มหาภารตะ · อัธยายะ 4.13
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.13.1
अथापरोऽदृश्यत वै शशी यथा हुतो हविर्भिर्हि यथाऽध्वरे शिखी ।
तथा समालक्ष्यत चारुदर्शनः प्रकाशयन्सूर्य इवाचिरोदितः ॥ ४.१३.१ ॥
จากนั้นอีกผู้หนึ่งก็ปรากฏ ดุจดวงจันทร์ ดุจไฟที่ถูกบูชาด้วยเครื่องบูชาในพิธียัญ รูปลักษณ์งดงามน่าชม เปล่งรัศมีดุจดวงอาทิตย์ที่เพิ่งขึ้นใหม่
4.13.2
तमाव्रजन्तं सहदेवमग्रणीर्नृपो विराटो नचिरात्समैक्षत ।
प्रैक्षन्त तं तत्र पृथक्समागताः सभागताः सर्वमनोहरप्रभम्।
युवानमायान्तममित्रकर्शनं प्रमुक्तमभ्रादिव चन्द्रमण्डलम् ॥ ४.१३.२ ॥
พระเจ้าวิราฏ ผู้เป็นยอดในหมู่ชนนั้น ไม่นานก็เห็นสหเทวะกำลังเดินเข้ามา ผู้ที่มาประชุมในท้องพระโรงต่างมองดูเขาทีละคน ชายหนุ่มผู้มีรัศมีงดงามชวนใจทุกดวง ผู้ทำลายศัตรู ดุจดวงจันทร์ที่หลุดพ้นจากเมฆ
4.13.3
यष्ट्या प्रमाणान्वितया सुदर्शनं दामानि पाशं च निबद्ध्य पृष्ठतः ।
मौर्वी च तन्त्रीं महतीं सुसंहितां बालैश्च तारैर्बहुभिः समावृताम् ॥ ४.१३.३ ॥
ถือไม้เท้าขนาดพอเหมาะ มีดาบงดงาม มีเชือกและบ่วงผูกไว้ที่ด้านหลัง และมีคันธนูใหญ่กับสายธนูที่ประกอบดีแล้ว ปกคลุมด้วยขนและจุดดาวจำนวนมาก
4.13.4
स चापि राजानमुवाच वीर्यवान्कुरुष्व मां पार्थिव गोष्ववस्थितम् ।
मया हि गुप्ताः पशवो भवन्तु ते प्रसन्ननिद्राः प्रभवोस्मि वल्लवः ॥ ४.१३.४ ॥
ผู้กล้าหาญนั้นกล่าวแก่พระราชาว่า ข้าแต่พระราชา ขอทรงใช้ข้าพระองค์ให้ดูแลฝูงวัว ขอให้ฝูงสัตว์ของพระองค์หลับสบายเพราะข้าพระองค์คุ้มครอง ข้าพระองค์มีความสามารถในการเป็นคนเลี้ยงวัว
4.13.5
न श्वापदेभ्यो न च रोगतो भयं न चापि दावान्न च तस्कराद्भयम् ।
पयःप्रभूता बहुला निरामया भवन्ति गावः सुभृता नराधिप ॥ ४.१३.५ ॥
ไม่มีภัยจากสัตว์ร้าย ไม่มีภัยจากโรค ไม่มีภัยจากไฟป่า และไม่มีภัยจากโจร วัวทั้งหลายจะมีน้ำนมอุดม มีจำนวนมาก ปราศจากโรค และได้รับการดูแลอย่างดี ข้าแต่จอมมนุษย์
4.13.6
निशम्य राजा सहदेवभाषितं निरीक्ष्य माद्रीसुतमभ्यनन्दत् ।
उवाच हृष्टो मुदितेन चेतसा न बल्लवत्वं त्वयि वीर लक्षये ॥ ४.१३.६ ॥
พระราชาทรงฟังถ้อยคำของสหเทวะแล้ว ทอดพระเนตรโอรสของมาตรี จึงทรงยินดี ทรงมีพระทัยปีติกล่าวว่า ข้าแต่วีรบุรุษ เราไม่เห็นว่าท่านมีสภาพเป็นคนเลี้ยงวัว
4.13.7
धैर्याद्वपुः क्षात्रमिवेह ते दृढं प्रकाशते कौरववंशजस्य वा ।
नापण्डितेयं तव दृश्यते तनुर्भवेह राज्ये मम मन्त्रधर्मभृत् ॥ ४.१३.७ ॥
ร่างกายของท่านเปล่งรัศมีมั่นคงด้วยความหนักแน่นดุจนักรบ หรือดุจผู้เกิดในวงศ์กุรุ ร่างนี้ของท่านดูไม่เป็นคนไร้ปัญญา ขอท่านจงเป็นผู้ทรงธรรมแห่งการให้คำปรึกษาในแคว้นของเรา
4.13.8
प्रशाधि मत्स्यान्सहराजकानिमान्बृहस्पतिः शत्रुयुतानिवामरान् ।
बलं च मे रक्ष सुवेष सर्वशो गृहाण खङ्गं प्रतिरूपमात्मः ॥ ४.१३.८ ॥
จงปกครองชาวมัตสยะเหล่านี้พร้อมทั้งกษัตริย์ของพวกเขา ดุจพระพฤหัสปติปกครองเทวดาที่ถูกศัตรูรุมล้อม และจงคุ้มครองกองทัพของเราในทุกทาง ข้าแต่ผู้แต่งกายงดงาม จงถือดาบที่เหมาะกับตนเองเถิด
4.13.9
अनीककर्णाग्रधरो बलस्य मे प्रभुर्भवानस्तु गृहाण कार्मुकम् ॥ ४.१३.९ ॥
ขอให้ท่านเป็นผู้นำและเป็นผู้ถือแนวหน้าแห่งกองทัพของเรา เป็นเช่นนั้นเถิด จงถือคันธนูเถิด
4.13.10
विराटराज्ञाऽभिहितः कुरूत्तमः प्रशस्य राजानमभिप्रणम्य च ।
उवाच मत्स्यप्रवरं महापतिः शृणुष्व राजन्मम वाक्यमुत्तमम् ॥ ४.१३.१० ॥
เมื่อพระเจ้าวิราฏตรัสกับท่าน ยอดของกุรุชนก็สรรเสริญพระราชา กราบไหว้แล้วกล่าวแก่ยอดของชาวมัตสยะ ผู้ยิ่งใหญ่ผู้นั้นกล่าวว่า ข้าแต่พระราชา ขอทรงฟังถ้อยคำอันประเสริฐของข้าพระองค์
4.13.11
बालो ह्यहं जातिविशेषदूषितः कुतोऽद्य मे नीतिषु युक्तमन्त्रता ।
स्वकर्मतुष्टाश्च वयं नराधिप प्रशाधि मां गोपरिरक्षणेऽनघ ॥ ४.१३.११ ॥
ข้าพระองค์ยังเป็นเด็ก และมีตำหนิจากชาติกำเนิด ข้าพระองค์จะมีความเหมาะสมในการให้คำปรึกษาด้านนโยบายได้อย่างไร ข้าแต่จอมมนุษย์ เราพอใจในหน้าที่ของตน ข้าแต่ผู้ไร้มลทิน ขอทรงสั่งสอนข้าพระองค์ในการคุ้มครองฝูงวัวเถิด
4.13.12
वैश्योस्मि नाम्नाऽहमरिष्टनेमिर्गोसङ्ख्य आसं कुरुपुङ्गवानाम् ।
वस्तुं त्वयीच्छामि विशांवरिष्ठ तान्राजसिंहान्न हि वेद्मि पार्थान् ॥ ४.१३.१२ ॥
ข้าพระองค์มีนามว่าอริษฏเนมิ เป็นแพศย์ เคยเป็นผู้ดูแลฝูงวัวในหมู่วัวตัวผู้ที่ประเสริฐของกุรุ ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ประชาชน ข้าพระองค์ปรารถนาจะอยู่กับพระองค์ ส่วนปาณฑพผู้เป็นราชสีห์เหล่านั้น ข้าพระองค์ไม่รู้จักแท้จริง
4.13.13
न जीवितुं शक्यमतोऽन्यकर्मणा न च त्वदन्यो मम रोचते विभो ॥ ४.१३.१३ ॥
ข้าพระองค์จะดำรงชีวิตด้วยอาชีพอื่นไม่ได้ และข้าแต่ผู้เป็นใหญ่ ไม่มีผู้ใดนอกจากพระองค์ที่ข้าพระองค์ชอบใจ
4.13.14
त्वं ब्राह्मणो वा यदि वाऽपि भूमिपः समुद्रनेमीश्वररूपवानसि ।
आचक्ष्व तत्वं त्वममित्रकर्शन न बल्लवत्वं त्वयि विद्यते समम् ॥ ४.१३.१४ ॥
ท่านเป็นพราหมณ์หรือเป็นพระราชา เป็นจ้าวแห่งแผ่นดินที่มีมหาสมุทรเป็นขอบเขต และมีรูปลักษณ์เช่นนี้หรือ ข้าแต่ผู้ทำลายศัตรู ขอทรงบอกความจริงแก่ข้าพระองค์ ในพระองค์ คุณสมบัติของคนครัวไม่เหมือนกับที่ข้าพระองค์เห็น
4.13.15
कस्यामि राज्ञो विषयादिहागतः किं चापि शिल्पं तव विद्यते कृतम् ।
कथं त्वमस्मासु निवत्स्यसे सदा वदस्व किं चापि तवेह वेतनम् ॥ ४.१३.१५ ॥
ข้าพระองค์มาจากแคว้นของพระราชาองค์ใด และท่านมีงานฝีมืออะไรที่ทำสำเร็จแล้วหรือ ท่านจะพำนักอยู่กับพวกเราตลอดไปอย่างไร ขอบอกเถิดว่าค่าจ้างของท่านที่นี่จะเป็นเท่าใด
4.13.16
पञ्चानां पाण्डुपुत्राणां ज्येष्ठो राजा युधिष्ठिरः ।
तस्याष्टौ शतसाहस्रं गवां वर्गाः शतंशतम् ॥ ४.१३.१६ ॥
ในบรรดาโอรสทั้งห้าของพระปาณฑุ พระเจ้ายุธิษฐิระเป็นพี่ใหญ่ ท่านมีฝูงวัวแปดแสนฝูง ฝูงละหนึ่งร้อยตัว
4.13.17
अपरे दशसाहस्रा द्विस्तावन्तस्तथा परे ।
तेषां गोसङ्ख्य आसं वै तन्त्रीपालेति मां विदुः ॥ ४.१३.१७ ॥
ฝูงอื่นมีฝูงละหมื่นตัว และอีกฝูงหนึ่งมีเป็นสองเท่า ข้าพระองค์เป็นผู้นับจำนวนวัวของท่านเหล่านั้น และผู้คนรู้จักข้าพระองค์ในนามว่าตันตรีปาละ
4.13.18
भूतं भव्यं भविष्यच्च यच्चान्यद्गोगतं क्वचित् ।
न मेऽस्त्यविदितं किंचित्समन्ताद्दशयोजनम् ॥ ४.१३.१८ ॥
สิ่งที่เป็นอดีต ปัจจุบัน และอนาคต รวมทั้งสิ่งอื่นใดที่เกี่ยวกับวัวอยู่ที่ใดก็ตาม ข้าพระองค์ไม่มีสิ่งใดที่ไม่รู้ ตลอดสิบโยชน์โดยรอบ
4.13.19
गुणाः सुविदिता ह्यासन्मया तस्य महात्मनः ।
आसीच्च स मया तुष्टः कुरुराजो युधिष्ठिरः ॥ ४.१३.१९ ॥
คุณสมบัติของผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ผู้นั้น ข้าพระองค์รู้ดีทั้งหมด และพระเจ้ายุธิษฐิระ กษัตริย์แห่งกุรุ ทรงพอพระทัยในข้าพระองค์
4.13.20
अनेन गणिता गावो दुर्विज्ञेया महत्तराः ।
बहुक्षीरतरास्ता वै बह्व्यः सत्यः सपुत्रिकाः ॥ ४.१३.२० ॥
วัวที่ท่านนับไว้ ซึ่งยากจะรู้จำนวนได้ และมีขนาดใหญ่มาก ให้น้ำนมมากยิ่ง มีจำนวนมาก พร้อมทั้งลูกวัวของมัน
4.13.21
क्षिप्रं च गावो बहुला भवन्ति न तासु रोगो भवतीह कश्चित् ।
तैस्तैरुपयैर्विदितं मयैतदेतानि शिल्पानि मयि स्थितानि ॥ ४.१३.२१ ॥
โคทั้งหลายจะเพิ่มพูนขึ้นอย่างรวดเร็ว และโรคภัยใด ๆ ก็ไม่เกิดขึ้นแก่มันที่นี่ ข้าพเจ้าได้รู้เรื่องนี้ด้วยวิธีการต่าง ๆ ศิลปวิทยาเหล่านี้ดำรงอยู่ในข้าพเจ้า
4.13.22
ऋषभानपि जानामि राजन्पूजितलक्षणान् ।
येषां मूत्रमुपाघ्राय वन्ध्या अपि प्रसूयते ॥ ४.१३.२२ ॥
ข้าแต่พระราชา ข้าพเจ้ายังรู้จักโคผู้อันมีลักษณะอันได้รับการยกย่อง ที่แม้หญิงเป็นหมันเมื่อดมปัสสาวะของมันแล้วก็ยังให้กำเนิดบุตรได้
4.13.23
मत्स्याधिपो हर्षकलेन चेतसा माद्रीसुतं पाण्डवमभ्यभाषत ।
नैवानुमन्ये तव कर्म कुत्सितं महीं समग्रामभिपातुमर्हसि ॥ ४.१३.२३ ॥
เจ้าเมืองมัตสยะด้วยจิตที่เบิกบาน ได้กล่าวกับปาณฑพผู้เป็นโอรสของมาทรี ว่า "ข้าไม่เห็นด้วยกับการกระทำอันน่าตำหนิของท่านเลย ท่านสมควรที่จะปกครองแผ่นดินทั้งหมดนี้"
4.13.24
अथ त्विदानीं तव रोचते विभो यथेष्टतो गव्यमवेक्ष मामकम् ।
त्वदर्पणा मे पशवो भवन्तु वै पशून्सपालान्भवते ददाम्यहम् ॥ ४.१३.२४ ॥
บัดนี้ ข้าแต่ท่านผู้ยิ่งใหญ่ หากท่านพอพระทัย ขอเชิญตรวจดูฝูงโคของข้าพเจ้าได้ตามที่ท่านต้องการ ขอให้ฝูงสัตว์ของข้าพเจ้าเป็นเหมือนเงาสะท้อนของท่าน ข้าพเจ้าจะมอบทั้งสัตว์เลี้ยงพร้อมทั้งคนเลี้ยงให้แก่ท่าน
4.13.25
शतं सहस्राणि गवां हि सन्ति वर्णस्यवर्णस्य पृथग्गणानाम् ।
ददामि तेऽहं वरमीप्सितं च यत्त्वदर्पणा मे पशवो भवन्त्विति ॥ ४.१३.२५ ॥
โคมีอยู่นับแสนนับหมื่น แยกเป็นฝูง ๆ ตามสีที่ต่างกันไป ข้าพเจ้ามอบให้แก่ท่านตามที่ท่านปรารถนา เป็นพรที่ท่านต้องการ เพื่อให้สัตว์เลี้ยงของข้าพเจ้าเป็นเหมือนเงาสะท้อนของท่าน
4.13.26
एवं विराटेन समेत्य पाण्डवो लब्ध्वा च गोबल्लवतां यथेष्टतः ।
अज्ञातचर्यामवसन्महात्मा यथा रविश्चास्तगिरिं प्रविष्टः ॥ ४.१३.२६ ॥
ปาณฑพผู้ยิ่งใหญ่ได้พบกับพระวิราฏะเช่นนี้ และได้ตำแหน่งผู้เลี้ยงโคตามที่ปรารถนา จึงอยู่อย่างไม่มีใครรู้จักในการพลัดถิ่น เหมือนดวงอาทิตย์ที่ลับไปหลังภูเขาอัสตคิริ
4.13.27
एवं विराटे न्यवसंश्च पाण्डवा यथा प्रतिज्ञाभिरमोघविक्रमाः ।
अबुद्धचर्यां चरितुं यथातथं समुद्रनेमीमभिशास्तुमुद्यताः ॥ ४.१३.२७ ॥
ปาณฑพทั้งหลายได้อาศัยอยู่ในแคว้นของพระวิราฏะเช่นนี้ โดยยึดมั่นในคำปฏิญาณ มีวิกรมที่ไม่เคยสูญเปล่า ตั้งใจจะใช้ชีวิตอย่างไม่มีใครรู้จัก และภายหลังจะกลับไปปกครองแผ่นดินที่มหาสมุทรล้อมรอบ