महाभारत · अध्याय 4.12
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.12.1
अथापरोऽदृश्यत पाण्डवः प्रभुर्विराटराजे तुरगान्समीक्षति ।
तमापतन्तं ददृशुः पृथग्जनाः प्रमुक्तमभ्रादिव चन्द्रमण्डलम् ॥ ४.१२.१ ॥
नंतर दुसरा एक पांडव दिसला; तो विराट राजाचे घोडे पाहत होता. सामान्य लोकांनी त्याला जवळ येताना पाहिले, ढगातून मुक्त झालेल्या चंद्रमंडलासारखे.
4.12.2
स वै हयानैक्षत तानितस्ततः समीक्षमाणं च ददर्श मत्स्यराट् ।
दृष्ट्वा तथैनं स कुरूत्तमं तमः पप्रच्छ तान्सर्बसभासदस्तदा ॥ ४.१२.२ ॥
तो घोड्यांकडे इकडे-तिकडे पाहत होता; मत्स्यराजाने त्याला पाहिले. त्याला तसे पाहून, कुरुश्रेष्ठाबद्दल तेव्हा सभेतील सर्व सभासदांना विचारले.
4.12.3
को वा विजानाति पुराऽस्य दर्शनं योऽयं युवाऽभ्येति हि मासिकां सभाम् ।
प्रियो हि मे दर्शनतोपि संमतो ब्रवीतु कश्चिद्यदि दृष्टवानिमम् ॥ ४.१२.३ ॥
हा तरुण मासिक सभेत येत आहे; याचे दर्शन पूर्वी कोणाला झाले आहे का? याच्या दर्शनानेच मला तो प्रिय व आदरणीय वाटतो. कोणी याला पूर्वी पाहिले असेल तर सांगावे.
4.12.4
अयं हयान्पश्यति मामकान्मुहुर्ध्रुवं हयज्ञो भविता विचक्षणः ।
प्रवेश्यतामेष समीपमाशु वै विभाति वीरो हि यथाऽमरस्तथा ॥ ४.१२.४ ॥
हा माझ्या घोड्यांकडे वारंवार पाहत आहे; निश्चितच हा अश्वविद्या जाणणारा व कुशल असेल. याला लवकर जवळ आणावे; हा वीर देवासारखा तेजस्वी दिसतो.
4.12.5
वितर्कयत्येव हि मत्स्यराजनि त्वरन्कुरूणामृषभः सभामगात् ।
ततः प्रणम्योपनतः कुरूत्तमो विराटराजानमुवाच पार्थिवम् ॥ ४.१२.५ ॥
मत्स्यराजा विचार करत असतानाच, कुरूंचा तो वृषभ त्वरेने सभेत आला. मग कुरुश्रेष्ठाने नमस्कार करून जवळ येऊन पृथ्वीपती विराट राजाला म्हटले.
4.12.6
तवागतोऽहं पुरमद्य भूपते जिजीविषुर्वेतनभोजनार्थिकः ।
तवाश्वबन्धः सुभृतो भवाम्यहं कुरुष्व मामश्वपतिं यदीच्छसि ॥ ४.१२.६ ॥
हे राजा, आज मी जगण्याच्या इच्छेने, वेतन आणि भोजनाच्या अपेक्षेने तुमच्या नगरात आलो आहे. मी तुमच्या घोड्यांचा उत्तम सांभाळ करीन; तुम्हाला इच्छा असेल तर मला अश्वपती नेमा.
4.12.7
ददानि यानानि धनानि वेतनं न चाश्वसूतो भवितुं त्वमर्हसि ।
कुतोसि कस्यामि कथं त्वमागतो ब्रवीहि शिल्पं तव विद्यते च यत् ॥ ४.१२.७ ॥
मी तुला वाहने, धन आणि वेतन देईन; पण तू अश्वसारथी होण्यास योग्य नाहीस. तू कुठला, कोणाचा आहेस, आणि कसा आलास? तुझी जी कला आहे ती सांग.
4.12.8
पञ्चानां पाण्डुपुत्राणां ज्येष्ठो राजा युधिष्ठिरः ।
तेनाहमश्वेषु पुरा प्रकृतः शत्रुकर्शन ॥ ४.१२.८ ॥
पांडूच्या पाच पुत्रांमध्ये ज्येष्ठ राजा युधिष्ठिर आहेत. त्यांनीच पूर्वी मला अश्वांच्या कामात नेमले होते, हे शत्रुकर्शना.
4.12.9
अश्वानां प्रकृतिं वेद्मि विनयं चापि सर्वशः ।
दुष्टानां प्रतिपत्तिं च कृत्स्नं चैव चिकित्सितम् ॥ ४.१२.९ ॥
मला घोड्यांचा स्वभाव माहीत आहे, त्यांचे प्रशिक्षणही सर्व प्रकारे माहीत आहे. दुष्ट घोड्यांना सांभाळणे आणि त्यांची संपूर्ण चिकित्साही मला ठाऊक आहे.
4.12.10
न कातरं स्यान्मम वाजिवाहनं न मेऽस्ति दुष्टा बडवा कुतो हयः ।
जानंस्तु मामाह स चापि पाण्डवो युधिष्ठिरो ग्रन्थिकमेव नामतः ॥ ४.१२.१० ॥
माझे अश्ववाहन भित्रे नाही; माझ्याकडे दुष्ट घोडीही नाही, मग घोडे कुठून? तरीही मला ओळखणारे पांडव युधिष्ठिर मला नावाने ग्रंथिक म्हणत.
4.12.11
मातलिरिव देवपतेर्दशरथनृपतेः सुमत्र इव यन्ता ।
सुमह इव जामदग्रेस्तथैव तव शिक्षयाम्यश्वान् ॥ ४.१२.११ ॥
देवेंद्राचा मातलि, दशरथ राजाचा सुमंत्र आणि जमदग्निपुत्राचा सुमह जसे होते, तसाच मी तुमच्या घोड्यांना प्रशिक्षण देईन.
4.12.12
युधिष्ठिरस्य राजेन्द्र नरराजस्य शासनात् ।
शतसाहस्रकोटीनामश्वानामस्मि रक्षिता ॥ ४.१२.१२ ॥
हे राजेंद्रा! नरराज युधिष्ठिराच्या आज्ञेने मी शंभर लाख कोटी घोड्यांचा रक्षक आहे.
4.12.13
यदस्ति किंचिन्मम वाजिवाहनं तदस्तु सर्वं त्वदधीनमद्य वै ।
ये चापि केचिन्मम वाजियोधास्त्वदाश्रयाः सारथयश्च सन्तु मे ॥ ४.१२.१३ ॥
माझ्याकडे जे काही घोडे व रथ आहेत ते आज सर्व तुमच्या अधीन असोत. माझे अश्वयोद्धे व सारथीही तुमच्या आश्रयाला असोत.
4.12.14
इदं तवेष्टं विहितं सुरोपम …हि यत्ते प्रसमीक्षितं वरम् ।
…ऽनुरूपं हयकर्म दृश्यते विभाति राजेव न कर्म वाजिनाम् ॥ ४.१२.१४ ॥
हे देवोपमा! हे तुला इष्ट आणि विधिपूर्वक योजलेले आहे; तू नीट विचार केलेला निर्णय उत्तम आहे. …योग्य अश्वकर्म दिसते; तू राजासारखा शोभतोस, घोड्यांच्या कामासारखा नव्हे.
4.12.15
युधिष्ठिरस्यैव हि दर्शनेन मे समं तवेदं प्रियदर्श दर्शनम् ।
कथं नु भृत्यैः स विनाकृतो वने चरत्यनिन्द्यो रमते च पाण्डवः ॥ ४.१२.१५ ॥
युधिष्ठिराला पाहिल्याप्रमाणेच मला तुझे हे दर्शनही समान वाटते, हे प्रियदर्शन! तो निर्दोष पांडव सेवकांविना अरण्यात कसा फिरतो आणि तरीही आनंदतो?
4.12.16
तथा स गन्धर्ववरोपमो युवा विराटराज्ञा मुदितेन पूजितः ।
न चैवमन्येऽपि विदुः कथंचन प्रियाभिरामं विचरन्तमन्तरा ॥ ४.१२.१६ ॥
गंधर्वश्रेष्ठासारखा तो तरुण विराटराजाने आनंदाने असा सन्मानित केला. पण प्रियजनांना मोहविणारा तो गुप्तपणे फिरत आहे, हे इतरांना कोणत्याही प्रकारे ठाऊक नव्हते.