महाभारत · अध्याय 3.98
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.98.1
युधिष्ठिर निबोधेदं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ।
भृगोस्तीर्थं महाराज महर्षिगणसेवितम् ॥ ३.९८.१ ॥
युधिष्ठिरा, त्रिलोकात प्रसिद्ध असलेले हे भृगूचे तीर्थ ऐक, हे महाराजा; ते महर्षिगणांनी सेविलेले आहे.
3.98.2
यत्रोपस्पृष्टवान्रामो हृतंतेजस्तदाप्तवान् ।
अत्र त्वंभ्रातृभिः सार्धं कृष्णया चैव पाण्डव ॥ ३.९८.२ ॥
जेथे स्नान करून रामाने गमावलेले तेज पुन्हा मिळवले, तिथेच, हे पाण्डवा, तू बंधूंसह आणि कृष्णेसह आहेस.
3.98.3
दुर्योधनहृतंतेजः पुनरादातुमर्हसि ।
कृतवैरेण रामेण यथा कचोपहृतं पुनः ॥ ३.९८.३ ॥
दुर्योधनाने हरण केलेले तेज तू पुन्हा मिळवावेस—ज्याप्रमाणे वैर धरणाऱ्या रामाने कचाने हरण केलेले पुन्हा मिळवले.
3.98.4
स तत्रभ्रातृभिश्चैव कृष्णया चैव पाण्डवः ।
स्नात्वा देवान्पितॄंश्चैव तर्पयामास भारत ॥ ३.९८.४ ॥
तेथे त्या पाण्डवाने बंधू आणि कृष्णा यांच्यासह स्नान करून देव व पितरांना तर्पण करून तृप्त केले, हे भारता.
3.98.5
तस्य तीर्थस्य रूपं वै दीप्ताद्दीप्ततरं बभौ ।
अप्रवृष्यतरश्चासीच्छात्रवाणां नरर्षभ ॥ ३.९८.५ ॥
त्या तीर्थाचे रूप तेजस्वी असूनही अधिकच तेजाने चमकले; हे नरश्रेष्ठा, ते शत्रूंना अधिकच अजिंक्य झाले.
3.98.6
अपृच्छच्चैव राजेन्द्र लोमशं पाण्डुनन्दनः ।
भगवन्किमर्थं रामस्य हृतमासीद्वपुः प्रभो।
कथं प्रत्याहृतंचैव एतदाचक्ष्व पृच्छतः ॥ ३.९८.६ ॥
हे राजेंद्रा, पाण्डुपुत्राने लोमशाला विचारले: 'भगवन्, प्रभो, रामाचे शरीर (तेज) कशासाठी हरण झाले होते? ते पुन्हा कसे मिळाले? विचारणाऱ्या मला हे सांगा.'
3.98.7
शृणु रामस्य राजेन्द्र भार्गवस्य च धीमतः ।
जातो दशरथस्यासीत्पुत्रो रामो महात्मनः ॥ ३.९८.७ ॥
हे राजेन्द्रा, भार्गव रामाविषयी आणि बुद्धिमान रामाविषयी ऐक. महात्मा दशरथाचा पुत्र राम जन्माला आला.
3.98.8
विष्णुः स्वेन शरीरेण रावणस्य वधाय वै ।
पश्यामस्तमयोध्यायां जातं दाशरथिं ततः ॥ ३.९८.८ ॥
रावणाच्या वधासाठी विष्णूने स्वतःच्या देहानेच अयोध्येत दशरथपुत्र म्हणून जन्म घेतलेला आम्ही पाहिला.
3.98.9
ऋचीकनन्दनो राभो भार्गवो रेणुकासुतः ।
तस् दाशरथेः श्रुत्वा ररामस्याक्लिष्टकर्मणः ॥ ३.९८.९ ॥
ऋचीकाचा पुत्र, रेणुकेचा मुलगा भार्गव राम, अविश्रांत कर्मे करणाऱ्या दशरथपुत्र रामाविषयी ऐकला.
3.98.10
कौतूहलान्वितो रामस्त्वयोध्यामगमत्पुनः ।
जिज्ञासमानो रामस्य वीर्यं दाशरथेस्तदा ॥ ३.९८.१० ॥
कुतूहलाने भरलेला राम तेव्हा दशरथपुत्र रामाचे पराक्रम जाणण्याच्या इच्छेने पुन्हा अयोध्येला गेला.
3.98.11
तं वै दशरथः श्रुत्वा वियान्तमुपागतम् ।
प्रेषयामास रामस्य रामं पुत्रं पुरस्कृतम् ॥ ३.९८.११ ॥
तो आल्याचे ऐकून दशरथाने त्याला सामोरे जाण्यासाठी आपला पुत्र राम पुढे करून पाठवले.
3.98.12
स तमभ्यागतं दृष्ट्वा उद्यतास्त्रमवस्थितम् ।
प्रहसन्निव कोन्तेय रामो वचनमब्रवीत् ॥ ३.९८.१२ ॥
हे कौंतेया, तो येऊन शस्त्र उगारून उभा असलेला पाहून राम हसल्यासारखा हे शब्द बोलला.
3.98.13
कृतकालं हि राजेन्द्र धनुरेतन्मया विभो ।
समारोपय यत्नेन यदि शक्नोषि पार्तिव ॥ ३.९८.१३ ॥
हे राजेन्द्रा, हे धनुष्य माझ्याकडून काळाने बद्ध केलेले आहे. हे विभो, हे पार्थिवा, जर तुला शक्य असेल तर प्रयत्नाने याला प्रत्यंचा चढव.
3.98.14
इत्युक्तस्त्वाह भगवंस्त्वं नाधिक्षेप्तुमर्हसि ।
नाहमप्यधमो धर्मे क्षत्रियाणां द्विजातिषु।
इश्र्वाकूणां विशेषेण बाहुवीर्ये न कत्थनम् ॥ ३.९८.१४ ॥
असे म्हटल्यावर तो म्हणाला: हे भगवन्, तुम्ही माझी निंदा करणे योग्य नाही. मीही क्षत्रियांमध्ये, द्विजांमध्ये, विशेषतः इक्ष्वाकूंमध्ये धर्मात अधम नाही; बाहुपराक्रमाबद्दल मी बढाई मारत नाही.
3.98.15
तमेवं वादिनं तत्र रामो वचनमब्रवीत् ।
अलं वै व्यपदेशेन धनुरायच्छ राघव ॥ ३.९८.१५ ॥
तेथे असे बोलणाऱ्याला राम म्हणाला: पुरे, केवळ दाव्यांनी काय; हे राघवा, धनुष्य आण.
3.98.16
ततो जग्राह रोषेण क्षत्रियर्षभमूदनम् ।
रामो दाशरथिर्दिव्यं हस्ताद्रामस्य कार्मुकम् ॥ ३.९८.१६ ॥
मग रागाने, क्षत्रियांमध्ये वृषभासारखा, शत्रुसंहारक दशरथपुत्र राम याने रामाच्या (परशुरामाच्या) हातातून ते दिव्य धनुष्य घेतले.
3.98.17
धनुरारोपयामास सलील इव भारत ।
ज्याशब्दमकरोच्चैव स्मयमानः स वीर्यवान्।
तस्य शब्दस् भूतानि वित्रसन्त्यशनेरिव ॥ ३.९८.१७ ॥
हे भारता, त्याने ते धनुष्य खेळल्यासारखे प्रत्यंचा चढवली. पराक्रमी तो हसत हसत प्रत्यंचेचा टणत्कार करू लागला; त्या आवाजाने प्राणी विजेच्या कडकडाटाने जसे भयभीत व्हावे तसे भयभीत झाले.
3.98.18
अथाब्रवीत्तदा रामो रामं दाशरथिस्तदा ।
इदमारोपितं ब्र्हमन्किमन्यत्करवाणि ते ॥ ३.९८.१८ ॥
तेव्हा दशरथपुत्र राम रामाला म्हणाला: हे ब्राह्मणा, हे धनुष्य चढवलेले आहे. आता तुझ्यासाठी आणखी काय करू?
3.98.19
तस्य रामो ददौ दिव्यं जामदग्न्यो महात्मनः ।
शरमाकर्णदेशान्तमयमाकृष्यतामिति ॥ ३.९८.१९ ॥
रामाने त्या महात्म्या जामदग्न्याला एक दिव्य बाण दिला आणि म्हणाला, "हा कानापर्यंत ओढ."
3.98.20
एतच्छ्रुत्वाऽब्रवीद्रामः प्रदीप्त इव मन्युना ।
श्रूयते क्षम्यते चैव दर्पपूर्णोसि भार्गव ॥ ३.९८.२० ॥
हे ऐकून क्रोधाने पेटल्यासारखा राम म्हणाला, "हे भार्गवा, तू गर्वाने भरलेला आहेस; (तुझे नाव) ऐकले जाते आणि क्षमाही केली जाते."
3.98.21
त्वया ह्यधिगतं तेजः क्षत्रियेभ्यो विशेषतः ।
पितामहप्रसादेन तेन मां क्षिपसि ध्रुवम्।
पश्य मां स्वेन रूपेण चक्षुस्ते वितराम्यहम् ॥ ३.९८.२१ ॥
तू क्षत्रियांकडून, विशेषतः पितामहाच्या कृपेने ते तेज मिळवले आहेस; त्याच बळावर तू निश्चितच माझ्यावर फेकतोस. माझ्या स्वतःच्या रूपात मला पाहा; मी तुला दृष्टी देतो.
3.98.22
ततो रामशरीरे वै रामः पश्यति भार्गवः ।
आदित्यान्सवसून्रुद्रान्साध्यांश्च समरुद्गणान् ॥ ३.९८.२२ ॥
तेव्हा भार्गव रामाने रामाच्या शरीरात आदित्य, वसू, रुद्र, साध्य आणि मरुद्गण पाहिले.
3.98.23
पितरो हुताशनश्चैव नक्षत्राणि ग्रहास्तथा ।
गन्धर्वा राक्षसा यक्षा नद्यस्तीर्थानि यानि च ॥ ३.९८.२३ ॥
पितर, अग्नी, नक्षत्रे, ग्रह, गंधर्व, राक्षस, यक्ष, नद्या आणि जी पवित्र तीर्थे आहेत तीही.
3.98.24
ऋषयो वालखिल्याश्च ब्र्हमभूताः सनातनाः ।
देवर्षयश्च कार्त्स्न्येन समुद्राः पर्वतास्तथा ॥ ३.९८.२४ ॥
ऋषी, वालखिल्य, ब्रह्मरूप सनातन, देवर्षी, तसेच संपूर्ण समुद्र आणि पर्वत.
3.98.25
वेदाश्च सोपनिषदो वषट्कारैः सहाध्वरैः ।
चेतोमन्ति च सामानि धनुर्वेदश्च भारत।
मेघवृन्दानि वर्षाणि विद्युतश्च युधिष्ठिर ॥ ३.९८.२५ ॥
उपनिषदांसह वेद, वषट्कार व यज्ञांसह, चेतनायुक्त सामगान आणि धनुर्वेद, हे भारता; मेघसमूह, वर्षा आणि विजा, हे युधिष्ठिरा.
3.98.26
ततः स भगवान्विष्णुस्तं वै बाणं मुमोच ह ।
शुष्काशनिसमाकीर्णं महोल्काभिश्च भारत ॥ ३.९८.२६ ॥
नंतर त्या भगवान विष्णूने कोरड्या विजा आणि महोल्कांनी भरलेला तो बाण सोडला, हे भारता.
3.98.27
पांसुवर्षेण महता मेघवर्षैश्च भूतलम् ।
भूमिकम्पैश्च निर्घातैर्नादैश्च विपुलैरपि ॥ ३.९८.२७ ॥
प्रचंड धुळीच्या वर्षावाने आणि मेघवर्षावाने भूतल भरले; भूकंपांनी, वज्रपातांनी आणि प्रचंड नादांनीही.
3.98.28
स रामं विह्वलं कृत्वा तेजश्चाक्षिप्य केवलम् ।
आगच्छज्ज्वलितो बाणो रामबाहुप्रचोदितः ॥ ३.९८.२८ ॥
त्याने रामाला विह्वल केले आणि त्याचे तेज पूर्णपणे हिरावून घेतले; रामाच्या बाहूने प्रेरित झालेला प्रज्वलित बाण आला.
3.98.29
स तु विह्वलतां गत्वा प्रतिलभ्य च चेतनाम् ।
रामः प्रत्यागतप्राणः प्राणमद्विष्णुतेजसम् ॥ ३.९८.२९ ॥
तो विह्वलतेत गेला, मग चेतना परत मिळवून रामाचे प्राण परतले; त्याने विष्णूच्या तेजाचा स्वीकार केला.
3.98.30
विष्णुना सोभ्यनुज्ञातो महेन्द्रमगमत्पुनः ।
भीतस्तु तत्रन्यवसद्ब्रीडितस्तु महातपाः ॥ ३.९८.३० ॥
विष्णूची अनुमती घेऊन तो पुन्हा महेंद्राकडे गेला; भीत आणि लज्जित होऊन तो महातपस्वी तेथेच राहिला.
3.98.31
ततः संवत्सरेऽतीते हृतौजसमवस्थितम् ।
निर्मदं दुःखितं दृष्ट्वा पितरो राममब्रुवन् ॥ ३.९८.३१ ॥
नंतर एक वर्ष उलटल्यावर, तेज हरवलेल्या, गर्वरहित आणि दुःखी झालेल्या रामाला तेथे उभा असलेला पाहून पितरांनी रामाला सांगितले.
3.98.32
न वै सम्यगिदं पुत्र विष्णुमासाद्य वैकृतम् ।
स हि पूज्यश्च मान्यश्च त्रिषु लोकेषु सर्वदा ॥ ३.९८.३२ ॥
पुत्रा, विष्णूजवळ जाऊन हा पराभव योग्य झाला नाही. तो त्रिलोकात नेहमी पूज्य आणि मान्य आहे.
3.98.33
गच्छ पुत्रनदीं पुण्यां वधूसरकृताह्वयाम् ।
तत्रोपस्पृश्य तीर्थेषु पुनर्वपुरवाप्स्यसि ॥ ३.९८.३३ ॥
पुत्रा, वधूसर नावाच्या त्या पवित्र नदीकडे जा. तेथे तीर्थांमध्ये स्नान करून तू पुन्हा आपले शरीर प्राप्त करशील.
3.98.34
दीप्तोदं नाम तत्तीर्थं यत्रते प्रतितामहः ।
भृगुर्देवयुगे राम तप्तवानुत्तमं तपः ॥ ३.९८.३४ ॥
दीप्तोद नावाचे ते तीर्थ आहे, जेथे तुझे पणजोबा भृगू यांनी देवयुगात उत्तम तप केले होते, हे रामा.
3.98.35
तत्तथा कृतवान्रामः कौन्तेय वचनात्पितुः ।
प्राप्तवांश्च पुनस्तेजस्तीर्थेऽस्मिन्पाण्डुनन्दन ॥ ३.९८.३५ ॥
रामाने पित्याच्या वचनानुसार तसेच केले; हे पांडुनंदना, हे कौंतेया, या तीर्थात त्याला पुन्हा तेज प्राप्त झाले.
3.98.36
एतदीदृशकं तात रामेणाक्लिष्टकर्मणा ।
प्राप्तमासीन्महाराज विष्णुमासाद्य वै पुरा ॥ ३.९८.३६ ॥
हे तात, हे महाराजा, पूर्वी विष्णूजवळ जाऊन अक्लिष्टकर्मा रामाला असेच फळ मिळाले होते.