Mahābhārata · Adhyāya 4.22
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.22.1
सा सूतपुत्राभिहता राजपुत्री सुदुःखिता ।
वधं कृष्णा परीप्सन्ती सूतपुत्रस्य भामिनी ॥ ४.२२.१ ॥
Herida por el hijo del cochero, la princesa quedó profundamente afligida; Kṛṣṇā, la orgullosa, buscaba su muerte.
4.22.2
जगामावासमेवाथ तदा सा द्रुपदात्मजा ।
कृत्वा शौचं यथान्यायं कृष्णा सा तनुमध्यमा ॥ ४.२२.२ ॥
Entonces la hija de Drupada fue a su morada; habiéndose purificado como corresponde, Kṛṣṇā, de cintura esbelta, llegó allí.
4.22.3
गात्राणि वाससी चैव प्रक्षाल्य सलिलेन सा ।
चिन्तयामास रुदती तस्य दुःखस्य निर्णयम् ॥ ४.२२.३ ॥
Tras lavar sus miembros y sus vestiduras con agua, llorando, meditó una solución para aquella aflicción.
4.22.4
किं करोमि क्व गच्छामि कथं कार्यं भवेन्मम ।
इत्येवं चिन्तयित्वा सा भीमं तं मनसाऽगमत्।
अन्यः कर्ता विना भीमान्न मेऽद्य मनसेप्सितम् ॥ ४.२२.४ ॥
«¿Qué haré? ¿A dónde iré? ¿Cómo se cumplirá mi tarea?». Pensando así, acudió con el pensamiento a Bhīma. Hoy no hay otro que cumpla mi deseo sino Bhīma.
4.22.5
प्रादुर्भूते क्षणे रात्रौ विहाय शयनं स्वकम् ।
दुःखेन महता युक्ता मानसेन मनस्विनी ।
प्राद्रवन्नाथमिच्छन्ती तथा नाथवती सती ॥ ४.२२.५ ॥
En un instante de la noche, dejando su propio lecho, la mujer de noble ánimo, llena de gran pesar mental, corrió deseando un protector; así la virtuosa, deseando tener un protector.
4.22.6
सा वै महानसं प्राप्य भीमसेनं सुचिस्मिता ।
उपासर्पत पाञ्चाली वासितेव महागजम् ॥ ४.२२.६ ॥
Aquella Pāñcālī de dulce sonrisa llegó a la cocina y se acercó a Bhīmasena, como una elefanta en celo se acerca a un gran elefante.
4.22.7
सर्वश्वेतेव माहेयी वने वृद्धा त्रिहायणी ।
महर्पभं यथा सुप्तमर्थिनी वननिर्झरे ।
संप्रसुप्तं तथा सिंहिं मृगराजवधूरिव ॥ ४.२२.७ ॥
Como una hembra de búfalo totalmente blanca, vieja y de tres años, que busca al gran toro dormido junto al arroyo del bosque, así la esposa del rey de las fieras se acerca al león sumido en profundo sueño.
4.22.8
अभिप्रसार्य बाहुभ्यां पतिं सुप्तं समाश्लिषत् ।
सुजातं गोमतीतीरे सालं वल्लीव पुष्पिता ॥ ४.२२.८ ॥
Extendiendo ambos brazos, abrazó a su esposo mientras dormía, como una enredadera florida se abraza a un sal bien crecido en la orilla del Gomatī.
4.22.9
परिस्पृस्य च पाणिभ्यां पतिं सुप्तमबोधयत् ।
श्रीरिवान्या महोत्साहं सुप्तं विष्णुमिवार्णवे ।
क्षौमावदाते शयने शयानं वृषभेक्षणम् ॥ ४.२२.९ ॥
Tocándolo con sus manos, despertó a su esposo que dormía, como otra Śrī despierta al dormido Viṣṇu, de gran energía, en el océano, al de ojos de toro que yacía en un lecho de seda blanca.
4.22.10
यथा शची देवराजं रुद्राणी शंकरं यथा ।
ब्रह्माणमिव सावित्री देवसेना गुहं यथा ॥ ४.२२.१० ॥
Como Śacī al rey de los dioses, como Rudrāṇī a Śaṃkara, como Sāvitrī a Brahmā, como Devasenā a Guha.
4.22.11
दिशागजसमाकारं गजं गजवधूरिव ।
भीमं प्राबोधयत्कान्ता लक्ष्मीर्दामोदरं यथा ॥ ४.२२.११ ॥
Como una elefanta despierta al elefante de forma semejante a los elefantes de las direcciones, así su amada esposa despertó a Bhīma, como Lakṣmī despierta a Dāmodara.
4.22.12
वीणेव मधुरालापा स्वरं गान्धारमाश्रिता ।
अभ्यभाषत पाञ्चाली कौरवं पाण्डुनन्दनम् ॥ ४.२२.१२ ॥
Pāñcālī, de palabras dulces como una vīṇā, recurriendo a la nota Gāndhāra, habló al Kaurava, hijo de Pāṇḍu.
4.22.13
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ किं शेषे भीमसेन मृतो यथा ।
न मृतः स हि पापीयान्भार्यामालम्ब्य जीवति ॥ ४.२२.१३ ॥
¡Levántate, levántate! ¿Por qué yaces como un muerto, Bhīmasena? Ese malvado no está muerto; vive apoyándose en su esposa.
4.22.14
तस्मिञ्जीवति पापिष्ठे सेनावाहे मम द्विषि ।
तत्कर्मं कृतवत्यद्य कथं निद्रां निषेवसे ॥ ४.२२.१४ ॥
Mientras aquel más perverso jefe del ejército, mi enemigo, sigue vivo y ha cometido hoy esa acción, ¿cómo puedes entregarte al sueño?
4.22.15
सुखसुप्तश्च तं शब्दं निशम्य स वृकोदरः ।
संवेदितः कुरुश्रेष्ठः तोत्रैरिव महागजः ॥ ४.२२.१५ ॥
Al oír aquel sonido, Vṛkodara, que dormía plácidamente, despertó como un gran elefante pinchado con aguijones, el mejor de los kurus.
4.22.16
स वै विहाय शयनं यस्मिन्सुप्तः प्रबोधितः ।
उदतिष्ठदमेयात्मा पर्यङ्के सोत्तरच्छदे ॥ ४.२२.१६ ॥
Abandonando el lecho en que había dormido, despierto, el de alma inmensurable se levantó del diván cubierto con su manta.
4.22.17
उपवेश्य च दुर्धर्पः पाञ्चालकुलवर्धनीम् ।
अथाब्रवीद्राजपुत्रीं कौरव्यो महिषीं प्रियाम् ॥ ४.२२.१७ ॥
Habiendo sentado a la princesa que acrecienta el linaje de Pāñcāla, el invencible kaurava le habló a su amada reina principal.
4.22.18
केनार्थेन च संप्राप्ता त्वरितेव ममान्तिकम् ।
न ते प्रकृतिमान्वर्णः कृशा त्वमभिलक्ष्यसे ॥ ४.२२.१८ ॥
¿Por qué motivo has venido a mí tan apresuradamente? Tu color natural no se ve; pareces delgada.
4.22.19
प्रकाशं यदि वा गुह्यं सर्वमाख्यातुमर्हसि ।
आचक्ष्व त्वमशेषेण सर्वं विद्यामहं यथा ॥ ४.२२.१९ ॥
Sea abierto o secreto, debes contarlo todo. Cuéntamelo todo por completo, para que yo lo sepa.
4.22.20
सुखं वा यदि वा दुःखं शुभं वा यदि वाऽशुभम् ।
यद्यप्यसुकरं कर्म कृतमित्यवधारय ॥ ४.२२.२० ॥
Sea felicidad o dolor, bien o mal, y aunque la acción haya sido difícil, ten por seguro que ya se hizo.
4.22.21
अहमेव हि ते कृष्णे विश्वास्यः सर्वकर्मसु ।
अहमापत्सु चापि त्वां मोक्षयामि पुनः पुनः ॥ ४.२२.२१ ॥
Oh Kṛṣṇā, solo yo soy digno de tu confianza en todas las acciones. Incluso en las calamidades te libraré una y otra vez.
4.22.22
शीघ्रमुक्त्वा यथाकामं यत्ते कार्यं विवक्षितम् ।
गच्छ वै शयनायैव यावदन्यो न बुध्यते ॥ ४.२२.२२ ॥
Habiendo dicho pronto lo que deseas decir, como quieras, ve a dormir antes de que otro se dé cuenta.
4.22.23
सा लञ्जमाना भीता च अधोमुखमुखी ततः ।
नोवाच किंचिद्वचनं बाष्पदूषितलोचना ॥ ४.२२.२३ ॥
Entonces ella, avergonzada y asustada, con el rostro inclinado hacia abajo y los ojos empañados de lágrimas, no dijo nada.
4.22.24
अथाब्रवीद्भीमपराक्रमो बली वृकोदरः पाण्डवमुख्यसंमतः ।
प्रब्रूहि किं ते करवाणि सुन्दरि प्रियं प्रिये वारणमत्तगामिनि ॥ ४.२२.२४ ॥
Entonces Bhīma, de valor terrible, fuerte, Vṛkodara, tenido por el principal entre los Pāṇḍavas, habló: Dime, hermosa, ¿qué cosa querida puedo hacer por ti? ¡Oh amada, tú que caminas como elefante en celo!
4.22.25
अशोच्यता कुतस्तस्या यस्या भर्ता युधिष्ठिरः ।
जानन्सर्वाणि दुःखानि किं मां भीमानुपृच्छसि ॥ ४.२२.२५ ॥
¿Cómo podría estar libre de dolor aquella cuyo esposo es Yudhiṣṭhira? Conociendo todos los sufrimientos, ¿por qué me preguntas a mí, Bhīma?
4.22.26
यन्मां दासीप्रवादेन प्रातिकामी तदाऽनयत् ।
सभायां परिषन्मध्ये तन्मे मर्माणि कृन्तति ॥ ४.२२.२६ ॥
Aquella palabra 'sirvienta' con la que Prātikāmin me trajo entonces a la asamblea, al centro del consejo, me corta las entrañas.
4.22.27
विकृष्टा हास्तिनपुरे सभायां राजसंसदि ।
दुःशासनेन केशान्ते परामृष्टा रजस्वला ॥ ४.२२.२७ ॥
Arrastrada a la asamblea real de Hāstinapura, Duḥśāsana me agarró del cabello estando yo en mi menstruación.
4.22.28
क्षत्रियैस्तत्र कर्णाद्यैर्दृष्टा दुर्योधनेन च ।
श्वशुराभ्यां च भीष्मेण विदुरेण च धीमता।
द्रोणेन च महाबाहो कृपेण च परंतप ॥ ४.२२.२८ ॥
Allí me vieron los guerreros encabezados por Karṇa, Duryodhana, mis suegros, Bhīṣma, el sabio Vidura, Droṇa y también Kṛpa, oh abrasador de enemigos.
4.22.29
साऽहं श्वशुरयोर्मध्ये भ्रातृमध्ये च पाण्डव ।
केशे गृहीत्वा च सभां नीता जीवति वै त्वयि ॥ ४.२२.२९ ॥
Yo, en medio de mis suegros y en medio de los hermanos, oh Pāṇḍava, fui llevada a la asamblea por los cabellos, estando tú vivo.
4.22.30
विप्रयुक्ता ततश्चाहं वने राज्याद्वनं गता ।
साऽहं वने दुर्वसतिं वसती त्वध्वकर्शिता ।
जटासुरपरिक्लेशात्प्राप्तापि सुमहद्भयम् ॥ ४.२२.३० ॥
Luego, separada, fui del reino al bosque. Habitando una morada dura en el bosque, agotada por el camino, también sufrí gran temor por la aflicción de Jaṭāsura.
4.22.31
पार्थिवस्य सुता नाम कानु जीवेन मादृशी ।
अनुभूय भृशं दुःखमन्यत्र द्रौपदीं प्रभो ॥ ४.२२.३१ ॥
¿Qué otra hija de rey, viva como yo, ha soportado tanto dolor, oh señor, salvo Draupadī?
4.22.32
वनवासगता चाहं सैन्धवेन दुरात्मना ।
परामृष्टा द्वितीयं च सोद्रुमुत्सहते तु का ॥ ४.२२.३२ ॥
Estando yo en el exilio del bosque, el malvado Saindhava me tocó. ¿Qué mujer se atrevería a soportarlo por segunda vez?
4.22.33
पद्भ्यां पर्यचरं चाहं देशान्विषमसंस्थितान् ।
दुर्गाञ्श्वापदसंकीर्णांस्त्वयि जीवति पाण्डवे ॥ ४.२२.३३ ॥
Oh Pāṇḍava, mientras tú vivías, recorrí a pie tierras escarpadas y difíciles, llenas de fieras.
4.22.34
ततोऽहं द्वादशे वर्षे वन्यमूलफलाशना ।
इदं पुरमनुप्राप्ता सुदेष्णापरिचारिका।
परस्त्रियमुपातिष्ठे सत्यधर्मपरायणा ॥ ४.२२.३४ ॥
Luego, en el duodécimo año, comiendo raíces y frutos silvestres, llegué a esta ciudad y me hice sirvienta de Sudeṣṇā. Fiel a la verdad y al dharma, serví a la esposa de otro.
4.22.35
गोशीर्षकं पद्मकं च हरिश्यामं च चन्दनम् ।
नित्यं पिषे विराटस्य त्वयि जीवति पाण्डव ॥ ४.२२.३५ ॥
Oh Pāṇḍava, mientras tú vives, muelo cada día el sándalo gośīrṣa, padmaka y hari-śyāma para Virāṭa.
4.22.36
साऽहं बहूनिः दुःखानि गणयामि न ते कृते ॥ ४.२२.३६ ॥
No cuento mis muchos dolores, ni los cuento por tu causa.
4.22.37
मत्स्यराजसमक्षं तु तस्य धूर्तस्य पश्यतः ।
कीचकेन पदा स्पृष्टा का नु जीवेत मादृशी ॥ ४.२२.३७ ॥
En presencia del rey de los Matsya, mientras aquel canalla mira, ¿qué mujer como yo podría vivir, tocada con el pie por Kīcaka?
4.22.38
एवं बहुविधैर्दुःखैः क्लिश्यमाना च पाण्डव ।
न मां जानासि कौन्तेय किं फलं जीवितेन मे ॥ ४.२२.३८ ॥
Así atormentada por muchas clases de dolor, ¡oh Pāṇḍava!, ¿no me conoces? ¡Oh hijo de Kuntī!, ¿de qué sirve la vida para mí?
4.22.39
द्रुपदस्य सुता चाहं धृष्टद्युम्नस्य चानुजा ।
अग्निकुण्डात्समुद्भूता नोर्व्यां जातु चराम्यहम् ॥ ४.२२.३९ ॥
Soy la hija de Drupada y la hermana menor de Dhṛṣṭadyumna, nacida del hogar de fuego del sacrificio; nunca he caminado sobre la tierra como una mujer común.
4.22.40
कीचकं चेन्न हन्यास्त्वं ग्रीवां बद्ध्वा जले म्रिये ।
विषमालेड्य पास्यामि प्रवेक्ष्याम्यथवाऽनलं ॥ ४.२२.४० ॥
Si no matas a Kīcaka, moriré en el agua con un lazo al cuello, o lameré y beberé veneno, o entraré en el fuego.
4.22.41
आत्मानं नाशयिष्यामि वृक्षमारुह्य वा पते ।
शस्त्रेणाङ्गं च भेत्स्यामि किं फलं जीवितेन मे ॥ ४.२२.४१ ॥
Me destruiré a mí misma, o subiré a un árbol, ¡oh esposo!, o atravesaré mi cuerpo con un arma. ¿De qué sirve la vida para mí?
4.22.42
योऽयं राज्ञो विराटस्य कीचको नाम भारत ।
सेनानीः पुरुषव्याघ्र स्यालः परमदुर्मतिः ॥ ४.२२.४२ ॥
Oh descendiente de Bharata, este Kīcaka, comandante del ejército del rey Virāṭa — oh tigre entre los hombres —, es cuñado del rey, de mente sumamente perversa.
4.22.43
स मां सैरन्ध्रिवेषेण वसन्तीं राजवेश्मनि ।
नित्यमेवाह दुष्टात्मा भार्या मम भवेति वै ॥ ४.२२.४३ ॥
En el palacio del rey, disfrazada de sairandhrī, aquel de alma malvada me decía siempre: 'Sé mi esposa.'
4.22.44
तेनैवमुच्यमानाया वधार्हेणारिसूदन ।
कालेनेव फलं पक्वं हृदयं मे विदीर्यते ॥ ४.२२.४४ ॥
Destructor de enemigos, mientras aquel que merece la muerte me habla así, mi corazón se desgarra como un fruto maduro cuando llega su tiempo.
4.22.45
शरणं भव कौन्तेय मा स्म गच्छे युधिष्ठिरम् ।
निरुद्योगं निरामर्षं निर्वीर्यमरिमर्दन ॥ ४.२२.४५ ॥
Hijo de Kuntī, sé mi refugio; no vayas a Yudhiṣṭhira. Aplastador de enemigos, él carece de iniciativa, de indignación y de vigor.
4.22.46
मा स्म सीमन्तिनी काचिञ्जनयेत्पुत्रमीदृशम् ॥ ४.२२.४६ ॥
Que ninguna mujer llegue a dar a luz a un hijo como este.
4.22.47
विजानामि तवामर्षं बलं वीर्यं च पाण्डव ।
ततोऽहं परिदेवामि चाग्रतस्ते महाबल ॥ ४.२२.४७ ॥
Pāṇḍava, conozco tu indignación, tu fuerza y tu valor; por eso, poderoso, me lamento ante ti.
4.22.48
यथा यूथपतिर्मत्तः कुञ्जरः षाष्टिहायनः ।
भूमौ निपतितं बिल्वं पद्भ्यमाक्रम्य पीडयेत् ॥ ४.२२.४८ ॥
Como un elefante líder de manada, enloquecido y de sesenta años, aplasta con sus patas un fruto de bilva caído en el suelo.
4.22.49
तथैव च शिरस्तस्य निपात्य धरणीतले ।
वामेन पुरुषव्याघ्र मर्द मादेन पाण्डव ॥ ४.२२.४९ ॥
Del mismo modo, derribando su cabeza sobre el suelo, ¡oh tigre entre los hombres, Pāṇḍava!, aplástalo con tu pie izquierdo.
4.22.50
स चेदुद्यन्तमादित्यं प्रातरुत्थाय पश्यति ।
कीचकः शर्वरीं व्युष्टां नाहं जीवितुमुत्सहे ॥ ४.२२.५० ॥
Si Kīcaka, levantándose por la mañana, ve el sol naciente, y la noche se ha convertido en día, no me atreveré a vivir.
4.22.51
शापितोसि मम प्राणैः सुकृतेनार्जुनस्य च ।
युधिष्ठिरस्य पादाभ्यां यमयोर्जीवितेन च।
कीचकस्य वधं नाद्य प्रतिजानासि भारत ॥ ४.२२.५१ ॥
Te conjuro por mi vida, por el mérito de Arjuna, por los pies de Yudhiṣṭhira y por la vida de los gemelos: ¿no harás hoy la promesa de matar a Kīcaka, oh Bhārata?
4.22.52
भ्रात च विगर्हस्व ज्येष्ठं दुर्द्यूतदेविनम् ।
यस्मास्मि कर्मणा प्राप्ता दुःखमेतदनन्तकम् ॥ ४.२२.५२ ॥
Y reprocha a tu hermano mayor, adicto al pernicioso juego de dados, por cuya acción he llegado a este dolor sin fin.
4.22.53
येषां मुख्यतमो ज्येष्ठो भवेत्तु कुलपांसनः ।
भ्रातरं परमन्वीयुस्तेऽपि शालीनबुद्धयः ॥ ४.२२.५३ ॥
Aquellos entre quienes el mayor, el primogénito, es un deshonra de la familia, también ellos, de mente humilde, siguen a ese mismo hermano.
4.22.54
को हि राज्यं परित्यज्य सपुत्रपशुबान्धवम् ।
प्रव्रजेत महारण्यमजिनैः परिवारितः ॥ ४.२२.५४ ॥
¿Quién, habiendo abandonado el reino, hijos, ganado y parientes, se internaría en el gran bosque, cubierto de pieles?
4.22.55
यदि निष्कसहस्राणि यद्वाऽन्यत्सारवद्धनम् ।
सायं प्रातरदेविष्यदपि संवत्सरायुतम् ॥ ४.२२.५५ ॥
Si hubiera miles de monedas de oro, o cualquier otra riqueza considerable, podría haberse dado mañana y tarde durante diez mil años.
4.22.56
रुक्मं हिरण्यं वासांसि यानं युग्यमजाविकम् ।
अश्वाश्वतरसङ्घाश्च न जातु क्षयमाव्रजेत् ॥ ४.२२.५६ ॥
Adornos de oro, oro, vestidos, carros, animales de tiro, cabras y ovejas, y manadas de caballos y mulas nunca habrían disminuido.
4.22.57
सोयं द्यूतप्रवादेन श्रियश्चैवावरोपितः ।
तूष्णीमास्ते यथा मूढः स्वानि कर्माणि चिन्तयन् ॥ ४.२२.५७ ॥
Este es quien, por las palabras del juego de dados, ha sido despojado incluso de su fortuna, y se sienta en silencio como un necio, meditando sobre sus propias acciones.
4.22.58
पुरा दशसहस्राणि दन्तिनां वाजिनामपि ।
यं यान्तमनुयान्ति स्म सोयं द्यूतेन जीवति ॥ ४.२२.५८ ॥
Aquel a quien antes seguían diez mil elefantes y caballos al andar, este mismo ahora vive del juego de dados.
4.22.59
तथा शतसहस्राणि स्त्रीणाममिततेजसाम् ।
उपासते स्म राजानमिन्द्रप्रस्थे युधिष्ठिरम् ॥ ४.२२.५९ ॥
Asimismo, en Indraprastha, cientos de miles de mujeres de esplendor incalculable servían al rey Yudhiṣṭhira.
4.22.60
शतं दासीसहस्राणां यस्य नित्यं महानसे ।
पात्रहस्ता दिवारात्रमतिथीन्भोजयन्त्युत ॥ ४.२२.६० ॥
En cuya gran cocina cien mil sirvientas, con recipientes en mano, alimentaban a los huéspedes día y noche.
4.22.61
एष निष्कसहस्राणि दत्त्वा प्रातर्दिनेदिने ।
द्यूतजेन ह्यनर्थेन महता समुपावृतः ॥ ४.२२.६१ ॥
Cada mañana, día tras día, entrega miles de monedas de oro, pero está acosado por la gran desgracia nacida del juego de dados.
4.22.62
एनं सुस्वरसंपन्ना बहवः सूतमागधाः ।
सुप्तं प्रातरुपातिष्ठन्सुमृष्टमणिकुण्डलाः ॥ ४.२२.६२ ॥
Muchos bardos y panegiristas de voz dulce, con pendientes de joyas bien pulidas, lo atendían por la mañana mientras aún dormía.
4.22.63
सहस्रं वालखिल्यानां सहस्रमुदवासिनाम् ।
सहस्रमश्मकुट्टानां सहस्रं वायुभोजिनाम् ॥ ४.२२.६३ ॥
Mil vālakhilyas, mil moradores del agua, mil moledores de piedra y mil devoradores de aire.
4.22.64
सहस्रं मुनिपत्नीनां सहस्रं ब्रह्मचारिणाम् ।
सहस्रं मौनशीलानां सहस्रं गृहमेधिनाम् ॥ ४.२२.६४ ॥
Mil esposas de sabios, mil estudiantes célibes, mil que guardan silencio y mil cabezas de familia.
4.22.65
हंसाः परमहंसाश्च योगिनश्च द्विजातयः ।
कुटीरकाः परिव्राजो ये चान्ये वनचारिणः ॥ ४.२२.६५ ॥
Cisnes y cisnes supremos, yoguis y hombres de los dos nacimientos, moradores de cabañas, mendicantes errantes y los demás que vagan por el bosque.
4.22.66
संविभक्तात्मकाश्चैव बहवश्चोर्ध्वरेतसः ।
चतुर्वेदविदो विप्राः शिक्षामीमांसपारगाः ।
क्रमपाठाश्च ये विप्राः सामाध्यायनिकाश्च ये ॥ ४.२२.६६ ॥
Muchos que se entregan por entero, los de semen elevado, brahmanes versados en los cuatro Vedas y maestros de la fonética y la Mīmāṃsā, recitadores del krama y los brahmanes que estudian el Sāmaveda.
4.22.67
सहस्रमृषयो यस्य नित्यमासन्सभासदः ।
तपःश्रुतोपसंपन्नाः सर्वकामैरुपास्थिताः ॥ ४.२२.६७ ॥
En cuya asamblea había siempre mil sabios como miembros, dotados de austeridad y saber, y atendidos en todos sus deseos.
4.22.68
अन्धान्वृद्धाननाथांस्तु सर्वराष्ट्रेषु दुःखितान् ।
बिभर्त्यन्नार्थिनो नित्यमानृशंस्याद्युधिष्ठिरः ॥ ४.२२.६८ ॥
Por compasión, Yudhiṣṭhira siempre sustenta a los ciegos, a los ancianos, a los desamparados, a los afligidos de todos los reinos y a quienes buscan alimento.
4.22.69
स एष निलयं प्राप्तो मत्स्यस्य परिचारकः ।
सभायां विनतो राज्ञः कङ्को नाम युधिष्ठिरः ॥ ४.२२.६९ ॥
Este Yudhiṣṭhira ha llegado a la morada del rey de Matsya como su servidor, y se sienta humildemente en la asamblea del rey con el nombre de Kaṅka.
4.22.70
इन्द्रप्रस्थे निवसतः समये यस्य पार्थिवाः ।
आसन्बलिकराः सर्वे सोन्येभ्यो भृतिमिच्छति ॥ ४.२२.७० ॥
En el tiempo en que moraba en Indraprastha, todos los reyes le pagaban tributo; ahora busca su sustento de otros.
4.22.71
पार्थिवाः पृथिवीपाला यस्यासन्वशवर्तिनः ।
स वशे विवशो राज्ञां परेषामद्य वर्तते ॥ ४.२२.७१ ॥
Aquel a quien servían reyes protectores de la tierra, sumisos a él, hoy vive impotente bajo el dominio de otros reyes.
4.22.72
संप्राप्य पृथिवीं कृत्स्नां रश्मिवानिव तेजसा ।
सोद्य राज्ञो विराटस्य सभास्तारो युधिष्ठिरः ॥ ४.२२.७२ ॥
Aquel que obtuvo toda la tierra y brilló con esplendor como el sol, hoy se sienta como asistente en la asamblea del rey Virāṭa.
4.22.73
यमुपासत राजानं सभायामृषिसत्तमाः ।
तमुपासीनमद्यान्यं पश्य पाण्डव पाण्डवम् ॥ ४.२२.७३ ॥
Al rey a quien los mejores sabios servían en la asamblea, míralo hoy sentado sirviendo a otro, oh Pāṇḍava, al Pāṇḍava.
4.22.74
अनवद्यं महाप्राज्ञं जीवितार्थेन संवृतम् ।
दृष्ट्वा कस्य न दुःखं स्याद्धर्मराजं युधिष्ठिरम् ॥ ४.२२.७४ ॥
¿Quién no se afligiría al ver a Yudhiṣṭhira, el rey del dharma, sin culpa y de gran sabiduría, reducido por el sustento?
4.22.75
उपास्ते स्म सभायां यं कृत्स्नाऽपि च वसुन्धरा ।
तमुपासीनमद्यान्यं पश्य भारत भारतम् ॥ ४.२२.७५ ॥
Aquel en cuya asamblea incluso toda la tierra le servía, míralo hoy sentado sirviendo a otro, oh Bhārata, al Bhārata.
4.22.76
एवं बहुविदैर्दुःखैः पीड्यमानामनाथवत् ।
शोकसागरमध्यस्थां किं मां भीम न पश्यसि ॥ ४.२२.७६ ॥
Así afligida por muchos dolores, de pie como una desamparada en medio del océano de la pena, ¿por qué no me ves, oh Bhīma?
4.22.77
इदं तु मे दुःखतरं यत्त्वां वक्ष्यामि भारत ।
न मेऽभ्यसूया कर्तव्या दुःखादेतद्ब्रवीम्यहम् ॥ ४.२२.७७ ॥
Oh Bhārata, lo que voy a decirte es aún más doloroso. No te ofendas conmigo; es desde la pena que digo esto.
4.22.78
शार्दूलैर्महिषैर्नागौरगारे योत्स्यसे सदा ।
कैकेय्याः प्रेक्षमाणायास्तदा मे कश्मलोऽभवत् ॥ ४.२२.७८ ॥
En el palacio siempre tenías que luchar con tigres, búfalos y elefantes, y mientras Kaikeyī miraba, entonces me sobrevino un desmayo.
4.22.79
हसन्त्यन्तःपुरे नार्यो मम चेष्टां निरीक्ष्य च ॥ ४.२२.७९ ॥
Las mujeres del gineceo se reían al verme actuar.
4.22.80
तत उत्थाय कैकेयी सर्वास्ताः प्रत्यभाषत ।
प्रेक्ष्य मामनवद्याङ्गीं कश्मलाभिहतामिव ॥ ४.२२.८० ॥
Entonces Kaikeyī se levantó y respondió a todas ellas, al verme, de miembros irreprochables, como golpeada por la angustia.
4.22.81
स्नेहात्संवासजादेव तदा वै चारुहासिनी ।
युध्यमानं महावीर्यमिमं समनुशोचति ॥ ४.२२.८१ ॥
Entonces, la de dulce risa, por el afecto nacido de la convivencia, se lamenta por este gran guerrero que combate.
4.22.82
कल्याणरूपा सैरन्ध्री वललश्चापि सुन्दरः ।
स्त्रीणां चित्तं हि दुर्ज्ञेयं युक्तरूपौ हि मे मतौ ॥ ४.२२.८२ ॥
Sairandhrī es de hermosa figura, y Valala también es apuesto. La mente de las mujeres es en verdad difícil de conocer; a mí me parecen bien emparejados en apariencia.
4.22.83
सैरन्ध्री प्रियसंवासान्नित्यं करुणवादिनी ।
अस्मिन्राजकुले चैतौ तुल्यकालनिवासिनौ ॥ ४.२२.८३ ॥
Sairandhrī, por una querida compañía, siempre habla con compasión; en esta casa real, estos dos han habitado un tiempo igual.
4.22.84
इति ब्रुवाणा वाक्यानि सा मां नित्यमजीजपत् ।
क्रुध्यन्तीं मां च संप्रेक्ष्य पर्यशङ्कत मां त्वयि ॥ ४.२२.८४ ॥
Diciendo tales palabras, siempre me calmaba; al verme enfadada, sospechó de mí en lo tocante a ti.
4.22.85
तस्यां तथा ब्रुवन्त्यां तु भीमो भीमपराक्रमः ।
नोवाच किंचिद्वचनं संरम्भाद्रक्तलोचनः ॥ ४.२२.८५ ॥
Mientras ella hablaba así, Bhīma, de terrible valor, con los ojos enrojecidos por la ira, no dijo nada.
4.22.86
ज्ञात्वा-तु रुषितं भीमं द्रौपदी पुनरब्रवीत् ।
शोके यौधिष्ठिरे मग्ना नाहं जीवितुमुत्सहे ॥ ४.२२.८६ ॥
Sabiendo que Bhīma estaba airado, Draupadī habló de nuevo: "Hundida en el dolor por Yudhiṣṭhira, no tengo ánimo para vivir."
4.22.87
यंस्तु देवान्मनुष्यांश्च सर्वानेकरथोऽजयत् ।
सोयं राज्ञो विराटस्य कन्यानां नर्तको युवा।
आस्ते वेषप्रतिच्छन्नः कन्यानां परिचारकः ॥ ४.२२.८७ ॥
Aquel que, solo en un carro, venció a dioses y hombres por igual, ese joven bailarín vive ahora disfrazado como sirviente de las doncellas del rey Virāṭa.
4.22.88
योऽतर्पयदमेयात्मा खाण्डवे जातवेदसम् ।
सोऽन्तःपुरगतः पार्थः कूपेऽग्निरिव संवृतः ॥ ४.२२.८८ ॥
Aquel de alma inconmensurable que sació a Agni en el bosque de Khāṇḍava, el Pārtha, ha entrado en el palacio interior, oculto como un fuego encerrado en un pozo.
4.22.89
यस्माद्भयममित्राणां सदैव पुरुषर्षभात् ।
स लोकपरिभूतेन वेषेणास्ते धनंजयः ॥ ४.२२.८९ ॥
El toro entre los hombres, a quien los enemigos siempre temieron, Dhanaṃjaya, vive ahora con un atuendo despreciado por el mundo.
4.22.90
यस्यं ज्यातलनिर्घोषात्समकम्पन्त शत्रवः ।
षण्डरूपं वहन्तं तं गीतं नृत्तावलम्बनम् ।
कुर्वन्तमर्जुनं दृष्ट्वा न मे स्वास्थ्यं मनो व्रजेत् ॥ ४.२२.९० ॥
Aquel al cuyo tañido de cuerda todos los enemigos temblaron a una: al ver a Arjuna con forma de eunuco, cantando y apoyándose en la danza, mi mente no puede recobrar la calma.
4.22.91
स्त्रियो गीतस्वरात्तस्य मुदिताः पर्युपासते ॥ ४.२२.९१ ॥
Encantadas por el sonido de su canto, las mujeres lo atienden y lo rodean.
4.22.92
किरीटं सूर्यसंकाशं यस्य मूर्धन्यशोभत ।
वेणीविकृतकेशान्तः सोऽयमद्य धनंजयः ॥ ४.२२.९२ ॥
Aquel en cuya cabeza brillaba una diadema como el sol, con las puntas del cabello trenzadas: ese mismo Dhanaṃjaya es él hoy.
4.22.93
यस्मिन्नस्त्राणि दिव्यानि समस्तानि महात्मनि ।
आधारः सर्वविद्यानां यो धारयति कुण्डले ॥ ४.२२.९३ ॥
En aquel gran alma residen todas las armas divinas; él es el sustento de todo saber, y lleva los dos pendientes.
4.22.94
यं वै राजसहस्राणि तेजसाऽप्रतिमं भुवि ।
समरे नातिवर्तन्ते वेलामिव महोर्मयः ॥ ४.२२.९४ ॥
A quien ni miles de reyes sobre la tierra pueden rebasar en batalla, con su esplendor incomparable, como las grandes olas no traspasan la orilla.
4.22.95
सोयं राज्ञो विराटस्य कन्यानां नर्तको युवा ।
आस्ते वेषप्रतिच्छन्नः कन्यानां परिचारकः ॥ ४.२२.९५ ॥
Este joven es el bailarín de las doncellas del rey Virāṭa; oculto bajo un disfraz, está como sirviente de las doncellas.
4.22.96
यस्य स्म रथनिर्घोषात्समकम्पत मेदिनी ।
सपर्वतवनाकाशा सहस्थावरजङ्गमा ॥ ४.२२.९६ ॥
Al estruendo de cuyo carro tembló la tierra con montañas, bosques y cielo, y con todos los seres móviles e inmóviles.
4.22.97
यस्मिञ्जाते महेष्वासे कुन्त्याः प्रीतिरवर्धत ।
न स शोचति मामद्य भीमसेन तवानुजः ॥ ४.२२.९७ ॥
Cuando nació aquel gran arquero, creció la alegría de Kuntī. Oh Bhīmasena, tu hermano menor no se apena hoy por mí.
4.22.98
विभूषितमलंकारैः कुण्डलैः परिपातुकैः ।
कम्बुपाणिमथायान्तं दृष्ट्वा सीदति मे मनः ॥ ४.२२.९८ ॥
Adornado con ornamentos y brillantes pendientes, al verlo venir con una concha en la mano, mi mente se hunde.
4.22.99
वेणीविकृतकेशान्तं भीमधन्वानमर्जुनम् ।
कन्यापरिवृतं दृष्ट्वा शोकं गच्छति मे मनः ॥ ४.२२.९९ ॥
Al ver a Arjuna, de arco terrible, con el cabello trenzado y alterado en las puntas, rodeado de doncellas, mi mente cae en el dolor.
4.22.100
यदा ह्येनं परिवृतं कन्याभिर्देवरूपिणम् ।
प्रच्छन्नमिव मातङ्गं परिपूर्णं करेणुभिः ॥ ४.२२.१०० ॥
Cuando él, de forma divina, está rodeado de doncellas, como un elefante oculto rodeado de elefantas...
4.22.101
मात्स्यं पार्थं च गायन्तं विराटं समुपस्थितम् ।
पश्यामि तूर्यमध्यस्थं दृष्ट्वा मुह्यति मे मनः ॥ ४.२२.१०१ ॥
Veo a Pārtha cantando en presencia del rey Virāṭa de los Matsya, de pie entre los músicos; al verlo, mi mente se confunde.
4.22.102
नूनमार्या न जानाति कृच्छ्रं प्राप्तं धनंजयम् ।
अजातशत्रुं कौरव्यं मग्नं द्युर्द्यूतदेविनम् ॥ ४.२२.१०२ ॥
Seguramente la noble dama no sabe que Dhanaṃjaya ha caído en la adversidad, y que Ajātaśatru, el Kaurava, se ha hundido en el juego de dados.
4.22.103
ऐन्द्रवारुणवायव्यब्रह्माग्नेयैः सवैष्णवैः ।
अग्नीन्संतर्पयन्पार्थः सर्वशत्रुनिबर्हणः।
दिव्यैरस्त्रैरमेयात्मा सर्वांश्चैकरथोऽजयत् ॥ ४.२२.१०३ ॥
Satisfaciendo a los fuegos con las armas divinas de Indra, Varuṇa, Vāyu, Brahmā y Agni, y con el arma de Viṣṇu, Pārtha, destructor de todos los enemigos, de alma inmensurable, conquistó a todos desde su carro único.
4.22.104
कौबेरं वैष्णवं शैवमस्त्राण्यन्यानि भारत ।
दर्शयन्नस्त्रवीर्यं च वासुदेवसहायवान् ॥ ४.२२.१०४ ॥
¡Oh Bhārata!, mostrando las armas de Kubera, Viṣṇu, Śiva y otras, exhibiendo el poder de sus armas, teniendo a Vāsudeva como aliado.
4.22.105
दिव्यं गान्धर्वमस्त्रं च वायव्यमथ वैष्णवम् ।
ब्राह्मं पाशुपतं चैव स्थूणाकर्णं च दर्शयन् ॥ ४.२२.१०५ ॥
Mostrando el arma divina de los Gandharvas, el Vāyavya, luego el Vaiṣṇava, el Brāhma, el Pāśupata y el Sthūṇākarṇa.
4.22.106
पौलोमान्कालकेयांश्च इन्द्रशत्रून्महाबलान् ।
निवातकवचैः सार्धं घोरानेकरथोऽजयत्।
सोन्तःपुरगतः पार्थः कूपेऽग्निरिव संवृतः ॥ ४.२२.१०६ ॥
Con su único carro conquistó a los Paulomas y Kālakeyas, enemigos poderosos de Indra, y a los terribles Nivātakavacas junto con su hueste; Pārtha, morando en el gineceo, era como un fuego encerrado en un pozo.
4.22.107
यो वै महातपः कुर्वन्महाबलपराक्रमः ।
युद्धेन तोषयामास शंकरं शूलपाणिनम् ॥ ४.२२.१०७ ॥
Quien, practicando una gran austeridad, con gran fuerza y valor complació a Śaṃkara, el portador del tridente, mediante la batalla.
4.22.108
कन्यापुरगतं दृष्ट्वा गोष्ठेष्विव महावृषम् ।
स्त्रीवेषविकृतं पार्थं कुन्तीं गच्छति मे मनः ॥ ४.२२.१०८ ॥
Al ver a Pārtha, que ha entrado en el gineceo, como un gran toro en los corrales, disfrazado con ropas de mujer, mi mente se dirige hacia el hijo de Kuntī.
4.22.109
यः स्त्रीभिर्नित्यसंपन्नो रूपेणास्त्रेण मेधया ।
सोऽश्वबन्धो विराटस्य पश्य कालस्य पर्ययम् ॥ ४.२२.१०९ ॥
Aquel que siempre brillaba entre las mujeres, diestro en belleza, armas y sabiduría, es ahora el guardián de caballos de Virāṭa. Mira el vuelco del tiempo.
4.22.110
राजकन्याश्च वेश्याश्च विशां दुहितरश्च याः ।
सर्वाः सारयुता नार्यो दामग्रन्थिवशं गताः ।
प्रेष्यकर्मणि तं दृष्ट्वा शोचामि विलपामि च ॥ ४.२२.११० ॥
Princesas, cortesanas e hijas del pueblo, todas mujeres de excelencia, han caído bajo el dominio del cordel anudado. Al verlo en trabajo servil, me aflijo y me lamento.
4.22.111
विराटमुपतिष्ठन्तं दर्शयन्तं च वाजिनम् ।
अभ्यकीर्यन्त बृन्दानि दामग्रन्थिमुदीक्षितुम् ।
विनयन्तं जवेनाश्वान्धर्मराजस्य पश्यतः ॥ ४.२२.१११ ॥
Mientras servía a Virāṭa y mostraba el caballo, multitudes se reunían para ver el nudo de la apuesta. Mientras el rey del dharma miraba, adiestraba rápidamente los caballos.
4.22.112
किंनु मां मन्यसे पार्थ सुखितेति परन्तप ।
तथा दृष्ट्वा यवीयांसं सहदेवं युधांपतिम् ॥ ४.२२.११२ ॥
Oh Pārtha, oh abrasador de enemigos, ¿por qué crees que soy feliz? Así también, viendo al menor Sahadeva, señor de guerreros.
4.22.113
तं दृष्ट्वा गोषु गोसङ्ख्यं वत्सचर्मक्षितीशयम् ।
दुःखशोकपरीताङ्गी पाण्डुभूताऽस्मि पाण्डव ॥ ४.२२.११३ ॥
Al verlo contar el ganado y yacer en la tierra sobre una piel de becerro, oh Pāṇḍava, mis miembros rodeados de dolor y pena se han puesto pálidos.
4.22.114
सहदेवस्य वृत्तानि चिन्तयन्ती पुनःपुनः ।
न पश्यामि महाभाग सहदेवस्य दुःष्कृतम्।
यस्मादेवंविधं क्लेशं प्राप्नुयात्सत्यविक्रमः ॥ ४.२२.११४ ॥
Reflexionando una y otra vez sobre la conducta de Sahadeva, oh tú de gran fortuna, no veo ninguna falta de Sahadeva por la que el de verdadero valor deba sufrir tal aflicción.
4.22.115
दूयामि भरतश्रेष्ठ दृष्ट्वा ते भ्रातरं प्रियम् ।
गोषु गोवृषसंकाशं मात्स्येनापि निवेशितम् ॥ ४.२२.११५ ॥
Oh mejor de los Bharatas, al ver a tu querido hermano puesto entre el ganado como un toro entre vacas, colocado allí incluso por el rey de los Matsyas, me siento afligida.
4.22.116
संरब्धतररक्ताक्षं गोपालानां पुरोगमम् ।
विराटमभिनन्दन्तं वित्ते मे भवति ज्वरः ॥ ४.२२.११६ ॥
Al ver a Virāṭa, con los ojos enrojecidos de ira, el primero entre los pastores, regocijándose en sus riquezas, una fiebre se levanta en mi corazón.
4.22.117
सहदेवं हि मे नित्यं वीरमार्या प्रशंसति ।
महाभिजनसंपन्नो नीतिमान्कुलवानपि ॥ ४.२२.११७ ॥
La noble dama siempre alaba a mi héroe Sahadeva, quien está dotado de gran linaje, es prudente y de buena familia.
4.22.118
हीनिषेवो ह्यनवमो धार्मिकश्च प्रियश्च मे ।
स तेऽरण्येषु वोढव्यः पाञ्चालि रजनीष्वपि ॥ ४.२२.११८ ॥
Él es modesto, intachable, justo y querido para mí. Oh Pāñcālī, él es quien debe atenderte en los bosques, incluso de noche.
4.22.119
सुकुमारश्च शूरश्च राजानं चाप्यनुव्रतः ।
ज्येष्ठापचायिनं वीरं स्वयं पाञ्चालि भोजयेः ॥ ४.२२.११९ ॥
Delicado pero valiente, y también devoto del rey, ese héroe que honra a su hermano mayor, oh Pāñcālī, tú misma debes alimentarlo.
4.22.120
इत्युवाच हि मां कुन्ती रुदती पुत्रगृद्धिनी ।
प्रव्रजन्तं महारण्यं तं परिष्वज्य तिष्ठती ॥ ४.२२.१२० ॥
Así me habló Kuntī, llorando y añorando a sus hijos, mientras abrazaba y permanecía de pie junto a él, que partía hacia el gran bosque.
4.22.121
तं दृष्ट्वा गोषु गोपालवेषमास्थाय धिष्ठितम् ।
सहदेवं युधांश्रेष्ठं किंनु जीवामि पाण्डवः ॥ ४.२२.१२१ ॥
Al verlo, Sahadeva, el mejor de los guerreros, de pie entre las vacas con disfraz de pastor, ¿cómo puedo yo vivir, oh Pāṇḍava?
4.22.122
एवं दुःखशताविष्टा युधिष्ठिरनिमित्ततः ॥ ४.२२.१२२ ॥
Así, asediada por cien dolores a causa de Yudhiṣṭhira,
4.22.123
पुनः प्रतिविशिष्टानि दुःखानि शृणु भारत ।
वर्धन्ते मयि कौन्तेय वक्ष्याम्यन्यानि तानि वै ॥ ४.२२.१२३ ॥
Escucha de nuevo, oh Bhārata, de aquellos dolores que me son propios. Crecen en mí, oh hijo de Kuntī; también te hablaré de los demás.
4.22.124
युष्मासु ध्रियमाणेषु दुःखानि विविधान्युत ।
शोषयन्ति शरीरं मे किंनु दुःखतरं ततः ॥ ४.२२.१२४ ॥
Mientras vosotros vivís, diversos dolores consumen también mi cuerpo. ¿Qué dolor podría ser mayor que ese?
4.22.125
एकभर्ता तु या नारी सा सुखेनैव वर्तते ।
पञ्च मे पतयः सन्ति मम दुःखमनन्तकम् ॥ ४.२२.१२५ ॥
La mujer que tiene un solo esposo vive ciertamente feliz; yo tengo cinco esposos, y mi dolor no tiene fin.