મહાભારત · અધ્યાય 4.13
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.13.1
अथापरोऽदृश्यत वै शशी यथा हुतो हविर्भिर्हि यथाऽध्वरे शिखी ।
तथा समालक्ष्यत चारुदर्शनः प्रकाशयन्सूर्य इवाचिरोदितः ॥ ४.१३.१ ॥
પછી બીજો દેખાયો; યજ્ઞમાં હવિથી હોમાયેલા અગ્નિની જેમ, ચંદ્રની જેમ; સુંદર દેખાવવાળો તે નવા ઉદય પામેલા સૂર્યની જેમ પ્રકાશતો.
4.13.2
तमाव्रजन्तं सहदेवमग्रणीर्नृपो विराटो नचिरात्समैक्षत ।
प्रैक्षन्त तं तत्र पृथक्समागताः सभागताः सर्वमनोहरप्रभम्।
युवानमायान्तममित्रकर्शनं प्रमुक्तमभ्रादिव चन्द्रमण्डलम् ॥ ४.१३.२ ॥
આગેવાન રાજા વિરાટે તરત જ તેને જોયો; સભામાં બેઠેલાઓએ અલગ અલગ રીતે તેને જોયો; સૌના મનને હરી લેનાર પ્રભાવાળો તે યુવાન, શત્રુઓને પીડનાર, વાદળમાંથી છૂટેલા ચંદ્રમંડળ જેવો.
4.13.3
यष्ट्या प्रमाणान्वितया सुदर्शनं दामानि पाशं च निबद्ध्य पृष्ठतः ।
मौर्वी च तन्त्रीं महतीं सुसंहितां बालैश्च तारैर्बहुभिः समावृताम् ॥ ४.१३.३ ॥
યોગ્ય માપની લાકડી સાથે, સુંદર વસ્તુને, દોરડાં અને પાશ પીઠ પર બાંધીને; મોટી, સારી રીતે જોડાયેલી ધનુષ્યની દોરી, વાળ અને અનેક તારા જેવા ટપકાંથી ઢંકાયેલી.
4.13.4
स चापि राजानमुवाच वीर्यवान्कुरुष्व मां पार्थिव गोष्ववस्थितम् ।
मया हि गुप्ताः पशवो भवन्तु ते प्रसन्ननिद्राः प्रभवोस्मि वल्लवः ॥ ४.१३.४ ॥
તે વીરે પણ રાજાને કહ્યું — હે રાજન, મને ગૌશાળામાં નીમો; મારા રક્ષણમાં તમારાં પશુ શાંતિથી ઊંઘે; હું ગોપાલનમાં સમર્થ છું.
4.13.5
न श्वापदेभ्यो न च रोगतो भयं न चापि दावान्न च तस्कराद्भयम् ।
पयःप्रभूता बहुला निरामया भवन्ति गावः सुभृता नराधिप ॥ ४.१३.५ ॥
હિંસક પ્રાણીઓનો ભય નથી, રોગનો ભય નથી, દાવાનળનો ભય નથી, ચોરોનો પણ ભય નથી. દૂધથી ભરપૂર, સંખ્યામાં ઘણી, રોગરહિત, સારી રીતે પોષાયેલી ગાયો છે, હે નરાધિપ.
4.13.6
निशम्य राजा सहदेवभाषितं निरीक्ष्य माद्रीसुतमभ्यनन्दत् ।
उवाच हृष्टो मुदितेन चेतसा न बल्लवत्वं त्वयि वीर लक्षये ॥ ४.१३.६ ॥
રાજાએ સહદેવની વાત સાંભળી, માદ્રીના પુત્ર તરફ જોઈને આનંદિત થયા. હર્ષિત મનથી તે બોલ્યા: હે વીર, તારામાં ગોવાળનું સ્વરૂપ હું જોતો નથી.
4.13.7
धैर्याद्वपुः क्षात्रमिवेह ते दृढं प्रकाशते कौरववंशजस्य वा ।
नापण्डितेयं तव दृश्यते तनुर्भवेह राज्ये मम मन्त्रधर्मभृत् ॥ ४.१३.७ ॥
તારું શરીર ધૈર્યથી ક્ષત્રિય સમાન અહીં દૃઢ રીતે ચમકે છે, અથવા કૌરવ વંશમાં જન્મેલાની જેમ. તારું આ રૂપ અજ્ઞાનીનું દેખાતું નથી; મારા રાજ્યમાં મંત્રધર્મના ધારક બન.
4.13.8
प्रशाधि मत्स्यान्सहराजकानिमान्बृहस्पतिः शत्रुयुतानिवामरान् ।
बलं च मे रक्ष सुवेष सर्वशो गृहाण खङ्गं प्रतिरूपमात्मः ॥ ४.१३.८ ॥
આ મત્સ્યોને તેમના રાજાઓ સહિત શાસન કર, શત્રુઓથી ઘેરાયેલા દેવોને બૃહસ્પતિ શાસન કરે તેમ. મારી સેનાનું પણ સર્વ રીતે રક્ષણ કર, હે સુવેષ; તારા માટે યોગ્ય ખડ્ગ ધારણ કર.
4.13.9
अनीककर्णाग्रधरो बलस्य मे प्रभुर्भवानस्तु गृहाण कार्मुकम् ॥ ४.१३.९ ॥
મારી સેનાના અગ્રભાગનો ધારક અને સ્વામી તું જ થા; તેમ જ થાઓ. ધનુષ્ય ગ્રહણ કર.
4.13.10
विराटराज्ञाऽभिहितः कुरूत्तमः प्रशस्य राजानमभिप्रणम्य च ।
उवाच मत्स्यप्रवरं महापतिः शृणुष्व राजन्मम वाक्यमुत्तमम् ॥ ४.१३.१० ॥
વિરાટરાજાએ સંબોધ્યા પછી કુરુઓમાં ઉત્તમ એવા તેમણે રાજાની પ્રશંસા કરી અને પ્રણામ કરીને મત્સ્યોમાં શ્રેષ્ઠ રાજાને કહ્યું, હે રાજન, મારા ઉત્તમ વચન સાંભળો.
4.13.11
बालो ह्यहं जातिविशेषदूषितः कुतोऽद्य मे नीतिषु युक्तमन्त्रता ।
स्वकर्मतुष्टाश्च वयं नराधिप प्रशाधि मां गोपरिरक्षणेऽनघ ॥ ४.१३.११ ॥
હું તો બાળક છું, જાતિદોષથી દૂષિત છું; નીતિમાં મંત્રણાની યોગ્યતા મારામાં ક્યાંથી? હે નરાધિપ, અમે અમારા કર્મમાં સંતુષ્ટ છીએ; હે અનઘ, ગોરક્ષણમાં મને શિક્ષણ આપો.
4.13.12
वैश्योस्मि नाम्नाऽहमरिष्टनेमिर्गोसङ्ख्य आसं कुरुपुङ्गवानाम् ।
वस्तुं त्वयीच्छामि विशांवरिष्ठ तान्राजसिंहान्न हि वेद्मि पार्थान् ॥ ४.१३.१२ ॥
મારું નામ અરિષ્ટનેમિ છે; હું વૈશ્ય છું. કુરુઓના શ્રેષ્ઠ વૃષભોની ગણતરીમાં હું ગોપાલ હતો. હે પ્રજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, હું તમારી સાથે રહેવા ઇચ્છું છું; તે સિંહસમાન રાજાઓ, પાર્થોને, હું ખરેખર ઓળખતો નથી.
4.13.13
न जीवितुं शक्यमतोऽन्यकर्मणा न च त्वदन्यो मम रोचते विभो ॥ ४.१३.१३ ॥
બીજા કર્મથી જીવવું મારાથી શક્ય નથી; હે વિભુ, તમારા સિવાય બીજું કોઈ મને ગમતું નથી.
4.13.14
त्वं ब्राह्मणो वा यदि वाऽपि भूमिपः समुद्रनेमीश्वररूपवानसि ।
आचक्ष्व तत्वं त्वममित्रकर्शन न बल्लवत्वं त्वयि विद्यते समम् ॥ ४.१३.१४ ॥
તું બ્રાહ્મણ છે કે સમુદ્રથી ઘેરાયેલી પૃથ્વીના રાજાના રૂપવાળો છે? હે શત્રુનાશક, સત્ય કહે; તારામાં રસોઈયાના ગુણ સરખા દેખાતા નથી.
4.13.15
कस्यामि राज्ञो विषयादिहागतः किं चापि शिल्पं तव विद्यते कृतम् ।
कथं त्वमस्मासु निवत्स्यसे सदा वदस्व किं चापि तवेह वेतनम् ॥ ४.१३.१५ ॥
તું કયા રાજાના રાજ્યમાંથી અહીં આવ્યો છે? તારી કઈ કલામાં નિપુણતા છે? તું અમારી વચ્ચે હંમેશાં કેવી રીતે રહીશ? અહીં તારો પગાર શું હશે તે કહે.
4.13.16
पञ्चानां पाण्डुपुत्राणां ज्येष्ठो राजा युधिष्ठिरः ।
तस्याष्टौ शतसाहस्रं गवां वर्गाः शतंशतम् ॥ ४.१३.१६ ॥
પાંડુના પાંચ પુત્રોમાં જ્યેષ્ઠ રાજા યુધિષ્ઠિર છે. તેમની પાસે આઠ લાખ ગાયોના ટોળાં છે; દરેક ટોળામાં સો-સો ગાયો.
4.13.17
अपरे दशसाहस्रा द्विस्तावन्तस्तथा परे ।
तेषां गोसङ्ख्य आसं वै तन्त्रीपालेति मां विदुः ॥ ४.१३.१७ ॥
બીજાં ટોળાં દસ-દસ હજારનાં, અને બીજાં તેના બમણાં. તેમની ગાયોની ગણતરી સંભાળનાર હું હતો; લોકો મને 'તંત્રીપાલ' તરીકે ઓળખતા.
4.13.18
भूतं भव्यं भविष्यच्च यच्चान्यद्गोगतं क्वचित् ।
न मेऽस्त्यविदितं किंचित्समन्ताद्दशयोजनम् ॥ ४.१३.१८ ॥
ભૂત, ભવિષ્ય અને વર્તમાન, તથા ગાયો સંબંધી ગમે ત્યાં જે કંઈ હોય તે, ચારે બાજુ દસ યોજન સુધી મારાથી અજાણ્યું નથી.
4.13.19
गुणाः सुविदिता ह्यासन्मया तस्य महात्मनः ।
आसीच्च स मया तुष्टः कुरुराजो युधिष्ठिरः ॥ ४.१३.१९ ॥
તે મહાત્માના ગુણો મને સારી રીતે જાણીતા હતા; કુરુરાજ યુધિષ્ઠિર મારાથી સંતુષ્ટ હતા.
4.13.20
अनेन गणिता गावो दुर्विज्ञेया महत्तराः ।
बहुक्षीरतरास्ता वै बह्व्यः सत्यः सपुत्रिकाः ॥ ४.१३.२० ॥
તેમના દ્વારા ગણાયેલી ગાયો, જેને જાણવી મુશ્કેલ, અતિ મોટી અને ઘણું દૂધ આપનારી હતી; તે ઘણી હતી, વાછરડાં સહિત.
4.13.21
क्षिप्रं च गावो बहुला भवन्ति न तासु रोगो भवतीह कश्चित् ।
तैस्तैरुपयैर्विदितं मयैतदेतानि शिल्पानि मयि स्थितानि ॥ ४.१३.२१ ॥
ગાયો ઝડપથી ઘણી વધે છે, અને તેમનામાં અહીં કોઈ રોગ થતો નથી. વિવિધ ઉપાયોથી મેં આ જાણ્યું છે; આ કળાઓ મારામાં સ્થિત છે.
4.13.22
ऋषभानपि जानामि राजन्पूजितलक्षणान् ।
येषां मूत्रमुपाघ्राय वन्ध्या अपि प्रसूयते ॥ ४.१३.२२ ॥
હે રાજન, શુભ લક્ષણોવાળા વૃષભોને પણ હું જાણું છું; જેમનું મૂત્ર સૂંઘીને વાંઝણી સ્ત્રીઓ પણ સંતાન જન્માવે છે.
4.13.23
मत्स्याधिपो हर्षकलेन चेतसा माद्रीसुतं पाण्डवमभ्यभाषत ।
नैवानुमन्ये तव कर्म कुत्सितं महीं समग्रामभिपातुमर्हसि ॥ ४.१३.२३ ॥
મત્સ્યરાજે હર્ષભર્યા મનથી માદ્રીના પુત્ર પાંડવને કહ્યું: "તારું આ નિંદનીય કર્મ હું સ્વીકારતો નથી; તું સમગ્ર પૃથ્વીનું રક્ષણ કરવાને યોગ્ય છે."
4.13.24
अथ त्विदानीं तव रोचते विभो यथेष्टतो गव्यमवेक्ष मामकम् ।
त्वदर्पणा मे पशवो भवन्तु वै पशून्सपालान्भवते ददाम्यहम् ॥ ४.१३.२४ ॥
હવે જો તમને ગમે, તો હે વિભુ, મારા ગોધનમાંથી જેટલું ઇચ્છો તેટલું જુઓ. મારાં પશુઓ તમારા જ દર્પણ બનો; હું ગોપાલો સહિત પશુઓ તમને આપું છું.
4.13.25
शतं सहस्राणि गवां हि सन्ति वर्णस्यवर्णस्य पृथग्गणानाम् ।
ददामि तेऽहं वरमीप्सितं च यत्त्वदर्पणा मे पशवो भवन्त्विति ॥ ४.१३.२५ ॥
દરેક રંગની, અલગ અલગ ટોળાંમાં સેંકડો-હજારો ગાયો છે. તમને ઇચ્છિત વરદાન રૂપે હું આપું છું—મારાં પશુઓ તમારા જ દર્પણ બનો.
4.13.26
एवं विराटेन समेत्य पाण्डवो लब्ध्वा च गोबल्लवतां यथेष्टतः ।
अज्ञातचर्यामवसन्महात्मा यथा रविश्चास्तगिरिं प्रविष्टः ॥ ४.१३.२६ ॥
આ રીતે વિરાટને મળીને પાંડુપુત્રે પોતાની ઇચ્છા મુજબ ગોપાલકનું પદ મેળવ્યું અને એ મહાત્માએ અજ્ઞાતવાસમાં નિવાસ કર્યો, જેમ સૂર્ય અસ્તાચલમાં પ્રવેશે.
4.13.27
एवं विराटे न्यवसंश्च पाण्डवा यथा प्रतिज्ञाभिरमोघविक्रमाः ।
अबुद्धचर्यां चरितुं यथातथं समुद्रनेमीमभिशास्तुमुद्यताः ॥ ४.१३.२७ ॥
આ રીતે પાંડવો વિરાટના રાજ્યમાં રહ્યા; પોતાની પ્રતિજ્ઞાઓથી બંધાયેલા, જેમનો પરાક્રમ ક્યારેય નિષ્ફળ નથી જતો; કોઈને ન જણાય એવું જીવન જીવવા અને સમુદ્રથી ઘેરાયેલી પૃથ્વી ફરી શાસન કરવા તત્પર.