महाभारत · अध्याय 4.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.2.1
निवृत्तवनवासास्ते सत्यसन्धा मनस्विनः ।
अकुर्वत पुनर्मन्त्रं सह धौम्येन पाण्डवाः ॥ ४.२.१ ॥
वनवास संपवून सत्यसंध आणि मनस्वी पाण्डव यांनी धौम्यासह पुन्हा मंत्रणा केली.
4.2.2
अथाब्रवीद्धर्मराजः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
भ्रातॄन्कृष्णां च संग्रेक्ष्य धौम्यं च कुरुनन्दनः ॥ ४.२.२ ॥
तेव्हा धर्मराज, कुन्तीपुत्र, कुरुनंदन युधिष्ठिर बंधूंकडे, कृष्णेकडे आणि धौम्याकडे पाहून म्हणाले.
4.2.3
द्वादशेमानि वर्षाणि राज्याद्विप्रोषिता वयम् ।
त्रयोदशोऽयं संप्राप्तः कृच्छ्रात्परमदुर्वसः।
स साधु कौन्तेय इतो वासमर्जुन रोचय ॥ ४.२.३ ॥
बारा वर्षे आम्ही राज्यातून निर्वासित होतो; हे तेरावे वर्ष कष्टाने आले आहे. हे कौन्तेया अर्जुना, येथून वासस्थान चांगले निवड.
4.2.4
त्रयोदशमिदं प्राप्तं क्वनु वत्स्यामहेऽर्जुन ।
अबुद्धा धार्तराष्ट्रैश्च समग्राः सह कृष्णया ॥ ४.२.४ ॥
हे तेरावे वर्ष आले आहे; अर्जुना, आम्ही कुठे राहू? धृतराष्ट्रपुत्रांना अज्ञात राहून, कृष्णेसह आपण सर्व एकत्र.
4.2.5
तस्यैव वरदानेन धर्मस्य मनुजाधिप ।
अज्ञाता विचरिष्यामो नराणां भरतर्षभ ॥ ४.२.५ ॥
धर्माच्याच त्या वरदानाने, हे मनुजाधिपा, आम्ही माणसांमध्ये अज्ञात राहून संचार करू, हे भरतश्रेष्ठा.
4.2.6
यानि राष्ट्राणि वासाय कीर्तयिष्यामि कानिचित् ।
रमणीयानि गुप्तानि तेषां किंचित्तु रोचय ॥ ४.२.६ ॥
वासासाठी मी काही राष्ट्रांची नावे सांगेन; ती रमणीय आणि गुप्त आहेत. त्यांपैकी काही आपण निवडा.
4.2.7
रम्या जनपदाः सन्ति बहवस्त्वभितः कुरून् ।
पाञ्चालाश्चैव मत्स्याश्च साल्ववैदेहबाह्लिकाः ।
दशार्णाः शूरसेनाश्च कलिङ्गा मागधा अपि ॥ ४.२.७ ॥
कुरूंच्या सभोवती अनेक रमणीय जनपदे आहेत — पांचाल, मत्स्य, साल्व, वैदेह आणि बाह्लिक, दशार्ण, शूरसेन, कलिंग आणि मागधही.
4.2.8
विराटनगरं चापि श्रूयते शत्रुसूदन ।
रमणीयं जनाकीर्णं सुभिक्षं स्फीतमेव च ॥ ४.२.८ ॥
हे शत्रुसूदना, विराट नगराबद्दलही ऐकू येते — रमणीय, लोकांनी गजबजलेले, सुभिक्ष आणि समृद्ध.
4.2.9
नानाराष्ट्राणि चान्यानि श्रूयन्ते सुबहूनि च ।
यत्र ते रोचते राजंस्तत्र गच्छामहे वयम् ॥ ४.२.९ ॥
आणखी पुष्कळ राष्ट्रांबद्दलही ऐकू येते; हे राजा, जिथे तुम्हाला आवडेल तिथे आम्ही जाऊ.
4.2.10
कतमस्मिञ्जनपदे महाराज निवत्स्यसि ।
मा विषादे मनः कार्यं राज्यभ्रंश इति क्वचित् ॥ ४.२.१० ॥
हे महाराजा, तुम्ही कोणत्या जनपदात राहाल? राज्यभ्रंशामुळे मनाला कधीही विषादात ठेवू नका.
4.2.11
एवमेतन्महाबाहो यथा स भगवान्प्रभुः ।
अब्रवीत्सर्वभूतेशस्तथैतन्न तदन्यथा ॥ ४.२.११ ॥
हे महाबाहो, सर्वभूतेश्वर त्या भगवान प्रभूंनी सांगितल्याप्रमाणेच हे आहे; ते तसेच आहे, त्याहून वेगळे नाही.
4.2.12
अवश्यं त्वेव वासार्थं रमणीयं शिवं सुखम् ।
संमन्त्र्य सहितैः सर्वैर्द्रव्यमकुतोऽभयम् ॥ ४.२.१२ ॥
निश्चितच राहण्यासाठी रमणीय, कल्याणकारी आणि सुखद स्थान हवे; सर्वांशी विचारविनिमय करून कुठूनही भय नसलेले ठिकाण निवडायला हवे.
4.2.13
मात्स्यो विराटो बलवानभिरक्तोथ पाण्डवान् ।
धर्मशीलो वदान्यश्च वृद्धः सत्स्वपि संमतः ॥ ४.२.१३ ॥
मत्स्यदेशाचा बलवान राजा विराट पाण्डवांच्या ठायी अनुरक्त आहे. तो धर्मशील, उदार, वृद्ध असून सज्जनांमध्येही सन्मानित आहे.
4.2.14
गुणवाँल्लोकविख्यातो दृढभक्तिर्जितेन्द्रियः ।
तत्र मे रोचते पार्थ मत्स्यराजान्तिकेऽनघ ॥ ४.२.१४ ॥
तो गुणवान, लोकप्रसिद्ध, दृढ भक्तियुक्त आणि जितेंद्रिय आहे. हे पार्था, हे निष्पाप, मत्स्यराजाच्या समीप राहणे मला रुचते.
4.2.15
विराटनगरे तात मासान्द्वादशसंमितान् ।
कुर्वन्तस्तस्य कर्माणि वसामो यदि रोचते ॥ ४.२.१५ ॥
हे तात, तुला रुचत असेल तर विराट नगरात बारा महिने त्याची कामे करीत आपण राहू.
4.2.16
यानियानि च कर्माणि तस्य शक्ष्यामहे वयम् ।
कर्तुं यो यत्स तत्कर्म ब्रवीतु कुरुनन्दन ॥ ४.२.१६ ॥
त्याची जी जी कामे आहेत, ती करण्यास आम्ही समर्थ होऊ. हे कुरुनंदना, ज्याने जे काम करायचे ते त्याला सांगू दे.
4.2.17
नरदेव कथं कर्म तस्य राष्ट्रे करिष्यसि ।
मनुजेन्द्र विराटस्य रंस्यसे केन कर्मणा ॥ ४.२.१७ ॥
हे नरदेवा, त्याच्या राज्यात तू कोणते काम करशील? हे मनुजेंद्रा, विराटाच्या कोणत्या कामात तुला आनंद मिळेल?
4.2.18
अक्लिष्टवेषधारी च धार्मिको ह्यनसूयकः ।
न तवाभ्युचितं कर्म नृशंसं नापि कैतवम् ॥ ४.२.१८ ॥
तू सोपा वेष धारण करणारा, धार्मिक आणि असूयारहित आहेस. तुला योग्य असे काम क्रूर नाही, कपटही नाही.
4.2.19
सत्यवागसि याज्ञीको लोभक्रोधविवर्जितः ।
मृदुर्वदान्यो ह्रीमांश्च धार्मिकः सत्यविक्रमः ॥ ४.२.१९ ॥
आपण सत्यवादी, यज्ञनिष्ठ, लोभ आणि क्रोधरहित, मृदू, दानशूर, लज्जाशील, धार्मिक आणि सत्यपराक्रमी आहात.
4.2.20
स राजंस्तपसा क्लिष्टः कथं तस्य करिष्यसि ।
न दुःखमुचितं किंचिद्राजन्पापमतेर्यथा।
स इमामापदं प्राप्य कथं घोरां तरिष्यसि ॥ ४.२.२० ॥
राजा, तो तपाने क्लेशलेला आहे; तुम्ही त्याच्याशी कसे वागाल? पापबुद्धीला कोणतेही दुःख योग्य नसते, राजा. या घोर आपत्तीत सापडून तुम्ही ती कशी पार कराल?
4.2.21
अर्जुनेनैवमुक्तस्तु प्रत्युवाच युधिष्ठिरः ।
शृणु त्वं यत्करिष्यामि कर्म वै कुरुनन्दन ॥ ४.२.२१ ॥
अर्जुनाने असे म्हटल्यावर युधिष्ठिर उत्तरला: 'हे कुरुनंदना, ऐक, मी जे कर्म करणार आहे ते हे.'
4.2.22
विराटं समनुप्राप्य राजानं मात्स्यनन्दनम् ।
सभास्तारो भविष्यामि विराटस्येति मे मतिः ॥ ४.२.२२ ॥
मत्स्यांचा आनंददायी राजा विराटाजवळ जाऊन मी विराटाच्या सभेचा अलंकार होईन, असा माझा निश्चय आहे.
4.2.23
कङ्को नाम ब्रुवाणोऽहं मताक्षः साधुदेविता ।
वैडूर्यान्काञ्चनान्दानान्स्फाटिकान्राजतानपि ॥ ४.२.२३ ॥
'कंक' नावाने बोलणारा, फाशांत कुशल आणि द्यूतक्रीडेत निपुण असा मी वैडूर्य, सोने, स्फटिक आणि चांदीची दानेही मिळवीन.
4.2.24
कृष्णाक्षाँल्लोहिताक्षांश्च निवप्स्यामि मनोरमान् ।
अरिष्टान्राजगोलिङ्गान्दर्शनीयान्सुवर्चसः ॥ ४.२.२४ ॥
काळे आणि लाल फासे मी मनोहर रीतीने टाकीन—अखंड, राजेशाही, पाहण्यायोग्य आणि तेजस्वी.
4.2.25
लोहिताश्चाश्मगर्भाश्च सन्ति तात धनानि मे ।
दर्शनीयाः सभानन्दाः कुशलैः साधुनिष्ठिताः ॥ ४.२.२५ ॥
प्रिया, माझ्याकडे तांबूस व दगडाच्या आतील भागाची संपत्ती आहे. कुशल कारागिरांनी नीट घडवलेली, पाहण्यासारखी, सभेला आनंद देणारी.
4.2.26
अप्येतान्पाणिना स्पृष्ट्वा संप्रहृष्यन्ति मानवाः ॥ ४.२.२६ ॥
हे हाताने स्पर्श केल्यावरही माणसे अत्यंत आनंदित होतात.
4.2.27
तान्विकीर्य समे देशे रमणीये विपांसुले ।
देविष्यामि यथाकामं स विहारो भविष्यति ॥ ४.२.२७ ॥
त्यांना सपाट, सुंदर, धूळविरहित जागी विखरून मी इच्छेनुसार खेळेन; तोच माझा विहार होईल.
4.2.28
कङ्को नाम्ना परिव्राट् च विराटस्य सभासदः ।
ज्योतिषे शकुनज्ञाने निमित्ते चाक्षकौशले ।
ब्राह्मे वेदे मयाऽधीते वेदाङ्गेषु च सर्वशः ॥ ४.२.२८ ॥
मी कंक नावाचा परिव्राजक, विराटाचा सभासद आहे. ज्योतिष, शकुनविद्या, निमित्त आणि फाशांच्या कौशल्यात, ब्राह्म वेद व सर्व वेदांगे मी पूर्णपणे अभ्यासली आहेत.
4.2.29
धर्मकामार्थमोक्षेषु नीतिशास्त्रेषु पारगः ।
पृष्टोऽहं कथयिष्यामि राज्ञः प्रियतमं वचः ॥ ४.२.२९ ॥
धर्म, काम, अर्थ, मोक्ष आणि नीतिशास्त्रात पारंगत असलेला मी विचारले असता राजाला अत्यंत प्रिय वचन सांगेन.
4.2.30
आसं युधिष्ठिरस्याहं पुरा प्राणसमः सखा ।
इति वक्ष्यामि राजानं यदि मामनुयोक्ष्यते ॥ ४.२.३० ॥
मी पूर्वी युधिष्ठिराचा प्राणासमान मित्र होतो. राजा मला विचारतील तर मी हेच सांगेन.
4.2.31
विराटनगरे छन्न एवं युक्तः सदा वसे ।
इत्येवं मे प्रतिज्ञातं विचरिष्याम्यहं यथा ॥ ४.२.३१ ॥
विराट नगरात गुप्तपणे, अशा प्रकारे सदैव संयमाने मी वास करीन. अशी माझी प्रतिज्ञा आहे की मी अशाच प्रकारे संचार करीन.