Mahābhārata · Adhyāya 4.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.2.1
निवृत्तवनवासास्ते सत्यसन्धा मनस्विनः ।
अकुर्वत पुनर्मन्त्रं सह धौम्येन पाण्डवाः ॥ ४.२.१ ॥
Having finished their forest exile, the true-vowed, high-minded Pāṇḍavas again took counsel with Dhaumya.
4.2.2
अथाब्रवीद्धर्मराजः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
भ्रातॄन्कृष्णां च संग्रेक्ष्य धौम्यं च कुरुनन्दनः ॥ ४.२.२ ॥
Then Yudhiṣṭhira, the king of dharma, son of Kuntī, joy of the Kurus, looking at his brothers, Kṛṣṇā and Dhaumya, spoke.
4.2.3
द्वादशेमानि वर्षाणि राज्याद्विप्रोषिता वयम् ।
त्रयोदशोऽयं संप्राप्तः कृच्छ्रात्परमदुर्वसः।
स साधु कौन्तेय इतो वासमर्जुन रोचय ॥ ४.२.३ ॥
For twelve years we have been exiled from the kingdom, and this thirteenth year has come with great hardship. Son of Kuntī, Arjuna, now choose well a dwelling place from here.
4.2.4
त्रयोदशमिदं प्राप्तं क्वनु वत्स्यामहेऽर्जुन ।
अबुद्धा धार्तराष्ट्रैश्च समग्राः सह कृष्णया ॥ ४.२.४ ॥
This thirteenth year has come. Arjuna, where shall we dwell, all of us together with Kṛṣṇā, unrecognized by the sons of Dhṛtarāṣṭra?
4.2.5
तस्यैव वरदानेन धर्मस्य मनुजाधिप ।
अज्ञाता विचरिष्यामो नराणां भरतर्षभ ॥ ४.२.५ ॥
By that very boon of Dharma, lord of men, we shall wander unknown among men, bull of the Bharatas.
4.2.6
यानि राष्ट्राणि वासाय कीर्तयिष्यामि कानिचित् ।
रमणीयानि गुप्तानि तेषां किंचित्तु रोचय ॥ ४.२.६ ॥
Some kingdoms, pleasant and secluded, I shall name for dwelling; of these, choose one.
4.2.7
रम्या जनपदाः सन्ति बहवस्त्वभितः कुरून् ।
पाञ्चालाश्चैव मत्स्याश्च साल्ववैदेहबाह्लिकाः ।
दशार्णाः शूरसेनाश्च कलिङ्गा मागधा अपि ॥ ४.२.७ ॥
Around the Kurus lie many pleasant realms: those of the Pāñcālas, Matsyas, Sālvas, Vaidehas, Bāhlikas, Daśārṇas, Śūrasenas, Kaliṅgas and Māgadhas as well.
4.2.8
विराटनगरं चापि श्रूयते शत्रुसूदन ।
रमणीयं जनाकीर्णं सुभिक्षं स्फीतमेव च ॥ ४.२.८ ॥
O destroyer of foes, the city of Virāṭa is also said to be pleasant, crowded with people, abounding in food and prosperous.
4.2.9
नानाराष्ट्राणि चान्यानि श्रूयन्ते सुबहूनि च ।
यत्र ते रोचते राजंस्तत्र गच्छामहे वयम् ॥ ४.२.९ ॥
Many other kingdoms too are heard of; O king, wherever it pleases you, there we shall go.
4.2.10
कतमस्मिञ्जनपदे महाराज निवत्स्यसि ।
मा विषादे मनः कार्यं राज्यभ्रंश इति क्वचित् ॥ ४.२.१० ॥
O great king, in which realm will you dwell? Do not let your mind fall into despondency, thinking of the loss of your kingdom.
4.2.11
एवमेतन्महाबाहो यथा स भगवान्प्रभुः ।
अब्रवीत्सर्वभूतेशस्तथैतन्न तदन्यथा ॥ ४.२.११ ॥
So it is, O mighty-armed one, as the blessed lord, the lord of all beings, has said; it is thus, not otherwise.
4.2.12
अवश्यं त्वेव वासार्थं रमणीयं शिवं सुखम् ।
संमन्त्र्य सहितैः सर्वैर्द्रव्यमकुतोऽभयम् ॥ ४.२.१२ ॥
Surely we need a pleasant, auspicious and comfortable place to dwell; after deliberating together with all of us, let us choose a place free from fear from every quarter.
4.2.13
मात्स्यो विराटो बलवानभिरक्तोथ पाण्डवान् ।
धर्मशीलो वदान्यश्च वृद्धः सत्स्वपि संमतः ॥ ४.२.१३ ॥
The mighty Virāṭa, king of the Matsyas, is devoted to the Pāṇḍavas. He is virtuous, generous, aged, and respected even among the good.
4.2.14
गुणवाँल्लोकविख्यातो दृढभक्तिर्जितेन्द्रियः ।
तत्र मे रोचते पार्थ मत्स्यराजान्तिकेऽनघ ॥ ४.२.१४ ॥
He is virtuous, renowned in the world, of firm devotion, and self-controlled. There, O son of Pṛthā, O sinless one, I wish to dwell near the Matsya king.
4.2.15
विराटनगरे तात मासान्द्वादशसंमितान् ।
कुर्वन्तस्तस्य कर्माणि वसामो यदि रोचते ॥ ४.२.१५ ॥
Dear one, if it pleases you, let us dwell in the city of Virāṭa for twelve months, performing his tasks.
4.2.16
यानियानि च कर्माणि तस्य शक्ष्यामहे वयम् ।
कर्तुं यो यत्स तत्कर्म ब्रवीतु कुरुनन्दन ॥ ४.२.१६ ॥
Whatever tasks are his, we shall be able to perform them. O joy of the Kurus, let him tell each of us what work he is to do.
4.2.17
नरदेव कथं कर्म तस्य राष्ट्रे करिष्यसि ।
मनुजेन्द्र विराटस्य रंस्यसे केन कर्मणा ॥ ४.२.१७ ॥
O lord of men, how will you work in his realm? O lord of men, in what task of Virāṭa's will you find delight?
4.2.18
अक्लिष्टवेषधारी च धार्मिको ह्यनसूयकः ।
न तवाभ्युचितं कर्म नृशंसं नापि कैतवम् ॥ ४.२.१८ ॥
You, who wear an easy disguise, are righteous and free from envy. Work that is cruel or deceitful is not fitting for you.
4.2.19
सत्यवागसि याज्ञीको लोभक्रोधविवर्जितः ।
मृदुर्वदान्यो ह्रीमांश्च धार्मिकः सत्यविक्रमः ॥ ४.२.१९ ॥
You are truthful, devoted to sacrifice, free from greed and anger, gentle, generous, modest, righteous, and of true valour.
4.2.20
स राजंस्तपसा क्लिष्टः कथं तस्य करिष्यसि ।
न दुःखमुचितं किंचिद्राजन्पापमतेर्यथा।
स इमामापदं प्राप्य कथं घोरां तरिष्यसि ॥ ४.२.२० ॥
O king, he is afflicted by austerity; how will you deal with him? No sorrow is at all fitting for one of wicked mind, O king. Having met with this terrible calamity, how will you cross it?
4.2.21
अर्जुनेनैवमुक्तस्तु प्रत्युवाच युधिष्ठिरः ।
शृणु त्वं यत्करिष्यामि कर्म वै कुरुनन्दन ॥ ४.२.२१ ॥
Thus addressed by Arjuna, Yudhiṣṭhira replied: 'Listen, O joy of the Kurus, to the deed I shall do.'
4.2.22
विराटं समनुप्राप्य राजानं मात्स्यनन्दनम् ।
सभास्तारो भविष्यामि विराटस्येति मे मतिः ॥ ४.२.२२ ॥
Having approached King Virāṭa, joy of the Matsyas, I shall become the ornament of Virāṭa's assembly—such is my resolve.
4.2.23
कङ्को नाम ब्रुवाणोऽहं मताक्षः साधुदेविता ।
वैडूर्यान्काञ्चनान्दानान्स्फाटिकान्राजतानपि ॥ ४.२.२३ ॥
Speaking under the name Kaṅka, skilled at dice and adept at the game, I shall also receive gifts of lapis lazuli, gold, crystal and silver.
4.2.24
कृष्णाक्षाँल्लोहिताक्षांश्च निवप्स्यामि मनोरमान् ।
अरिष्टान्राजगोलिङ्गान्दर्शनीयान्सुवर्चसः ॥ ४.२.२४ ॥
I shall cast the black and red dice delightfully—unbroken, royal, splendid to behold, and radiant.
4.2.25
लोहिताश्चाश्मगर्भाश्च सन्ति तात धनानि मे ।
दर्शनीयाः सभानन्दाः कुशलैः साधुनिष्ठिताः ॥ ४.२.२५ ॥
Dear one, I have red treasures with stone at their core, fine to behold, delighting the assembly, well finished by skilled craftsmen.
4.2.26
अप्येतान्पाणिना स्पृष्ट्वा संप्रहृष्यन्ति मानवाः ॥ ४.२.२६ ॥
Even by touching these with the hand, men rejoice greatly.
4.2.27
तान्विकीर्य समे देशे रमणीये विपांसुले ।
देविष्यामि यथाकामं स विहारो भविष्यति ॥ ४.२.२७ ॥
Scattering them on an even, pleasant, dust-free ground, I will play as I wish; that will be my sport.
4.2.28
कङ्को नाम्ना परिव्राट् च विराटस्य सभासदः ।
ज्योतिषे शकुनज्ञाने निमित्ते चाक्षकौशले ।
ब्राह्मे वेदे मयाऽधीते वेदाङ्गेषु च सर्वशः ॥ ४.२.२८ ॥
I am the wandering ascetic named Kaṅka, a member of Virāṭa's assembly. In astrology, the knowledge of omens, portents and skill at dice, I have studied the Brāhma Veda and all the Vedāṅgas thoroughly.
4.2.29
धर्मकामार्थमोक्षेषु नीतिशास्त्रेषु पारगः ।
पृष्टोऽहं कथयिष्यामि राज्ञः प्रियतमं वचः ॥ ४.२.२९ ॥
Master of dharma, desire, wealth and liberation, and of the treatises on policy, when asked I will speak to the king the words most dear to him.
4.2.30
आसं युधिष्ठिरस्याहं पुरा प्राणसमः सखा ।
इति वक्ष्यामि राजानं यदि मामनुयोक्ष्यते ॥ ४.२.३० ॥
I was once Yudhiṣṭhira's friend, dear as life itself. Thus will I speak, should the king question me.
4.2.31
विराटनगरे छन्न एवं युक्तः सदा वसे ।
इत्येवं मे प्रतिज्ञातं विचरिष्याम्यहं यथा ॥ ४.२.३१ ॥
Concealed in the city of Virāṭa, I shall dwell always self-controlled in this way. Thus has my vow been made: I shall move about just so.