું શું આપવા ઇચ્છું છું એ જો તું જાણે છે, તો હું તને ધન આપીશ."
3.97.17
गवां दशसहस्राणि राज्ञामेकैकशोऽसुर ।
तावदेव सुवर्णस्य दित्सितं ते महासुर ॥ ३.९७.१७ ॥
"હે અસુર, દરેક રાજાને દસ હજાર ગાયો, એટલું જ સોનું — આ જ હું તને આપવા ઇચ્છું છું, હે મહાસુર."
3.97.18
मह्यं ततो वै द्विगुणं रथश्चैव हिरण्मयः ।
मनोजवौ वाजिनौ च दित्सितं ते महासुर ॥ ३.९७.१८ ॥
"પછી મને તેનાથી બમણું — એક સોનાનો રથ, મનની જેમ વેગવાન બે ઘોડા — આ પણ હું તને આપવા ઇચ્છું છું, હે મહાસુર."
3.97.19
उल्वलस्तु मुनिं प्राह सर्वमस्ति यथाऽऽत्थ माम् ।
सर्वमेतत्प्रदास्यामि हिरण्यं गाश्च यद्धनम्।
रथं तु यदवोचो मां नैतं विद्म हिरण्मयम् ॥ ३.९७.१९ ॥
ત્યારે ઇલ્વલ મુનિને બોલ્યો: "તમે કહ્યું તેમ બધું મારી પાસે છે. આ સોનું, ગાયો અને સંપત્તિ બધું હું આપીશ. પણ તમે જે સોનાના રથની વાત કરી, તે હું જાણતો નથી."
3.97.20
न मे वागनृता काचिदुक्तपूर्वा महाऽसुर ।
विज्ञायतां रथः साधु व्यक्तमस्ति हिरण्मयः ॥ ३.९७.२० ॥
અગસ્ત્ય બોલ્યા: "હે મહાસુર, મારી વાણી પહેલાં ક્યારેય અસત્ય બોલી નથી. આ રથ સ્પષ્ટપણે સોનાનો છે એ સારી રીતે જાણી લે."
3.97.21
विज्ञायमानः स रथः कौन्तेयासीद्धिरण्मयः ।
ततः प्रव्यथितो दैत्यो ददावभ्यधिकं वसु ॥ ३.९७.२१ ॥
તે રથ ઓળખાયો ત્યારે તે સોનાનો નીકળ્યો. ત્યારે દૈત્ય વ્યથિત થયો અને તેણે વધુ ધન આપ્યું.
3.97.22
विवाजी च सुवाजी च तस्मिन्युक्तौ रथे हयौ ।
ऊहतुः स वसूनाशु तावगस्त्याश्रमं प्रति।
सर्वान्राज्ञः सहागस्त्यान्निमेषादिव भारत ॥ ३.९७.२२ ॥
વિવાજી અને સુવાજી નામના બે ઘોડા તે રથમાં જોડાયેલા હતા. તેઓ ધનને ઝડપથી અગસ્ત્યના આશ્રમ તરફ લઈ ગયા. હે ભારત, બધા રાજાઓ અગસ્ત્ય સાથે ક્ષણભરમાં ત્યાં પહોંચી ગયા.
3.97.23
इल्वलस्त्वनुगम्यैनमगस्त्यं हन्तुमैच्छत ।
भस्म चक्रे महातेजा हुङ्कारेण महाऽसुरम् ॥ ३.९७.२३ ॥
પણ ઇલ્વલ તેમનો પીછો કરીને અગસ્ત્યને મારવા ઇચ્છતો હતો. મહાતેજસ્વી અગસ્ત્યે હુંકારથી તે મહાસુરને ભસ્મ કરી નાખ્યો.
3.97.24
अगस्त्येनाभ्यनुज्ञाता जग्मू राजर्षयस्तदा ।
कृतवांश् मुनिः सर्वं लोपामुद्राचिकीर्षितम् ॥ ३.९७.२४ ॥
અગસ્ત્યની અનુમતિ મળતાં રાજર્ષિઓ ત્યારે ચાલ્યા ગયા. મુનિએ લોપામુદ્રાની ઇચ્છા હતી તે બધું કર્યું.
3.97.25
कृतवानसि तत्सर्वं भगवन्मम काङ्क्षितम् ।
उत्पादय सकृन्मह्यमपत्यं वीर्यवत्तरम् ॥ ३.९७.२५ ॥
હે ભગવન્, તમે મારી બધી ઇચ્છા પૂરી કરી છે. મને એકવાર અત્યંત પરાક્રમી સંતાન આપો.
3.97.26
तुष्टोऽहमस्मि कल्याणि तव वृत्तेन शोभने ।
विचारणामपत्ये तु तव वक्ष्यामि तां शृणु ॥ ३.९७.२६ ॥
હે કલ્યાણી, હે શોભને, તારા આચરણથી હું પ્રસન્ન છું. સંતાન વિશેનો એક વિચાર હું તને કહીશ, સાંભળ.
3.97.27
सहस्रं तेऽस्तु पुत्राणआं शतं वा तत्समं तव ।
दश वा शततुल्याः स्युरेको वाऽपि सहस्रजित् ॥ ३.९७.२७ ॥
તને હજાર પુત્રો થાય, અથવા સો, અથવા તેમની બરાબરના. અથવા સો જેટલા દસ, અથવા હજારને જીતનાર એક જ.
3.97.28
सहस्रसंमितः पुत्र एकोप्यस्तु तपोधन ।
एको हि बहुभिः श्रेयान्विद्वान्साधुरसाधुभिः ॥ ३.९७.२८ ॥
હે તપોધન, હજારની બરાબર એક પુત્ર પણ હો. એક વિદ્વાન અને સજ્જન પુત્ર અનેક દુર્જનો કરતાં શ્રેષ્ઠ છે.
3.97.29
स तथेति प्रतिज्ञाय तया समगमन्मुनिः ।
समये समशीलिन्या श्रद्धावान्श्रद्दधानया ॥ ३.९७.२९ ॥
"એમ જ થાઓ" કહીને તે મુનિએ પ્રતિજ્ઞા કરી, અને સમાન સ્વભાવવાળી, શ્રદ્ધાવાન અને શ્રદ્ધા રાખનારી તેની સાથે યોગ્ય સમયે સમાગમ કર્યો.
3.97.30
तत आधाय गर्भं तमगमद्वनमेव सः ।
तस्मिन्वनगते गर्भो ववृधे सप्त शारदान् ॥ ३.९७.३० ॥
પછી તેનામાં ગર્ભ સ્થાપીને તે વનમાં જ ચાલ્યા ગયા. તે વનમાં ગયા પછી તે ગર્ભ સાત શરદ ઋતુઓ સુધી વધતો રહ્યો.
3.97.31
सप्तमेऽब्दे गते चापि प्राच्यवत्स महाकविः ।
ज्वलन्निव प्रभावेन दृढस्युर्नाम भारत ॥ ३.९७.३१ ॥
સાતમું વર્ષ વીત્યા પછી મહાકવિ પ્રાચ્યવત્સ, પોતાના પ્રભાવથી જાણે પ્રજ્વલિત થતા, દૃઢસ્યુ નામે, હે ભારત.
3.97.32
साङ्गोपनिषदान्वेदाञ्जपन्नेव महातपाः ।
तस्य पुत्रोऽभवदृषेः स तेजस्वी महानृषिः ॥ ३.९७.३२ ॥
અંગો અને ઉપનિષદો સહિત વેદોનો જપ કરતા મહાતપસ્વી એ ઋષિનો પુત્ર તે થયો, તે તેજસ્વી મહાન ઋષિ.
3.97.33
स बाल एवतेजस्वी पितुस्तस्य निवेशने ।
इध्मानां भारमाजह्रे इध्मवाहस्ततोऽभवत् ॥ ३.९७.३३ ॥
તે બાળક પણ તેજસ્વી હતો; પોતાના પિતાના તે નિવાસમાં તેણે લાકડાંનો ભાર ઊંચક્યો, તેથી તે ઇધ્મવાહ થયો.
3.97.34
तथायुक्तं तु तं दृष्ट्वा मुमुदे स मुनिस्तदा ।
एवं स जनयामास भारतापत्यमुत्तमम्।
लेभिरे पितरश्चास्य लोकान्राजन्यथेप्सितान् ॥ ३.९७.३४ ॥
તેને એ રીતે રોકાયેલો જોઈને તે મુનિ ત્યારે આનંદિત થયા. આ રીતે તેમણે ભારતોની ઉત્તમ સંતતિ ઉત્પન્ન કરી. હે રાજન, તેમના પિતૃઓએ ઇચ્છિત લોક પ્રાપ્ત કર્યા.
3.97.35
अगस्त्यस्याश्रमश्चायमत ऊर्ध्वं विशांपते ।
ख्यातो भुवि महाराज तेजसा तस्य धीमतः ॥ ३.९७.३५ ॥
તે પછી આ આશ્રમ પણ અગસ્ત્યનો છે; હે પ્રજાપતિ, તે બુદ્ધિમાનના તેજથી તે પૃથ્વી પર વિખ્યાત થયો, હે મહારાજ.
3.97.36
प्राह्लादिरेवं वातापिर्ब्रह्मघ्नो दुष्टचेतनः ।
एवं विनाशितो राजन्नगस्त्येन महात्मना।
तस्यायमाश्रमो राजन्रमणीयैर्गुणैर्युतः ॥ ३.९७.३६ ॥
પ્રહ્લાદનો પુત્ર વાતાપિ, બ્રાહ્મણઘાતક અને દુષ્ટ ચિત્તવાળો, એ રીતે હે રાજન, મહાત્મા અગસ્ત્યે તેનો નાશ કર્યો. તેનો આ આશ્રમ, હે રાજન, રમણીય ગુણોથી યુક્ત છે.
3.97.37
एषा भागीरथी पुण्या देवगन्धर्वसेविता ।
वातेरिता पताकेव विराजति नभस्तले ॥ ३.९७.३७ ॥
દેવો અને ગંધર્વો દ્વારા સેવાયેલી આ પવિત્ર ભાગીરથી, પવનથી હલતી ધ્વજાની જેમ આકાશતળમાં શોભે છે.
3.97.38
प्रतार्यमाणा कूटेषु यथा निम्नेषु नित्यशः ।
शिलातलेषु संत्रस्ता पन्नगेन्द्रवधूरिव ॥ ३.९७.३८ ॥
ટેકરીઓ અને ખીણોમાંથી સતત ખેંચાતી, શિલાતળો પર ભયભીત થયેલી નાગરાજની પત્ની જેવી.
3.97.39
दक्षिणां वै दिशं सर्वां प्लावयन्ती च मातृवत् ।
पूर्वं शंभोर्जटाभ्रष्टा समुद्रमहिषी प्रिया।
अस्यां नद्यां मुपुण्यायां यथेष्टमवगाह्यताम् ॥ ३.९७.३९ ॥
દક્ષિણ દિશા આખીને માતાની જેમ ભીંજવતી, પૂર્વે શંભુની જટામાંથી ખરી પડેલી, સમુદ્રની પ્રિય પત્ની આ નદી છે. આ પરમ પુણ્ય નદીમાં ઇચ્છા મુજબ સ્નાન કરો.